ZARZĄD WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO

PLAN ZAGOSPODAROWANIA 
PRZESTRZENNEGO
WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO

ZAŁĄCZNIK   NR 1 
do uchwały nr IX/80/03
Sejmiku Województwa Podlaskiego
z dnia 27 czerwca 2003 roku

ROK 2003

SPIS TREŚCI
I. WSTĘP	6
1. Podstawy formalno – prawne opracowania planu	6
2. Elementy planu	6
2.1. Elementy planu uchwalone	6
2.2. Elementy planu nie podlegające uchwaleniu – część dokumentacyjna:	7
3. Funkcje planu	7
4. Zasady opracowania planu i materiały wejściowe	8
4.1. Materiały podstawowe	8
4.2. Inne materiały wejściowe	9
4.3. Autorzy projektu planu	9
II. UWARUNKOWANIA ZEWNĘTRZNE ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO	13
1. Ogólna charakterystyka województwa na tle kraju	13
2. Problemy wspólne z sąsiednimi województwami i powiązania	15
2.1. Współdziałanie z województwem warmińsko – mazurskim	15
2.2. Współdziałanie z województwem mazowieckim	17
2.3. Współdziałanie z województwem lubelskim	19
3. Wpływ procesów integracji europejskiej na województwo	19
3.1. Kształtowanie sieci ekologicznej	19
3.2. Gospodarka wodna, ściekowa i odpadami	21
3.3. Energetyka i telekomunikacja	22
3.4. Infrastruktura transportowa	23
3.5. Przekształcenia gospodarki i sieci osadniczej województwa	24
3.6. Kształtowanie kompleksów gospodarki turystycznej	27
3.7. Przekształcenia rolnictwa w procesie integracji europejskiej	28
3.8. Ochrona środowiska kulturowego w procesie integracji europejskiej	28
3.9. Kreowanie europejskiego wymiaru w nauczaniu	29
4. Wymogi współpracy transgranicznej	29
4.1. Współpraca w zakresie ochrony i kształtowania środowiska	29
4.2. Współpraca w zakresie transportu i zintegrowanego zarządzania granicą	30
4.3. Współpraca w zakresie energetyki	32
4.4. Współpraca w zakresie telekomunikacji	33
4.5. Współpraca transgraniczna gospodarcza i społeczna	33
5. Ustalenia i wnioski z „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju”	36
5.1. Prognozy demograficzne	36
5.2. Polityka kształtowania przestrzennej struktury kraju a województwo podlaskie	37
5.3. Wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich	39
5.4. Polityka kształtowania krajowej sieci ekologicznej	40
5.5. Polityka rozwoju infrastruktury transportowej	41
5.6. Polityka rozwoju infrastruktury energetycznej i telekomunikacyjnej	43
III. UWARUNKOWANIA WEWNĘTRZNE ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO	48
1. Środowisko przyrodnicze	48
1.1. Sfera ekologiczna	48
1.2. Budowa geologiczna oraz złoża surowców mineralnych i organicznych	49
1.3. Wody powierzchniowe i podziemne	50
1.4. Gleby	50
1.5. Lasy	51
1.6. Zagrożenia środowiska i ich likwidacja	52
2. Środowisko kulturowe	53
2.1. Uwarunkowania historyczne rozwoju osadnictwa i środowiska kulturowego	53
2.2. Krajobraz kulturowy	54
3. Demografia i stosunki społeczne w województwie	56
4. System osadniczy województwa podlaskiego i uwarunkowania jego przekształceń	60
4.1. Rozmieszczenie ludności	60
4.2. Miejska sieć osadnicza województwa	60
4.3. Wiejska sieć osadnicza województwa	61
4.4. Główne uwarunkowania rozwoju osadnictwa	61
5. Infrastruktura społeczna	62
5.1. Edukacja i nauka	62
5.2. Ochrona zdrowia i opieka socjalna	62
5.3. Kultura	64
5.4. Sport i rekreacja	65
5.5. Mieszkalnictwo w województwie	66
6. Gospodarka województwa podlaskiego	67
6.1. Struktura przeciętnego zatrudnienia	67
6.2. Struktura podmiotów gospodarczych	67
6.3. Infrastruktura otoczenia biznesu	67
6.4. Struktura potencjału przemysłowego	68
6.5. Rolnictwo i gospodarka żywnościowa	68
6.6. Gospodarka zasobami leśnymi	72
6.7. Turystyka, wypoczynek i lecznictwo uzdrowiskowe	72
7. Infrastruktura techniczna	75
7.1. System elektroenergetyczny	75
7.2. System zaopatrzenia w gaz ziemny i płynny	76
7.3. Ciepłownictwo	76
7.4. System telekomunikacji	78
7.5. Systemy radiokomunikacji i teletransmisji	78
7.6. Systemy zaopatrzenia w wodę	79
7.7. Systemy odprowadzania i oczyszczania ścieków i wód opadowych	79
7.8. Gospodarka odpadami	80
8. System transportowy	81
8.1. System transportu drogowego	81
8.2. System transportu kolejowego	87
8.3. Wskaźnik motoryzacji	89
8.4. Techniczne zaplecze motoryzacji	89
8.5. Międzymiastowa komunikacja autobusowa	89
8.6. Komunikacja pospieszna, dalekobieżna i międzynarodowa autobusowa	89
8.7. Przewozy osobowe i towarowe PKS	90
8.8. Komunikacja zbiorowa komunalna	90
8.9. Komunikacja lotnicza	90
9. Bariery rozwoju zagospodarowania przestrzennego	90
9.1. Bariery wynikające z ochronności środowiska przyrodniczego	90
9.2. Bariery wynikające z ochronności prawnej środowiska kulturowego	91
9.3. Bariery rozwoju przemysłu i usług komercyjnych	91
9.4. Bariery rozwoju rolnictwa i gospodarki żywnościowej	92
9.5. Bariery rozwoju turystyki, wypoczynku i lecznictwa uzdrowiskowego	92
9.6. Bariery rozwoju usług publicznych ponadlokalnych	93
9.7. Bariery rozwoju województwa z zakresu infrastruktury technicznej	93
10. Konflikty pomiędzy poszczególnymi formami zagospodarowania terenów i ich funkcjonowaniem	95
10.1. Procesy urbanizacji, a wartości przyrodnicze i kulturowe	95
10.2. Przekształcenia zagospodarowania miast, a ich funkcjonowanie	96
10.3. Wzrost potoków transportowych, a środowisko przyrodnicze i zurbanizowane	97
10.4. Konflikty między urządzeniami energetycznymi i telekomunikacyjnymi, 
a zainwestowaniem i zagospodarowaniem terenów, w tym:	97
11. Rezerwy tkwiące w zagospodarowaniu przestrzennym oraz środowisku 
przyrodniczym  i kulturowym	97
12. Obszary funkcjonalne	102
12.1. Obszar centralny	103
12.2. Obszar zachodni	110
12.3. Obszar północny	115
12.4. Obszar południowy	120
14. Wnioski zgłoszone do planu	128
IV. CELE ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA	133
1. Cel generalny zagospodarowania przestrzennego województwa to:	133
2. Cele ogólne i szczegółowe zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego	133
V. ZASADY ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA	136
1. Zasady generalne zagospodarowania przestrzennego:	136
2. Zasady ochrony środowiska i korzystania z jego zasobów	136
2.1. Zasady ogólne:	136
2.2. Zasady szczegółowe ochrony, wykorzystania i wzbogacania środowiska, 
wymagające stosowania w gospodarce przestrzennej województwa.	137
3. Zasady ochrony i kształtowania dziedzictwa kulturowego	139
4. Zasady zagospodarowania związane z rozwojem funkcji gospodarczych województwa	141
4.1. Zasady ogólne wzrostu efektywności wykorzystania oraz restrukturyzacji i dywersyfikacji bazy gospodarczej	141
4.2. Zasady rozwoju funkcji rolniczej	142
4.3. Zasady rozwoju funkcji przemysłowej i usług komercyjnych	143
4.4. Zasady rozwoju turystyki i wypoczynku	144
4.5. Zasady zagospodarowania i użytkowania lasów	148
5. Zasady kształtowania systemu osadniczego województwa i rozmieszczenia ponadlokalnej infrastruktury społecznej	149
5.1. Zasady ogólne kształtowania systemu osadniczego województwa	149
5.2. Hierarchia i funkcje jednostek osadniczych	150
5.3. Zasady zagospodarowania przestrzennego związane z rozwojem funkcji 
mieszkaniowej  w województwie	153
6. Zasady rozwoju infrastruktury transportowej:	154
7. Zasady rozwoju infrastruktury energetycznej	156
8. Zasady rozwoju infrastruktury wodociągowej, kanalizacyjnej i gospodarki odpadami stałymi	156
VI. KIERUNKI ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA	158
1. Kierunki ochrony zasobów środowiska województwa	158
2. Kierunki ochrony dziedzictwa kulturowego	164
3. Kierunki rozwoju funkcji gospodarczych województwa	168
4. Kierunki rozwoju infrastruktury transportowej	180
5. Kierunki rozwoju systemów infrastruktury elektroenergetycznej	189
6. Kierunki rozwoju systemów infrastruktury gazowniczej	191
7. Kierunki rozwoju infrastruktury systemów ciepłowniczych	192
8. Kierunki rozwoju systemów infrastruktury telekomunikacyjnej	193
9. Kierunki i zasady zagospodarowania w zakresie obronności i ochronności	194
10. Główne kierunki rozwoju zagospodarowania na obszarach funkcjonalnych województwa	199
10.1. Obszar funkcjonalny centralny	199
10.2. Obszar funkcjonalny zachodni	219
10.3. Obszar funkcjonalny północny	236
10.4.Obszar funkcjonalny południowy	248
VII. ZADANIA SŁUŻĄCE REALIZACJI PONADLOKALNYCH CELÓW PUBLICZNYCH	262
1. Infrastruktura społeczna	264
1.1.	Zadania wynikające z Programu Wojewódzkiego na lata 2001 – 2003	264
1.2. Potencjalne zadania o charakterze ponadlokalnym wynikające z kierunków zagospodarowania przestrzennego zawarte w programach rozwoju kultury do roku 2006, sportu do roku 2005 i turystyki do roku 2010 samorządu wojewódzkiego	265
1.3. Potencjalne zadania wynikające z kierunków zagospodarowania przestrzennego województwa – wnioski zgłoszone przez instytucje i samorządy lokalne	268
2. Infrastruktura elektroenergetyczna	273
2.1. Zadania zawarte w programie krajowym służące realizacji ponadlokalnych celów publicznych	273
2.2. Potencjalne zadania programów rządowych zawarte w kierunkach zagospodarowania przestrzennego, wynikające z planów rozwoju Polskich Sieci Energetycznych S.A. - budowa krajowego układu przesyłowego:	274
2.3. Potencjalne zadania kierunków rozwoju systemu WN, wynikające z planów rozwoju Zakładu Energetycznego Białystok S.A.	274
3. Infrastruktura gazownicza	278
3.1. Potencjalne zadania programów rządowych zawarte w koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju i długoterminowych planach rozwoju Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A.	278
3.2. Potencjalne zadanie programów rządowych wynikające z długoterminowych planów rozwoju PGN i G S.A.	278
3.3. Potencjalne zadania kierunków rozwoju systemu gazowniczego wysokiego ciśnienia, wynikające z planów rozwoju Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A.	278
3.4. Potencjalne zadania kierunków rozwoju systemu gazociągów w/c wynikające z Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Podlaskiego	279
4. Infrastruktura transportowa	280
4.1. Zadania ujęte w programie wojewódzkim na lata 2001 – 2003 i dalsze dotyczące dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych oraz Lotniska Regionalnego	280
4.2. Potencjalne zadania programów rządowych dotyczące dróg krajowych	282
4.3. Potencjalne zadania programów rządowych i samorządowych dotyczące przebudowy linii kolejowych	285
4.4.Potencjalne zadania programów rządowych dotyczące przejść granicznych,	287
4.5. Potencjalne zadania programów samorządowych wynikające z:	287
4.6. Potencjalne zadania programów rządowych lub samorządowych wynikające z:	295
5. Infrastruktura zaopatrzenia w wodę, odprowadzenia i utylizacji ścieków oraz gospodarki odpadami	299
5.1. Zadania zawarte w programie wojewódzkim	299
5.2. Potencjalne zadania programów wojewódzkich	301
6. Infrastruktura telekomunikacyjna	305
6.1. Potencjalne zadania kierunków rozwoju systemu.	305
6.2. Potencjalne zadania kierunków rozwoju systemów teleinformatycznych	308
VIII. WNIOSKI DO KONCEPCJI PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA KRAJU	309
ZAŁĄCZNIKI GRAFICZNE	311

I. WSTĘP
1. Podstawy formalno – prawne opracowania planu
Podstawy prawne opracowania planu zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego stanowią:
•	art. 14 ust. 1, pkt 7 w związku z art. 18 pkt 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. Nr 91, poz. 576 z późniejszymi zmianami),
•	art. 54 b ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 1999 r. Nr 15, poz. 139 z późniejszymi zmianami),
•	uchwała Sejmiku Województwa Podlaskiego nr XXIV/181/2000 z dnia 26 czerwca 2000 r. w sprawie wyrażenia woli opracowania planu zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego – jako podstawa inicjująca rozpoczęcie prac planistycznych.
2. Elementy planu
2.1. Elementy planu uchwalone
2.1.1. Część tekstowa planu obejmująca:
a)	uwarunkowania zewnętrzne zagospodarowania przestrzennego, w tym:
•	problemy wspólne z województwami sąsiednimi,
•	wpływ procesów integracji europejskiej na województwo,
•	wymogi współpracy transgranicznej,
•	ustalenia i wnioski z „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju” i innych dokumentów jednostek centralnych. 
b)	uwarunkowania wewnętrzne zagospodarowania przestrzennego, w tym:
•	wynikające ze stanu zagospodarowania przestrzennego województwa w ujęciu ilościowym 
i jakościowym,
•	bariery rozwoju i konflikty pomiędzy różnymi formami użytkowania terenów,
•	rezerwy tkwiące w zagospodarowaniu przestrzennym,
•	obszary funkcjonalne nawiązujące do ustaleń strategii rozwoju województwa z ich strukturą, dynamiką rozwoju i obszarami problemowymi.
c)	cele zagospodarowania przestrzennego nawiązujące do celów określonych w „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju”, innych dokumentach rządowych oraz strategii rozwoju województwa podlaskiego, odnoszące się do:
•	efektywnego wykorzystania stanu zagospodarowania,
•	tworzenia warunków do poprawy jakości życia i rozwoju zrównoważonego,
•	zwiększenia konkurencyjności województwa.
d)	zasady zagospodarowania przestrzennego uwzględniające: prymat rozwoju jakościowego nad ilościowym, symbiozę środowiska zurbanizowanego i przyrodniczego oraz wielofunkcyjność struktur przestrzennych, a dotyczące w szczególności:
•	ochrony środowiska i korzystania z jego zasobów,
•	ochrony i kształtowania środowiska kulturowego,
•	rozwoju funkcji gospodarczych województwa,
•	wykorzystania szans i możliwości w zagospodarowaniu istniejącym,
•	kształtowania systemu osadniczego i rozmieszczenia infrastruktury społecznej,
•	rozwoju infrastruktury transportowej, energetycznej, wodociągowej i gospodarki odpadami.
e)	kierunki zagospodarowania przestrzennego o charakterze prawnym, planistycznym, organizacyjnym i inwestycyjnym obejmujące w szczególności:
•	ochronę obszarów i obiektów środowiska przyrodniczego i kulturowego,
•	rozmieszczenie i rozwój ponadlokalnej infrastruktury technicznej,
•	zagadnienia obronne i ochronne,
•	zagospodarowanie obszarów funkcjonalnych i problemowych.
f)	zadania ponadlokalne służące realizacji celów publicznych – wykazy.

2.1.2. Część graficzna planu obejmująca:
a)	rysunek „Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego...” – w skali 1:200 000,
b)	rysunek „Kierunki zagospodarowania przestrzennego...” – w skali 1:200 000,

2.2. Elementy planu nie podlegające uchwaleniu – część dokumentacyjna:
2.2.1. Prognoza oddziaływania planu na środowisko przyrodnicze – tekst i rysunek w skali 1:200 000.
 
2.2.2. Uzupełniająca część graficzna – rysunki problemowo – branżowe w skali 1:300 000 „uwarunkowań...” i 1:200 000 „kierunków...” dotyczące w szczególności: zagadnień obronnych 
i ochronnych, środowiska przyrodniczego, środowiska kulturowego, sieci osadniczej, rolnictwa, turystyki i wypoczynku, infrastruktury transportowej, energetycznej, wodno – kanalizacyjnej i utylizacji odpadów.

2.2.3. Zeszyty problemowo – branżowe z elementami graficznymi w formacie A4 dotyczące problematyki jak w punkcie 2.2.2.

2.2.4. Dokumenty formalno – prawne sporządzone i uzyskane w procesie sporządzania planu.
3. Funkcje planu
Plan spełnia następujące funkcje:
a)	koordynacyjną dotycząca w szczególności:
•	wzajemnych relacji rzeczowych i przestrzennych między podmiotami,
•	pola negocjacji i hierarchii ważności poszczególnych zagadnień,
•	zasięgu terytorialnego i zakresu merytorycznego podejmowanych wspólnie zadań,
•	okresów i etapów realizacji,
b)	regulacyjną obejmująca w szczególności:
•	zakazy, nakazy i ograniczenia odnoszące się szczególnie do przestrzeni publicznych, ochrony środowiska przyrodniczego i kulturowego oraz obszarów specjalnych,
•	wymogi działań przygotowawczych na obszarach przewidywanych do rozwoju działalności społecznej i gospodarczej,
•	działania ostrzegawcze związane z klęskami żywiołowymi,
c)	inspiracyjną w stosunku do podmiotów planowania przestrzennego obejmująca w szczególności:
•	wskazania bliższych i dalszych celów z uwzględnieniem przyjętych priorytetów i warunków osiągania pożądanych efektów,
•	unikatowe cechy zasobów naturalnych i ludzkich oraz potencjału gospodarczego, podnoszące atrakcyjność województwa dla działalności podmiotów,
•	kreowanie rozwiązań nowatorskich i efektywnych – atrakcyjnych dla podmiotów,
•	promocję projektów zamierzeń i ofert skierowanych do kapitału krajowego i zagranicznego oraz do aktywnej części społeczeństwa,
d)	informacyjną obejmująca wszystkie formy działalności planistycznej, w tym:
•	ocenę stanu istniejącego identyfikującą problemy, szanse i zagrożenia,
•	prospektywny obraz przyszłości pozwalający sprecyzować cele i kierunki polityki przestrzennej wymagające wyboru priorytetów,
•	udostępnienie i upowszechnienie opracowań planistycznych adresowane do całego społeczeństwa i poszczególnych grup interesów,
•	stały monitoring zjawisk i procesów zachodzących w planowaniu przestrzennym w ujęciu dostosowanym do struktur podmiotowych.
Plan inicjuje wyjście do polityk i programów rządowych, wskazując na sposób łączenia na obszarze województwa interesów ogólnopaństwowych i regionalnych. Poprzez określone uwarunkowania przestrzenne plan wspomagać będzie sporządzanie kontraktów wojewódzkich prowadzących do podejmowania wspólnych działań administracji rządowej i samorządu województwa.
Plan nie jest aktem prawa miejscowego i nie narusza uprawnień samorządów gminnych 
w zakresie planowania miejscowego.
4. Zasady opracowania planu i materiały wejściowe
Plan zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego powstał w wyniku dokonania analiz i przeprowadzenia studiów szeregu materiałów i opracowań podstawowych i uzupełniających.
4.1. Materiały podstawowe
Materiałami wykorzystanymi w procesie planistycznym były:
•	diagnoza stanu istniejącego wykonana przez PBPP w Białymstoku na potrzeby strategii rozwoju województwa podlaskiego w 2000 r. – jako główna podstawa do skonstruowania uwarunkowań wewnętrznych,
•	„Strategia rozwoju województwa” – jako podstawa konstruowania celów zagospodarowania przestrzennego oraz kierunków zagospodarowania przestrzennego o charakterze prawnym, organizacyjnym i inwestycyjnym, z alokacją zadań ponadlokalnych,
•	„Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju” – jako jedna z podstaw formułowania uwarunkowań zewnętrznych zagospodarowania przestrzennego oraz celów ogólnych zagospodarowania przestrzennego,
•	strategie, koncepcje i programy długoterminowe i krótkoterminowe resortowe jednostek centralnych, dotyczące zwłaszcza rozwoju systemów infrastruktury technicznej – jako podstawy formułowania uwarunkowań zewnętrznych,
•	konwencje, umowy i porozumienia międzynarodowe, itp. – jako podstawy formułowania uwarunkowań zewnętrznych w zakresie wpływu procesów integracji europejskiej na województwo oraz wymogów współpracy transgranicznej,
•	informacje i wnioski dotyczące międzywojewódzkich obszarów stykowych z zarządów województw i gmin sąsiadujących – jako podstawa identyfikacji problemów i formułowania kierunków zagospodarowania tych obszarów,
•	wnioski zgłoszone przez samorządy i instytucje w odpowiedzi na zawiadomienie o przystąpieniu do sporządzania planu zagospodarowania przestrzennego województwa – jako materiał wejściowy do formułowania uwarunkowań wewnętrznych i kierunków zagospodarowania.
4.2. Inne materiały wejściowe
Do opracowania planu wykorzystano również:
•	miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego miast i gmin,
•	studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miast i gmin,
•	informacje statystyczne Urzędu Statystycznego w Białymstoku,
•	informacje i dane pozyskiwane bezpośrednio lub z publikacji urzędu wojewódzkiego i jednostek podporządkowanych, urzędu marszałkowskiego i jednostek podporządkowanych, wyższych uczelni oraz wojewódzkich, powiatowych i gminnych zarządców infrastruktury technicznej i społecznej,
•	projekty studiów zagospodarowania przestrzennego byłych województw: białostockiego, łomżyńskiego i suwalskiego,
•	opracowania sporządzone przez WBPP w Suwałkach przy udziale IGPiK w Warszawie, 
a dotyczące zagospodarowania obszarów przygranicznych z Litwą,
•	opracowanie sporządzone przez IGPiK w Warszawie, przy udziale WBPP w Białymstoku 
i Suwałkach, a dotyczące zagospodarowania obszarów przygranicznych z Białorusią, 
•	atlasy i wydawnictwa dotyczące różnych zagadnień projektu planu,
•	plany i studia zagospodarowania obszarów funkcjonalnych. 
4.3. Autorzy projektu planu
Plan opracowało Podlaskie Biuro Planowania Przestrzennego w Białymstoku z oddziałami 
w Łomży i Suwałkach. W opracowaniu projektu planu uczestniczyli:
Zespół generalnego projektanta: generalny projektant Zdzisław Plichta, zastępcy generalnego projektanta: Wiktor Panfiluk, Alicja Mieszkowska, Jan Urbanowicz
Koordynator organizacyjny: Tadeusz Januszewski
Zespoły problemowe
Środowisko przyrodnicze: Bożena Gajewska, Ryszard Serwatka, Andrzej Lewandowski, Alicja Jaworowska – Jurewicz
Środowisko kulturowe: Elżbieta Jabłońska
Osadnictwo i demografia: Jerzy Chodorowski
Infrastruktura społeczna: Anastazja Brzozowska, Elżbieta Tyszka, Maria Piątkowska, Maciej Sieniawski, Wanda Grygo
Sfera gospodarcza: Anna Bielas – Conewa, Agnieszka Wojtych – Kowalewska, Józefa Borowska, Tadeusz Borowski, Elżbieta Tyszka, Kasim Daghir, Helena Cieślukowska
Infrastruktura techniczna: Elżbieta Kępska, Czesława Kruszewska, Hanna Konarzewska, Elżbieta Rybak, Krystyna Fronczek, Bogdan Leszczyński
Komunikacja: Jan Kruszewski, Stanisław Nowik, Jerzy Przybyłowicz
Zagadnienia obronne – Joanna Lipska
Opracowanie komputerowe, graficzne i techniczne projektu: Joanna Jasiewicz, Paweł Babul, Tomasz Boroda, Jacek Babiel, Zbigniew Bargielski, Barbara Bućko, Jadwiga Ptaszyńska, Teresa Twardowska, Barbara Żebrowska, Adam Tyczkowski, Janina Strękowska, Danuta Zaworska, Witaliusz Ostaszewski, Blanka Krygier.

PLAN ZAGOSPODAROWANIA 
PRZESTRZENNEGO
WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO

UWARUNKOWANIA

II. UWARUNKOWANIA ZEWNĘTRZNE ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO
1. Ogólna charakterystyka województwa na tle kraju
Województwo podlaskie położone w północno–wschodniej części Polski sąsiaduje z województwami: warmińsko – mazurskim, mazowieckim i na krótkim odcinku z lubelskim. 
Od wschodu województwo graniczy z Białorusią a od północy z Litwą.
Województwo zajmuje obszar 20 180 km2 (6,5 % pow. kraju) i 6 miejsce pod względem powierzchni wśród województw.
Zaludnienie 1 222 tys. osób (3,2 % ludności kraju) stawia je na 14 miejscu w kraju. Dynamika przyrostu ludności w latach 1995 – 1999 wynosiła 0,7 % (przy średniej krajowej 0,01 %), 
w tym ludności miast 2,4 % (w kraju 0,07 %). Na koniec 1999 r. ludność miast osiągnęła 
713,4 tys., tj. 58,3 % ogółu ludności województwa. Niska gęstość zaludnienia – 61 osób na km2, stawia je na 15 miejscu w kraju. Ludność jest najbardziej zróżnicowana pod względem etnicznym wśród wszystkich 16 województw. Województwo posiada liczne zabytki kultury materialnej, w tym sakralnej, liczne miejsca zapisane w kartach historii kraju i bogaty folklor o cechach pogranicza kulturowego.
Środowisko przyrodnicze nizinnego województwa (średnio ok. 150 m n.p.m.) o dużym stopniu naturalności i czystości, położonego niemal w całości w dorzeczu Wisły tworzą w szczególności:
-	największy w Europie kompleks bagien o unikalnych walorach ekologicznych w dolinach rzek Narwi i Biebrzy z parkami narodowymi Narwiańskim i Biebrzańskim,
-	doliny rzek: Bugu z Nurcem, Narwi z Supraślą, Biebrzą i Pisą, Czarnej Hańczy, Rospudy, Szeszupy,
-	kompleks jezior Pojezierza Suwalsko – Augustowskiego z Wigierskim Parkiem Narodowym i Suwalskim Parkiem Krajobrazowym oraz jezior w rejonie Rajgrodu,
-	Puszcza Białowieska z Białowieskim Parkiem Narodowym, Puszcza Knyszyńska z Parkiem Krajobrazowym Puszczy Knyszyńskiej oraz Puszcza Augustowska,
Przyrodnicze obszary chronione stanowią ok. 32 % powierzchni województwa (kraju 30 %), a stopień lesistości wynosi ok. 29,5 % (kraju ok. 28,1 %). Z surowców mineralnych w województwie występują złoża rud polimetalicznych, metali ziem rzadkich, pierwiastków polimerycznych, iłów, piasku, żwiru, złóż glinoporytowych, kredy oraz borowiny.
•	Szanse rozwoju turystyki i wypoczynku w województwie tworzą:
-	bogate i unikalne w skali Europy walory przyrodnicze,
-	zróżnicowane etnicznie zasoby środowiska kulturowego,
-	położenie województwa w obszarze Zielonych Płuc Polski,
-	dobre położenie na szlakach turystycznych Europy,
-	możliwość wzbogacania oferty turystycznej w wyniku współpracy w tej dziedzinie 
z Litwą i Białorusią (np. Kanał Augustowski, Puszcza Białowieska),
-	rozwój agroturystyki jako niekonwencjonalnej oferty dla Europy Zachodniej,
-	możliwość lecznictwa sanatoryjnego w Augustowie i Supraślu.
•	Województwo podlaskie podzielone jest na 14 powiatów ziemskich i 3 grodzkie, 118 gmin oraz 3 276 sołectw. Sieć osadniczą stanowi 36 miast i 3 983 miejscowości wiejskich. Stolicą województwa i największym miastem jest Białystok (285,1 tys. mieszkańców). Z pozostałych miast Suwałki i Łomża liczą powyżej 65 tys. mieszkańców; Augustów, Bielsk Podlaski, Grajewo, Hajnówka, Zambrów i Sokółka – w przedziale 20 – 30 tys. mieszkańców, pozostałe ośrodki to miasta małe do 15 tys. mieszkańców. Sieć osadnicza wiejska cechuje się dużym rozdrobnieniem.
•	Poziom uprzemysłowienia województwa podlaskiego jest niski. Wartość wskaźnika PKB na mieszkańca 8,3 tys. zł w 1998 r. sytuuje województwo na jednym z końcowych miejsc 
w kraju, a w nakładach inwestycyjnych – 2,1 % - na ostatnim miejscu. W strukturze gospodarki 40,9 % udział mają usługi rynkowe, 22,4 % przemysł, 18 % usługi nierynkowe 
a 13,7 % rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo mierzone wytworzoną wartością dodaną brutto. W strukturze działowej przemysłu 44 % udziału ma produkcja artykułów spożywczych 
i napojów, 10 % przetwórstwo i produkcja drzewna, 7 % produkcja tkanin i 6 % produkcja maszyn i urządzeń. W przetwórstwie rolno – spożywczym wiodące są przemysły: mleczarski, mięsny, owocowo – warzywny, piwowarski, spirytusowy i młynarski. Z wyjątkiem przetwórstwa rolniczego, równomiernie rozmieszczonego w stosunku do bazy surowcowej, przemysł jest najbardziej rozwinięty w największych miastach województwa. Stosunkowo niski jest poziom technologiczny większości przemysłu i stopień jego innowacyjności. Niski jest również stopień wykorzystania znaczącej części majątku produkcyjnego. Z 84,4 tys. podmiotów gospodarczych województwa 97 % należy do sektora prywatnego. Małe jest zainteresowanie kapitału zagranicznego i krajowego inwestycjami w województwie podlaskim ze względu na jego niską konkurencyjność lokalizacyjną. W ostatnim okresie pogarsza się koniunktura w prężnym dotychczas budownictwie ze względu na zmniejszenie popytu wewnętrznego.
•	Szanse rozwoju sektora produkcyjnego w województwie tworzą:
-	znaczne zasoby nieefektywnie wykorzystanego majątku produkcyjnego,
-	wysokiej jakości baza surowcowa dla przetwórstwa rolniczego,
-	utrwalone tradycje produkcyjne i eksportowe w niektórych dziedzinach przemysłu 
(np. mleczarski, mięsny, piwowarski, tytoniowy, włókienniczy, drzewny),
-	bliskość i dobre powiązania z chłonnym rynkiem „wschodnim”,
-	znaczny potencjał naukowo – badawczy szkolnictwa wyższego,
-	jakość środowiska korzystna dla przemysłów wysokich technologii.
Rolnictwo jest dominującym działem gospodarki województwa. Funkcjonuje tu ok. 125,5 tys. indywidualnych gospodarstw rolnych władających 96 % użytków rolnych. Średnia wielkość powierzchni gospodarstw wynosi ok. 13,5 ha i jest znacznie wyższa od średniej krajowej – 7,9 ha. Rolnicza przestrzeń produkcyjna charakteryzuje się stosunkowo niską przeciętną jakością gleb. Duży udział w przestrzeni rolniczej trwałych użytków zielonych sprzyja hodowli bydła, zwłaszcza mlecznego. Mimo niskiego jeszcze stopnia zmeliorowania gruntów, województwo przoduje w kraju w produkcji zwierzęcej, zajmując pierwsze miejsce w ilości sztuk bydła na 
1 000 mieszkańców i trzecie we wskaźniku produkcji trzody chlewnej. Słaby jest jeszcze poziom infrastruktury technicznej na wsi.
Szanse rozwoju rolnictwa w województwie stwarzają:
•	czyste pod względem sanitarnym środowisko przyrodnicze, umożliwiające uzyskiwanie produkcji rolniczej o wysokiej jakości,
•	tradycje produkcyjne i eksportowe w niektórych dziedzinach produkcji rolniczej,
•	korzystna struktura obszarowa gospodarstw rolnych z dalszą możliwością poprawy,
•	sytuacja w wielkoobszarowym rolnictwie zachodnio – europejskim (spowodowana zagrożeniami sanitarnymi hodowli) – mogąca skutkować przewartościowaniem dotychczasowych doktryn rolniczych i łatwiejszym wpasowaniem się rolnictwa województwa w struktury unijne,
•	bliskość chłonnego „rynku wschodniego”.
Sfera społeczna w zakresie edukacji, służby zdrowia, kultury i opieki socjalnej jest w województwie stosunkowo dobrze rozwinięta na poziomie ponadlokalnym. Wskaźniki liczby absolwentów szkół wyższych na 10 tys. mieszkańców plasują województwo na 6 miejscu w kraju. Zarówno baza materialna służby zdrowia, jak i ilości świadczonych usług nie odbiegają od średniej krajowej. W zakresie kultury, mimo stosunkowo ograniczonej bazy materialnej, występuje dynamiczny rozwój imprez kulturalnych o charakterze krajowym i międzynarodowym, 
w tym odzwierciedlających specyfikę etniczną województwa. 
2. Problemy wspólne z sąsiednimi województwami i powiązania
Problemy i powiązania zostały zidentyfikowane na podstawie wyników analiz diagnozy stanu istniejącego, „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju”, dokumentów koncepcyjnych i strategicznych administracji rządowej i informacji oraz wniosków zgłoszonych przez sąsiadujące województwa w wyniku zawiadomienia o przystąpieniu do opracowania planu zagospodarowania przestrzennego województwa.
2.1. Współdziałanie z województwem warmińsko – mazurskim
Problemy dotyczą w szczególności:
a)	w zakresie ochrony środowiska i gospodarki wodno – ściekowej:
•	wdrażania strategii rozwoju obszaru funkcjonalnego Zielone Płuca Polski,
•	opracowania i realizacji zintegrowanego programu NATURA – 2000,
•	wdrażania postanowień Dyrektywy Ramowej dotyczącej polityki wodnej Wspólnoty Europejskiej w zlewni pilotowej rz. Narwi,
•	ustalenia priorytetów i zasad, szczególnie w dziedzinie zagospodarowania turystycznego na obszarach chronionego krajobrazu położonych na pograniczu województw, tj. „Jezioro Rajgrodzkie”, „Puszcza Romincka – Dolina Błędzianki”, „Pojezierze Północnej Suwalszczyzny”, „Równina Kurpiowska i Dolina Dolnej Narwi”,
•	ochrony wód rzek: Rospudy, Ełku, Wissy i Pisy, wypływających z obszaru województwa warmińsko – mazurskiego i płynących przez województwo podlaskie oraz wód jezior Rajgrodzkich przed zanieczyszczeniem, poprzez skoordynowaną gospodarkę wodno – ściekową w zagospodarowaniu ich zlewni,
•	ochrony głównego zbiornika wód podziemnych nr 216 „Sandr Kurpie”, podatnego na zanieczyszczenie, poprzez ustalenie obszaru ochronnego zbiornika i zasad jego użytkowania, 
w tym ograniczeń,
•	ochrony głównego zbiornika wód podziemnych nr 217 „Pradolina rz. Biebrzy”, którego zasięg obejmuje część powiatu ełckiego poprzez dokonanie szczegółowego rozpoznania hydrogeologicznego i ustalenie zasad ochrony całego zbiornika,
•	ochrony transgranicznych kompleksów leśnych oraz tworzenia leśnych korytarzy migracyjnych, łączących dolinę rz. Biebrzy z Puszczą Piską przez nadleśnictwa Łomża, Nowogród 
i Pisz oraz Rajgród i Drygały,
•	współdziałania w tworzeniu Suwalsko – Wisztynieckiego Transgranicznego Obszaru Chronionego (TOCH).
b)	w zakresie energetyki i telekomunikacji:
•	współdziałania na rzecz opracowania koncepcji zaopatrzenia w gaz i budowy gazociągów wysokiego ciśnienia, umożliwiających zaopatrzenie w gaz ziemny północnych obszarów województwa podlaskiego i wschodnich obszarów województwa warmińsko – mazurskiego,
•	budowy energetycznego układu przesyłowego – odcinków linii elektroenergetycznej WN 400 kV ALYTUS – EŁK (2 tory) – MĄTKI i GPZ „NAREW” – Ełk – Mątki, co poprawi funkcjonowanie systemu obu województw, poprzez zamknięcie pierścienia krajowego na napięciu 400 kV,
•	budowy linii WN 110 kV Węgorzewo – Giżycko, która będzie zlokalizowana w województwie warmińsko – mazurskim, ale będzie miała znaczący wpływ na poprawę pewności zasilania północnych obszarów województwa podlaskiego,
•	budowy linii 110 kV Ełk – Suwałki, która wzmocni układ zasilający północne obszary obu województw na napięciu 110 kV,
•	budowy linii 110 kV Ełk – Szczuczyn – Stawiski – Piątnica – Łomża, która poprawi pracę systemu WN na tych obszarach,
•	utrzymania w pełnej sprawności technicznej istniejących powiązań WN:
-	linii WN 220 kV Ostrołęka – Ełk,
-	linii WN 110 kV Białystok – Grajewo – Ełk i Ełk – Augustów,
-	linii WN 110 kV Kolno – Biała Piska – Ełk i Kolno – Pisz,
-	linii WN 110 kV Suwałki – Filipów – Gołdap i Suwałki – Olecko.
•	utrzymania sprawności połączenia TPSA: Białystok – Suwałki – Ełk – Olsztyn,
•	wspomagania rozwoju sieci telekomunikacyjnych na obszarach stykowych województw 
i unowocześnienia infrastruktury telekomunikacyjnej.
c)	w zakresie komunikacji:
•	utrzymania dobrego stanu technicznego i modernizacji dróg krajowych przebiegających na obszarach obu województw:
-	Nr 16 Dolna Grupa – Grudziądz – Iława – Ostróda – Olsztyn – Mrągowo – Ełk – Augustów – Pomorze – Poćkuny – Ogrodniki – granica państwa,
-	Nr 58 Olsztynek – Zgniłocha – Jedwabno – Szczytno – Babięta – Ruciane Nida – Pisz – Biała Piska – Szczuczyn,
-	Nr 63 granica państwa – Węgorzewo – Giżycko – Pisz – Kisielnica – Łomża – Zambrów – Ceranów – Sokołów Podlaski – Siedlce – Łuków – Radzyń Podlaski – Wisznice – Sławatycze – granica państwa,
-	Nr 65 granica państwa – Gołdap – Ełk – Białystok – Bobrowniki – granica państwa,
•	utrzymania dobrego stanu technicznego i modernizacji dróg wojewódzkich przebiegających przez oba województwa:
-	Nr 651 Gołdap – Żytkiejmy – Szypliszki – Sejny,
-	Nr 652 Kowale Oleckie – Suwałki,
-	Nr 653 Sedranki – Bakałarzewo – Suwałki – Sejny – Poćkuny,
-	Nr 655 Kąp – Wydminy – Olecko – Raczki – Suwałki – Rutka Tartak,
•	utrzymania i modernizacji linii kolejowej Białystok – Ełk – Korsze – Bartoszyce.

d)	w zakresie infrastruktury społecznej:
•	racjonalnym wykorzystaniu ponadlokalnych urządzeń infrastruktury społecznej obu województw dla obsługi ich obszarów przygranicznych, 
•	organizacji imprez kulturalnych o charakterze ponadregionalnym i ich promocji,
e)	w sferze gospodarczej:
•	tworzenia warunków do racjonalnego zagospodarowania i funkcjonowania rozczłonkowanej przestrzennie (w Suwałkach, Ełku i Gołdapi) Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej 
o horyzoncie trwania do 31.VIII.2016 r.,
•	tworzenia warunków do rozwoju kooperacji produkcyjnej, marketingowej i surowcowej (zwłaszcza przetwórstwa rolniczego) oraz stabilizacji rynków zbytu,
•	koordynowania procesu regulacji stosunków wodnych w obszarach stykowych,
•	przygotowania koncepcji zagospodarowania turystycznego i wypoczynkowego dla atrakcyjnych obszarów stykowych województw, tj.:
-	rejonu Północnej Suwalszczyzny, obejmującego Suwalski Park Krajobrazowy w woj. podlaskim i Puszczę Romincką w woj. warmińsko – mazurskim,
-	rejonu Rajgrodzkiego, obejmującego miasto Rajgród i jezioro Rajgrodzkie w woj. podlaskim oraz ciąg jezior: Ełckie, Selment Wielki i Skomentno aż do Ełku w woj. warmińsko – mazurskim,
-	rejonu Północno – Kurpiowskiego z rzeką Pisą i miastem Kolno w woj. podlaskim oraz fragmentem Puszczy Piskiej z rzeką Pisą i miastem Pisz w woj. warmińsko – mazurskim,
•	skoordynowanego planowania międzynarodowych ciągów turystycznych i ich wyposażenia w infrastrukturę obsługową, zwłaszcza turystyki rowerowej i wodnej.
2.2. Współdziałanie z województwem mazowieckim
Problemy dotyczą w szczególności:
a)	w zakresie ochrony środowiska i gospodarki wodnej:
•	wdrażania strategii rozwoju obszaru funkcjonalnego „Zielone Płuca Polski”,
•	opracowania i realizacji zintegrowanego programu NATURA – 2000,
•	wdrażania postanowień Dyrektywy Ramowej w sprawie polityki wodnej Wspólnoty Europejskiej w zlewni pilotowej rz. Narwi,
•	ujednolicenia statusu i zasad ochrony prawnej obszarów transgranicznych: woj. mazowieckie – Park Krajobrazowy „Podlaski Przełom Bugu” a woj. podlaskie – obszary chronionego krajobrazu „Dolina Bugu” i „Dolina Bugu i Nurca”,
•	ustalenia priorytetów i zasad, w gospodarce wodno – ściekowej i zagospodarowaniu turystycznym na obszarach chronionego krajobrazu, tj. „Równiny Kurpiowskiej i Doliny Dolnej Narwi” oraz parków krajobrazowych „Podlaski Przełom Bugu” i potencjalnie „Dolina Bugu i Nurca” oraz „Dolina Bugu”,
•	skoordynowania ochrony wód rzek: Narwi i Bugu z dopływami, płynących przez obszary obu województw przed zanieczyszczeniami sanitarnymi,
•	ochrony wód głównego zbiornika wód podziemnych GZWP nr 216 „Sandr Kurpie”,
•	działań zapobiegających powodziom i ich skutkom w dolinach rzek Bugu i Narwi,
•	zabezpieczeń przed Nadzwyczajnymi Zagrożeniami Środowiska (NZŚ), które mogą wynikać z ewentualnych awarii międzynarodowego ropociągu „Przyjaźń” i gazociągów Kobryń – Warszawa (Rembelszczyzna) oraz tranzytowego „JAMAŁ”,
•	poprawy bilansu wodnego wód powierzchniowych w zlewniach rz. Bug i Narwi poprzez skoordynowaną budowę obiektów małej retencji.
b)	w zakresie energetyki i telekomunikacji:
•	budowy wyjścia liniowego WN 110 kV z RPZ Ostrołęka w kierunku Kolno – Ełk w celu wzmocnienia układu zasilającego (od strony Ostrołęki) zachodnich obszarów województwa podlaskiego i wschodnich województwa warmińsko – mazurskiego,
•	budowy linii 110 kV Siemiatycze – Siedlce w celu poprawy układu sieci WN w tej części obu województw,
•	budowy gazociągu w/c na kierunku gm. Sarnaki (woj. mazowieckie) – Drohiczyn, warunkującego dalszy rozwój gazownictwa w południowej części województwa podlaskiego,
•	utrzymania w pełnej sprawności technicznej istniejących powiązań w systemie elektroenergetycznym wysokich napięć:
-	linii WN 220 kV Ostrołęka – Ełk,
-	linii WN 110 kV Kolno – Pisz,
•	utrzymania w pełnej sprawności technicznej dalekosiężnych połączeń TP S.A.:
-	Bielsk Podlaski – Łomża – Ostrołęka i – Suwałki – Białystok – Warszawa,
•	wspomagania rozwoju sieci telekomunikacyjnych na obszarach stykowych województw 
i unowocześnienia infrastruktury telekomunikacyjnej.
c)	w zakresie komunikacji:
•	skoordynowanego utrzymania dobrego stanu technicznego i modernizacji dróg ekspresowych i krajowych przebiegających na obszarach obu województw:
-	Nr S 8 Warszawa – Białystok – Augustów – Suwałki – Budzisko – granica państwa leżąca w I paneuropejskim korytarzu transportowym („Via Baltica”),
-	Nr S 19 granica państwa – Kuźnica – Białystok – Siemiatycze – Lublin –Rzeszów,
-	Nr 61 Warszawa – Ostrołęka – Łomża – Grajewo – Augustów,
-	Nr 62 Sokołów Podlaski – Drohiczyn – Siemiatycze (droga Nr 19),
-	Nr 63 Łomża – Zambrów – Ostrów Mazowiecka – Sokołów Podlaski – Siedlce,
•	skoordynowanego utrzymania dobrego stanu technicznego i modernizacji dla osiągnięcia ustalonych klas dróg wojewódzkich:
-	Nr 645 Myszyniec – Dęby – Nowogród – Łomża,
-	Nr 647 Dęby – Kolno – Gromadzyn Wykno – Stawiski,
-	Nr 677 Łomża (droga Nr 63) – Śniadowo – Ostrów Mazowiecka – Małkinia – Kosów Lacki – Sokołów Podlaski,
-	Nr 690 Czyżew Osada – Ciechanowiec – Siemiatycze,
-	Nr 694 Przyjmy – Brok – Ciechanowiec,
•	utrzymania modernizacji państwowych linii kolejowych:
-	E 75 – Warszawa – Białystok – Sokółka – Suwałki – Trakiszki – granica państwa (Kowno) leżącej w I paneuropejskim korytarzu transportowym (Rail Baltica),
-	E 26 – Warszawa – Białystok – Kuźnica Białostocka – granica państwa,
-	Nr 31 Siedlce – Czeremcha – Hajnówka – Nieznany Bór.
d)	w zakresie infrastruktury społecznej:
•	racjonalnego wykorzystania ponadlokalnych urządzeń infrastruktury społecznej obu województw przygranicznych,
•	rozwój bazy materialnej imprez kulturalnych, rozrywkowych i sportowych o charakterze ponadregionalnym i międzyregionalnym.
e)	w sferze gospodarczej:
•	koordynacji przestrzennej rozwoju bazy produkcyjnej i surowcowej (zwłaszcza przetwórstwa rolniczego),
•	przygotowania kompleksowych koncepcji zagospodarowania turystycznego i wypoczynkowego dla atrakcyjnych obszarów stykowych województw, w tym:
-	rejonu Kurpiowsko – Nowogrodzkiego z Nowogrodem i dolną Narwią w woj. podlaskim oraz doliną Narwi pod Ostrołęką w woj. mazowieckim,
-	rejonu Nadbużańskiego z Ciechanowcem, Drohiczynem, Mielnikiem i doliną Bugu 
w woj. podlaskim oraz przyległymi do rz. Bug terenami w woj. mazowieckim.
•	skoordynowanego planowania nowych międzynarodowych i ponadregionalnych ciągów turystycznych i urządzeń ich obsługi, w tym tras rowerowych i wodnych,
•	skoordynowanej regulacji stosunków wodnych w obszarach stykowych.
2.3. Współdziałanie z województwem lubelskim
Problemy dotyczą w szczególności:
a)	w zakresie ochrony środowiska i gospodarki wodnej:
•	wdrażania zintegrowanego programu europejskiej sieci NATURA 2000,
•	ujednolicenia statusu i zasad ochrony prawnej międzywojewódzkiego obszaru chronionego – Parku Krajobrazowego „Podlaski Przełom Bugu” po stroni lubelskiej i obszaru chronionego krajobrazu „Dolina Bugu” po stronie podlaskiej,
•	ustalenia priorytetów i zasad gospodarki wodno – ściekowej w zlewni rzeki Bug i zagospodarowania turystycznego obszaru chronionego krajobrazu „Dolina Bugu” w woj. podlaskim i parku krajobrazowego „Podlaski Przełom Bugu” w woj. lubelskim,
•	określenia działań zapobiegających powodziom i ich skutkom w dolinie rzeki Bug,
•	zabezpieczeń przed Nadzwyczajnymi Zagrożniami Środowiska (NZŚ), które mogą wyniknąć z ewentualnej awarii gazociągu magistralnego „Kobryń – Warszawa”,
•	utworzenia Transgranicznego Obszaru Chronionego (TOCH) „Przełom Bugu”.
b)	w zakresie komunikacji – problemu połączeń promowych obszarów przygranicznych województw przeprawami promowymi przez rzekę Bug.
c)	w sferze gospodarczej:
•	przygotowanie koncepcji zagospodarowania turystycznego stykowego odcinka doliny Bugu z wykorzystaniem połączeń promowych i innego transportu wodnego,
•	racjonalnego wykorzystania urządzeń infrastruktury społecznej zlokalizowanych po obu stronach rz. Bug dla obsługi ludności obszaru stykowego.
3. Wpływ procesów integracji europejskiej na województwo
3.1. Kształtowanie sieci ekologicznej
a)	sieć NATURA 2000
•	Kraje Unii Europejskiej są zobligowane do utworzenia spójnej sieci ekologicznej obszarów chronionych o nazwie NATURA 2000. Stworzenie sieci NATURA 2000 jest jedynym obligującym prawnie i politycznie Polskę zadaniem w zakresie tworzenia sieci ekologicznych. Podstawę prawną tworzenia Europejskiej Sieci Obszarów Chronionych są art. 3 i 10 Dyrektywy 43/92/EEC z 21 maja 1992 r. (z późniejszymi. zmianami) w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory.
•	Dyrektywa zakłada wyselekcjonowanie typów siedlisk oraz gatunków, które będą przedmiotem szczególnego zainteresowania ze względu na swoją rzadkość lub zagrożenie wyginięciem. Aneksy I, II, III do Dyrektywy określają typy naturalnych siedlisk predysponowanych do ochrony, gatunki fauny i flory uznane za przedmiot szczególnego zainteresowania UE oraz kryteria, jakie powinny spełniać obszary przewidywane do włączenia do sieci.
•	Do sieci NATURA 2000 będą włączone automatycznie obszary chronione utworzone na podstawie Dyrektywy 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. o ochronie dzikich ptaków.
•	Etapy wyznaczania sieci NATURA 2000 obejmują:
I etap – przygotowanie przez państwa członkowskie krajowej listy obszarów proponowanych do objęcia siecią NATURA 2000,
II etap – wyznaczenie ostoi o znaczeniu wspólnotowym OZW,
III etap – wyznaczenie specjalnych obszarów ochrony SOO w oparciu o uprzednio ustalone OZW oraz formy ich ochrony.
•	Inicjatywa tworzenia sieci NATURA 2000 została w Polsce podjęta przez Ministerstwo Ochrony Środowiska. Przygotowano listę obszarów i gatunków, które powinny być objęte ochroną w ramach nowego systemu.
•	Program CORINE (koordynacja informacji o środowisku) obejmujący szereg projektów dotyczących standaryzacji i zbierania informacji o różnych – elementach przyrodniczego środowiska w Europie, w celu stworzenia banku danych i systemu obiegu informacji – jako narzędzi do polityki gospodarowania zasobami przyrody w krajach europejskich, stanowi jedną z podstaw wyznaczania sieci NATURA 2000.
•	W województwie podlaskim do ostoi przyrody o znaczeniu europejskim, predystynowanych do włączenia w sieci NATURA 2000 zaliczono: jezioro Hańcza, rzekę Marychę, „Ostoję Wigierską”, Sobolewo, Tobolinkę, okolice Suwałk, Puszczę Augustowską, jezioro Pomorze, dolinę rzeki Marychy, Wiłkokuk, rz. Czarną Hańczę, rz. Rospudę, torfowisko „Węglanowo” koło Gorczycy, okolice jeziora Mikaszewo, wyspę na jez. Studzienicznym, Kuriańskie Bagno, dolinę rz. Biebrzy – „Basen Północny”, jeziora Kolno i Kamienne, dolinę rz. Biebrzy – „Basen Środkowy”, Czerwone Bagno, Grzędy, Ciemnoszyje koło Grajewa, dolinę rz. Biebrzy – „Basen Południowy”, Osowiec, Klimaszewnicę, Mścichy, Łoje Awissa, Pluty, Puszczę Knyszyńską, Kozłowy Ług, Woronicze, Bahno w Borkach, Górę Pieszczaną, wschodnią część Równiny Kurpiowskiej, dolinę rzek Pisy i Narwi od Łomży do Ostrołęki, przełomową dolinę rz. Narwi, Drozdowo, dolinę rzeki Narwi koło Wizny, rz. Nietupę, łąki w dolinie rz. Białej, dolinę rz. Narwi na odcinku Suraż – Żółtki, okolic Suraża, Nieckę Michałowsko – Gródecką, Gorbacz, Czerwony Bór, dolinę górnej Narwi, Puszczę Białowieską, widły rz. Hwożnej i rz. Narewki, Pogorzelce, Wysokie Bagno, Sitaki, Starzynę, dolinę dolnego Bugu, dolinę górnego Nurca, błota pod Czeremchą, Łozy Mielnickie.
•	Współfinansowanie sieci NATURA 2000 może być dokonywane w ramach funduszu LIFE Natura. Włączenie części obszarów chronionych (ok. 6% powierzchni Polski) może spowodować polepszenie jakości ochrony i zmniejszenie publicznych wydatków budżetowych na ten cel, ale również zmiany zatwierdzenia inwestycji na obszarach chronionych i badań monitoringowych. 
•	Alternatywne kierunki rozwoju gospodarczego – np. zrównoważona turystyka, proekologiczne leśnictwo, rolnictwo ekstensywne, mimo współfinansowania obszarów sieci NATURA 2000 przez Unię Europejską, będą istotnymi czynnikami niwelowania skutków ekonomicznych ochrony i jej skuteczności.
•	System NATURA 2000 jest tworzony niezależnie od krajowych rozwiązań w zakresie ochrony przyrody, funkcjonujących już w poszczególnych państwach, ale praktycznie opierać się będzie na istniejących już obszarach chronionych. Włączenie do sieci NATURA 2000 nada tym obszarom status międzynarodowy i nałoży na państwo obowiązek skutecznej ich ochrony i monitoringu stanu przyrody. Będą to kosztowne działania, ale istnieje możliwość pozyskania środków UE na ten cel.
b)	sieć ECONET Polska, a sieć NATURA 2000
•	Stworzenie „Krajowej sieci ekologicznej ECONET – Polska wg koncepcji opracowanej 
w ramach europejskiego programu Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody – IUCN nie jest obligatoryjnym prawnie i politycznie zadaniem Polski związanym z jej wejściem 
w strukturę Unii Europejskiej, a w związku z obowiązkiem wdrażania systemu NATURA 2000 nie będzie kontynuowane.
3.2. Gospodarka wodna, ściekowa i odpadami
Podstawowe normy Unii Europejskiej w dziedzinie gospodarki wodnej ściekowej i odpadami zawarte są w dyrektywach, których treści muszą być przeniesione do prawa krajów członkowskich w ściśle określonym czasie. Normy krajowe nie mogą być ani łagodniejsze ani sprzeczne z prawem i normami Unii Europejskiej.
Zaopatrzenie ludności w wodę reguluje dyrektywa Rady Wspólnoty Europejskiej 80/777/EWG z 15 lipca 1980 r. w sprawie jakości wód przeznaczonych do spożycia przez ludzi. Została ona znowelizowana przez dyrektywę 98/83/UE z dnia 3 listopada 1998 r., która od dnia 25 grudnia 2003 r. zastąpi dyrektywę nowelizowaną.
Politykę wodną Unii Europejskiej regulować będzie w przyszłości przyjęta w lutym 
1997 r. przez Komisję Europejską – Dyrektywa Ramowa dotycząca wody.
Wprowadzanie zanieczyszczeń do wód reguluje dyrektywa 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych, zmieniona przez dyrektywę 98/15/EC 
z dnia 27 lutego 1998 r.
Ogólne zasady gospodarowania odpadami zostały określone w Dyrektywie Ramowej 75/442/EWG z dnia 15 lipca 1975 r. w sprawie odpadów, a odpadów niebezpiecznych w Dyrektywie 91/689/EWG z dnia 12 grudnia 1991 roku znowelizowane Dyrektywą 94/31/WE.
Układ Stowarzyszeniowy Polski z krajami Unii Europejskiej wszedł w życie z dniem 01.02.1994 r. Wynika z niego obowiązek dostosowania prawa polskiego do ustawodawstwa Unii Europejskiej w ciągu 10 lat. Wywiązanie się z tego obowiązku otworzy możliwości pozyskiwania środków na ochronę środowiska z funduszy pomocowych Unii Europejskiej.
Integracja z UE warunkuje kierunki strategii gospodarki wodnej. Do podstawowych celów UE w dziedzinie gospodarki wodnej należy ochrona przed zanieczyszczeniem, zapewnienie zdrowej wody do picia w należytej ilości, przywrócenie jakości ekologicznej wodom powierzchniowym oraz prowadzenie racjonalnego gospodarowania zasobami wodnymi zgodnie 
z zasadami zrównoważonego rozwoju. Prawo UE nakłada na państwa członkowskie obowiązek sporządzania i realizacji planów lub programów poprawiania jakości wód. Z dyrektywami tymi korespondują konwencje i umowy, które Polska jest zobowiązana realizować. Jednym z podstawowych warunków uzyskiwania dotacji na planowane zadania z zakresu gospodarki wodnej i odpadami będzie uzyskiwanie efektów końcowych zgodnie z dyrektywami UE.
3.3. Energetyka i telekomunikacja
Mimo niskiego poziomu dochodu narodowego w krajach Europy Środkowo – Wschodniej zużycie energii pierwotnej na mieszkańca było i jest bliskie zużycia w krajach Unii Europejskiej.
Krajowy System Energetyczny przyłączony został w 1995 r. do zachodnioeuropejskiego systemu UCP – TE, co daje następujące korzyści i skutki:
•	integrację systemów elektroenergetycznych Polski i krajów zachodniej Europy, będącą również istotnym elementem integracji politycznej,
•	poprawę jakości krajowego systemu elektroenergetycznego przez zmniejszenie wahań częstotliwości i pomoc w przypadku awarii systemowej lub deficytu mocy,
•	możliwość sprzedaży nadwyżek energii elektrycznej na korzystnych warunkach. Dla województwa podlaskiego oznacza to kontynuację realizacji linii 400 kV do powiązania stacji GPZ NAREW 400/110 kV z systemami Litwy i Białorusi,
•	konieczność rozwiązania problemu przestarzałych elektrowni na paliwa stałe. W województwie podlaskim może to wymagać zmiany nośnika energetycznego w EC II w Białymstoku i w związku z tym zapewnienia odpowiednio dużych dostaw gazu ziemnego, poprzez połączenie istniejącego gazociągu wysokiego ciśnienia (Wołkowysk – Bobrowniki – Białystok) z tłocznią gazu w Kondratkach na gazociągu „JAMAŁ”.
Rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii jest zobowiązaniem Polski w procesie integracji z Unią Europejską, a jednocześnie stwarza szansę skorzystania z istotnej pomocy UE w tej dziedzinie już w okresie przedakcesyjnym. Będzie to szczególnie istotne w woj. podlaskim ze względu na wymogi ekologiczne, wynikające z położenia w obszarze Zielonych Płuc Polski, korzystne warunki wykorzystania energii wiatru i wody, znaczne ilości naturalnej niewykorzystanej biomasy i dużej ilości gruntów marginalnych, przydatnych do upraw roślin energetycznych.
Pozyskiwanie gazu z importu jest niezbędnym elementem zbilansowania potrzebnych dla gospodarki ilości gazu. Zachowanie wymogów bezpieczeństwa państwa (i województwa) w tej dziedzinie wymaga dywersyfikacji kierunków dostaw gazu, tj. zapewnienia możliwości niezależnych dostaw gazu z różnych kierunków i zróżnicowanymi metodami.
Gwarancje dostaw gazu do Polski zawierają kontrakty:
-	z Rosją (RSA GAZPROM) na dostawę 250 mld m3 gazu ziemnego w ciągu 25 lat za pośrednictwem gazociągu tranzytowego „JAMAŁ”,
-	z Norwegią (GFU) na dostawę gazu z morza Północnego – 500,0 mln m3/rok,
-	z Niemcami (VNG/Ruhrgas) na dostawę 400 mln m3/rok.
W odniesieniu do województwa podlaskiego oznaczać to może:
-	potrzebę połączenia istniejącego systemu gazowniczego z SGT JAMAŁ w tłoczniach gazu zainstalowanych na tym gazociągu w Zambrowie i Kondratkach,
-	potrzebę sprzężenia systemu gazowego północnej części województwa podlaskiego z systemem gazowniczym wschodniej części województwa warmińsko – mazurskiego (np. między Grajewem a Ełkiem) – co może być warunkiem perspektywicznej dostępności województwa podlaskiego i Litwy do gazu norweskiego i niemieckiego.
Zobowiązania międzynarodowe dotyczące stopniowego ograniczania emisji zanieczyszczeń przenoszonych na dalekie odległości, a wynikające z Konwencji Genewskiej z 1979 roku z jej protokołów dodatkowych będą stwarzały konieczność modernizacji technologii w źródłach ciepła, instalowania urządzeń oczyszczających spaliny, stosowania proekologicznych nośników energetycznych i wykorzystywania źródeł energii odnawialnej.
Umocnienie współpracy z Unią Europejską w dziedzinie łączności określa program przygotowania Polski do członkostwa w UE, w którym najważniejsze działania podejmowane wspólnie przez stronę polską i unijną dotyczyć będą:
•	modernizacji polskiej sieci łączności i integracji z systemami ogólnoeuropejskimi,
•	harmonizacji przepisów prawnych i technicznych,
•	współpracy w ramach europejskich struktur normalizowanych,
•	demonopolizacji sektora telekomunikacji, zwłaszcza usług międzystrefowych.
Integracja społeczeństwa polskiego ze światem a UE w szczególności wymagać będzie rozwoju infrastruktury informatycznej o najwyższym standardzie:
•	międzynarodowym, opartym na nowoczesnych środkach przetwarzania,
•	powszechnym, opartym na nowoczesnych komputerach osobistych.
3.4. Infrastruktura transportowa
Polska w rozwiązaniach układów transportowych powinna dostosować się do wymogów dyrektywy Unii Europejskiej z dnia 23 lipca 1996 r. nr 1692/96/WE, obejmującej wszechstronne wytyczne dla wszystkich rodzajów transportu.
Obligatoryjne dla strony polskiej zobowiązania międzynarodowe wynikają z podpisanych przez Polskę transportowych umów międzynarodowych:
AGC – umowy o międzynarodowych połączeniach sieci kolejowych,
AGTC – umowy o międzynarodowych przewozach transportem kombinowanym,
AGR – umowy o głównych drogach samochodowych.
Korytarze paneuropejskie – to ciągi komunikacyjne o znaczeniu międzynarodowym, w których przebiegają co najmniej dwie różne drogi transportowe o odpowiednich parametrach technicznych, z rozmieszczonymi na nich węzłami transportowymi (takimi jak np. centra logistyczne). Wzdłuż korytarzy paneuropejskich występuje zbieżność interesów grup krajów europejskich zainteresowanych tymi samymi korytarzami transportowymi oraz zasadnicze pokrywanie się kierunków przewozu międzynarodowych i największych przewozów krajowych. Wielkość przewozów krajowych (międzynarodowych i regionalnych) dominuje znacznie nad bezwzględną wielkością przewozów międzynarodowych. W przyszłości proporcje te nie ulegną dużej zmianie, co warunkuje takie planowanie głównych sieci transportowych, aby zaspokajały równocześnie potrzeby ruchu krajowego i międzynarodowego, w tym tranzytowego.
Dla Europy Środkowej i Wschodniej uzgodniono sieć 10 korytarzy transportowych na Paneuropejskich Konferencjach Ministrów Transportu na Krecie w 1994 r. i w Helsinkach 
w 1997 r. Z ustaleń tych konferencji międzynarodowych wynikają trasy dróg i linii kolejowych o znaczeniu transeuropejskim oraz parametry techniczne i użytkowe wymagane dla tych tras.
Przez Polskę przebiegają 4 transeuropejskie korytarze transportowe, z których I Helsinki – Tallin – Ryga – Kowno – Warszawa przebiega przez obszar województwa podlaskiego.
Do obsługi tego korytarza w obszarze województwa wyznaczono:
•	odcinek drogi ekspresowej nr S 8 Warszawa – Białystok – Suwałki – Budzisko – granica 
z Litwą, oznaczoną w układzie międzynarodowym nr E 67 o nazwie „Via Baltica”,
•	linię kolejową Warszawa – Białystok – Sokółka – Suwałki – Trakiszki – granica z Litwą, oznaczoną w układzie międzynarodowym nr E 75 o nazwie „Rail Baltica”,
•	do linii o znaczeniu europejskim zaliczana jest także linia kolejowa E 26 Warszawa – Białystok – Kuźnica – granica państwa z Białorusią, przebiegająca w większości również w I korytarzu transeuropejskim.
Drogi i linie kolejowe w europejskich korytarzach transgranicznych objęte są priorytetem pomocowym Unii Europejskiej.
Dostosowanie do standardu naciskowego (115 kN/oś) wynikającego z Dyrektywy Rady UE Nr 96/53/WE z 25.07.1996 r. Sieci dróg TINA (obejmującej całość transeuropejskich korytarzy transportowych przyjętych na konferencjach na Krecie w 1994 r. i w Helsinkach w 1997 r. oraz niektóre inne połączenia krajowe – Raport Wiedeń październik 1999 r.) – będzie jednym z najważniejszych wymogów integracji Polski z UE w dziedzinie transportu.
Główne europejskie śródlądowe drogi wodne.
Staraniem Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ opracowano, uzgodniono i wyłożono do podpisu w Genewie 01 października 1996 r. „Umowę o głównych śródlądowych drogach wodnych międzynarodowego znaczenia” – w skrócie AGN. Umowy tej dotychczas Polska nie podpisała. W umowie AGN na obszarze Polski wyznaczono 3 drogi wodne, w tym E – 40, łączącą Morze Bałtyckie z Morzem Czarnym, poprzez Wisłę i Bug, a zatem wzdłuż południowej granicy województwa podlaskiego. Załącznik nr III do projektu Umowy, określający wymagania techniczno – eksploatacyjne dróg wodnych znaczenia międzynarodowego, pozwala zaliczyć większość odcinków połączeń na terenie Polski do dróg wodnych przyszłościowych, tj. wykraczających odpowiednim przygotowaniem poza rok 2010, będący horyzontem czasowym polityki rozwoju gospodarki wodnej oraz polityki transportowej. Przystosowanie rzeki Bug do Vb klasy nawigacyjnej dróg wodnych (obecnie klasa III) mogłoby stwarzać sytuacje konfliktowe, ponieważ jej dolina zaliczana jest do międzynarodowych węzłowych obszarów ekologicznych. 
3.5. Przekształcenia gospodarki i sieci osadniczej województwa
Z „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju” i danych Instytutu Badań Nad Gospodarką Rynkową wynika, że:
a)	rozwój cywilizacji informacyjnej towarzyszyć będzie procesom integracji europejskiej i będzie wyznacznikiem potencjału województwa i jego miejsca w Unii Europejskiej. Dotychczasowe rozmieszczenie surowców, majątku produkcyjnego i odległości fizyczne odgrywać będą coraz mniejszą rolę w przekształceniach zagospodarowania. Wzrastać będzie znaczenie, rozmieszczenia, kwalifikacji i mobilności ludzi, ich przedsiębiorczości, postaw innowacyjnych, umiejętności organizowania się, mobilności majątku produkcyjnego oraz technicznej i językowej dostępności telekomunikacyjnej. Powstawać i rozwijać się będą nowe rynki i sfery działalności, takie jak: elektroniczny obrót finansowy i handlowy, internet, telepraca telenauka, sieci uczelniane i badawcze, infostrady, powszechne usługi telekomunikacyjne i informacyjne, w tym dla małych i średnich firm, zarządzanie ruchem drogowym i jego kontrolą, ogólnoeuropejska sieć administracji publicznej, itp.
Największą atrakcyjność lokalizacyjną dla przedsięwzięć kapitałowych będą miały aglomeracje wielkomiejskie, najbardziej podatne na przyswajanie i wytwarzanie informacji i innowacji – co będzie perspektywicznie w województwie podlaskim preferowało miasto Białystok. 
b)	globalizacja gospodarki towarzysząca rozwojowi cywilizacji informacyjnej będzie generatorem konkurencyjności, efektywności i innowacyjności, a także koncentracji aktywności społeczno – gospodarczej, głównie w obszarach metropolitalnych.
Integracja z Unią Europejską i globalizacja gospodarki może zagrażać mało konkurencyjnym branżom przemysłowym, ze względu na ich niski poziom nowoczesności lub niekorzystne tendencje rynkowe. Pośrednio może to być zagrożeniem bazy ekonomicznej miast bazujących na dużych pojedynczych niekonkurencyjnych zakładach przemysłowych.
Innowacje naukowe, technologiczne i organizacyjne będą głównym źródłem efektywności nowoczesnej gospodarki.
c)	konkurencyjność województwa podlaskiego, w stosunku do innych województw wg danych „Instytutu Badań Nad Gospodarką Rynkową” jest jedną z najniższych w kraju. Województwo podlaskie w zakresie konkurencyjności zajmuje następujące miejsce wśród województw:
•	13 – z 40% zatrudnieniem w usługach i budownictwie (UE – 65,5%),
•	15 – z 15% zatrudnieniem w przemyśle (UE – 29,4%),
•	4 – z 44,8% zatrudnieniem w rolnictwie i leśnictwie (UE – 5%),
•	13 – z 4,7% zatrudnieniem w przedsięb. wspomagania działaln. gosp (P – 11,2%),
•	16 – z 0,8% udziałem w krajowym zatrudnieniu w przedsiębiorstwach jw.,
•	16 – z 1,9% udziałem w krajowym zatrudnieniu w przemyśle,
•	16 – z 1,7% udziałem w krajowych nakładach inwestycyjnych w przemyśle,
•	16 – z 1,4% udziałem w krajowych nakładach na dział. naukowo – badawczą,
•	12 – w liczbie przyznanych norm ISO 2000, a 16 – w liczbie patentów,
•	13 – z 10% udziałem eksportu w produkcji sprzedanej (P – 12,8%),
•	16 – z 1,6% udziałem w krajowym eksporcie przemysłowym,
•	15 – z 1,4% udziałem w eksporcie, a 16 – z 0,9% udziałem w imporcie kraju,
•	  1 – z  48% udziałem małych i średnich przedsiębiorstw w eksporcie,
•	16 – z 17,2% udziałem firm z kapitałem zagranicznym w eksporcie (P – 48,2%).
Bardzo niska konkurencyjność województwa wynika z historycznie ukształtowanej niekorzystnej w stosunku do tendencji rynkowych Unii Europejskiej i świata struktury branżowej podlaskiego przemysłu, peryferyjności położenia w stosunku do zachodnioeuropejskich centrów rozwoju gospodarczego i braku poważniejszych zasobów surowców naturalnych przydatnych do eksploatacji na skalę przemysłową z gwarancją zbytu. Jednocześnie stosunkowo duży potencjał naukowo – badawczy i dydaktyczny uczelni, korzystne położenie w stosunku do transeuropejskich tras komunikacyjnych i na przyszłej wschodniej granicy Unii Europejskiej, nieźle rozwinięta infrastruktura społeczna oraz wysoka jakość środowiska przyrodniczego wskazują, że możliwości rozwojowe gospodarki województwa są wykorzystane w zbyt małym stopniu.
d)	atrakcyjność lokalizacyjna województwa podlaskiego wg w/w instytutu jest również na niskim poziomie – w większości kryteriów, w klasie D (pięciostopniowej skali atrakcyjności). Charakteryzują ją miejsca województwa w stosunku do innych województw:
•	12 – pod względem dostępności komunikacyjnej,
•	13 – w chłonności rynku regionalnego (dochód 1/os. w gosp. dom.),
•	13 – w poziomie rozwoju przemysłu (udział w kraj. prod. sprzed.),
•	11 – w stopniu transformacji gospodarki (udział sektorze prywatnym),
•	11 – w rynku pracy (współczynnik przyjęć, stopa bezrobocia),
•	15 – w rozwoju otoczenia biznesu,
•	14 – w atrakcyjności turystycznej (mimo bogatego i zróżnicowanego środowiska),
•	  2 – pod względem stanu środowiska.
Ta stosunkowo mała atrakcyjność lokalizacyjna wynika głównie z niskiego dotychczasowego potencjału gospodarczego województwa. Szans poprawy sytuacji upatrywać można w szczególności w: poprawie dostępności komunikacyjnej, zwiększeniu stopnia transformacji gospodarki, rozwoju instytucji otoczenia biznesu, poprawie jakości i ilości bazy turystycznej, lepszym wykorzystaniu wysokiej jakości ekologicznych surowców rolniczych dla potrzeb przetwórstwa 
i ogólnym zwiększeniu innowacyjności gospodarki województwa.
e)	sprostanie konkurencji firm unijnych dużych i nowoczesnych, przez stosunkowo małe i odbiegające od standardów europejskich firmy wojewódzkie może być poważnym problemem, gdy otwarty zostanie rynek krajowy w wyniku integracji z Unią Europejską. Sprzyjanie holdingom i innym formom współpracy firm województwa może przeciwdziałać tym zagrożeniom. 
f)	innowacje naukowe, technologiczne, organizacyjne i kulturowe będą głównym źródłem efektywności we współczesnej globalnej gospodarce. Ich generatorem będą ośrodki metropolitalne i największe rozwojowe jednostki osadnicze kraju. Tworzenie warunków pozyskiwania inwestycji sektorów wysokiej techniki przemysłu elektronicznego, lotniczego, samochodowego, chemii specjalizowanej, ceramiki specjalnej, biotechnologii, itp. powinno być ważną częścią polityki przestrzennej województwa, a w szczególności miast: Białegostoku, Łomży i Suwałk.
g)	„gra” o uzyskanie największych korzyści „miejsca lokalizacji” generuje konkurencyjność, zarówno jednostek gospodarczych, jak miast i regionów, a także całych państw narodowych 
i ich ugrupowań w epoce globalizacji gospodarki. Mechanizmy rynkowe tej „gry” nakręcają procesy różnicowania przestrzeni. Jej wyrazem jest koncentracja rozwoju w: ośrodkach, biegunach, węzłach i niszach o najkorzystniejszych warunkach, umożliwiająca uzyskiwanie najwyższych korzyści z globalizacji, jak i peryferyzacja, a nawet marginalizacja tych struktur, które tych możliwości nie gwarantują.
W dążeniu do maksymalizacji korzyści wygrywają miejsca dysponujące ukształtowanymi i potencjalnymi możliwościami uzyskania konkurencyjności ze względu na:
•	korzystne położenie w systemie globalnym (geopolityczne, geograficzno – ekonomiczne, instytucjonalne),
•	wielostronnie rozwinięty węzeł komunikacyjny, informacyjny i logistyczny,
•	warunki społeczne kreowania informacji (podatność władzy i społeczeństwa na innowacje, właściwości kapitału ludzkiego, otwartość na nowe idee, szybkość uczenia się, koncentracja instytucji nauki i edukacji),
•	sprawność funkcjonowania miejsca (standard infrastruktury, sprawność zarządzania, przewidywalność postaw i decyzji, itp.),
•	warunki umożliwiające uzyskanie wysokiego standardu życia i środowiska przyrodniczego.
h)	zwornikowe położenie geograficzne kraju i przygraniczne województwa w nowej przestrzeni europejskiej stwarza:
•	korzystne warunki lokalizacji przedsiębiorczości, kojarzące kapitał i technologie Europy Zachodniej (także świata) z zasobami pracy wykwalifikowanej i dobrymi powiązaniami 
z chłonnymi rynkami Europy Środkowej i Wschodniej,
•	potencjalnie korzystne warunki wejścia polskiej gospodarki w europejską przestrzeń konkurencyjną, efektywną i innowacyjną oraz przenikania osiąganych na tej drodze wartości na wschodnie otoczenie Polski,
•	możliwości otwarcia bogatej wojewódzkiej przestrzeni rekreacyjnej na narastający popyt Europy Zachodniej, zwłaszcza na uprawianie różnych form ekoturystyki i wypoczynku 
w środowisku przyrodniczym z pozytywnymi skutkami gospodarczymi w sferze szeroko pojmowanej jej obsługi.
i)	ujemne zjawiska w procesie integracji z UE mogą towarzyszyć jednoznacznie korzystnym, jako wynik asymetrii potencjałów i możliwości integrujących się struktur. W szczególności może to dotyczyć, ukształtowanych historycznie niechęci, na tle zawłaszczania ekonomicznego polskiej przestrzeni przez obcy kapitał i przedsiębiorczość.
j)	siłą napędową przekształceń strukturalnych sieci osadniczej, są i będą korzyści aglomeracyjne, tworzące proces metropolizacji przestrzeni, polegający na zmianie relacji między miastem centralnym i jego zapleczem. W związku z tym rozwój miasta Białegostoku, jako potencjalnej metropolii europejskiej (europolu wg KPPZK) następować będzie w procesie europejskiej wartości renty położenia dla lokalizacji kapitału i przedsiębiorczości prywatnej oraz usług publicznych.
3.6. Kształtowanie kompleksów gospodarki turystycznej
„Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju” zakłada, że:
a)	przełamanie zapóźnienia cywilizacyjnego strefy Polski Północno – Wschodniej może nastąpić poprzez wykorzystanie potencjału środowiska przyrodniczego i kulturowego do rozwoju nowoczesnej gospodarki turystycznej oraz współzależnego z nią leśnictwa i rolnictwa, wraz z infrastrukturą społeczną i techniczną.
Poziom wykorzystania zasobów środowiska przyrodniczego dla rozwoju społeczno – gospodarczego zależeć będzie w szczególności od popytu zewnętrznego i zewnętrznych zasobów kapitałowych do jego zaspokojenia. Źródłem popytu zewnętrznego może stać się Europa północno – zachodnia (głównie Niemcy i Skandynawia).
b)	rozwój gospodarki turystycznej, opartej o unikatowe dla Europy walory turystyczne i uzdrowiskowe pasma pojezierne, (w tym województwa podlaskiego) może być głównym czynnikiem uruchamiającym mechanizm pozytywnych, społecznie i ekonomicznie, przekształceń strukturalnych. Możliwość ta wynika z tego, że:
•	przez obszary nadmorskie i pojezierne Polski przebiegają dwa równoleżnikowe szlaki turystyczne Europy, łączące największe obszary zurbanizowane Niemiec (Berlin, Hamburg, Zagłębie Ruhry) oraz obszary zurbanizowane Holandii i Belgii z przestrzenią rekreacyjną pojezierzy: meklemburskiego, pomorskiego, mazurskiego i litewskiego,
•	przez Polskę biegną trzy główne szlaki turystyczne łączące Skandynawię z Europą południową (w tym I korytarz transportowy Via Baltica i droga krajowa nr 19 w województwie podlaskim).
c)	przygotowanie Polski do uczestnictwa we wspólnotowym rynku turystycznym w ramach „Narodowego Przygotowania Polski do Członkostwa w UE” wymagać będzie:
•	dostosowania polskiego prawa do unijnego, w tym dotyczącego informacji o hotelach,
•	wsparcia procesów restrukturyzacji turystyki oraz rozwoju jej bazy,
•	wspierania rozwoju wybranych markowych produktów turystycznych,
•	zmiany struktur zarządzania turystyką i programy poprawy jakości usług,
•	realizacji strategii marketingowej oraz szkolenia kadry turystycznej,
•	uwzględnienia projektu EURO – VELO z maja 1996 r., dotyczący przebiegu transeuropejskich tras rowerowych, „Porozumienia Zielone Płuca Europy”, „Wizja i strategia wokół Morza Bałtyckiego 2010” i Agenda 21 dla regionu Morza Bałtyckiego.

3.7. Przekształcenia rolnictwa w procesie integracji europejskiej
Włączenie Polski w strukturę Unii Europejskiej stworzy konieczność przystosowania rolnictwa polskiego, w tym i podlaskiego do szeregu wymogów unijnych w wielu jego dziedzinach, ale 
i sprostania trudnej konkurencji na żywnościowym rynku unijnym, poprzez:
a)	działania przystosowawcze dotyczące:
•	zmniejszenia zatrudnienia w tym dziale gospodarki, jako konsekwencji restrukturyzacji związanej z integracją. Oznaczać to będzie konieczność stworzenia w ciągu najbliższych 
15 lat od 1,5 – 3 mln nowych miejsc pracy poza rolnictwem dla mieszkańców wsi, w tym kilkudziesięciu tysięcy w województwie podlaskim,
•	zmian w strukturze własnościowej gruntów, zmierzających w kierunku spadku udziału sektora publicznego i wzrostu sektora prywatnego. Do roku 2015 we władaniu sektora publicznego powinno pozostać ok. 15% ogółu areału użytków rolnych,
•	rozwoju przetwórstwa surowców rolnych ukierunkowanego na zwiększenie możliwości eksportowych, a związanego z modernizacją i zwiększeniem jego bazy technicznej, który będzie istotnym czynnikiem przebudowy obszarów wiejskich i tworzenia nowych miejsc pracy poza rolnictwem,
•	modernizacji i rozwoju infrastruktury technicznej na wsi, warunkującej spełnienie wymogów sanitarnych i możliwości eksportowe na rynek Unii Europejskiej,
•	zwiększenia dostępności i poprawy jakości edukacji na wsi, warunkującej sprostanie konkurencji rolnictwu unijnemu,
•	rozwoju gospodarki turystycznej, w tym agroturystycznej tworzącej nowe miejsca pracy pozarolniczej na wsi i wspomagającej przekształcenia strukturalne rolnictwa,
b)	b)	pomoc techniczną i finansową UE – w tym fundusze przedakcesyjne i strukturalne wspierające przekształcenia i działania dostosowawcze polskiego rolnictwa. Środki z programu pomocowego SAPARD służą wspomaganiu działań dostosowawczych określonych w punkcie „a” oraz bezpośredniemu wzmacnianiu grup producentów rolnych i ich związków,
c)	korzystne czynniki lokalne w procesie dostosowania rolnictwa podlaskiego do integracji 
z UE, a w szczególności: dobry stan sanitarny środowiska przyrodniczego, walory ekologiczne sprzyjające agroturystyce, znacznie wyższa od średniej krajowej powierzchnia gospodarstw indywidualnych, rozwinięte procesy dostosowawcze i tradycje eksportowe np. w branży mleczarskiej i mięsnej, stosunkowo niski stopień nawożenia mineralnego, wpływający na wysoką jakość produktów rolnych. 
3.8. Ochrona środowiska kulturowego w procesie integracji europejskiej
Zagrożenie stopniowym wytracaniem tożsamości kulturowej i narodowej społeczeństwa polskiego i społeczności lokalnych (regionalnych i subregionalnych) w konfrontacji z europejskim uniwersalnym modelem życia, wymaga szczególnej ochrony dziedzictwa kulturowego, zarówno materialnego jak i duchowego oraz kultywowania lokalnych specyfik kulturowych i religijnych, zgodnie z zasadami i postanowieniami:
•	Konwencji w sprawie Ochrony Zabytków Architektonicznych w Europie (Cordoba 1985) – zobowiązującej do ochrony i utrzymania zabytków przy uwzględnieniu potrzeb współczesnego społeczeństwa,
•	„Europejskiej Perspektywy Rozwoju Przestrzennego” (maj 1999 r.) – dokumentu opartego na dążeniu Unii Europejskiej do osiągnięcia trwałego i zrównoważonego rozwoju, w której za jeden z podstawowych celów uznano „ochronę i utrzymanie zasobów naturalnych i dziedzictwa kulturowego”,
•	Międzynarodowej Karty Ogrodów IFLA – ICOMOS, Florencja 1981,
•	Konwencji o ochronie dziedzictwa architektonicznego Europy – Granada 1985,
•	Międzynarodowej Karty ochrony miast historycznych ICOMOS – Waszyngton 1987,
•	Międzynarodowej Karty ochrony i zarządzania dziedzictwem archeologicznym ICAHM – ICOMOS, Lozanna 1989 r.
3.9. Kreowanie europejskiego wymiaru w nauczaniu
Proces przystosowania do nowych kierunków społecznych i ekonomicznych w perspektywie integracji Polski z UE wspomagany jest programami edukacyjnymi UE o nazwie SOCRATES – ERAZMUS i SOCRATES – COMENIUS. Udział w tym programie w woj. podlaskim biorą uczelnie wyższe np. Politechnika Białostocka, Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku oraz niektóre szkoły średnie. Promowanie europejskiego wymiaru w szkolnictwie wyższym odbywa się poprzez wymianę kadry dydaktycznej i studentów, stypendia dla studentów, zaliczenia okresu studiów odbytych w innym kraju, wspólne opracowywanie programów nauczania z elementami integracji.
4. Wymogi współpracy transgranicznej
4.1. Współpraca w zakresie ochrony i kształtowania środowiska
Współpraca z Republiką Białoruś dotyczy:
a)	realizacji porozumienia między Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa Rzeczypospolitej Polskiej a Państwowym Komitetem Republiki Białoruś do Spraw Ekologii o współpracy w dziedzinie ochrony środowiska z 1992 r. obejmującej:
•	monitoring wód rzek granicznych: Krynki, Narwi, Świsłoczy, Bugu i Leśnej Prawej,
•	inwentaryzację źródeł NZŚ oraz systemów informowania o ich wystąpieniu,
•	badania osłonowe górnej zlewni rz. Narwi i zbiornika wodnego „Siemianówka”,
•	przedsięwzięcia inwestycyjne w zakresie ochrony wód granicznych,
•	badania stanu zanieczyszczenia powietrza na styku obu krajów,
•	zagospodarowania terenów transgranicznych, w tym ustanowienia ochrony prawnej.
b)	wdrażania opracowań systemowych Podkomisji ds. Współpracy Międzynarodowej PBMKK, powołanej Traktatem o dobrym sąsiedztwie i przyjacielskiej współpracy między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Białoruś z 23.VI.1992 r. obejmujących w szczególności:
•	monitorowanie jakości stanu środowiska i monitorowanie zagrożeń związanych z międzynarodowym transportem toksycznych środków przemysłowych,
•	wymianę informacji o potencjalnych punktowych, liniowych i transportowych, nadzwyczajnych zagrożeniach środowiska obszaru przygranicznego,
•	zapobieganie i usuwanie skutków awarii i katastrof w tym obszarze.
c)	realizacji porozumienia między Ministrem OŚZNiL Rzeczypospolitej a Ministrem Leśnictwa Republiki Białoruś o współpracy w dziedzinie leśnictwa z 25.01.1996 r. oraz o rozwoju transgranicznych kontaktów gospodarczych i kulturalnych między woj. białostockim i grodzieńskim z 05.08.1995 r. dotyczące ochrony cennych ekosystemów, gospodarki wodnej, nadzwyczajnych zagrożeń środowiska (NZŚ).
d)	zagospodarowania Transgranicznych Obszarów Chronionych tworzonych na podstawie uprzednio wymienionych porozumień oraz Deklaracji Wigierskiej z 1992 r., sygnowanej przez przedstawicieli rządów, władz terytorialnych i naukowców z Polski, Rosji, Litwy, Białorusi 
i Ukrainy w zakresie ochrony środowiska i ekorozwoju, obejmującego:
•	istniejący „Transgraniczny Obiekt Dziedzictwa Światowego” powołany w 1992 r., obejmujący Białowieski Park Narodowy w Polsce oraz część Parku Narodowego „Białowieżskaja Puszcza” w Białorusi,
•	projektowany Transgraniczny Obszar Chroniony „Puszcza Białowieska”, obejmujący: Białowieski Park Narodowy, obszary chronionego krajobrazu „Puszcza Białowieska” 
i „Dolina Narwi” w Polsce a Park Narodowy „Białowieżskaja Puszcza” i rezerwat przyrody „Porazauski” po stronie białoruskiej,
•	projektowany Transgraniczny Obszar Chroniony „Przełom Bugu”, obejmujący: „Park Krajobrazowy Podlaski Przełom Bugu”, „Nadbużański Obszar Chronionego Krajobrazu”, obszar chronionego krajobrazu „Dolina Bugu”, i zespół przyrodniczo – krajobrazowy „Głogi” w Polsce a 3 rezerwaty przyrody po stronie białoruskiej,
•	projektowany Transgraniczny Obszar Chroniony „Trzy Puszcze”, obejmujący „Wigierski Park Narodowy”, obszar chronionego krajobrazu „Puszcza i Jeziora Augustowskie” oraz obszar chronionego krajobrazu „Pojezierze Sejneńskie” w Polsce, rezerwat „Cepkliaż”, „Dżukijski Park Narodowy”, „Metelski Park Regionalny” i „Wiejszejski Park Regionalny” na Litwie oraz 4 rezerwaty przyrody na Białorusi.
Współpraca z Republiką Litewską dotyczy:
a)	realizacji porozumienia między Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa RP a Departamentem Ochrony Środowiska Republiki Litewskiej o współpracy w dziedzinie ochrony środowiska z 24.01.1992 r. poprzez cykliczne 2 letnie porozumienia, wypracowywane przez Polsko – Litewską Podkomisję do spraw współpracy międzyregionalnej (powołaną na podstawie umowy międzyrządowej o współpracy transgranicznej) obejmujące:
•	badania stanu czystości wód rzek transgranicznych: Szeszupy, Szelmentki oraz jeziora Gaładuś po obu stronach granicy oraz rzeki Marychy po stronie polskiej,
•	aktualizacji źródeł zagrożeń środowiska znajdujących się w strefie przygranicznej,
•	ustalania zasad informowania się o NZŚ w obszarze przygranicznym.
b)	wdrażanie porozumienia między Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych 
i Leśnictwa RP a Departamentem Ochrony Środowiska Republiki Litewskiej o współpracy 
w dziedzinie leśnictwa z 13.12.1995 r.
c)	zagospodarowania Transgranicznych Obszarów Chronionych (TOCH) powołane na podstawach określonych w punkcie „2.4.1.a” obejmujących:
•	projektowany „Suwalsko – Wisztyniecki TOCH” składający się z „Suwalskiego Parku Krajobrazowego”, „Parku Krajobrazowego Puszczy Rominckiej”, pięciu użytków ekologicznych oraz części obszarów chronionego krajobrazu „Doliny Rospudy”, „Doliny Błędzianki” i „Pojezierza Północnej Suwalszczyzny” w Polsce, a rezerwat przyrody „Wisztyniecki” w Rosji (Obwód Kaliningradzki) i „Wisztyniecki Park Regionalny” po stronie litewskiej,
•	transgraniczny obszar chroniony „Trzy puszcze” określony w punkcie „4.1.a”.
4.2. Współpraca w zakresie transportu i zintegrowanego zarządzania granicą
„Strategia zintegrowanego zarządzania granicą” opracowana przez Międzyresortowy Zespół ds. Zagospodarowania Granicy Państwowej, powołany przez MSWiA, a przyjęta przez Radę Ministrów 06.06.2000 r. – wskazuje w szczególności zadania rządowe i samorządowe, których wykonanie do końca 2002 r. jest niezbędne, by granica północno – wschodnia mogła stać się granicą zewnętrzną Unii Europejskiej. „Strategię...” przekazano do uwzględniania m.in. 
w działaniach Samorządów Województwa. Dostosowanie granicy północno – wschodniej 
z Białorusią, Ukrainą i Rosją (Obwód Kaliningradzki) do wymogów UE jest obowiązkiem Polski, ale leży w interesie wszystkich członków UE, w związku z tym będzie ono dofinansowywane unijnymi funduszami pomocowymi.
Zadania dostosowawcze w woj. podlaskim określone w „Strategii...” obejmują:
•	rozwój i modernizację drogowej części I transeuropejskiego korytarza transportowego, określonego szczegółowo w punkcie 2.3.4., pod kątem podwyższenia parametrów technicznych dla docelowego uzyskania standardów drogi ekspresowej, z priorytetem inwestycyjnym w latach 2001 – 2006,
•	podniesienie sprawności najważniejszych szlaków kolejowych, głównie w tranzycie wschód – zachód i północ – południe, łącznie z infrastrukturą przejść granicznych na tych szlakach. W obszarze woj. podlaskiego dotyczyć to będzie przede wszystkim tras: Warszawa – Białystok – Sokółka – Trakiszki – granica państwa (Kowno na Litwie) oraz Warszawa – Białystok – Sokółka – Kuźnica – granica państwa (Grodno na Białorusi).
Przejścia graniczne
Granica państwowa z Republiką Litewską, na której funkcjonują następujące przejścia graniczne:
•	Budzisko – Kalwarija – drogowe, dla ruchu osobowego i towarowego o przepustowości: w ruchu osobowym 2 000 sam. osob. i 40 autobusów/dobę i w ruchu towarowym 1700 sam./dobę. Należy liczyć się ze stałym kilku procentowym wzrostem ruchu,
•	Trakiszki – Szestokai – kolejowe, dla międzynarodowego ruchu osobowego i towarowego, na którym należy się spodziewać wzrostu przewozów zarówno w ruchu osobowym jak 
i towarowym,
•	Ogrodniki – Łazdijaj – drogowe, dla międzynarodowego ruchu osobowego i towarowego pojazdami o ciężarze całkowitym do 3,5 t z wyłączeniem ładunków niebezpiecznych i towarów wymagających kontroli weterynaryjnej i fitosanitarnej o przepustowości w ruchu osobowym 1 500 sam. osob. i 60 autobusów/dobę i w ruchu towarowym 1 700 sam./dobę. Należy liczyć się ze stałym kilku procentowym wzrostem ruchu granicznego.
Granica państwowa z Republiką Białoruską, na której są następujące przejścia graniczne:
•	Lipszczany – Grodno – drogowe, dla ruchu granicznego,
•	Kuźnica – Bruzgi – kolejowe, dla międzynarodowego ruchu osobowego i towarowego oraz uproszczonego ruchu granicznego. Ruch osobowy wzrasta (w 1999 r. o 24%), towarowy spada (w 1999 r. o 33%). Nie należy spodziewać się wzrostu przewozów kolejowych,
•	Kuźnica – Bruzgi – drogowe, dla międzynarodowego ruchu osobowego i towarowego oraz uproszczonego ruchu granicznego, o przepustowości: w ruchu osobowym 1000 samochodów osobowych i 40 autobusów/dobę i w ruchu towarowym 200 sam./dobę. Odnotowuje się wzrost ruchu osobowego (w 1999 r. o 50%) i nieznaczny spadek ruchu towarowego. Aktualnie przejście jest rozbudowywane do przepustowości około 8 000 samochodów w ruchu osobowym i 1 500 ciężarowych,
•	Bobrowniki – Bieriestowica – drogowe, dla międzynarodowego ruchu osobowego i towarowego oraz uproszczonego ruchu granicznego, o przepustowości: w ruchu towarowym – 
1 000 sam./dobę i osobowym 1 500 sam./dobę. Należy liczyć się ze stałym kilku procentowym wzrostem ruchu granicznego. W 2000 r. uruchomiono ruch osobowy,
•	Zubki – Bieriestowica – kolejowe, dla międzynarodowego ruchu towarowego. Przejście jest nieczynne od 1992 r.,
•	Siemianówka – Świsłocz – kolejowe, dla międzynarodowego ruchu towarowego. Ruch towarowy na stałym poziomie,
•	Białowieża – Pierierow – drogowe, dla ruchu granicznego,
•	Połowce – Piszczatka – drogowe, czynne całą dobę dla ruchu osobowego obywateli RP 
i RB (bez autobusów), z miejscem odpraw na terytorium Białorusi, o przepustowości 750 sam. osobowych na dobę. W przejściu corocznie wzrasta ruch graniczny. Do czasu wprowadzenia wiz dla obywateli Białorusi należy się liczyć z jego dalszym stałym kilku procentowym wzrostem.
Ustalenia „strategii” w zakresie przejść granicznych przewidują:
•	modernizację drogowego przejścia granicznego w Kuźnicy z dostosowaniem zarówno do potrzeb ruchu jak i europejskich standardów obsługi i kontroli,
•	otwarcie drogowego przejścia Varteliai – Bolcie na granicy litewsko – polskiej,
•	równoległą z modernizacją i budową przejść granicznych modernizację układów komunikacyjnych związanych z przejściami,
•	kontynuację ograniczenia ruchu samochodów ciężarowych w soboty, niedziele i dni świąteczne,
•	budowę: parkingów dla samochodów ciężarowych, miejsc obsługi podróżnych, w tym hoteli, sieci gastronomicznej i stacji obsługi pojazdów,
•	kontrole stanu technicznego i emisji spalin oraz dopuszczalnych nacisków na oś.
Straż Graniczna
Oddziały Straży Granicznej zarządzać będą siecią strażnic i granicznych placówek kontrolnych, wspieranych specjalistycznymi pododdziałami, grupami, sekcjami i wydziałami, w tym lotniczymi, itp.
W programie zagospodarowania granicy państwowej na lata 2000 – 2002, na granicy wschodniej założono, że ochraniany odcinek granicy przez jedną strażnicę powinien ulec skróceniu do 15 – 20 km. 
4.3. Współpraca w zakresie energetyki
System elektroenergetyczny 
Polski System Energetyczny stanowi część Europejskiego Systemu Energetycznego, który łącząc systemy poszczególnych krajów, daje możliwości współpracy w zakresie przepływu energii elektrycznej, sprzedaży nadwyżek i w sytuacjach awaryjnych możliwość utrzymania ciągłości dostaw energii elektrycznej. System elektroenergetyczny województwa, ze względu na jego położenie przygraniczne współpracuje z systemem elektroenergetycznym Białorusi (linia WN 220 kV Roś).
Operatorzy systemów Polski, Białorusi i Litwy, stosownie do spodziewanych potrzeb poszczególnych krajów zakładają nowe powiązania systemowe transgraniczne. Współpracy transgranicznej wymagać będą:
•	realizacja zadania z programu rządowego polskiego, tj. budowa układu przesyłowego 400 kV Polska – Litwa. Będzie to linia GPZ „NAREW” – Ełk – granica RP – (Alytus, Litwa),
•	realizacja perspektywicznej linii WN 400 kV: GPZ „NAREW” – Białoruś, której potrzebę zgłosiły Polskie Sieci Energetyczne S.A. W woj. podlaskim linia ta będzie prowadzona 
w części po trasie obecnej linii WN 220 kV Roś – GPZ 1 Białystok.
System gazowniczy
Aktualnie zaopatrzenie województwa podlaskiego w gaz zapewniają:
•	północno – wschodni układ gazu importowanego z Rosji DN 1000/700 Wysokoje – Hołowczyce – Rembelszczyzna. Z układu tego, gazociągiem odgałęźnym DN 100 Mielnik – Siemiatycze zasilana jest i będzie południowa część województwa,
•	gazociąg DN 500/250 relacji Rembelszczyzna – Nieporęt – Wyszków – Białystok – Bobrowniki, zasilający środkową część województwa, w tym Białystok i Łomżę. Dostawy gazu do tego gazociągu realizowane są z dwóch kierunków, a mianowicie:
-	z kolektora tłocznego tłoczni Rembelszczyzna o ciśnieniu 5,0 – 5,5 MPa,
-	z punktu rozliczeniowo – pomiarowego Bobrowniki zlokalizowanego na granicy Polski i Białorusi. Ilość gazu oraz ciśnienie w w/w punkcie uzgadniane są w ramach corocznych kontraktów.
Realizowany System Gazociągów Tranzytowych „JAMAŁ”, łączący źródło gazu w Rosji 
z Europą Zachodnią, a przebiegający przez woj. podlaskie będzie jednym z najważniejszych elementów długofalowej polityki zaopatrzenia kraju w gaz ziemny, w tym i województwa podlaskiego. Aktualnie nie jest on jeszcze wykorzystywany do zaopatrzenia w gaz województwa.
Problemy rozwoju systemu gazowniczego to:
•	pozyskanie gazu z tłoczni w Kondratkach i Zambrowie na gazociągu „JAMAŁ” – co umożliwiłoby rozbudowę istniejącego systemu gazowniczego w środkowej części województwa 
i budowę systemu w jego części północnej,
•	realizacja ewentualnych powiązań gazociągów wysokiego ciśnienia z litewskim systemem gazowniczym w perspektywie.
System tranzytowych rurociągów naftowych
Przez południową część obszaru woj. podlaskiego przebiegają trzy rurociągi naftowe, stanowiące część tranzytowego rurociągu naftowego „Przyjaźń” w relacji Rosja – Białoruś – Płock. We wsi Adamowo w gminie Mielnik zlokalizowana jest stacja pomp tego rurociągu. Ze względu na tranzytowy charakter rurociągów nie są one powiązane z gospodarką województwa.
4.4. Współpraca w zakresie telekomunikacji
Stan telekomunikacji jest jednym z ważnych standardów międzynarodowych określających poziom rozwoju społeczno – gospodarczego. Bezpośrednie połączenia zapewniają:
•	z Litwą – linie światłowodowe w relacjach Suwałki – Wilno i Suwałki – Kowno,
•	z Białorusią – linia światłowodowa w relacji Białystok – Grodno.

Przyszła współpraca transgraniczna w dziedzinie telekomunikacji winna dotyczyć:
•	utrzymania w dobrej sprawności technicznej istniejących powiązań,
•	uruchamiania nowych, wynikających z potrzeb rozwoju społeczno – gospodarczego.
4.5. Współpraca transgraniczna gospodarcza i społeczna
Współpraca gospodarcza z Litwą inicjowana i koordynowana jest przez „Polsko – Litewską Izbę Gospodarczą Rynków Wschodnich” w Suwałkach. Podstawowymi zadaniami tej izby są: ułatwianie kontaktów i intensyfikowanie współpracy między przedsiębiorstwami, działającymi na sąsiadujących rynkach, zwiększanie wymiany informacji gospodarczej i doświadczeń firm polskich i litewskich oraz promocja. Polsko – Litewska Izba Gospodarcza zajmuje się statutowo:
•	organizacją imprez targowo – wystawienniczych – od 1994 r.,
•	działalnością szkoleniowo – seminaryjną,
•	realizacją projektów z zakresu rozwoju regionalnego i współpracy transgranicznej, 
•	organizacją misji handlowych i spotkań biznesowych (np. Bałtyckie Forum Gospodarcze 
w Mikołajkach służy formułowaniu postulatów pod adresem rządów dot. wspierania działalności eksportowej).
Współpraca gospodarcza z Białorusią jest inicjowana i koordynowana przez „Polsko – Białoruską Izbę Przemysłowo – Handlową” z siedzibą w Warszawie, a jej zasięgiem działania jest objęte również województwo podlaskie. Cele statutowe działania Izby są podobne jak Polsko – Litewskiej Izby Gospodarczej, natomiast efekty działań skromne.
„Euroregion Niemen” utworzony z incjatywy Wojewody Suwalskiego obejmuje: po stronie polskiej - obszry byłego województwa białostockiego i suwalskiego, po stronie białoruskiej - województwo grodzieńsie, po stronie litewskiej - powiaty: Mariampol, Alytus i Wilno oraz po stronie rosyjskiej rejony: Czerniachowsk, Niestierow, Gusiew i Oziersk.
Główny cel istnienia „Euroregionu Niemen”, podobnie jak innych, to inicjowanie i koordynowanie wzajemnie korzystnych działań w zakresie gospodarki, nauki, kultury, oświaty, itp. oraz ułatwianie kontaktów między mieszkańcami i podmiotami.
Współpraca w ramach euroregionu jest prowadzona przede wszystkim w oparciu o porozumienie stron o utworzeniu euroregionu i jego statutu z 6 czerwca 1997 roku. Koordynatorem współpracy w ramach euroregionu, po stronie polskiej, jest Stowarzyszenie Samorządów Polskich Euroregion Niemen. Euroregiony są najbardziej rozwiniętą formą współpracy transgranicznej.
Szczegółowe cele działalności euroregionalnej dotyczą współpracy w zakresie: planowania przestrzennego, utrzymania i poprawy stanu środowiska naturalnego, podnoszenia poziomu gospodarki, wyrównywania poziomu życia, budowania i dostosowywania infrastruktury granicznej do potrzeb przekraczających granicę, likwidacji pożarów i klęsk żywiołowych oraz sytuacji awaryjnych, rozwoju publicznych środków komunikacji osobowej i turystyki w obszarach przygranicznych, poprawy stosunków międzyludzkich, wymiany kulturalnej, opieki nad dziedzictwem kulturowym, działalności humanitarnej oraz socjalnej.
Euroregion nie posiada osobowości prawnej.
Bariery w rozwoju współpracy euroregionalnej to w szczególności:
•	bariery prawne (odmienność regulacji i struktur administracyjnych),
•	bariery gospodarcze (np. asymetria potencjałów gospodarczych i finansowych, dysproporcje w dostępie do środków pomocowych Unii Europejskiej).
Współpraca w zakresie turystyki i lecznictwa uzdrowiskowego z Litwą, Białorusią i Rosją (Obwód Kaliningradzki), wynikająca z istnienia w strefach przygranicznych tych państw atrakcyjnych dla turystyki terenów, powinna w szczególności obejmować:
•	sektorową unifikację prawa i systemów zarządzania turystyką i lecznictwem sanatoryjnym,
•	porozumienia partnerskich ośrodków turystycznych i uzdrowiskowych,
•	wyznaczanie międzynarodowych rejonów turystycznych, powiązanych z Transgranicznymi Obszarami Chronionymi i ciągami turystycznymi oraz ustalenia zasad ich zagospodarowania turystycznego.
Rozwój turystyki na obszarach przygranicznych z Litwą i Rosją może być oparty o walory: Suwalskiego Parku Krajobrazowego i tereny gmin: Wiżajny, Rutka Tartak i Szypliszki (wraz 
z przejściem granicznym w Budzisku) w woj. podlaskim, Puszczy Rominckiej i jeziora Wisztynieckiego po stronie Obwodu Kaliningradzkiego oraz Wisztynieckiego Parku Regionalnego 
i jeziora Wisztynieckiego po stronie litewskiej. Rozwój turystyki na obszarach przygranicznych z Litwą może być oparty o walory Pojezierza Sejneńskiego i północnej części Puszczy Augustowskiej po stronie polskiej i Pojezierza Wiejsiejskiego po stronie litewskiej.
Rozwój turystyki na obszarach przygranicznych z Litwą i Białorusią może być oparty 
o walory: Puszczy Augustowskiej (z Kanałem Augustowskim) i miasta Augustowa po stronie polskiej, kompleksu Puszczy Augustowskiej, rzeki Niemen, miasta Druskienniki i Puszczy Dalnawskiej z Dżukijskim Parkiem Narodowym po stronie litewskiej oraz kompleksu Puszczy Augustowskiej, miejscowości puszczańskich (Sopoćkinie, Niemnowo), Kanału Augustowskiego 
i Puszczy Grodzieńskiej po stronie białoruskiej.
Rozwój turystyki na obszarach przygranicznych z Białorusią może być oparty o walory przyrodnicze Puszczy Białowieskiej z Białowieskim Parkiem Narodowym i z puszczańskimi miejscowościami: Białowieżą, Hajnówką i Narewką oraz zbiornika wodnego Siemianówka po stronie polskiej, kompleksu Puszczy Białowieskiej z analogicznym parkiem po stronie białoruskiej oraz ewentualnie na bazie doliny rzeki Bug.
Międzynarodowe powiązania turystyczne województwa podlaskiego są realizowane przede wszystkim przez Suwalską Izbę Rolniczo-Turystyczną, PTTK w Suwałkach, Polsko – Litewską Izbę Gospodarczą, "Euroregion Puszcza Białowieska" i Stowarzyszenie Samorządu Euroregionu Puszcza Białowieska oraz bezpośrednią współpracę parków i muzeów. Programy wspierające m. in. rozwój turystyki w obszarach przygranicznych Phare CBC region morza Bałytyckiego i „Phare” dla Polskiej Granicy Wschodniej.
Rozwój transgranicznego zagospodarowania turystycznego powinien być prowadzony 
z uwzględnieniem następujących materiałów studialnych:
•	„Koncepcji Zielonych Płuc Europy”,
•	„Strategii rozwoju obszaru funkcjonalnego Zielone Płuca Polski”,
•	„Podstawy zagospodarowania regionów przygranicznych Polski i Białorusi” oprac. IGPiK Polska i PNB i PIU Białorusi – 2000 r.,
•	„Studium zagospodarowania przestrzennego pogranicza polsko – litewskiego” raport I „Stan zagosp....” UM i RM,
•	„Suwalsko – Wisztyniecki Transgraniczny Obszar Chroniony” – Koncepcja ochrony i możliwości rozwoju funkcji turystycznych” IOŚ Warszawa – 1995 r.,
•	Transgraniczny Obszar Chroniony „Trzy Puszcze” IOŚ Warszawa,
•	Studium ścieżek rowerowych na obszarze woj. suwalskiego WBPP Suwałki – 1998 r.
Podstawy prawne współpracy transgranicznej w dziedzinie turystyki stanowią:
•	„Traktat o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy” – umowa o współpracy między MOPiB Polska a MBi ULitwy z 1994 r.,
•	„Traktat o przyjaznej i dobrosąsiedzkiej współpracy” między RP a Federacją Rosyjską zawarty w 1992 r.,
•	Ustalenia Polsko – Litewskiej Komisji Gospodarki Przestrzennej z 16 maja 1994 r. dotyczące sporządzenia dla terenów przygranicznych polsko – litewskich wspólnego Studium Zagospodarowania Przestrzennego.
Współpraca naukowa prowadzona jest od szeregu lat w oparciu o umowy zawarte między uczelniami białostockimi a uczelniami Białorusi, Litwy i Rosji. Współpraca ta obejmuje zgodnie z umowami następujące działania:
•	wspólne badania naukowe, publikacje wyników i wymianę informacji,
•	realizowanie projektów w dziedzinach wzajemnych zainteresowań,
•	wspólną organizację konferencji i wystaw oraz wymianę wykładowców i studentów.
Współpracę transgraniczną z uczelniami Litwy, Białorusi i Rosji prowadzą na podstawie umów następujące uczelnie białostocki:
•	Politechnika Białostocka – 7 umów z Białorusią i 6 z Rosją,
•	Uniwersytet w Białymstoku – 5 umów z Białorusią i 3 z Rosją,
•	Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania – 7 umów z Białorusią i 2 z Litwą,
•	Wyższa Szkoła Ekonomiczna – 3 umowy z uczelniami Białorusi,
•	Akademia Medyczna z Akademią Medyczną w Grodnie i Uniwersytetem WieleNskim.
Współpraca ta powinna być kontynuowana w szczególności pod kątem sprostania wyzwaniom globalizacji i konkurencji gospodarczej.
Współpraca kulturalna o charakterze transgranicznym z Litwą i Białorusią prowadzona jest głównie poprzez lokalne organizacje, zajmujące się sprawami kultury i jej promocją. W woj. podlaskim odbywają się imprezy o charakterze transgranicznym:
•	Międzynarodowy Festiwal Muzyki Cerkiewnej w Hajnówce,
•	Środkowoeuropejskie Forum Kultury w Sejnach,
•	Spotkania Mniejszości Narodowych i Etnicznych Polski Północno – Wschodniej i Terenów Przygranicznych w Puńsku,
•	Festiwal Piosenki Polskiej i Białoruskiej w Białymstoku,
•	Ogólnopolskie Spotkania Białoruskich Zespołów Artystycznych w Gródku.
Dalszy rozwój tej ważnej dziedziny współpracy transgranicznej wymagać będzie zarówno poprawy bazy materialnej imprez, jak i rozwoju urządzeń towarzyszących np. bazy noclegowo – gastronomicznej.
5. Ustalenia i wnioski z „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju”
 (KPPZK) MP z 2001 r. Nr 26, poz. 432 i innych dokumentów administracji rządowej 
i centralnej, w tym zadania z programów rządowych, odnoszące się do województwa podlaskiego. Duża część ustaleń i wniosków KPPZK włączona została do problematyki rozdziału 3. „Wpływ procesów integracji europejskiej na województwo”. W rozdziale niniejszym uwzględniono zatem tylko te ustalenia i wnioski KPPZK, które nie znalazły się w w/w rozdziale 3 ze względu na swoją specyfikę.
5.1. Prognozy demograficzne
Prognozy GUS na lata 1999 – 2030 zakładają, że liczba ludności Polski będzie nieznacznie zmniejszać się przez okres ok. 5 – 6 lat i w 2005 r. osiągnie wielkość 38 635 tys. osób. Począwszy od 2006 r. liczba ludności zacznie stopniowo wzrastać i w 2017 r. przekroczy wielkość 39 milionów, tzn. przyrost rzeczywisty wyniesie około 1% w stosunku do roku 1998. W dekadzie 2020 – 2030 nastąpi znaczny ubytek ludności spowodowany głównie zmniejszeniem się liczby urodzeń na skutek malejącej liczby kobiet w wieku rozrodczym. W 2030 r. ludność Polski będzie liczyć około 38 025 tys. osób, czyli o 642 tys. mniej niż w 1998 r. (tj. mniej o 1,7%).

Najważniejsze krajowe tendencje demograficzne przewidywane do 2030 r. to:
•	utrzymanie odnowy pokoleń poniżej prostej zastępowalności pokoleń (współczynnik dzietności wynoszący obecnie 1,34 obniży się do wartości 1,31 w 2005 r., a następnie wzrośnie do 1,5 w 2010 r. i w 2015 r. ustabilizuje się na poziomie 1,59); obecnie aktualne wskaźniki trwania życia w krajach rozwiniętych osiągnięte zostaną w Polsce około 2010 - 2015 r. (mężczyźni – 72 lata, kobiety – 78,5). Korzystne zmiany w wydłużeniu się przeciętnego trwania życia spowodują, że udział ludności w wieku poprodukcyjnym w ogólnej liczbie ludności zwiększy się z 14,3% w 1998 r. do 24% w 2030 r.,
•	utrzymanie niskiego obecnie poziomu ruchliwości przestrzennej, a następnie stopniowy jego wzrost w 2020 r. i ponowny spadek w 2030 r., jako przewidywany efekt długookresowych działań na rzecz poprawy sytuacji mieszkaniowej oraz zmian restrukturyzacyjnych w gospodarce. Saldo migracji ze wsi do miast, obecnie wynoszące ok. 10 tys. osób rocznie, wzrośnie do 40 tys. w 2010 r. oraz do 65 tys. w 2020 r., po czym zmaleje do 47 tys. 
w 2030 r.,
•	zahamowanie i odwrócenie dotychczasowej tendencji przyrostu liczby ludności wskutek ubytku naturalnego, spowodowanego głównie zmniejszeniem się liczby urodzeń w wyniku malejącej liczby kobiet w wieku rozrodczym. Trwający już od kilkunastu lat spadek liczby urodzeń spowoduje w prognozowanym okresie istotne zmiany w strukturze ludności według wieku.
5.2. Polityka kształtowania przestrzennej struktury kraju a województwo podlaskie
Podstawy kształtowania otwartego na Europę systemu przestrzennego kraju dynamizującego najsilniej rozwój społeczno – gospodarczy, tworzyć będą:
•	metropolia stołeczna,
•	sieć równomiernie rozmieszczonych w przestrzeni kraju biegunów (ośrodków) o znaczeniu europejskim – europoli,
•	sieć ośrodków o znaczeniu krajowym i regionalnym,
•	pasma najsilniej dynamizujące aktywność gospodarczą kraju,
•	strefy rekreacyjne o najwyższych walorach przyrodniczych i krajobrazowych.
a)	polityka kształtowania europoli – ośrodków o znaczeniu europejskim
Rozwój europoli następować będzie w procesie europejskiej konkurencji wartości renty, położenia dla lokalizacji kapitału i przedsiębiorczości prywatnej oraz usług publicznych. Ich potencjalny zbiór wyznaczają następujące kryteria, nawiązujące do standardów europejskich:
•	wielofunkcyjny charakter, z szansą na rozwój funkcji o znaczeniu europejskim,
•	potencjał demograficzny przekraczający 0,5 mln mieszkańców z trwałą perspektywą wzrostu,
•	złożona struktura zatrudnienia z możliwościami jego wzrostu w przemysłach wysokiej techniki, nauce i kształceniu kadr oraz instytucjach publicznych o znaczeniu krajowym i europejskim,
•	węzłowe położenie w systemie komunikacji europejskiej (węzeł dróg międzynarodowych, kolejowych, telekomunikacyjny, lotniczy),
•	ukształtowany ośrodek nauki, szkolnictwa wyższego, kultury narodowej,
•	wysoka jakość środowiska człowieka (przyrodniczego i antropogenicznego), zapewniająca szybkie osiągnięcie europejskich standardów warunków życia,
•	duży i chłonny rynek inwestycyjny i konsumpcyjny.
Jako kształtujące się europole można już traktować: Warszawę, Trójmiasto, Poznań 
i Kraków. Do ośrodków, które potencjalnie w dłuższym okresie czasu mogą osiągnąć tę szansę można także zaliczyć: Szczecin, Wrocław, Łódź, Katowice, Lublin, Bydgoszcz – Toruń, Białystok i Rzeszów.
Białystok, zaliczony do potencjalnych europoli musi podjąć szereg działań w sferze zagospodarowania przestrzennego i społeczno – gospodarczej, by spełnić większość w/w kryteriów i wykorzystać szansę uzyskania tego statusu. Istnieją szanse wykreowania Białegostoku na ośrodek zdolny do pełnienia integrującej, pomostowej roli na linii Wschód – Zachód (zwłaszcza w trójkącie Polska, Litwa, Białoruś) oraz realizacji funkcji związanych z polityką równoważenia rozwoju (przyciąganie kapitału, dyfuzja innowacyjności, zasilanie kadrowe i instytucjonalne) 
w odniesieniu do tej części kraju.
b)	polityka kształtowania ośrodków równoważenia rozwoju o znaczeniu krajowym ponadregionalnym i regionalnym.
Krajowe ośrodki odgrywają szczególnie ważną rolę w koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju – zaliczono do nich tylko niektóre większe miasta (brak ich w woj. podlaskim)
Do ośrodków ponadregionalnych zaliczono w woj. podlaskim miasto Suwałki. Do ośrodków regionalnych zaliczono w woj. podlaskim miasto Łomżę. Utrzymanie i rozwinięcie wielofunkcyjnego charakteru Suwałk i Łomży, zapewniającego pełny wachlarz usług dla ludności nie tylko dla samych miast ale i całych obszarów stanowiących ich zaplecze, będzie wymagać poprawy dostępności komunikacyjnej. Niższa kapitałochłonność, niezbędna dla pokonania występujących dotychczas barier rozwojowych tych miast oraz możliwość dalszej koncentracji kadry wykwalifikowanej, powinny stworzyć korzystne warunki lokalizacji przedsiębiorczości. Priorytetowe działania wspomagające, wg lokalnie opracowanych strategii rozwoju, należy podjąć w ośrodkach położonych na obszarach zapóźnienia cywilizacyjnego i długotrwałej recesji, do których należy w szczególności obszar województwa podlaskiego.
c)	polityka kształtowania pasm przyspieszonego rozwoju.
W całym systemie przestrzennym kraju decydujące znaczenie dla dynamizacji jego rozwoju będą miały pasma, których osie konstrukcyjne wyznaczać będą przyszłe autostrady i drogi ekspresowe o znaczeniu europejskim i ogólnokrajowym. Ich decydujący wpływ na kształtowanie wysokiej renty położenia terenów funkcjonalnie z nimi powiązanych, wskazuje na zasadnicze znaczenie skutecznej realizacji programu budowy autostrad i dróg ekspresowych. W województwie podlaskim pasma przyspieszonego rozwoju kształtować się będą na bazie dróg ekspresowych 
nr S 8 (w I transeuropejskim korytarzu transportowym) i nr S 19, co stworzy szanse rozwoju 
w szczególności dla miast: Zambrowa, Augustowa, Sokółki i Siemiatycz.
d)	polityka kształtowania kompleksów gospodarki turystycznej.
Główne cele publiczne–ponadlokalne realizowane w zakresie turystyki i rekreacji to:
•	ochrona przestrzeni turystycznej (w tym środowiska przyrodniczego i dziedzictwa cywilizacyjnego) oraz rozwój infrastruktury turystycznej i rekreacyjnej,
•	rozwój produktu turystycznego oraz wykorzystanie gospodarki turystycznej w restrukturyzacji innych sektorów (rolnictwa, zdrowia, gospodarki wodnej).

Podstawowe zadania związane z realizacją tych celów to:
•	ochrona dziedzictwa kulturowego i historycznego, jako filaru turystyki, zwłaszcza 
w miastach, stanowiących centra cywilizacyjne i główne ośrodki recepcyjne turystów zagranicznych, rewaloryzacja przestrzeni turystycznej (w tym miasteczek zabytkowych), zagospodarowanie turystyczne transeuropejskich tras motorowych, wodnych, rowerowych 
i pieszych a także szlaków kulturowych (w tym religijnych i okazjonalnych). W woj. podlaskim może to dotyczyć w szczególności Białegostoku, Łomży, Suwałk, Augustowa, Bielska Podlaskiego, Supraśla, Ciechanowca, Szczuczyna, Tykocina, Drohiczyna, Siemiatycz, Sejn, Wigier, Puńska, Różanegostoku, Grabarki, Nowogrodu, Choroszczy, Kanału Augustowskiego oraz dróg krajowych Nr 8, Nr 19, Nr 16 i Nr 61,
•	tworzenie dogodnych warunków do funkcjonowania i rozwoju uzdrowisk i innych miejscowości klimatycznych oraz wypoczynkowo – turystycznych, by nowoczesną ofertą zdrowotną i turystyczną mogły konkurować na rynkach europejskich. W woj. podlaskim dotyczyć to może w szczególności Augustowa, Supraśla oraz potencjalnie Mielnika,
•	rozwój turystyki na obszarach chronionych i innych, cennych przyrodniczo i krajobrazowo, na których istnieją rygory ochronne i ograniczenia funkcji gospodarczych, a dla których turystyka jest szansą rozwoju. W woj. podlaskim dotyczyć to może w szczególności obrzeży licznych parków narodowych i krajobrazowych.
•	zagospodarowanie turystyczne polskich odcinków europejskich szlaków wodnych 
w kooperacji międzynarodowej, zagospodarowanie turystyczne wielofunkcyjnych retencyjnych zbiorników wodnych oraz wspieranie rozwoju turystyki i jej infrastruktury w dolinach dużych rzek oraz rejonach pojeziernych. W woj. podlaskim może to dotyczyć w szczególności doliny rz. Bug, Kanału Augustowskiego, zbiornika „Siemianówka” oraz pojezierza Suwalsko – Augustowskiego. 
5.3. Wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich
Przewiduje się, że w okresie 10 – 15 lat nastąpi spójne powiązanie rolnictwa z całą gospodarką rynkową oraz współdziałanie z gospodarką Unii Europejskiej. Konsekwencje przestrzenne realizacji tego celu będą współzależne z następującymi procesami modernizacji rolnictwa:
•	tempo przemian rolnictwa będzie zależne głównie od wzrostu zatrudnienia pozarolniczego w miastach i na obszarach wiejskich,
•	wieś tradycyjna powinna się przekształcać w wielofunkcyjną,
•	dużych nakładów finansowych wymagać będzie niezbędny rozwój infrastruktury technicznej na obszarach wiejskich,
•	konieczna będzie poprawa dostępności edukacji dla młodzieży wsi,
Zmiany struktury agrarnej i rolnictwa w ciągu najbliższych 10 lat nie będą głębokie i daleko idące:
•	w okresie jw. na wsi wystąpi wyż roczników w wieku produkcyjnym i wysoki poziom bezrobocia (w tym ukrytego) – nie równoważny możliwością migracji do miast (w woj. podlaskim sytuacja ta będzie na średnim poziomie krajowym),
•	zwiększać się będzie udział sektora prywatnego w strukturze własności rolniczej przestrzeni produkcyjnej,
•	zmniejszy się ogólna liczba gospodarstw rolnych, ale zwiększy ilość gospodarstw większych (powyżej 15 ha),
•	wystąpi stabilizacja ilości gospodarstw najmniejszych (1 – 2 ha),
•	zwiększać się będzie średnia powierzchnia gospodarstw (w kraju z 7 ha do 9 ha).
Gospodarka leśna stanie się współzależnym z rolnictwem ogniwem wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich,
•	w dalszej perspektywie nastąpić powinien wzrost lesistości kraju do ok. 33% jego powierzchni (aktualnie ok. 29,5%),
•	na cele zalesień może być wyłączonych z rolniczego użytkowania ok. 1,5 mln ha gruntów, głównie marginalnych, z czego do roku ok. 2020 należałoby zalesić ok. 560 tys. ha. Znaczny udział w tym procesie powinno mieć woj. podlaskie, z dużymi ilościami gruntów marginalnych skarbu państwa w obszarze przygranicznym,
•	proces zalesień i gospodarki leśnej może być istotnym czynnikiem zwiększenia ilości zatrudnienia pozarolniczego na niektórych obszarach wiejskich,
•	harmonizowane będą funkcje produkcyjne lasów (produkcja głównie drewna, jako odnawialnego surowca ekologicznego – podstawy szeregu przemysłów, zawodów i gałęzi pracy) z ich funkcją ekologiczną (retencja, stabilizacja wód i klimatu, zmniejszenie zagrożeń powodziowych i pożarowych),
•	wzrastać będzie znaczenie społecznej funkcji lasów, współzależnej z obu funkcjami w/w (miejsca pracy, zaopatrzenie w budulec i opał, tereny wypoczynku i turystyki oraz niwelowanie sytuacji konfliktowych),
Gospodarka turystyczna oraz rozwój wypoczynku codziennego i cotygodniowego mieszkańców aglomeracji na terenach wiejskich będzie również istotnym elementem wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich. Gospodarka turystyczna i rozwój różnych form wypoczynku będą wpływać w szczególności na rozwój bazy zagospodarowania turystycznego i wypoczynkowego, rewaloryzację wartości kulturowych, podniesienie poziomu cywilizacyjnego wsi (w tym sanitarnego), rozwój urządzeń infrastruktury społecznej w zakresie kultury, rozrywki, sportu, zieleni parkowej, rzemiosła, handlu i gastronomii.
5.4. Polityka kształtowania krajowej sieci ekologicznej
Cel podstawowy utworzenia sieci ekologicznej NATURA 2000 określonej w punkcie 3.1. to zwiększenie skuteczności ochrony różnorodności biologicznej. Realizacja tego celu polegać będzie w szczególności na:
•	wyznaczeniu obszarów węzłowych, obejmujących pełną reprezentację typów zespołów przyrodniczych naturalnych i seminaturalnych,
•	zapewnieniu łączności przestrzennej i funkcjonalnej sieci przez korytarze ekologiczne oraz ochronie procesów i więzi przyrodniczych, integrujących system przyrodniczy,
•	ochronie ostoi i siedlisk, warunkujących przetrwanie roślin i zwierząt,
•	ustanowienie stref buforowych, osłaniających obszary o najwyższych wartościach przed niekorzystnymi wpływami zewnętrznymi,
•	renaturalizacji obszarów zniszczonych i tworzeniu nowych siedlisk,
•	integracji celów ochrony przyrody z innymi politykami branżowymi i promocji rozwoju trwałego i zrównoważonego. 

5.5. Polityka rozwoju infrastruktury transportowej
5.5.1. Wnioski z „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju”
Prognozy ruchu krajowego i międzynarodowego:
•	stabilizacja lub niewielki wzrost zapotrzebowania na transport kolejowy oraz szybki wzrost ruchu drogowego i lotniczego,
•	na granicy wschodniej wzrost ruchu drogowego będzie prawdopodobnie znacznie szybszy niż na granicy zachodniej, ale bezwzględna wielkość potoków i przewozów będzie mniejsza niż na pozostałych granicach lądowych,
•	nawet przy szybkim wzroście ruchu międzynarodowego, jego udział w całym ruchu w podstawowej sieci komunikacyjnej będzie decydujący tylko w strefach przygranicznych, 
co oznacza, że modernizacja i rozwój sieci transportowych powinny służyć jednocześnie zaspakajaniu potrzeb ruchu krajowego i międzynarodowego.
Strategia zrównoważonego rozwoju systemu transportowego stwarza potrzebę kreowania systemu transportowego, w którym:
•	kolej odgrywa znaczącą rolę i konkuruje z transportem drogowym w przewozach pasażerskich w formach tzw. pociągów kwalifikowanych (EC, IC) oraz w przewozach towarowych zwłaszcza w tranzycie (z wykorzystaniem technologii multimedialnych),
•	transport drogowy koncentruje ruch na sieci dróg ruchu szybkiego (autostradach i drogach ekspresowych), odgrywając decydującą rolę dla odległości nie przekraczających 300 – 500 km,
•	transport pasażerski w dużych miastach preferuje rozwiązania inwestycyjne i organizacyjne oparte na transporcie zbiorowym oraz tam, gdzie jest to możliwe – szynowych środkach transportu (aglomeracje),
•	racjonalizacja kierunkowego układu tranzytowego opiera się na kryterium potrzeb ruchowych (potoki), uzasadniających kosztowne inwestycje tam, gdzie nakładają się na siebie znaczny ruch międzynarodowy, krajowy i regionalny.
Logistyka transportowa, w której zintegrowany przepływ informacji i zasobów prowadzić będzie do ich lepszego wykorzystania. Podstawowe pakiety usług logistycznych obejmują czynności związane z transportem, składowaniem, serwisem, informacją i rozliczeniami finansowymi. W Polsce należałoby wybudować co najmniej 11 takich komercyjnych centrów, w tym 2 – 3 o znaczeniu europejskim. KPPZK nie określa lokalizacji tych centrów logistycznych. Wydaje się jednak, że Białystok ze względu na swoje węzłowe położenie w układzie komunikacyjnym kraju oraz bliskie sąsiedztwo przyszłej wschodniej granicy UE i chłonnych rynków zbytu Białorusi i Rosji posiada szczególne predyspozycje do lokalizacji jednego z tych kosztownych centrów.
Tworzenie nowoczesnej sieci drogowej nie może być ograniczone do autostrad, ponieważ stanowią one najważniejszą, ale nie jedyną część systemu dróg ruchu szybkiego, który obejmuje także mniej kosztowne drogi ekspresowe, realizowane (etapowo lub docelowo) jako drogi jednojezdniowe, w wyjątkowych sytuacjach ze skrzyżowaniami jednopoziomowymi. Urealnia to szybką modernizację dróg krajowych Nr 8 i ew. Nr 19.

5.5.2. Ustalenia i wnioski z „Polityki transportowej państwa na lata 2001 – 2015 dla zrównoważonego rozwoju kraju”
Działania na rzecz zrównoważonego rozwoju transportu zawarte są w dokumencie „II Polityka Ekologiczna Państwa”. Działania te dotyczą w szczególności: racjonalizacji przewozów, wprowadzenia korzystniejszych środowiskowo wymagań dla pojazdów i infrastruktury, promocji mniej uciążliwych rozwiązań transportowych (transport zbiorowy, pieszy i rowerowy, kolejowy i kombinowany), budowy obwodnic miast czy wprowadzenia proekologicznego systemu taryf.
Wdrażanie zasad transportu zrównoważonego.
a)	racjonalizacja przewozów poprzez tworzenie zwartych, wielofunkcyjnych struktur w zagospodarowaniu przestrzennym, z mieszanymi funkcjami ruchotwórczymi (np. miejsca pracy, zamieszkania, usługi) i w miarę zwartą zabudową,
b)	przyśpieszenie przesunięcia ruchu drogowego i lotniczego o lokalnym zasięgu na bardziej przyjazny dla środowiska transport kolejowy poprzez instrumenty prawne i ekonomiczne,
c)	rozwój z transportu kombinowanego oraz centrów logistyki i systemów telematycznych celem redukcji zbędnych przejazdów i pustych jazd,
d)	promowanie ruchu rowerowego jako istotnego elementu systemu transportowego, głównie w skali lokalnej i regionalnej,
e)	zabezpieczenie rejonów wrażliwych ekologicznie poprzez:
•	określenie w procesie planowania przestrzennego obszarów ekologicznie wrażliwych (np. dolin rzecznych, obszarów podmokłych, leśnych, zabytkowych, uzdrowiskowych, mieszkaniowych, itp.), a przy tym obciążonych znacznym ruchem,
•	opracowanie dla tych obszarów specjalnych programów uwzględniających doprowadzenie do spełnienia wymagań środowiskowych przez istniejącą infrastrukturę transportową, w szczególności w zakresie hałasu, emisji spalin, ochrony wód, flory i fauny oraz krajobrazu naturalnego i kulturowego,
•	wprowadzenie w programach zaleceń dla obszarów ekologicznie wrażliwych zmierzających do ograniczenia korzystania z transportu szkodliwego ekologicznie i promowanie korzystania ze środków transportu przyjaznych dla środowiska,
f)	promowanie zrównoważonego transportu w miastach, w tym:
•	racjonalizacja zapotrzebowania na przejazdy poprzez rozwijanie systemów zachęt do korzystania z transportu publicznego, ruchu pieszego i rowerowego oraz poprzez odpowiednią politykę planowania, użytkowania i intensywności zagospodarowania terenów,
•	rozwijanie metodologii i pragmatyki postępowania w formułowaniu założeń i instrumentów wdrażania polityki transportowej na obszarach miejskich, w tym: zagrożeń strefowania obsługi (szczególnie w centrach miast, w dzielnicach zabytkowych i obszarach mieszkaniowych), polityki parkowania, rozwoju transportu zbiorowego oraz ruchu pieszego i rowerowego,
•	promowanie wykorzystania transportu publicznego, integrację polityk parkingowych 
i ograniczenia ilości samochodów w centrach miejskich,
•	ułatwienia w przemieszczaniu się osób niepełnosprawnych.
Zasady rozwoju systemu transportowego 
a)	w „Polityce Transportowej Państwa...” na obszarze województwa podlaskiego do priorytetowych zadań zaliczono zamierzenia dotyczące I transgranicznego korytarza transportowego (Helsinki) – Tallin – Ryga – Kaunas – Białystok – Warszawa. W korytarzu tym przebiega trasa drogowa E 67, projektowana ekspresowa „Via Baltica” (Budzisko – Suwałki – Białystok – Warszawa) oraz linia kolejowa E 75 „Rail Baltica” (Trakiszki – Suwałki – Sokółka – Warszawa) zgłoszona do umów AGC i AGTC. Na linii tej przewidywane jest wprowadzenie szybkości 160 km/h dla ruchu pasażerskiego i 120 km/h dla ruchu towarowego, przy nacisku osi 225 kN,
b)	w „Polityce Transportowej Państwa...” przewidziano następujące zasady finansowania lotniczych portów regionalnych:  
•	środki własne i samorządowe,
•	udziały PPL (%) w spółkach prawa handlowego,
•	wsparcie państwa z budżetu Ministerstwa Infrastruktury (w zakresie infrastruktury związanej z bezpieczeństwem ruchu lotniczego i przejść granicznych),
•	pomocowe środki przedakcesyjne,
•	pomocowe środki strukturalne,
c)	transport kombinowany wymagać będzie przesunięcia części międzynarodowych przewozów drogowych na transport droga – kolej, co wpłynie na znaczące zmniejszenie negatywnych skutków zewnętrznych transportu drogowego dla środowiska i życia ludzi. Realizacja tej koncepcji następować będzie przez stopniowe ograniczenie liczby wydawanych zezwoleń na międzynarodowe przewozy drogowe przez terytorium Polski,
d)	rozwój centrów logistycznych związany jest z rozszerzeniem przewozów kombinowanych na całe terytorium Polski w uwarunkowane funkcjonowaniem około 3 terminali oraz 6 – 8 regionalnych centrów logistycznych. Przewiduje się powstanie centrów logistycznych w regionach wschodnich: warmińsko – mazurskim i podkarpackim.
5.5.3. Program Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad przebudowy dróg w latach 2002 – 2005 – 2010 w odniesieniu do województwa podlaskiego dotyczy dróg ekspresowych:

L.p.	Nr drogi	Odcinek	Zakres robót	Długość w km	Lata budowy	
1	S 8	Białystok	2 jezdnie	8,85	2006 – 2008 	
2	S 8	gr. woj. maz. Białystok	1 jezdnia 
droga ekspresowa	70,1	2006 – 2010 	
3	S 8	Białystok – Suwałki 	wzmocnienie nawierzchni do 115 kN/oś	117	pocz. 2005	
Budowa obwodnic:	
4	S 8	Augustowa	1 jezdnia	17,152	2006 – 2008 	
5	S 8	Zambrowa	1 jezdnia	10,85	2006 – 2008 	
6	S 19	Wasilkowa	1 jezdnia	4,9	2005 – 2007 	
5.6. Polityka rozwoju infrastruktury energetycznej i telekomunikacyjnej
5.6.1. Ustalenia i wnioski z „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju”:
Prognozy zapotrzebowania na gaz w kraju przewidują jego wzrost z 11,3 mld m3 w roku 2010, a zatem od 60 – 100%. Prognoza wojewódzka kierując się tą ogólną tendencją winna 
z jednej strony uwzględniać dużą potrzebę zastosowania gazu, jako proekologicznego nośnika energetycznego w obszarze Zielonych Płuc Polski; z drugiej barierę popytu wynikającą z niskiej zamożności społeczeństwa województwa i słabego potencjału jego gospodarki.
Budowa gazociągów przesyłowych w kraju do roku 2010 szacowana jest na ok. 10 – 11 tys. km, a sieci rozprowadzających na ok. 47 tys. km. Dla rozwoju gazyfikacji woj. podlaskiego istotne będzie zapewnienie w tym okresie stosownego do potrzeb udziału w puli gazociągów przesyłowych wysokiego ciśnienia, realizowanych ze środków PGNiG warunkujących budowę sieci rozdzielczej.
Rozwój infrastruktury telekomunikacyjnej, mającej strategiczne znacznie dla rozwoju kraju 
i województwa obejmować będzie:
•	dynamiczny rozwój ilościowy i jakościowy różnych form telekomunikacji,
•	wszechstronne zastosowanie systemów telekomunikacyjnych,
•	zwiększenie ilości nowoczesnych central i połączeń światłowodowych,
•	wzrost liczby użytkowników i zwiększenie oferty programowej usług,
•	zwiększenie dostępu do sieci telekomunikacyjnej mieszkańcom wsi,
•	sukcesywny rozwój telefonii komórkowej.
5.6.2. Ustalenia i wnioski z „Założeń polityki energetycznej państwa”
Kluczowe elementy polskiej i wojewódzkiej polityki energetycznej to:
•	bezpieczeństwo energetyczne – rozumiane jako stan gospodarki energetycznej, umożliwiający pokrycie bieżącego i perspektywicznego zapotrzebowania odbiorców na paliwa i energię, w sposób technicznie i ekonomicznie uzasadniony,
•	ochrona środowiska przyrodniczego przed negatywnymi skutkami procesów energetycznych.
Zmiany sposobu rozwoju krajowego systemu elektroenergetycznego i gazowniczego zmierzać powinny w kierunku:
•	rozwoju rozproszonych źródeł małej mocy, produkujących energię elektryczną i ciepło 
w skojarzeniu,
•	przyspieszonego wykorzystania lokalnych zasobów energii, głównie odnawialnej (wiatr, biomasa, energia wodna) lub odpadowej – co dotyczyć powinno w szczególności województwa podlaskiego.
5.6.3. Ustalenia i wnioski ze „Strategii rozwoju energetyki odnawialnej”
Zobowiązania międzynarodowe wynikające z Ramowej Konwencji NZ w sprawie zmian klimatu oraz Protokółu z Kioto dotyczące redukcji emisji dwutlenku węgla, stworzą dużą szansę rozwoju źródeł energetyki odnawialnej. Będzie to szczególnie istotne w woj. podlaskim, wchodzącym w skład obszaru ZPP.
Rozwój odnawialnych źródeł energii w najbliższych latach i jej racjonalne wykorzystanie, przynoszące wymierne efekty ekologiczno – energetyczne i ekonomiczne dla lokalnych społeczności, to w szczególności:
•	zwiększenie poziomu bezpieczeństwa energetycznego,
•	stworzenie nowych miejsc pracy,
•	promowanie rozwoju regionalnego,
•	korzyści ekologiczne – ograniczenie emisji zanieczyszczeń energetycznych.
Struktura wytwarzania energii odnawialnej w Polsce w roku 1999: biomasa – 98,05%, energia wodna – 1,83%, energia geotermalna – 0,10%, energia wiatru – 0,01%, energia słoneczna – 0,01%.
Prognozy udziału energii odnawialnej w bilansie paliwowo – energetycznym kraju zakładają jej 7,5% udział do roku 2010 a 14% do roku 2020 w całkowitej produkcji energii elektrycznej.
Źródła energii odnawialnej mogą mieć istotny udział w bilansie energetycznym niektórych gmin i powiatów, a zwłaszcza o słabo dotychczas rozwiniętej infrastrukturze energetycznej. 
5.6.4 Ustalenia i wnioski wynikające z planów rozwoju Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A.
Cele rozwoju systemu sieci przesyłowej WN sformułowane przez operatora systemu – Polskie Sieci Energetyczne (PSE) to:
•	lepsze wykorzystanie istniejącej sieci przesyłowej,
•	likwidacja ograniczeń przesyłowych wewnętrznych sieci krajowej i na połączeniach międzynarodowych, limitujących przesył nadwyżek bilansowych mocy oraz eksport energii elektrycznej,
•	dostosowanie sieci przesyłowej do potrzeb krajowego i europejskiego rynku energii oraz obniżenie strat sieciowych,
•	modernizacja elementów sieci 220 kV i 400 kV, będącej w złym stanie technicznym,
•	przebudowa sieci 220 kV na 400 kV, stosowanie konstrukcji wielotrasowych i wielonapięciowych tam, gdzie to możliwe i uzasadnione technicznie i ekonomicznie w dłuższym horyzoncie czasowym lub ze względu na ograniczenia lokalizacyjne – trudności z tzw. „prawem drogi” i eliminacja zbędnych elementów sieci.
Przedsięwzięcia „Planu rozwoju...” dotyczącego modernizacji sieci w woj. podlaskim:
•	dostosowanie stacji GPZ – 1 Białystok do wymogów: UCTE, CENTREL, aktualnych wymogów ochrony środowiska (szczelność mis olejowych, ekrany wyciszające hałas) i niezawodności pracy urządzeń (wymiana obwodów wtórnych oraz układów automatyki sterowania i nadzoru),
•	dostosowanie stacji „NAREW” – 110/400 kV do potrzeb rozwoju systemu (budowa nowych wyprowadzeń mocy i powiązań systemowych),
•	wymiany wyeksploatowanych przewodów, osprzętu i słupów ciągów liniowych,
•	dostosowanie linii do wymagań normy PN/E – 05100 w celu eliminacji zagrożeń, wynikających ze zbliżeń do obiektów (np. zwis przewodów),
•	dostosowanie linii do aktualnych wymogów ochrony środowiska, głównie w zakresie poziomu zakłóceń radioelektrycznych i szumów akustycznych.
Przedsięwzięcia „Planu rozwoju...” dotyczącego rozbudowy sieci w woj. podlaskim.
•	budowa układu przesyłowego z Litwą (zadanie do 2010 r.) – dwutorowa linia 400 kV Alytus – Ełk, stacja 400/110 kV Ełk, linia jednotorowa 400 kV „NAREW” – Ełk i Ełk – Mętki. Połączenie to uznane za zadanie rządowe realizowane będzie etapami. Będzie ono miało duże znacznie dla poprawy bezpieczeństwa pracy północno – wschodniego obszaru KSE 
w stanach normalnych i awaryjnych, umożliwi zmniejszenie strat przesyłowych (ok. 38 MW) oraz poprawi ekonomikę wykorzystania elektrowni Ostrołęka. Pozwoli również uczestniczyć w europejskim rynku energii w obszarze bałtyckim oraz bezpiecznie przeprowadzić modernizację i przebudowę sieci 220 kV w tym obszarze,
•	budowa linii 400 kV BIAŁORUŚ – stacja „NAREW” z częściowym wykorzystaniem trasy istniejącej linii 220 kV ROŚ – BIAŁYSTOK, po 2010 r. Celowość i koszty realizacji połączenia 400 kV z Białorusią uzależnione będą od wyboru wariantu przyszłej współpracy 
i warunków technicznych uruchamiania połączeń z systemami elektroenergetycznymi naszych wschodnich sąsiadów.
5.6.5. Ustalenia i wnioski wynikające z „Programów Rozwoju Gazownictwa w Polsce” – do roku 2003 i do roku 2020, opracowanych przez PGNiG S.A.
Zapotrzebowanie na gaz ziemny w Polsce 18,4 – 22,0 mld m3 w 2010 r. (akt. 11,3 mld m3) oraz jednostkowe zużycie gazu w miastach w 2003 r. – 17 GJ/odb., a na obszarach wiejskich – 40,5 GJ/odb.
Wskaźnik stopnia gazyfikacji województwa podlaskiego w programie jest najniższy w kraju (przedział 21 – 50%). Gminy województwa podlaskiego, na równi z ośmioma innymi województwami, mają przewidywany również najniższy wskaźnik stopnia gazyfikacji w kraju 
(0 – 5%).
Prace nad programem rozwoju gazyfikacji kraju są procesem ciągłym, prowadzonym przez PGNiG S.A. w oparciu o analizy i prognozy zmian w zakresie:
•	zapotrzebowania na gaz w grupie odbiorców komunalno–bytowych w wyniku postępu gazyfikacji nowych miejscowości i przyłączaniu nowych odbiorców do sieci gazowej,
•	przyłączeniu nowych odbiorców przemysłowych (cele technologiczne),
•	zakresu wykorzystania gazu w ciepłownictwie i energetyce,
•	zmian w wielkości odbieranego gazu przez istniejących odbiorców,
•	możliwości finansowych rozwoju gazownictwa przez PGNiG S.A.
Rozwój systemu gazowniczego woj. podlaskiego warunkują:
•	zapewnienie możliwości dostaw gazu z tłoczni „Kondratki” na gazociągu „JAMAŁ” – co pozwoliłoby wzmocnić istniejący system zasilający środkowe obszary województwa podlaskiego oraz podłączyć do systemu elektrociepłownię EC Białystok S.A.,
•	zapewnienie możliwości dostaw gazu z tłoczni „Zambrów” na gazociągu „JAMAŁ” – co pozwoli na rozbudowę systemu gazowniczego w północnej części województwa podlaskiego,
•	budowę gazociągu wysokiego ciśnienia z tłoczni Hołowczyce w gm. Sarnaki woj. mazowieckie w kierunku Siemiatycze – Drohiczyn, co pozwoli zaopatrzyć w gaz mieszkańców południowej części województwa.
Gazociągi wysokiego ciśnienia ze stacjami redukcyjno – pomiarowymi I stopnia planowane do realizacji w latach 2001 – 2005:
•	Wyszki – Bielsk Podlaski – Hajnówka DN 200,
•	połączenie EC Białystok DN 250,
•	Kondratki – Bobrowniki DN 350,
•	Wasilków – Czarna Białostocka DN 150,
•	Bielsk Podlaski – Boćki DN 150,
•	od Bielsk Podlaski – Hajnówka – Orla DN 100,
•	Orla – Dubicze Cerkiewne DN 100,
•	tłocznia Hołowczyce (woj. mazowieckie) – Drohiczyn DN 150.
Gazociągi wysokiego ciśnienia ze stacjami redukcyjno – pomiarowymi I stopnia planowane do realizacji w latach 2006 – 2010:
•	od istniejącego kierunku Drohiczyn – Nurzec Stacja DN 150,
•	Siemiatycze – Leszczka – Dziadkowice DN 150,
•	Dziadkowice – Grodzisk DN 100,
•	Wyszki – Brańsk DN 100,
•	Turośń – Choroszcz – Tykocin DN 150,
•	Bobrowniki – Krynki DN 100,
•	od ist. Bobrowniki – Białystok – Michałowo DN 150,
•	Michałowo – Narew DN 100,
•	od istniejącego gazociągu odgałęzienie do gminy Kołaki Kościelne DN 100,
•	Wysokie Mazowieckie – Zawady z odgałęzieniem Kobylin Borzymy, Kulesze Kościelne 
i Rutki DN 100.
Gazociągi wysokiego ciśnienia ze stacjami redukcyjno – pomiarowymi I stopnia planowane do realizacji w latach 2011 – 2020:
•	podłączenie Nieporęt – Białystok z SGT „JAMAŁ” z tłoczni Zambrów DN 300,
•	Zambrów – Łomża – Stawiski – Prostki – Raczki DN 500,
•	Biała Piska – Szczuczyn DN 150,
•	Łomża 1 – Łomża 2 DN 150,
•	Łomża 1 – Śniadowo DN 100,
•	Łomża 1 – Nowogród DN 100 z odgałęzieniem w kierunku Miastkowa DN 100,
•	Stawiski – Kolno DN 150,
•	Raczki – Augustów – Lipsk DN 400,
•	Raczki – Gołdap DN 400, 250,
•	Raczki – Suwałki DN 200,
•	odgałęzienie od gazociągu istniejącego do Nowych Piekut DN 100,
•	Wysokie Mazowieckie – Ciechanowiec DN 150 z odgałęzieniem do gminy Czyżew Osada DN 100,
•	Ciechanowiec – Perlejewo DN 100.

III. UWARUNKOWANIA WEWNĘTRZNE ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO
1. Środowisko przyrodnicze
1.1. Sfera ekologiczna
System ekologiczny województwa, o wysokim potencjale biotycznym i stopniu naturalności, posiadający wybitne walory przyrodnicze w skali krajowej i europejskiej tworzą w szczególności:
•	3 puszcze: Białowieska, Knyszyńska i Augustowska,
•	doliny rzek: Narwi i Bugu z dopływami oraz Świsłoczy,
•	jeziora Pojezierza Suwalsko – Augustowskiego i Pojezierza Rajgrodzkiego,
•	obszary otwarte rolno – leśne.
W systemie tym występuje szereg unikalnych krajobrazów, siedlisk przyrodniczych, zbiorowisk i gatunków fauny i flory zachowanych w stanie zbliżonym do naturalnego oraz skupisk gatunków uznanych za zagrożone w skali Europy. Środowisko przyrodnicze województwa stanowi swoisty bank genetyczny unikalnych gatunków flory i fauny. Ma ono istotne znaczenie dla zachowania wielu zagrożonych lub potencjalnie zagrożonych wyginięciem gatunków ptaków wpisanych do „Polskiej czerwonej księgi zwierząt” (zwłaszcza wodnych i błotnych) oraz ochrony ginących gatunków roślin wpisanych do „Polskiej czerwonej księgi roślin”. Tylko 
w Puszczy Białowieskiej zachowały się tak liczne skupiska ponad 100 letnich sosen, najmniej przekształcone torfowiska niskie i przejściowe, świerczyny na torfie, bory bagienne, olsy i łęgi olszowo – jesionowe i wiązowo – jesionowe, grądy niskie i bory mieszane. Wysokim stopniem naturalności odznacza się także Puszcza Knyszyńska. Bagna Biebrzańskie i Bagna Narwiańskie są największymi kompleksami torfowisk niskich w Europie Zachodniej i Środkowej.
Różne formy ochrony prawnej obejmują najcenniejsze elementy systemu ekologicznego 
o łącznej powierzchni 633 954,3 ha stanowiącej 31,9% powierzchni ogólnej województwa 
(w kraju 32,5%).
Struktura obszarów przyrodniczych objętych ochroną wg danych GUS 
przedstawia się następująco:
Województwo podlaskie	Polska 	
L.p.	Typ ochrony prawnej	Ilość obiektów	Pow. w ha bez otuliny	Ilość obiektów	
1.

2.
3.

4.
5.
6.
7.
8.	Parki Narodowe: Białowieski, Narwiański, Biebrzański i Wigierski
Rezerwaty przyrody
Parki Krajobrazowe: Puszczy Knyszyńskiej, Suwalski i Łomżyński Doliny Narwi
Obszary chronionego krajobrazu
Użytki ekologiczne
Stanowiska dokumentacyjne
Zespoły przyrodniczo – krajobrazowe
Pomniki przyrody	
4
88
3

15
246
1
1
2 045	
92 160,4
14 348,9
88 084,5

462 717,3
1 921,5
0,3
59,6
-	
22
1 307
120

407
6 113
103
170
33 094	
Białowieski Park Narodowy w 1977 r. uznany został przez UNESCO za Światowy Rezerwat Biosfery, a w 1979 r. wpisany na Listę Światowego dziedzictwa naturalnego. Biebrzański Park Narodowy wpisany jest na listę obiektów chronionych Konwencją z Ramsar (dot. obszarów wodno – błotnych o znaczeniu międzynarodowym, zwłaszcza jako środowisko życia ptactwa wodnego). Istniejący system ochrony prawnej nie obejmuje wszystkich terenów, które na to zasługują ze względu na swoje walory przyrodnicze, a statusy niektórych obszarów chronionych wymagają zmian. Dotyczyć to może w szczególności:
•	podniesienia statusu ochrony prawnej Puszczy Białowieskiej, części Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej, obszarów chronionego krajobrazu – Doliny Bugu, Równiny Kurpiowskiej i Doliny Dolnej Narwi,
•	objęcia ochroną prawną Niecki Michałowsko – Gródeckiej oraz niektórych dolin rzecznych istotnych dla funkcjonowania systemu przyrodniczego (np. rz. Nurzec),
•	objęcia ochroną transgranicznych elementów systemu przyrodniczego województwa, 
tj. „Suwalsko – Wisztynieckiego”, „Augustowsko – Druskiennieckiego” oraz Puszczy Białowieskiej i Doliny Bugu. System regionalny może wspomagać tworzenie lokalnych systemów obszarów chronionych.
Główne zagrożenia systemu ekologicznego stanowią:
•	pożary, nadmierna penetracja zbieraczy runa i kłusownictwo,
•	wzrost ruchu na gł. drogach w obszarach Biebrzańskiego Parku Narodowego i Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej – bez technicznych zabezpieczeń sanitarnych,
•	presja zabudowy rekreacyjnej, zwłaszcza letniskowej,
•	zanieczyszczenia obszarów turystycznych pozbawionych infrastruktury technicznej,
•	sukcesje roślinne w wyniku obniżenia lustra wody na terenach bagiennych oraz ograniczenia w koszeniu łąk.
Obszar Zielonych Płuc Polski obejmuje swoim zasięgiem m. innymi całe województwo podlaskie charakteryzujące się w/w wysokimi walorami ekologicznymi i wyjątkowo dobrą jakością środowiska przyrodniczego.

1.2. Budowa geologiczna oraz złoża surowców mineralnych i organicznych
Dominującą rolę w budowie geologicznej obszaru województwa odgrywają utwory czwartorzędowe, o miąższości od 60 do 1 070 m. Reprezentują je gliny zwałowe iły, piaski i żwiry w warstwie przypowierzchniowej, przydatne do eksploatacji metodami odkrywkowymi, w tym 
w szczególności:
•	172 udokumentowane złoża kruszywa o zasobności łącznej ok. 1 094 396 tys. ton, z których największe są w rejonach Potaszni, Sobolewa, Krzywego, Sokółki, Wasilkowa, Kuźnicy, Grajewa, Wąsosza i Szumowa,
•	22 udokumentowane złoża iłów o zasobności ok. 20 232 tys. m3, z których największe występują w rejonach Orli, Lewkowa, Złotorii, Dobrzyniewa, Bielska Podlaskiego, Czyż, Mątwicy, Szepietowa, Tykocina i Trywieży (glinoporytu w Jeżewie Starym) – z reguły pod glebami wysokich klas bonitacyjnych (III i IV),
•	7 złóż torfu o zasobności ok. 1 777 tys. ton, z których na skalę przemysłową eksploatowane są złoża: „Rabinówka” w gminy Michałowo i „Rajgród” w gminy Rajgród. Złoża borowiny w gminy Augustów i gminy Supraśl mogą być wykorzystywane dla potrzeb lecznictwa uzdrowiskowego w Augustowie i Supraślu,
•	udokumentowane złoża kredy eksploatowane w Mielniku oraz Rajgrodzie,
•	złoża surowców w starych utworach geologicznych, takich jak: rudy ilmenitowo – magnetytowe (w rejonie Jeleniewa, Szurpił i Rutki), pierwiastki promieniotwórcze (w rejonie Rajska) oraz pierwiastki ziem rzadkich – na obecnym etapie wymogów ochrony środowiska oraz rozwoju technologii eksploatacji i gospodarki kraju nie są przewidywane do eksploatacji.
1.3. Wody powierzchniowe i podziemne
Wody powierzchniowe województwa należą do dorzeczy Wisły, Niemna i Pregoły. Główną sieć hydrograficzną województwa tworzą:
•	rz. Narew z dopływami (Biebrzą, Pisą, Supraślą, Orlanką), rz. Bug z dopływami (Nurcem 
i Brokiem) oraz rzeki transgraniczne z dorzecza Niemna: Krynka, Łosośna, Świsłocz, Czarna Hańcza i Szeszupa,
•	jeziora – 310 o pow. powyżej 0,5 ha, zgrupowane w obrębie Pojezierza Suwalsko – Augustowskiego i Rajgrodu oraz zbiorniki wodne zaporowe. Do największych i najważniejszych turystycznie w województwie należą jeziora; Wigry, Hańcza, Rajgrodzkie, Sajno, Necko, Białe, Dreństwo, Serwy, Blizno, Pomorze, Szelment Wlk., Gaładuś, Wiżajny oraz zbiornik wodny Siemianówka na rz. Narwi.
Badania monitoringowe wód powierzchniowych w 1999 r. obejmowały 21 rzek o łącznej długości 809 km. W wyniku badań stwierdzono:
•	brak wód w I klasie czystości,
•	54,0% wód w III klasie czystości,	•	30,6% wód w II klasie czystości,
•	15,4% wód pozaklasowych.	
Wody podziemne w zasobach eksploatacyjnych (ujęcia trzecio – i czwartorzędowe) szacowane na 72 390 m3/h, są stosunkowo dobrej jakości ale wymagają szczególnej ochrony przed zanieczyszczeniem. W województwie są 3 zbiorniki zaliczone do głównych czwartorzędowych zbiorników wód podziemnych w Polsce (GZWP); nr 216 – „Sandr Kurpie”, nr 217 – „Pradolina rzeki Biebrzy” i nr 218 – „Pradolina rzeki Supraśl” oraz fragment trzeciorzędowego zbiornika wód podziemnych w zachodniej części województwa.
Obszary o ograniczonych zasobach wód podziemnych w województwie to:
•	część płd. – wschodnia i południowa z Puszczą Białowieską i rz. Nurzec,
•	część wschodnia obejmująca zlewnie rzek Sidry i Łosośnej,
•	część północno – zachodnia obejmująca Wysoczyznę Kolneńską.
1.4. Gleby
W województwie podlaskim występują następujące rodzaje gleb o niżej określonej lokalizacji:
•	gleby brunatne na: Pojezierzu Suwalskim i Ełckim, Wysoczyznach Kolneńskiej i Białostockiej, części Wysokomazowieckiej i Drohickiej, części Równiny Bielskiej oraz w strefie moren Czerwonego Boru,
•	gleby bielicowe i pseudobielicowe na wysoczyznach: części Wysokomazowieckiej, wschodniej części Drohickiej, fragment Białostockiej oraz części Równiny Bielskiej, środk. – zach. północnej części Pojezierza Suwalskiego oraz części Międzyrzecza Łomżyńskiego,
•	gleby piaskowe i żwirowe – na Równinie Augustowskiej,
•	czarne ziemie – na użytkach zielonych w dolinach Biebrzy, Narwi i Nurca oraz we fragmencie Równiny Bielskiej i Wysoczyzny Białostockiej (Czyżew, Szepietowo),
•	gleby bagienne w dolinach rzek – Biebrzy, Brzozówki, Nereśli, Narwi, Nurca, Orlanki, Skrody, Sokołdy, Supraśli i Wissy oraz na Równinie Kurpiowskiej,
•	gleby murszowo – torfowe – w odwodnionych dolinach rzek: Biebrzy, Brzozówki, Narwi, Nurca, Orlanki, Sidry i Supraśli, wzdłuż Kanału Augustowskiego oraz w okolicach Michałowa, Gródka, Suraża i Sokółki,
•	gleby mułowo – torfowe i torfowo - mułowe – głównie w dolinach Biebrzy i Narwi,
•	gleby murszowo – mineralne – w obniżeniach Równiny Kurpiowskiej, bagnach Kotliny Biebrzańskiej, w dolinach Nurca, Nurczyka, Narewki, Nereśli i Ploski,
•	mady – w niezabagnionych partiach doliny Bugu i Narwi oraz fragmentarycznie w dolinach; Błędzianki, Biebrzy, Broku, Bugu, Czarnej Hańczy, Horodnianki, Jabłonki, Narwi, Nurca, Orlanki, Skrody i Świsłoczy.
W strukturze bonitacyjnej dominują gleby kl. IV – 46,0% i kl. V – 29,6%, a gleby kl. III zajmują zaledwie 6,9% ogólnej pow. użytków rolnych województwa. Jakość gleb województwa jest gorsza od przeciętnej w Polsce (np. gleby I – IV kl. w kraju 65,9% w woj. 52,9%). W układzie powiatowym najlepsze warunki glebowe posiadają: wysokomazowiecki (70,5% udziału gleb kl. I – IV), bielski (65,1%) i zambrowski (62,6%), a najmniej korzystne: kolneński (35,0%), grajewski (39,7%), łomżyński (42,1%), suwalski (48,5%) i sejneński (57,1%).
W strukturze przydatności rolniczej gruntów ornych województwa występują kompleksy: 
6 żytni słaby – 22,7% ogółu powierzchni gruntów ornych, 4 żytni bardzo dobry – 19,3%, 
5 żytni dobry – 16,6%, 7 żytni bardzo słaby – 16,5%, 3 pszenny wadliwy – 3,6% oraz 
9 zbożowo – pastewny – 4,3%. Wśród użytków zielonych dominują: 3 kompleks słaby i bardzo słaby – 53,7% (głównie niezmeliorowane łąki i pastwiska), 2 kompleks średni – 46,3% na użytkach o uregulowanych stosunkach wodnych. W kategorii użytków zielonych najlepsze warunki mają powiaty: zambrowski i bielski, a najsłabsze grajewski i moniecki. 
1.5. Lasy
Lasy zajmują 594,6 tys. ha, tj. 29,5% powierzchni województwa przy 28,3% w kraju, co stawia województwo na 6 miejscu pod względem lesistości. Wskaźnik 0,49 ha na 1 mieszkańca jest znacznie wyższy od krajowego 0,23 ha. W strukturze własności dominują lasy państwowe – 69%.
Najwyższa lesistość jest w gminach: Białowieża (87,6%), Płaska (81,6%) i Giby (76,1%) 
a najniższa w gminach: Czyże i Czyżew (po 6,6%), Jaświły (7,8%), Korycin (7,9%) i Radziłów (8,3%).
Powiaty o najwyższej lesistości to: hajnowski (49,8%), augustowski (45,6%), sejneński (42,0%) i białostocki (38,8%), a o najniższej: suwalski (17,5%), wysokomazowiecki (18,6%) 
i bielski (18,9%). Dominującymi siedliskami są siedliska boru świeżego i mieszanego oraz lasu mieszanego świeżego przy udziale olsu. W strukturze gatunkowej dominuje sosna (65,6% ogółu drzewostanu), a mniejsze udziały mają: świerk (7,9%), olcha (10,3%), brzoza (9,4%), dąb i jesion (5,6%) – co jest korzystniejsze od struktury krajowej ale nie w pełni jeszcze dostosowane do siedlisk. Lasy ALP mają stosunkowo wyrównaną strukturę wiekową, z lekką przewagą grupy II (21 – 40 lat) – 23,4% i małym udziałem drzewostanów najmłodszych. W lasach prywatnych dominują niższe kategorie wiekowe: grupa I – 19,3% i grupa II – 38,1%, przy bardzo małym udziale drzewostanów w wieku powyżej 60 lat (11,4%).
Lasy ochronne zajmują ogółem 106,9 tys. ha, tj. 18,0% ogólnej powierzchni leśnej w województwie, z tego: wodochronne 37,4%, miejskie i wokół miast – 16,0%, ostoje zwierząt podlegających ochronie gatunkowej – 10,1%, badawcze i doświadczalne – 8,9%, glebochronne 4,0%. Pozostałe są lasami krajobrazowymi, masowego wypoczynku ludności, uzdrowiskowo – klimatycznymi, nasiennymi oraz stanowiącymi fragmenty rodzimej przyrody.
Działania czynników szkodliwych na lasy podlaskie jest mniejsze niż na lasy w innych częściach Polski. Zakładanie monokultur sosnowych stworzyło warunki sprzyjające rozwojowi zespołu grzybów i szkodników w osłabionych drzewostanach, zwłaszcza Puszczy Augustowskiej 
i lasów Nadleśnictw Nurzec, Nowogród, Rajgród i Augustów. Lasy Puszczy Białowieskiej zostały objęte od 1994 r. „Leśnym Kompleksem Promocyjny”. W województwie podlaskim realizowany jest „Krajowy program zwiększania lesistości”, oparty o operaty ustalania granic polno – leśnych, z priorytetem zalesiania gruntów marginalnych dla produkcji rolniczej. Program obejmuje gminy Choroszcz, Dąbrowę Białostocką, Drohiczyn, Łapy, Sokółkę, Supraśl, Suraż, Wasilków, Dobrzyniewo Kościelne, Gródek, Kleszczele, Krynki, Kuźnicę, Narew, Suchowolę, Szudziałowo, Goniądz, Grajewo, Jedwabne, Nowogród, Łomżę, Radziłów, Trzcianne, Wiznę, Bakałarzewo, Filipów, Jeleniewo, Lipsk, Przerośl, Suwałki i Sztabin.
1.6. Zagrożenia środowiska i ich likwidacja
Zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych pochodzą głównie z dostawania się do nich ścieków i wód opadowych nieoczyszczonych lub oczyszczonych w stopniu niewystarczającym. W 2000 r. w województwie odprowadzono 34,6 hm3 ścieków. Ścieki komunalne stanowiące 81,7% wszystkich wytwarzanych ścieków zostały w 84% oczyszczone biologicznie, 
a w 15,6% z podwyższonym usuwaniem biogenów – w 74 oczyszczalniach komunalnych. Ścieki przemysłowe, których ilość ulega zmniejszeniu (1993 r. – 10,6 hm3 a 1998 – 7,4 hm3) są 
w 80% oczyszczone biologicznie w 71 oczyszczalniach zakładowych, a nieoczyszczone stanowią 14,8%. Sukcesywnie rośnie ilość ścieków oczyszczonych biologicznie z 57,5% w 1993 r. do 95,4% w 1997 r. wszystkich ścieków wytwarzanych w województwie.
Unieszkodliwianie odpadów komunalnych odbywa się na 92 wysypiskach komunalnych, 
z których 28 spełnia wymogi sanitarne. Odpady przemysłowe składowane są na wysypiskach komunalnych i 7 składowiskach przemysłowych. 142 zakłady w województwie wytwarzały 
w 1999 r. odpady niebezpieczne, w tym szpitalne. Problemem jest utylizacja odpadów szpitalnych, przechowywanie i utylizacja przeterminowanych środków ochrony roślin oraz środków chemicznych składowanych w mogilnikach.
Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego pochodzą głównie z emisji źródeł energetycznych, komunalnych i przemysłowych, rozproszonych indywidualnych źródeł ciepła oraz środków transportu. W strukturze zanieczyszczeń dominuje dwutlenek siarki, tlenki azotu i węgla oraz pyły. Największe zanieczyszczenia powietrza występują w Białymstoku, Łomży i Suwałkach. Województwo podlaskie wg raportu GUS z 1999 r. plasuje się pod względem czystości powietrza na pierwszym miejscu w kraju.
Klimat akustyczny województwa kształtuje głównie komunikacja drogowa i kolejowa oraz 
w niewielkim stopniu hałas przemysłowy o charakterze lokalnym. Najbardziej uciążliwe są pojazdy ciężkie, z których 80% emituje hałas o poziomie dźwięku wyższym od 80 dB, z tego 40% o poziomie wyższym niż 85 dB. W miarę wzrostu ilości pojazdów i natężenia ruchu na drogach rośnie ilość miejsc z przekroczonymi normami dopuszczalnego hałasu, co najwyraźniej występuje wzdłuż dróg krajowych i na głównych ulicach miast.
Nadzwyczajne zagrożenia środowiska (NZŚ) występują w województwie tylko w formie potencjalnej, a należą do nich:
•	instalacje chłodnicze z amoniakiem w zakładach przemysłowych,
•	składy i instalacje chloru w stacjach uzdatniania wody,
•	transport samochodowy i kolejowy przewożący ładunki niebezpieczne,
•	zakłady składowania, dystrybucji i przeładunków paliw płynnych, w tym gazów (np. Planta, Buchwałowo, Dzierniakowo),
•	gazociągi wysokiego ciśnienia np. „JAMAŁ” i rurociągi naftowe np. „PRZYJAŹŃ”,
•	strefa potencjalnego zalania w wyniku awarii zapory czołowej zbiornika wodnego „Siemianówka”,
•	zagrożenia powodziowe w dolinach rzek.
2. Środowisko kulturowe
2.1. Uwarunkowania historyczne rozwoju osadnictwa i środowiska kulturowego
•	Obszar utworzonego 01.01.1999 r. województwa podlaskiego obejmuje północną część przedrozbiorowego województwa podlaskiego, część województwa mazowieckiego i powiatu grodzieńskiego województwa trockiego oraz niewielkie fragmenty dawnych województw brzeskiego i nowogrodzkiego. Trwający kilka stuleci rozwój osadnictwa na terenach przygranicznych do dziś charakteryzuje się znacznym zróżnicowaniem i przenikaniem się wpływów kulturowych zachodu i wschodu.
•	Obszar ten podlegał wpływom kolonizacji mazowieckiej, ruskiej i litewskiej. Wcześniej jego część północną zamieszkiwali Jaćwingowie, których osadnictwo zostało całkowicie zniszczone pod koniec XIII w. Kolonizacja mazowiecka objęła znaczną część Wysoczyzny Białostockiej i obszar ziemi łomżyńskiej, kolonizacja ruska Wysoczyznę Bielską i obszary nadbużańskie, a litewska północną część obszaru obecnego województwa.
•	Do XV wieku obszar województwa pokryty był lasami i bagniskami. Nad rzekami u przepraw rzecznych lokowano punkty osadnicze pełniące funkcje strażnicze i handlowe, z wyjątkiem rozwiniętej wcześniej sieci osadniczej na obszarze północno – wschodniego Mazowsza.
•	Intensyfikacja osadnictwa nastąpiła po wytyczeniu w roku 1545 granicy między Mazowszem a Prusami. Wiek XV i XVI, to okres bardzo intensywnego rozwoju sieci osadniczej na tym obszarze. Pomiędzy 1400 r. a 1600 r. założono 42 miasta, z których wiele zachowało średniowieczne rozplanowanie przestrzenne, wg prawa magdeburskiego. W oparciu o rozwiązania rozplanowania przestrzennego wsi tzw. „pomiaru włócznią” wprowadzoną przez Królową Bonę i Zygmunta Augusta w latach 1558 – 63 w „królewszczyznach”, magnaci zaczęli stosować podobne sposoby urządzania wsi. Byłe tereny pojaćwieskie kolonizowano głównie od Niemna w kierunku południowo – zachodnim do granicy litewsko – krzyżackiej. Najstarszą osadą na tych terenach jest Rajgród, wymieniony jako miasto już w 1499 r. Na terenach kolonizowanych pojawiają się dość liczne mazowieckie i ruskie osiedla – grody, stwarzające podstawę dla organizujących się w nieco późniejszym okresie miast. Pierwszymi miastami na obszarze dzisiejszego województwa podlaskiego były: Drohiczyn, Tykocin, Kolno, Łomża, Nowogród, Bielsk Podlaski, Wizna, Wąsosz, Mielnik, Suraż, Zambrów 
i Brańsk. Stosunkowo późne zasiedlenie tych ziem spowodowało, że nie występują tu zabytki architektury romańskiej. W północno – zachodniej części województwa można znaleźć natomiast zabytki architektury gotyckiej, przeważnie sakralnej.
•	W następnych wiekach (XVII, XVIII i XIX) dokonują się zmiany w procesach osadniczych. Stopniowo zwiększa się zaludnienie i zagęszczenie sieci osadniczej. Powstają nowe miasta: Białystok 1723, Czyżew, Dąbrowa, Janów, Korycin i inne oraz szereg wsi. Zmiany zachodzące w tym okresie miały charakter głównie ilościowy i prowadziły do zagęszczania sieci osiedli.
•	Ważnym etapem rozwoju sieci osadniczej było uwłaszczenie chłopów w latach 1861 – 1864. Rozwój kapitalistycznych form produkcji w miastach i wsiach po uwłaszczeniu, spowodował szereg zmian w układzie sieci osadniczej. Dawny dość regularny układ przestrzenny ośrodków lokalnych został w niewielkim, ale widocznym stopniu zdeformowany przez nowe procesy społeczne.
•	Na czoło rozwoju wysuwają się ośrodki produkcyjne, szczególnie mające dogodne połączenia komunikacyjne z rynkami zaopatrzenia i zbytu produkcji (np. Białystok). Poważną rolę odgrywają w tym czasie również ośrodki administracji wyższego rzędu (np. Łomża i Suwałki), a także siedziby dość licznych garnizonów rosyjskich. Niektóre o lepszym położeniu dynamicznie się rozwijają inne popadają w stagnację i przechodzą do roli wsi. Można to zaobserwować np. na przykładzie miasta Białegostoku i Tykocina lub Suraża. Powstają też nieliczne nowe osiedla miejskie oparte o nowe funkcje produkcyjne, z właściwym żywiołowemu rozwojowi chaosem przestrzennym (np. Łapy – warsztaty kolejowe, Hajnówka – zakłady drzewne).
•	Specyficzna sytuacja wielonarodowościowa występuje na obszarze województwa podlaskiego, jak w żadnym innym regionie Polski. Wytworzyły ją uwarunkowania historyczne sięgające zarówno dawnych jak i nowszych okresów związanych ze zmianami granic państwowych i administracyjnych, zmianami stosunków ekonomiczno – społecznych, a w konsekwencji i etniczno – kulturowych. Od wieków na terenach tych zamieszkiwali jednocześnie Polacy, Białorusini, Żydzi, Ukraińcy, Litwini, Rosjanie, Niemcy, Tatarzy i Romowie. Mniejszości narodowe i etniczne wniosły znaczący wkład w rozwój społeczno – gospodarczy tych ziem i stworzyły też odmienną interesującą kulturę.
2.2. Krajobraz kulturowy
Krajobraz kulturowy województwa tworzą zabytkowe zespoły urbanistyczne i ruralistyczne, unikalne zabytkowe obiekty architektury sakralnej i świeckiej, zespoły pałacowo – ogrodowe 
i dworskie, zabytki techniki i militarne, cmentarze różnych wyznań, miejsca kultu religijnego 
i stanowiska archeologiczne.
•	Zabytki urbanistyki i ruralistyki – to 60 układów przestrzennych objętych ochronnymi decyzjami konserwatorskimi, wpisanymi do centralnego rejestru zabytków. Do najważniejszych z nich należą: Białystok, Łomża, Suwałki, Augustów, Bielsk Podlaski, Ciechanowiec, Szczuczyn, Tykocin, Drohiczyn, Sejny, Supraśl, Sokółka i Siemiatycze. Bardzo interesujące układy ruralistyczne posiadają: Białowieża, Krynki, Trześcianka, Topolany, Ryboły, Kruszyniany i szereg innych.
•	Zabytki sakralne stanowią najcenniejszą i najlepiej zachowaną grupę obiektów zabytkowych świadczącą o różnorodności wyznaniowej i kulturowej regionu.
-	Zabytkowe kościoły i zespoły poklasztorne stanowią interesujące przykłady stylistycznego i historycznego zróżnicowania architektury, poczynając od późnogotyckiej (Łomża, Szczepankowo, Niedźwiadna), poprzez barokową (Wigry, Siemiatycze, Tykocin, Szczuczyn, Ciechanowiec, Sejny, Bielsk Podlaski, Drohiczyn, Choroszcz, Różanystok, Boćki), aż po najliczniejszą grupę budowli sakralnych z XIX i XX wieku.
-	Zabytkowe cerkwie, z których najstarszą, murowaną z początku XVI w., była zniszczona w 1944 r., a obecnie zrekonstruowana, unikatowa obronna gotycko – bizantyjska cerkiew klasztorna w Supraślu. W XVIII wieku powstały świątynie parafialne w Szczytach, Dzięciołowie, Werstoku, Nowym Berezowie i Topolanach. Wśród XIX wiecznych cerkwi należy wymienić klasycystyczne cerkwie w Białymstoku i Zabłudowie oraz cerkwie w Ciechanowcu, Topilcu, Fastach, Choroszczy i Kuraszewie. Pokaźną grupę drewnianych budowli sakralnych reprezentują dawne unickie, obecnie prawosławne cerkwie cmentarne z XIX wieku.
-	Meczety są unikalnymi zabytkami, jedynymi zachowanymi w kraju we wsiach tatarskich Bohonikach i Kruszynianach.
-	Synagogi, również występują w obszarze województwa, dając świadectwo jego historycznej przeszłości. Najstarsza i najokazalsza jest synagoga w Tykocinie z 1642 r., tworząca wraz z sąsiadującym (zrekonstruowanym) domem talmudycznym i klasycystycznymi kamienicami bardzo interesujący zespół zabudowy na terenie dawnej dzielnicy żydowskiej. W okresie późniejszym powstały m.in. zachowane synagogi w Siemiatyczach, Milejczycach, Orli, Krynkach, Ciechanowcu, Kolnie i Sejnach.
-	Molenny staroobrzędowców zachowały się w północnej części województwa w Gabowych Gądach, Wodziłkach, Suwałkach i Wojnowie.
•	Architektura świecka reprezentowana jest przez: pałace, dwory, zabudowę mieszkaniową, obiekty użyteczności publicznej i przemysłowe. Do obiektów o znaczeniu regionalnym należą w szczególności: zespół pałacowo – ogrodowy Branickich w Białymstoku, wraz 
z pałacykiem gościnnym oraz myśliwskim w Choroszczy, zespoły pałacowo – ogrodowe 
z drugiej połowy XVIII w. w Rudce – Osolińskich, a w Strabli – Starzeńskich, XIX wieczne pałace fabrykantów w Supraślu i Białymstoku, pałac z parkiem krajobrazowym w Ciechanowcu oraz resztki carskiej rezydencji myśliwskiej w Białowieży. Liczną grupę o bardzo różnym stopniu zachowania stanowią założenia dworsko – parkowe. Przeważają wśród nich zespoły XIX wieczne (np. Drozdowo, Grabowo, Niećkowo, Szejpliszki, Cisów, Andryjanki i Dowspuda). Interesującymi turystycznie obiektami użyteczności publicznej są nieliczne ratusze w Łomży, Białymstoku, Bielsku Podlaskim i Suwałkach oraz zespoły pocztowe, dworce, szkoły, szpitale i banki. Największe zespoły i obiekty przemysłowe zachowały się w Białymstoku, Choroszczy i Supraślu, gdzie w drugiej połowie XIX w. rozwinął się silnie przemysł włókienniczy.
•	Obiekty inżynierii są ważnym elementem krajobrazu kulturowego województwa. Należą do nich w szczególności zabytki sztuki hydrotechnicznej z XIX w. – zespół „Kanału Augustowskiego” oraz „Zespół Komunikacyjny Wąskotorowej Kolei Leśnej” w Gawrych Rudzie – pełniące ważną rolę w systemie udostępniania dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego.
•	Architektura militarna XIX i XX wieku, należąca do tzw. „europejskiego skansenu fortecznego”, reprezentowana jest w województwie przez zespoły obronne czterech szkół fortyfikacyjnych rosyjskiej, polskiej, radzieckiej i niemieckiej. Łącznie w województwie podlaskim istnieją 2 twierdze oraz około 540 obiektów fortyfikacji rozproszonej z lat trzydziestych i czterdziestych XX wieku, w tym:
-	fortyfikacje rosyjskie do 1915 r., - najstarsze i najcenniejsze zabytki architektury obronnej reprezentują duże twierdze w Osowcu i Piątnicy koło Łomży, wzniesione na przełomie XIX i XX w.,
-	fortyfikacje polskie 1918 – 1939, reprezentuje grupa 5 doświadczalnych schronów bojowych wzniesionych na początku lat trzydziestych w formie II Twierdzy Osowiec. Łącznie w województwie jest 80 polskich obiektów fortecznych,
-	fortyfikacje niemieckie 1939 – 1941, reprezentują umocnienia Pozycji Granicznej wzniesionej w latach 1939 – 1941 na nowej wówczas granicy radziecko – niemieckiej, ustalonej po agresji na Polskę. Pozycja ta w obszarze województwa składa się z 7 punktów oporu, blokujących najważniejsze szlaki komunikacyjne oraz z ok. 80 obiektów fortyfikacyjnych,
-	fortyfikacje radzieckie 1940 – 1941, reprezentują umocnienia radzieckiej Linii Mołotowa wzniesione w latach 1940 – 1941. W województwie znajduje się: zachodnia część Grodzieńskiego Rejonu Umocnionego, cały Osowiecki Rejon Umocniony, północna część Zambrowskiego Rejonu Umocnionego i zachodnia część Brzeskiego Rejonu Umocnionego. Razem w województwie podlaskim znajduje się około 380 radzieckich obiektów fortyfikacyjnych,
-	budownictwo koszarowe, zrealizowane głównie w końcu XIX i na początku XX wieku przez rosyjskie władze zaborcze, reprezentowane jest w województwie przez szereg zespołów koszarowych, z których najlepiej zachowane są zespoły w: Suwałkach, Augustowie, Białymstoku, Sokółce, Łomży i Zambrowie.
•	Cmentarze wyznaniowe: rzymsko – katolickie, prawosławne, greko – katolickie, żydowskie, muzułmańskie, ewangelickie oraz cmentarze wojenne, stanowią liczną grupę i zaewidencjonowane są w rejestrze zabytków województwa.
•	Miejsca kultu religijnego (pielgrzymkowe i odpustowe), to w szczególności: Białystok, Boćki, Bielsk Podlaski, Domanowo, Drohiczyn, Folwarki Tylwickie, Grabarka, Hodyszewo, Juchnowiec, Knorydy, Krynoczka k/Hajnówki, Krasnybór, Krypno, Łomża, Miłkowice, Narew, Niewodnica Kościelna, Ostrożany, Perlejewo, Płonka Kościelna, Różanystok, Sejny, Strabla, Studzieniczna k/Augustowa, Lipsk, Krasnybór, Święta Woda k/Wasilkowa, Stary Kornin, Supraśl, Tokary – Koterka, Topczewo, Winna Poświętna.
•	Grodziska, kurhany i bardzo liczne stanowiska archeologiczne, stanowią istotną i bogatą część dziedzictwa kulturowego obszaru. Część z nich uznana została za zabytki i wpisana do rejestru zabytków.
•	Zabytki ruchome, głównie o charakterze sakralnym, stanowiące wyposażenie wnętrz (rzeźby, malarstwo, rzemiosło artystyczne), z okresu XVIII – XX wieku są również istotną częścią dziedzictwa kulturowego.
Wykorzystanie potencjału kulturowego dla rozwoju turystycznej funkcji województwa powinno być sprzężone z wykorzystaniem jego potencjału przyrodniczego. Dotyczyć to powinno w szczególności tych sytuacji, w których obiekty znaczące dla dziedzictwa kulturowego położone są w obszarach lub sąsiedztwie obszarów o bardzo wysokich walorach środowiska przyrodniczego, mających dobrą dostępność komunikacyjną i zachowany folklor lokalny.
3. Demografia i stosunki społeczne w województwie
Zaludnienie województwa podlaskiego na koniec 1999 r. wynosiło 1 222 709 osób i w ciągu ostatnich 10 lat wzrosło o 22 409 osób. Ludność miast wzrosła w tym okresie o 41 624 osoby, 
a wsi zmalała o 19 215. W miastach gęstość zaludnienia przekracza niekiedy 1 000 osób/km2, 
a są tereny wiejskie we wschodniej i północnej części województwa, gdzie wskaźnik ten kształtuje się poniżej 15 osób/km2. Najmniejsze zaludnienie 7 osób/km2 występuje w puszczańskiej gminie Płaska.
Struktura ludności wg płci cechuje się przewagą kobiet – 103 kobiety przypadają na 100 mężczyzn. Kobiety przeważają ilościowo w miastach, a mężczyźni na obszarach wiejskich. Najbardziej sfeminizowanym miastem województwa jest Białystok, w którym na 100 mężczyzn przypada 112 kobiet, a wśród powiatów – hajnowski (109 kobiet na 100 mężczyzn). Przewaga ilości mężczyzn występuje w powiecie suwalskim, gdzie na 100 mężczyzn przypada 97 kobiet.
Struktura ludności wg grup wiekowych w ostatnich 5 latach charakteryzuje się:
•	zmniejszeniem udziału grupy w wieku przedprodukcyjnym w ogólnej liczbie ludności 
z 29,4% w 1994 r. do 26,5% w 1999 r., w tym: 26,7% w miastach i 26,1% na wsi,
•	wzrostem udziału grupy w wieku produkcyjnym z 56,2% w 1994 r. do 57,8% w 1999 r., 
w tym: w miastach 61,3%, a na wsi 53,0%,
•	wzrostem udziału grupy w wieku poprodukcyjnym z 14,5% w 1994 r. do 15,7% w 1999 r., w tym: w miastach 12,0%, a na wsi 20,9%.
Przyrost naturalny w województwie w skalach rocznych ulega stałemu obniżeniu z 3,16 ‰ 
w 1994 r. do 0,0 ‰ w 1999 r., w tym w miastach był dodatni 1,5 ‰ a na wsi ujemny - 2,0 ‰. Dodatni przyrost naturalny występuje w 7 powiatach ziemskich: augustowskim, grajewskim, kolneńskim, łomżyńskim, sejneńskim, suwalskim i zambrowskim oraz w 3 grodzkich: Białymstoku, Łomży i Suwałkach.
Najwyższe wskaźniki przyrostu naturalnego na obszarach wiejskich występują w gminach: Bakałarzewo 6,5 ‰ oraz Raczki i Wiżajny 6 ‰, a w miastach w: Kolnie 7,7 ‰, Lipsku 5,3 ‰ 
i Brańsku 5,2 ‰.
Ujemne wskaźniki przyrostu naturalnego (ubytki) w najwyższym stopniu występują w mieście Tykocin – 10,9‰ oraz na obszarach wiejskich gmin: Czyże – 14,9‰, Orla – 14,4‰ 
i Bielsk Podlaski – 12,8‰.
Migracje osób zmieniających miejsca zamieszkania z każdym rokiem zmniejszają się, we wszystkich kierunkach, tj. z miast do miast, ze wsi do miast, ze wsi na wieś i z miasta na wieś. W 1999 r. saldo migracji wewnętrznych i zagranicznych ogółem było w województwie podlaskim nadal ujemne i wyniosło 974 osoby (w 1994 r. – 1 403 osoby). W miastach, saldo migracji jest dodatnie – 1 595 osób, a na terenach wiejskich ujemne – 2 569 osób. Z wyjątkiem powiatów grodzkich, we wszystkich powiatach saldo migracji jest ujemne. Szczególna sytuacja występuje w niektórych wsiach strefy podmiejskiej Białegostoku, w których zaludnienie wyraźnie wzrasta. Główną przyczyną zmniejszania się migracji wewnątrzwojewódzkich są ograniczenia rynku pracy w miastach, stosunkowo wysokie ceny mieszkań i koszty ich eksploatacji.
Poziom wykształcenia ludności województwa na tle kraju wg danych z 1995 r. przedstawiał się następująco:
•	wykształcenie wyższe – 6,1% (Polska 6,8%), policealne – 2,9% (Polska 2,6%), średnie – 42,8% (Polska 50,5%), zasadnicze zawodowe 19,6 (Polska 25,9%), podstawowe 35,5% (Polska 33,7%), niepełne podstawowe 12,7% (Polska 6,3%). Poziom wykształcenia ludności woj. podlaskiego w wieku 15 i więcej lat jest niższy niż przeciętny w Polsce, a zbliżony do poziomu województwa lubelskiego i warmińsko – mazurskiego.
Sytuacja zdrowotna ludności wiąże się coraz bardziej z:
•	procesami starzenia (inwalidztwo i choroby wieku starczego),
•	pogorszeniem kondycji psychicznej, w wyniku znacznego bezrobocia i utraty poczucia bezpieczeństwa zawodowego i socjalnego,
•	jakością żywienia i sposobami odżywiania niektórych grup ludności, zwłaszcza o najniższych dochodach,
•	wysokimi kosztami leków i leczenia i utrudnieniami w dostępności usług medycznych,
•	narastaniem zjawisk narkomanii, alkoholizmu i patologii społecznej.
Głównymi chorobami są wciąż choroby naczyniowe, nowotworowe, urazowe i endokrynologiczne. Nadal problemem jest nadumieralność w wieku aktywności produkcyjnej, mimo pewnej poprawy w ostatnich latach. Rośnie grupa osób wymagających długotrwałej opieki lekarskiej, wskutek wydłużania się życia i rozwoju chorób wieku starczego.
Przeciętna długość trwania życia w województwie sukcesywnie wzrasta. Podlaskie zalicza się do województw o najlepszej sytuacji zdrowotnej ludności i najniższym poziomie umieralności. Przeciętne dalsze trwanie życia po 60 lat i więcej wynosi dla kobiet 22,06 lat (Polska 21,04) 
a dla mężczyzn 17,27 lat (Polska 16,38) i jest najdłuższe w Polsce. Dłużej żyją kobiety na wsi 
a mężczyźni w miastach.
Niepełnosprawni w 1996 r. stanowili 14,5% ogółu ludności, w tym niepełnosprawni biologicznie 13,8%, zaś niepełnosprawni z orzeczeniem prawnym 86,2%, co plasuje województwo poniżej średniej krajowej. Wyższy odsetek osób niepełnosprawnych występuje na obszarach wiejskich – 16,3%, w tym 75,9% powyżej 65 lat.
Struktura narodowościowa i etniczna województwa podlaskiego jest najbardziej zróżnicowana i specyficzna w skali kraju. Wpływały na nią uwarunkowania historyczne, zmiany stosunków ekonomiczno – społecznych i etniczno – kulturowych oraz geopolityczne położenia obszaru województwa. Od wieków, na terenach tych zamieszkiwali, jednocześnie, Polacy, Białorusini, Ukraińcy, Litwini, Rosjanie, Tatarzy, Żydzi, Niemcy i Romowie. Mniejszości narodowe 
i etniczne wniosły znaczący udział w rozwój społeczno – gospodarczy tego regionu i stworzyły specyficzną kulturę. Na obszarze województwa zamieszkują następujące mniejszości narodowe pochodzenia:
•	białoruskiego, głównie w Białymstoku i powiatach: hajnowskim, bielskim, siemiatyckim, białostockim i sokólskim,
•	ukraińskiego – głównie w gminach: Czeremcha, Bielsk Podlaski, Kleszczele, Nurzec Stacja i Orla,
•	litewskiego – w północnej i północno – wschodniej części województwa, głównie w rejonach Puńska, Sejn, Szypliszek i w Suwałkach,
•	tatarskiego – głównie w Białymstoku, Sokółce i Kuźnicy,
•	romskiego – głównie w Białymstoku, Siemiatyczach, Suwałkach i Łomży oraz w rozproszeniu na całym obszarze województwa.
W województwie podlaskim występuje duża różnorodność wyznaniowa, na co ma również wpływ znaczący udział mniejszości narodowych i etnicznych.
Najliczniejszą rzeszę wiernych posiadają kościoły:
•	Kościół Rzymsko – Katolicki,
•	Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny.
Ponadto w miastach i gminach prowadzą działalność inne kościoły i związki wyznaniowe, m.in.:
•	Kościół Adwentystów Dnia Siódmego w RP,
•	Kościół Chrześcijan Baptystów w RP,
•	Muzułmański Związek Religijny w RP,
•	Kościół Zborów Chrystusowych,
•	Kościół Zielonoświątkowy,
•	Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego,
•	Kościół Boży w Chrystusie,
•	Wschodni Kościół Staroobrzędowy w RP,
•	Strażnica – Towarzystwo Biblijne i Traktatowe – zarejestrowany Związek Wyznania Świadków Jehowy w Polsce,
•	Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny w Polsce, 
•	Kościół Ewangelicko – Augsburski,
•	Kościół Katolicki Mariawitów RP.
W województwie występują również wyznawcy wyznania mojżeszowego, którzy są w zasięgu działania gminy żydowskiej w Warszawie. Najbardziej znaczącym historycznie ośrodkiem judaizmu na Podlasiu jest Tykocin, gdzie w Synagodze – Muzeum Judaizmu odbywają się uroczystości o charakterze międzynarodowym.
Rynek pracy w 1999 r. zatrudniał 41,7% ogółu ludności województwa i 3,2% ogółu pracujących w kraju. Zmiany zachodzące w gospodarce zmniejszają udział pracowników sektora publicznego – 24% w ogólnym bilansie zatrudnienia, a zwiększają udział pracowników sektora prywatnego – ponad 76%. Wśród pracujących w gospodarce narodowej, wg sekcji EKD najwięcej zatrudniają: rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo – 45,2%, przemysł – 14,4% oraz handel 
i naprawy – 10,1%. Właściciele, współwłaściciele i pomagający członkowie rodzin stanowili ok. 51,9% pracujących w gospodarce narodowej a pracownicy najemni 47,5% z tendencją malejącą.
Główne źródła utrzymania ludności województwa (wg GUS) w 1995 r. stanowiły: praca poza rolnictwem 41,3%, rolnictwo 24,6% oraz źródła niezarobkowe 34,1%. W ostatnich latach maleje ilość osób utrzymujących się ze źródeł niezarobkowych.
Zjawisko bezrobocia, mierzone stopą bezrobocia rejestrowanego, obliczaną jako stosunek liczby zarejestrowanych bezrobotnych do ogólnej liczby ludności aktywnej zawodowo, osiągnęło na koniec 1999 r. (wg GUS) w województwie podlaskim 12,5%, wobec 13,1% średniej 
w kraju i w roku 2000 miało tendencję wzrostową. 62% zarejestrowanych bezrobotnych stanowili mieszkańcy miast. Wśród bezrobotnych stałą tendencją jest przewaga ilościowa kobiet. 
Na rynku pracy najbardziej zagrożone są osoby młode, zwłaszcza o wykształceniu zawodowym (młodzież do 24 lat w 1999 r. stanowiła 30,1%, osoby z wykształceniem zasadniczym zawodowym 35,3%, a z podstawowym 32,1% ogółu zarejestrowanych bezrobotnych). Sytuacja w zakresie bezrobocia w poszczególnych powiatach jest zróżnicowana – najkorzystniejsza w siemiatyckim a najgorsza w grajewskim.
Najważniejsze problemy demograficzne województwa to:
•	kształtowanie się w ostatnich latach reprodukcji ludności poniżej prostej zastępowalności pokoleń, z niekorzystnymi skutkami poperspektywicznymi,
•	wyraźne zachwianie równowagi w strukturze płci w ośrodkach miejskich (nadmiar kobiet) 
i wiejskich (niedobór kobiet), z niekorzystnymi skutkami społecznymi i gospodarczymi 
na niektórych obszarach,
•	wzrost grupy ludności w wieku poprodukcyjnym, z konsekwencjami w sferze ekonomicznej i infrastruktury społecznej,
•	niewykorzystanie w województwie potencjału ludzkiego, przy wzrastającej liczebności grupy aktywnej zawodowo, w tym i osób wykształconych, rodzące zjawisko migracji zewnętrznej cennych zasobów kadrowych,
•	nasilanie się patologii społecznej i pogarszanie stanu zdrowotnego ludności, jako pośredni skutek bezrobocia,
•	niekorzystna struktura działowo – gałęziowa zatrudnienia, ze zbyt dużym udziałem pracujących w rolnictwie i leśnictwie (44,8%), a zbyt małym w przemyśle, budownictwie oraz usługach.
4. System osadniczy województwa podlaskiego i uwarunkowania jego przekształceń
4.1. Rozmieszczenie ludności
Gęstość zaludnienia województwa wynosi 61 osób/km2 (średnia krajowa 124 osoby/km2), co plasuje go na 15 miejscu w kraju.
Poziom urbanizacji (58,1%) należy do średnich w kraju, przy czym 45% ludności miejskiej województwa zamieszkuje w mieście Białymstok.
Gęstość sieci miejskiej – 18 miast na 10 tys. km2 daje 15 miejsce w kraju.
Struktura zamieszkiwania charakteryzuje się dominacją ludności miejskiej – 48%. W gminach wiejskich zamieszkiwało 33,5%, a w miejsko – wiejskich 18,5%.
Wśród 100 gmin kraju z największą liczbą ludności są 3 miasta województwa podlaskiego: Białystok – 11 miejsce, Suwałki – 70 miejsce i Łomża – 76 miejsce.
10 – 50 tys. osób zamieszkuje w 18 gminach województwa.
Do 10 tys. osób zamieszkuje w 97 gminach województwa.
Najmniejsza gmina – Rudka liczy 2 176 mieszkańców.
Średnio w gminach województwa podlaskiego zamieszkuje 10,4 tys. osób, (w kraju 15,5 tys.).
W gminach miejskich zamieszkuje średnio 45,2 tys. osób.
W gminach miejsko – wiejskich zamieszkuje średnio 9,9 tys. osób.
W gminach wiejskich zamieszkuje średnio 5 tys. osób.
Wskaźniki średniego zaludnienia gmin są niższe od średnich krajowych o ok.25 – 30%.
4.2. Miejska sieć osadnicza województwa
Składa się ona z 36 miast, przy czym większe zagęszczenie sieci miast występuje w centralnej 
i zachodniej części województwa. Średnio na 1 miasto w województwie przypada ok. 14 tys. osób, co plasuje je na 7 miejscu wśród województw. 
Strukturę funkcjonalną miejskiej sieci osadniczej tworzą:
•	wojewódzki ośrodek rozwoju – „europol” – miasto Białystok (285 tys. M.),
•	ponadregionalny ośrodek rozwoju – Suwałki (68,8 tys. M.)
•	regionalny ośrodek rozwoju – Łomża (64,9 tys. M.), 
•	powiatowe ośrodki rozwoju: Augustów – (30 303 M.), Bielsk Podlaski (27 800 M.), Hajnówka – (24 120 M.), Zambrów – (23 993 M.), Grajewo – (23 015 M.), Sokółka – (19 965 M.), Siemiatycze – (17 936 M.), Kolno – (11 159 M.), Mońki – (10 988 M.), Wysokie Mazowieckie (9 500 M.) i Sejny – (6 149 M.),
•	miejskie gminne ośrodki rozwoju: Łapy – (17 589 M.), Dąbrowa Białostocka – (6627 M.), Czarna Białostocka – (9 979 M.), Wasilków – (8 277 M.), Supraśl – (4 800 M.), Choroszcz – (5 027 M.), Tykocin – (2 063 M.), Suchowola – (2 510 M.), Knyszyn – (2 493 M.), Kleszczele – (1 630 M.), Drohiczyn – (2 259 M.), Zabłudów – (2 223 M.), Suraż – (979 M.), Goniądz – (1 899 M.), Lipsk – (2 797 M.), Szczuczyn – (3 658 M.), Rajgród – (1 700 M.), Brańsk – (3 776 M.), Ciechanowiec – (4 785 M.), Stawiski – (2 523 M.), Nowogród – 
(1 948 M.), Jedwabne – (1 990 M.).
Gęstość zaludnienia obszarów miejskich jest silnie zróżnicowana i zależna od struktury zabudowy, wielkości obszaru zainwestowania w stosunku do administracyjnego oraz warunków fizjograficznych i waha się od 3 167 osób/km2 w Białymstoku do 29 osób/km2 w Surażu.
Wyposażenie 36 miast w infrastrukturę techniczną komunalną przedstawia się następująco: 36 miast posiada sieć wodociągową, 34 sieć kanalizacyjną, 10 sieć gazową, 13 komunalną miejską komunikację zbiorową. Odsetek korzystającej z w/w infrastruktury ludności przedstawia się następująco: 100% z sieci wodociągowej, 99,5% z sieci kanalizacyjnej, 70,2% z sieci gazowej 
i 81,3% z komunikacji zbiorowej. W ostatnim dziesięcioleciu występuje tendencja do przekształcania większych wsi gminnych o ukształtowanych historycznie tradycjach i strukturach przestrzennych miejskich – w miasta. Od 1990 r. ludność miast wzrosła o ok. 6,2%.
4.3. Wiejska sieć osadnicza województwa
Sieć składa się z 3 947 jednostek i charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem zaludnienia 
i zwartości zabudowy, zależnym od ukształtowanych historycznie stosunków własnościowych 
i naturalnych do zabudowy. Duże zróżnicowania rzeźby terenu oraz kompleksy leśne 
i bagienne, sprzyjały większemu rozdrobnieniu wsi, natomiast warunki naturalne wysoczyzn, sprzyjały ich skupieniu w jednostki duże.
Przeciętna wielkość zaludnienia wsi podlaskiej wynosi 129 osób, co plasuje województwo na ostatnim miejscu w kraju.
Układy przestrzenne zabudowy wsi, w większości pochodzą z XVI i XVII w. a dominuje 
w nich „szeregówka”. Na niektórych terenach (np. w powiecie sokólskim), występują długie „ulicówki”. Większe jednostki osadnicze posiadają również układy „wielodrożnicowe” lub „kratowe”, zbliżone do miejskich.
W układzie funkcjonalnym, w większości wsi dominuje funkcja rolnicza. 82 wsie pełnią funkcje siedzib gmin z rozwiniętymi funkcjami usługowymi, przypisanymi do tej funkcji oraz 
z niektórymi funkcjami gospodarczymi (obsługa rolnictwa, lokalny przemysł, obsługa komunikacji i turystyki, obsługa leśnictwa itp.). Miejscowości Różanystok, Hodyszewo i Grabarka są miejscami kultu religijnego. Szereg wsi o korzystnej lokalizacji w stosunku do walorów przyrodniczych, pełni funkcje turystyczne i wypoczynkowe, w tym budownictwa letniskowego. 
4.4. Główne uwarunkowania rozwoju osadnictwa
Głównymi uwarunkowaniami rozwoju osadnictwa w województwie są:
•	bariery potencjału społeczno – gospodarczego, w tym rynku pracy,
•	sukcesywne zmniejszanie się zatrudnienia w rolnictwie,
•	bariery ochrony środowiska przyrodniczego i rolniczej przestrzeni produkcyjnej,
•	bariery małej ilości komunalnych terenów budowlanych,
•	bariery infrastrukturalne rozwoju, wymagających dla ich pokonania znacznych nakładów finansowych, np. w układach drogowo - ulicznych, komunikacji zbiorowej, obiektach edukacji, służby zdrowia i kultury,
•	szanse położenia w stosunku do głównych ciągów komunikacji i infrastruktury technicznej lub prężnie rozwijającego się ośrodka miejskiego (np. wsie podmiejskie),
•	szanse położenia w stosunku do szczególnych cennych walorów przyrodniczych, przydatnych dla rozwoju turystyki i rekreacji lub lecznictwa uzdrowiskowego oraz z posiadania znaczących walorów kulturowych.
5. Infrastruktura społeczna
5.1. Edukacja i nauka
Szkolnictwo wyższe, stosunkowo dobrze rozwinięte w województwie może i powinno być jednym z głównych czynników jego rozwoju. W 2001 r. funkcjonowało w województwie 21 szkół wyższych, w tym 3 filie, 3 wydziały zamiejscowe w Białymstoku, Suwałkach i Augustowie 
i 1 punkt konsultacyjny. Studiowało w nich łącznie 49 149 osób, w tym 21 443 (43,6%) na studiach dziennych. Głównym ośrodkiem akademickim jest Białystok, w którym funkcjonuje 
12 uczelni (w tym 5 publicznych) z 43 426 studentami (88,4% ogółu studentów województwa), w tym 47,0% na studiach dziennych. Szkoły wyższe istnieją również w: Łomży – 2 (2 962 studentów), Suwałkach – 4 (2 577 studentów), Supraślu – 1 (40 studentów), Augustowie – 
1 (80 studentów), Drohiczynie (64 studentów) a w 2002 r. uruchomiono szkoły wyższe w Hajnówce (Wydział Zamiejscowy Politechniki Białostockiej) i Siemiatyczach (Nadbużańska Szkoła Wyższa). Największymi uczelniami są: Uniwersytet w Białymstoku – 14,4 tys. osób, Politechnika Białostocka – 13,6 tys., Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania – 5,5 tys., Wyższa Szkoła Ekonomiczna – 3,1 tys. oraz Akademia Medyczna – 2,5 tys. osób. W województwie są 
3 Wyższe Seminaria Duchowne w Białymstoku, Łomży i Drohiczynie.
Szkolnictwo średnie województwa w 1999 r., to 302 szkoły średnie dla młodzieży, w tym 68 liceów ogólnokształcących, 234 szkoły średnie techniczne i zawodowe oraz 102 szkoły dla dorosłych, w tym 36 liceów ogólnokształcących i 65 średnich szkół technicznych i zawodowych. W szkołach tych uczyło się łącznie 90,1 tys. osób, z tego 78,9 tys. w szkołach dla młodzieży. Ponad połowa w/w osób (61%) uczy się w średnich szkołach technicznych i zawodowych. Rozmieszczenie bazy szkolnictwa średniego cechuje się koncentracją. Ponad połowa liceów ogólnokształcących zlokalizowana jest w Białymstoku, Łomży i Suwałkach, a szkolnictwo techniczne i zawodowe koncentruje się również w w/w miastach i powiecie białostockim.
Szkolnictwo policealne województwa, to 80 szkół na bazie średnich szkół zawodowych z 6,0 tys. uczniów, w tym 2,3 tys. w 34 szkołach dziennych. Szkolnictwo to koncentrowało się 
w Białymstoku – 43 szkoły, Łomży – 12 szkół i w Suwałkach – 9 szkół. 
Jednostki naukowe i badawczo – rozwojowe skoncentrowane są w Białymstoku i Białowieży. W Białymstoku działalność naukowo – badawczą prowadzą szkoły wyższe oraz filie centralnych instytutów badawczych i badawczo – rozwojowych, m. in. w zakresie: meteorologii i gospodarki wodnej, energetyki i ochrony roślin. W Białowieży jest 6 jednostek badawczych prowadzących działalność badawczą, związaną z Puszczą Białowieską i leśnictwem, w tym jednostki PAN.
Główne problemy funkcjonowania i rozwoju edukacji i nauki, to przede wszystkim (poza środkami finansowymi) poprawa bazy materialnej, w tym sportowej oraz wyposażenia dydaktycznego i naukowo – badawczego, zapewnienie terenów rozwojowych, rozszerzenie bazy szkolnictwa wyższego na niektóre prężniejsze ośrodki powiatowe województwa i wzmocnienie potencjału uczelnianego w Łomży i Suwałkach.
5.2. Ochrona zdrowia i opieka socjalna
Stacjonarna opieka zdrowotna, stosunkowo dobrze rozwinięta, stanowiąca silny element potencjału społecznego województwa, w 2001 r. posiadała bazę składającą się z następujących jednostek opieki zdrowotnej:
•	Zakładu Opieki Zdrowotnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Białymstoku,
•	Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Akademii Medycznej w Białymstoku,
•	Samodzielnego Dziecięcego Szpitala Klinicznego Akademii Medycznej w Białymstoku,
•	Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Białymstoku,
•	Samodzielnego Szpitala Miejskiego w Białymstoku,
•	Wojewwódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Białymstoku,
•	Białostockiego Ośrodka Onkologicznego w Białymstoku,
•	Specjalistycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Gruźlicy i Chorób Płuc w Białymstoku,
•	Specjalistycznego Dermatologicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Białymstoku,
•	Samodzielnego Publicznego Zakladu Opieki Zdrowotnej w Łapach,
•	Szpitala Wojewódzkiego w Łomży,
•	Samodzielnego Publicznego Szpitala Wojewódzkiego w Suwałkach,
•	Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Augustowie,
•	Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Bielsku Podlaskim,
•	Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Dąbrowie Bialostockiej,
•	Szpitala Ogólnego w Grajewie,
•	Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Hajnówce,
•	Szpitala Ogólnego w Kolnie,
•	Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Mońkach,
•	Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Sejnach,
•	Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Sokółce,
•	Szpitala Ogólnego w Wysokiem Mazowieckiem,
•	Szpitala Ogólnego w Zambrowie,
•	Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Ośrodka Rehabilitacji w Suwałkach,
•	Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Siemiatyczach,
•	Samodzielnego Publicznego Psychiatrycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Choroszczy,
•	Wojewódzkiego Ośrodka Profilaktyki i Terapii Uzależnień w Łomży,
•	Specjalistycznego Psychiatrycznego Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Suwałkach.
Łącznie powyższa baza dysponowała 7 593 łóżkami (z wyjątkiem ZOZ MSWiA).
Dodatkowo funkcjonowały też jednostki opieki długoterminowej (łącznie 253 łóżek): 
•	5 Zakładów Pielęgnacyjno-Opiekuńczych (w Bielsku Podlaskim, Choroszczy - Rehabilitacji Psychiatrycznej, Siemiatyczach, Szczuczynie, Bacikach Średnich - dla Dzieci i Młodzieży). 
W zakresie opieki paliatywnej i hospicyjnej usługi świadczyły: 
•	Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Dom Opieki Hospicyjnej ŁTPCH pod wezwaniem Św. Duch w Łomży,
•	Hospicjum "Dom Opatrzności Bożej" w Białymstoku,
•	Oddział Opieki Paliatywnej Szpitala w Kolnie,
•	Samodzielny Publiczny Zespół Zakladów Opieki Długoterminowej w Augustowie,
•	Zespół Opieki Paliatywno-Hospicyjnej w Knyszynie,
•	Zakład Opieki Zdrowotnej "Hospicjim Domowe" w Białymstoku,
•	Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Paliatywnej w Suwałkach,
•	Stacja Opieki Medycznej Caritas Diecezji Łomżyńskiej w Łomży.

Pomoc doraźna zabezpieczana jest przez trzy SP ZOZ Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego w: Białymstoku, Łomży i Suwałkach.
W województwie podlaskim - w Augustowie, istnieje Sanatorium Uzdrowiskowe "Budowlani" podległe Białostockiemu Przedsiębiorstwu Usług Socjalnych Budownictwa w Białymstoku. Supraśl natomiast ma rangę miejscowości uzdrowiskowej.
Największą koncentarację zakładów opieki zdrowotnej odnotowuje się na terenie miasta Białegostoku. Znajduje się tu łącznie 9 szpitali, w tym 2 kliniczne, 1 wojewódzki oraz szpital resortowy, miejski i specjalistyczne. Dodatkowo w powiecie białostockim funkcjonuj szpital w Łapach. Spośród 14 powiatów ziemskich województwa podlaskiego w dwóch nie ma szpitali powiatowych (łomżyńskim i suwalskim), w dwch funkcjonują po dwa zakłady (sokólskim i monieckim).
Ambulatoryjna opieka zdrowotna zabezpieczona była w 1999 r. w województwie przez ogółem 461 jednostek, w tym 312 zakładów oraz 149 praktyk lekarskich. W ramach Zakładu Opieki Zdrowotnej działało: 136 przychodni lekarskich (łącznie z akademickimi), 136 ośrodków zdrowia, 24 poradnie, 5 punktów lekarskich i 11 innych zakładów. Praktyki lekarskie obejmowały 93 praktyki indywidualne, 44 specjalistyczne oraz 10 zespołów indywidualnych praktyk lekarza rodzinnego. W województwie działały ponadto 103 zakłady ambulatoryjnej służby medycznej pracy, w tym: 20 przychodni, 27 poradni, 8 ośrodków medycyny pracy, 11 przychodni rehabilitacyjnych i 37 praktyk prywatnych. Największa liczba Zakładów Opieki Zdrowotnej i praktyk lekarskich koncentrowała się w największych ludnościowo miastach i powiatach, a najmniejszą ich ilość posiada powiat sejneński (10) i powiat moniecki (11).
Opieka socjalna realizowana była w 1999 r. w województwie, głównie przez 22 domy pomocy społecznej, w których przebywało 2 015 osób (w tym: 932 przewlekle chorych, 920 umysłowo upośledzonych i 130 osób starych), zlokalizowanych w trzech powiatach grodzkich i 9 ziemskich, 
z największą koncentracją w m. Białymstoku i powiecie białostockim. W/w bazę opieki socjalnej uzupełniają prywatne pensjonaty dla ludzi starszych w Białymstoku (dla 100 osób), w Łapach (dla 30 osób) oraz w Dzięciołówce i Sokolu.
Ośrodki Pomocy Społecznej w województwie, to 13 Miejskich OPS, 23 Miejsko – Gminnych OPS, 82 Gminnych OPS oraz 14 Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie w powiatach ziemskich 
i 3 w powiatach grodzkich. 
Rehabilitacja społeczna i zawodowa osób niepełnosprawnych prowadzona jest w województwie przez Powiatowe Urzędy Pracy, Poradnie Rehabilitacji Leczniczej ZOZ, szkoły specjalne, przedszkola integracyjne, ośrodki kształcenia specjalnego, domy pomocy społecznej, środowiskowe domy pomocy społecznej, warsztaty terapii zajęciowej, zakłady pracy chronionej, ośrodki kształcenia specjalnego, przedszkola i szkoły z oddziałami integracyjnymi. Na rzecz rehabilitacji działają również liczne organizacje pozarządowe. W województwie brak jestośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi po hospitalizacji, zakładów aktywności zawodowej, warsztatów terapii zajęciowej, ośrodków rehabilitacji chorych – zwłaszcza po przebytych chorobach układu krążenia, zabiegach ortopedycznych oraz tzw. „traumacentrów” – oddziałów intensywnej terapii połączonych z gabinetami zabiegowymi.
5.3. Kultura
Ośrodki kultury posiadają 84 gminy wiejskie i miejsko – wiejskie. W 21 gminach województwa brak jest tego typu placówek. Na poziomie elementarnym, w części wsi funkcjonują kluby i świetlice wiejskie.
Usługi kulturalne wyższego rzędu znajdują się w głównych ośrodkach miejskich województwa:
•	w Białymstoku działają: Teatr Dramatyczny, Filharmonia, Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury, Teatr Lalek, Białostocki Ośrodek Kultury, Młodzieżowy Dom Kultury, Ośrodek Regionalny TVP, Polskie Radio Białystok,
•	w Łomży działają: Teatr Lalki i Aktora, Orkiestra Kameralna i Dom Środowisk Twórczych,
•	w Suwałkach działają: Regionalny Ośrodek Kultury i Sztuki, Teatr Lalek (bez stałej sali) oraz Dom Pracy Twórczej nad jeziorem Wigry.
Kina – 7 funkcjonujące w Białymstoku, Łomży i Suwałkach, a 15 w powiatach ziemskich. 
W 2 miastach powiatowych (Hajnówka i Mońki) brak jest tego typu placówek.
Muzea – ogółem w województwie funkcjonują 22 obiekty, w tym 9 w formie oddziałów. Niemal połowa obiektów muzealnych skoncentrowana jest w powiatach grodzkich. W powiatach ziemskich działa 5 muzeów, a 5 powiatów nie posiada tego typu obiektów.
Biblioteki – ogółem w województwie działa 270 bibliotek i ich filii oraz 155 punktów bibliotecznych, z tego 205 bibliotek i 134 punkty biblioteczne we wsiach. W 2 powiatach ziemskich brak jest punktów bibliotecznych.
Istniejące placówki kultury nie zaspakajają ilościowych potrzeb ludności, zwłaszcza na obszarach wiejskich. W niektórych ośrodkach występują braki bazy lokalowej a stan techniczny 
i wyposażenie części obiektów wymaga poprawy.
5.4. Sport i rekreacja
Infrastruktura sportowa województwa to w szczególności: 70 stadionów, 432 sale gimnastyczne (w większości przyszkolne), 9 pływalni krytych, 10 pływalni otwartych, 73 korty tenisowe, 797 boisk otwartych do gier, lodowisko sztuczne mrożone w Białymstoku, urządzenia sportów wodnych w Augustowie, hale sportowe, tor motocyklowy, tor motocyklowo – kartingowy. Stan ilościowy bazy sportowej w stosunku do potrzeb jest niezadowalający, szczególnie w zakresie podstawowej bazy sportowej (sal sportowych, basenów pływackich, boisk). Najlepiej wyposażone w obiekty sportowe są: Białystok, Suwałki, Łomża, Hajnówka, Augustów 
i Bielsk Podlaski. Brak sal gimnastycznych (przyszkolnych) występuje w 18 gminach, 
a 15 gmin posiada tylko niewielkie sale przyszkolne. W szeregu powiatów brak jest krytych basenów pływackich.
Baza wypoczynku codziennego i świątecznego mieszkańców województwa to:
•	miejskie tereny rekreacyjne – ogólnomiejska, dzielnicowa i osiedlowa zieleń parkowa, ogrody działkowe, lasy parkowe, tereny plażowo – kąpieliskowe, występujące w mniejszej lub większej ilości we wszystkich miastach powiatowych i niektórych miejscowościach gminnych,
•	pozamiejskie tereny rekreacji codziennej i świątecznej, powiązane z turystyką i wypoczynkiem, do których należą w szczególności przyległe do miast tereny puszczańskie i leśne, tereny pojezierne i przy zbiornikach zaporowych, doliny rzek w zasięgu dostępności komunikacyjnej, tereny wyrobisk poeksploatacyjnych oraz ogrody działkowe w strefach podmiejskich,
•	stan ilościowy i jakościowy bazy wypoczynku mieszkańców w większości miast jest 
w stosunku do potrzeb, dalece niezadowalający, co dotyczy w szczególności terenów podmiejskich, zwłaszcza miast największych oraz zbiornika Siemianówka.
5.5. Mieszkalnictwo w województwie
Wskaźniki zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych na tle sytuacji w kraju wg stanu z 1999 r.
•	ilość mieszkań na 1 000 mieszkańców województwa – 311 (w kraju 304), w tym: w miastach 322 (w kraju 330), na wsi 297 (w kraju 263). Najwyższe wskaźniki z miast mają Rajgród 385, Kleszczele 360 i Białystok 350, natomiast wskaźniki najniższe – Mońki 273 
i Kolno 278. Z gmin najwyższe wskaźniki posiadają Orla 471 i Kleszczele 450, a najniższe Turośl 228 i Szczuczyn 230,
•	powierzchnia użytkowa mieszkania w przeliczeniu na 1 mieszkańca wyniosła 20,5 m2 
(w kraju 19,0 m2), w tym w miastach 19,1 m2 (kraj 19,0 m2) i na wsi 22,5 m2 (w kraju 
19,1 m2). W miastach najwyższy wskaźnik miały: Rajgród 26,3 m2 i Goniądz 25,2 m2, 
a najniższy Zambrów 17,0 m2 i Kolno 17,1 m2. Na terenach wiejskich najwyższy wskaźnik miały gminy: Turośl 16 m2 i Rudka 17,8 m2,
•	przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania wynosiła w województwie 64,6 m2 
(w kraju 61,3 m2), w tym w miastach 57,6 m2 (w kraju 56,0 m2) a na wsi 75,3 m2 (w kraju 72,0 m2). Największą powierzchnię w miastach miały mieszkania w Rajgrodzie 77,9 m2 
a najmniejszą w Białymstoku 53,8 m2. Na terenach wiejskich, najmniejsze były mieszkania w gminy Michałowo 59,0 m2 i Gródek 59,5 m2, a największe w gminie Kulesze Kościelne 94,7 m2.
Struktura własności mieszkań w miastach charakteryzuje się przewagą zasobów spółdzielni mieszkaniowych, stanowiących ok. 52% ogółu zasobów, a w Białymstoku i Łomży przekraczających 60%. Na obszarach wiejskich województwa dominuje własność prywatna zasobów (94%).
Dynamika wzrostu zasobów mieszkaniowych w latach 1990 – 1999 wyniosła 111,8% 
(w kraju 106,7%), z tego w miastach 118,9% a na wsi 102,4%.
Przyrost zasobów mieszkaniowych w latach jw. wyprzedzał przyrost ludności. W przeliczeniu na 1 000 mieszkańców wzrost mieszkań wyniósł 110% (z tego w miastach 111,8% i na wsi 106,4%). Średniorocznie budowano w latach 1990 – 1999 ok. 5 tys. mieszkań, z tego w miastach 4,2 tys. i na wsi 0,8 tys. Najwyższe efekty osiągnięto w 1991 r. – 7,2 tys. W ostatnich latach następuje systematyczny spadek ilości oddawanych do użytku mieszkań (od 4,6 tys. 
w 1996 r. do 3,9 tys. w 1999 r.).
Liczba oddanych do użytku mieszkań w przeliczeniu na 1 000 mieszkańców w 1999 r. wyniosła 3,2 (w miastach 4,8 i na wsi 1,1). W kraju analogiczny wskaźnik wyniósł – 2,1 (w miastach 2,7 i na wsi 1,1). Plasuje to województwo na 2 miejscu w kraju, po mazowieckim (5,0).
Wyposażenie mieszkań w instalacje na tle kraju:
•	miasta: wodociąg 96,7% (11), łazienka 94,2% (1), gaz z sieci 48,8% (16), c.o. 86,2% (2),
•	wieś: wodociąg 69,6% (11), łazienka 51,8% (13), gaz z sieci 2,5% (13), c.o. 40,8% (16).
Podstawowe problemy rozwoju mieszkalnictwa to:
•	trudności z porządkowaniem zespołów zabudowy zdegradowanej (sprawy własnościowe 
i koszty),
•	żywiołowy rozwój ekstensywnej zabudowy mieszkaniowej, zwłaszcza w strefie podmiejskiej Białegostoku i przy głównych trasach komunikacyjnych – stwarzający zagrożenia ładu przestrzennego,
•	kończące się zasoby gruntów budowlanych komunalnych i skarbu państwa,
•	konieczność poniesienia dużych nakładów na przekroczenia progów infrastrukturalnych, zwłaszcza w Białymstoku (np. Wyżyny – Bagnówka).
6. Gospodarka województwa podlaskiego
6.1. Struktura przeciętnego zatrudnienia
W sferze gospodarczej województwa (dane U.S. w Białymstoku wg sektorów własności oraz sekcji EKD na dzień 30.09.1999 r.) zatrudnienie przedstawiało się następująco: rolnictwo, leśnictwo i łowiectwo ogółem 230 182 (w tym sektor publiczny 2 183 i prywatny 227 999), górnictwo i kopalnictwo – 604 (publiczny 300, prywatny 304), działalność produkcyjna – 66 536 (publiczny 11 649, prywatny 54 887), zaopatrzenie w energię elektryczną, gaz i wodę – 6 027 (publiczny 5 801, prywatny 226), budownictwo – 18 966 (publiczny 2 593, prywatny 16 373), handel i naprawy – 51 615 (publiczny 1 633, prywatny 49 982), hotele i restauracje – 4 073 (publiczny 417, prywatny 3 656), transport, składowanie, łączność – 22 574 (publiczny 13 860, prywatny 8 714), pośrednictwo finansowe – 11 105 (publiczny 4 671, prywatny 6 434), obsługa nieruchomości i firm – 13 993 (publiczny 2 576, prywatny 11 417). W stosunku do roku 1998, wzrost zatrudnienia nastąpił w sekcjach: zaopatrzenie w energię elektryczną, gaz i wodę, transport, składowanie i łączność, pośrednictwo finansowe i obsługa nieruchomości i firm. W pozostałych sekcjach nastąpił spadek zatrudnienia.
6.2. Struktura podmiotów gospodarczych
Ilość podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w systemie Regon na koniec grudnia 2000 r. wynosiła ogółem 85 845, w tym w: Białymstoku – 31 628 (37% ogólnego zatrudnienia), Suwałkach – 6 409 (7,5%) i Łomży – 5 661 (6,6%).
Struktura własnościowa podmiotów gospodarczych cechowała się wyraźną dominacją sektora prywatnego – 83 131 i małym udziałem sektora publicznego – 2 717 podmiotów. W sektorze prywatnym najliczniejszą grupę stanowiły zakłady osób fizycznych – 70,324.
Struktura wielkości podmiotów gospodarczych charakteryzowała się największym udziałem podmiotów małych (do 5 osób), które stanowiły 95,8%. Podmioty średnie (6 – 50 osób w produkcji i 6 – 20 osób w działalności innego rodzaju) stanowiły 3,1%, a duże (powyżej 50 osób 
w produkcji i powyżej 20 w działalności innego rodzaju) stanowiły 1,1% ogólnej ilości podmiotów.
6.3. Infrastruktura otoczenia biznesu
Infrastruktura ta obejmuje podmioty wspierające przedsiębiorczość oraz organizacje działające na rzecz rozwoju regionalnego, takie jak instytucje obsługi finansowej, agencje, fundacje, ośrodki szkoleniowo – doradcze inkubatory przedsiębiorczości, euroregiony, specjalne strefy ekonomiczne itp.
W województwie, w 1999 r. działały następujące jednostki obsługi biznesu:
•	1 centrala bankowa i 73 oddziały innych banków, co daje wskaźnik 6,0/100 tys. mieszkańców, niższy od krajowego,
•	20 ośrodków szkoleniowo – doradczych i 4 fundusze pożyczkowo – poręczeniowe.
Najważniejsze instytucje otoczenia biznesu w województwie to:
•	Podlaska Fundacja Rozwoju Regionalnego, w ramach której działają: Białostocki Fundusz Przedsiębiorczości, Białostocki Fundusz Inwestycyjny oraz inkubatory przedsiębiorczości,
•	Suwalska Specjalna Strefa Ekonomiczna.
W rankingu atrakcyjności inwestycyjnej, z punktu widzenia otoczenia biznesu, województwo znalazło się dopiero w klasie E – wg danych Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową za rok 2000.
6.4. Struktura potencjału przemysłowego
Najważniejsze ośrodki przemysłowe województwa to:
•	miasto Białystok z rozwiniętymi przemysłami: spożywczym, włókienniczym, odzieżowym, elektromaszynowym i drzewnym,
•	miasto Łomża z przemysłem: spożywczym i drzewnym,
•	miasto Suwałki z przemysłem: spożywczym, drzewnym i elektromaszynowym.
Najważniejszą pozycją branżową w przemyśle zajmują przemysły związane z produkcją artykułów spożywczych i przetwórstwem rolnym, takich jak mleczarski, mięsny, spirytusowy, piwowarski, owocowo – warzywny, cukrowniczy, młynarski, piekarniczy, tytoniowy i napojów mineralnych.
Największy udział w produkcji sprzedanej „działalności produkcyjnej” w 1999 r. w województwie miały: produkcja artykułów spożywczych i napojów (43,7%), produkcja drewna i wyrobów z drewna, słomy i wikliny (10,3%), maszyn i urządzeń (5,6%) oraz tkanin (4,9%).
Przemysł wydobywczy i produkcji surowców – bazuje na stosunkowo ubogich zasobach kopalin pospolitych, takich jak kruszywa naturalne iły do produkcji ceramiki budowlanej, piaski kwarcowe do produkcji gazobetonów i silikatów, kredy piszącej i jeziornej. W województwie istnieją 172 udokumentowane złoża kruszywa – największe w rejonach Suwałk i Sokółki oraz 
w gminy Wąsosz, 22 udokumentowane złoża iłów – największe w rejonach: Białegostoku („Koplany”, „Złotoria”, „Dobrzyniewo”, Kruszyn), Lewkowa Starego, Orli, Czyż i Trywieży, glinoporytu do produkcji keramzytu w rejonie Jeżewa Starego w gminy Tykocin oraz złoża borowiny w okolicach Augustowa i Supraśla. Rudy żelaza występujące na obszarze Suwalskiego Parku Krajobrazowego na obecnym i perspektywicznym poziomie technologii wydobycia 
i przetwarzania wstępnego, nie mogą, jak się wydaje, być przedmiotem eksploatacji; analogicznie jak potencjalne złoża surowców promieniotwórczych w rejonie Rajska w gminy Bielsk Podlaski. Najwięksi producenci surowców mineralnych w regionie to Białostockie Kopalnie Surowców Mineralnych, Suwalskie Kopalnie Surowców Mineralnych oraz OMP Mielnickie Zakłady Kredowe. Eksploatowane na skalę przemysłową są również złoża torfu w rejonie Michałowa („Rabinówka” i „Barszczewo”) oraz w rejonie Rajgrodu. Do eksploatacji nadają się złoża kruszywa naturalnego „Sobolewo Krzywa”, „Zadworzany III” i „Kundzin”.
6.5. Rolnictwo i gospodarka żywnościowa
Uwarunkowania przyrodnicze produkcji rolniczej są w województwie podlaskim gorsze niż przeciętnie w kraju, zarówno pod względem jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej, jak 
i cech agroklimatu, a przedstawiają się następująco:
•	szczegółowa charakterystyka gleb, struktury bonitacyjnej i przydatności rolniczej gruntów zawarta jest w dziale środowisko przyrodnicze pkt 3.1.4.,
•	wskaźnik bonitacji agroklimatu jest niższy niż w kraju i wynosi 7,5 (kraj 9,9) – co ogranicza dobór roślin uprawnych i plony,
•	warunki wodne – ze względu na dominację gleb wytworzonych z piasków (około 76% ogółu gleb), są generalnie niekorzystne. Obok gleb niedostatecznie uwilgotnionych występuje również sporo gleb podmokłych. Zabiegi melioracyjne przeprowadzono na 59,4% użytków rolnych, wymagających takich działań. Najwyższy wskaźnik melioracji osiągnęły powiaty: białostocki, grajewski, wysokomazowiecki i zambrowski – ponad 70%, a najniższy sokólski i suwalski – poniżej 40%,
•	wskaźnik bonitacji rzeźby terenu zbliżony jest do średniego krajowego i w około 90% jest korzystny i bardzo korzystny do upraw. Tylko w części powiatów suwalskiego i sejneńskiego, nadmierne urzeźbienie może utrudniać gospodarowanie,
•	ogólny wskaźnik jakości przyrodniczych warunków rolnictwa wynosi dla woj. podlaskiego 55,0 pkt (kraj 66,6 pkt). Najbardziej korzystne warunki posiadają powiaty: wysokomazowiecki 67,0, zambrowski 65,5 oraz bielski 61,7 a najmniej: sejneński 48,5, suwalski 48,7 oraz kolneński i grajewski 49,6,
•	w gruntach ornych dominuje kompleks żytni – ponad 75%,
•	w użytkach zielonych kompleksy słabe i bardzo słabe zajmują ponad 53%,
•	zróżnicowanie warunków przyrodniczych dla rolnictwa w przestrzeni województwa jest znaczne. Południowa jego część, powiaty: zambrowski, bielski, wysokomazowiecki i siemiatycki oraz zachodnia część powiatu augustowskiego posiadają korzystne warunki do upraw roślin intensywnych oraz przemysłowych. Na pozostałym obszarze dominuje uprawa żyta i ziemniaków (szczególnie w powiatach: łomżyńskim i monieckim). Znaczna powierzchnia gleb kompleksu 5 – żytniego dobrego stwarza możliwość zwiększenia powierzchni upraw pszenżyta, mającego dotychczas mały udział w strukturze zasiewów oraz zwiększenia areału intensywnych gatunków zbóż – pszenicy i jęczmienia.
Struktura agrarna województwa różni się nieco od krajowej i jest następująca:
•	powierzchnia użytków rolnych wynosi 1 206 356 ha, tj. 59,8% pow. ogólnej (kraj 59,9%),
•	grunty orne zajmują 800 112 ha, tj. 66,3% użytków rolnych (kraj 76,7%),
•	użytki zielone zajmują 399 936 ha, tj. 33,2% użytków rolnych (kraj 21,9%),
•	najwyższy udział gruntów ornych w ogólnej pow. użytków rolnych mają powiaty: wysokomazowiecki, siemiatycki, sejneński i suwalski,
•	najwyższy udział użytków zielonych w ogólnej pow. użytków rolnych mają powiaty: augustowski, bielski, grajewski, hajnowski i moniecki,
•	105 468 prywatnych gospodarstw rolnych użytkuje 69,8% pow. ogólnej województwa, 
w tym 96,1% sektor prywatny, a 94,7% gospodarstwa indywidualne,
•	A.W.R.S.P. posiadała wg stanu na 31.12.2000 r. – 23 313 ha gruntów, w tym użytków rolnych 20 268 ha – najwięcej w powiatach: białostockim, hajnowskim, bielskim, sokólskim 
i siemiatyckim,
•	struktura obszarowa gospodarstw rolnych ulega sukcesywnym zmianom. Zwiększyła się o 36,4% liczba gospodarstw w grupie 1 – 2 ha i o 18% w grupie 2 – 5 ha, natomiast spadek ilości wystąpił w grupach 7 – 50 ha. Grupa gospodarstw 50 – 100 ha wzrosła o 33,7%, 
a powyżej 100 ha o 38,3%. Struktura obszarowa gospodarstw rolnych Podlasia jest korzystniejsza niż krajowa. Najwięcej gospodarstw 42,0% (kraj 17%) występuje w grupie obszarowej powyżej 10 ha wykorzystującej 70% pow. użytków rolnych województwa (w kraju 53%),
•	przeciętna powierzchnia gospodarstwa rolnego w województwie wynosi 10,1 ha (w kraju 7,0 ha), a w powiatach: grajewskim, kolneńskim, suwalskim, monieckim i sejneńskim przekracza nawet 12,0 ha użytków rolnych,
•	program prac scaleniowo – wymiennych przewiduje objęcie tymi działaniami w skali województwa 31 750 ha, z tego w latach 2001 – 2006 około 11 010 ha, z priorytetem części wschodniej województwa o największym rozdrobnieniu i największej ilości gruntów Skarbu Państwa,
•	na 1 mieszkańca województwa przypada 0,98 użytków rolnych (kraj 0,48 ha, UE 0,37 ha), co plasuje województwo w czołówce kraju.
Produkcyjność rolnictwa podlaskiego mimo niekorzystnych warunków przyrodniczych, jest stosunkowo wysoka. Produkcja w gospodarstwach indywidualnych ma charakter generalnie mieszany, mimo to 34% z nich specjalizuje się w produkcji zwierzęcej a około 20% w roślinnej.
Struktura produkcyjna w 1999 r. i tendencje rolnictwa podlaskiego:
•	produkcja zwierzęca stanowiła ok. 80% sprzedaży produktów rolnych, szczególnie mleko, którego produkcja 900 l/1 ha jest najwyższa w kraju (kraj 350 l/1 ha),
•	stan pogłowia zwierząt przedstawiał się następująco: bydło 55,4 szt./100 ha (kraj 33,0), 
w tym krowy 30,0 szt. (kraj 16,8 szt.), trzoda chlewna 78,7 szt./100 ha (kraj 93,0), w tym lochy 6,7 szt. (kraj 8,6 szt.), owce 1,8 szt./100 ha (kraj 2,0 szt.), konie 3,1 szt./100 ha (kraj 3,0 szt.),
•	narasta koncentracja chowu bydła mlecznego – ponad 70% krów utrzymuje się w stadach powyżej 5 sztuk (kraj 40%). Powstaje coraz więcej gospodarstw specjalizujących się w produkcji mleka – zwłaszcza w zachodniej części województwa,
•	produkcja żywca wieprzowego o systematycznej poprawie „mięsności” jest drugim ważnym kierunkiem produkcji zwierzęcej w województwie,
•	produkcja roślinna podlegała w ostatnich latach procesowi ekstensyfikacji, poprzez zwiększenie udziału zbóż w strukturze zasiewów, co najwyraźniej wystąpiło w powiatach: hajnowskim, sokólskim, bielskim i monieckim,
•	struktura upraw cechuje się dominacją mieszanek zbożowych – 42,1% i żyta 23,3%. Owies stanowi ok. 8,6%, pszenica 12,7%, jęczmień 4,7%, pszenżyto 7,4%,
•	udział ziemniaków wynoszący ok. 10,3% maleje w strukturze upraw, głównie ze względu na trudności eksportowe i przetwórcze,
•	zmniejszenie nawożenia mineralnego zmniejsza wydajność produkcji roślinnej, ale podnosi jej jakość ekologiczna. Plony zbóż w 1999 r. 23,5 dt/ha były poniżej średniej krajowej (29,6 dt/ha), wyższe natomiast od tej średniej były plony ziemniaków i buraków cukrowych.
Rejony produkcyjne (6), wyodrębnione ze względu na uwarunkowania przyrodniczo – organizacyjne oraz możliwości produkcji rolnej przyjazne środowisku naturalnemu ustalone w oparciu o opracowaną przez Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach charakterystykę obszaru województwa uwzględniającą kryteria rolniczo-przyrodnicze i ekonomiczno – organizacyjne: 
•	rejon mazowiecko – bielski, obejmujący gminy: Szumowo, Zambrów, Kołaki Kościelne, Rutki, Kobylin Borzymy, Sokoły, Kulesze Kościelne, Wysokie Mazowieckie, Nowe Piekuty, Szepietowo, Czyżew Osada, Klukowo, Ciechanowiec, Drohiczyn, Siemiatycze, Perlejewo, Dziadkowice, Grodzisk, Boćki, Brańsk, Rudka, Wyszki, Bielsk Podlaski, Orla, Czyże, Zawady, Tykocin, Dobrzyniewo Kościelne, Krypno, Białystok, Choroszcz, Turośń Kościelna, Juchnowiec Kościelny, Łapy, Suraż, Poświętne oraz gminy miejskie: Białystok, Bielsk Podlaski, Brańsk, Wysokie Mazowieckie, Zambrów, mający najwyższą jakość rolniczej przestrzeni produkcyjnej i najwyższą intensywność produkcji rolnej. Charakteryzuje się niewielkim udziałem terenów chronionych i gleb marginalnych oraz posiada korzystną strukturę obszarową gospodarstw rolnych. Rejon ten ma dobrze rozwiniętą produkcją roślinną i zwierzęcą, w szczególności: zbóż intensywnych, uprawy buraków cukrowych, warzyw i owoców a także dobrze rozwiniętą hodowlą bydła mlecznego i trzody chlewnej;
•	rejon łomżyńsko – kolneński, obejmujący gminy: Grajewo, Szczuczyn, Wąsosz, Radziłów, Grabowo, Kolno, Turośl, Mały Płock, Stawiski, Przytuły, Jedwabne, Wizna, Piątnica, Nowogród, Miastkowo, Śniadowo, Łomża, Zbójna oraz gminy miejskie: Grajewo, Kolno, Łomża, mający średnią jakość rolniczej przestrzeni produkcyjnej i wysoką intensywność produkcji rolnej dzięki dobrze rozwiniętej hodowli bydła mlecznego i tuczu trzody chlewnej. Posiada dobrze zagospodarowane użytki rolne. Około 10% obszaru zajmują lasy oraz obszary prawnie chronione. Charakteryzuje się również dobrze rozwiniętą produkcją upraw przemysłowych, w szczególności: ziemniaków i rzepaku i jest zapleczem surowcowym dla istniejącego na tym obszarze przemysłu rolno – spożywczego;
•	rejon moniecko – sokólski, obejmujący gminy: Nowy Dwór, Dąbrowa Białostocka, Suchowola, Sidra, Jaświły, Mońki, Knyszyn, Jasionówka, Korycin, Janów, Sokółka, mający średnie warunki przyrodnicze, średnią intensywność produkcji rolnej, niewielki udział obszarów chronionych oraz dość korzystną strukturę agrarną gospodarstw rolnych, w których duży udział stanowią użytki zielone. Obszar ten posiada dobrze rozwiniętą hodowlę bydła mlecznego i trzody, dla której w dużej mierze jest podporządkowana produkcja roślinna. Znany jest także z hodowli koni. Rejon osiąga dobre wyniki w produkcji ziemniaków i posiada ukształtowane tradycje w uprawie truskawek;
•	rejon biebrzański, obejmujący gminy: Lipsk, Sztabin, Goniądz, Trzcianne, gdzie warunki przyrodnicze do produkcji rolnej są gorsze niż w innych rejonach. W rejonie tym znajduje się najwięcej obszarów chronionych (65,6%). Duży udział stanowią lasy oraz gleby marginalne nadające się do zalesienia. Gospodarstwa rolne rejonu posiadają niekorzystną strukturę agrarną, jednak przy dość dużym udziale użytków zielonych mają dobrze rozwinięty chów bydła mlecznego;
•	rejon pojezierny, obejmujący gminy: Rajgród, Bargłów Koscielny, Augustów, Płaska, Nowinka, Giby, Raczki, Suwałki, Krasnopol, Sejny, Bakałarzewo, Filipów, Jeleniewo, Przerośl, Szypliszki, Puńsk, Rutka-Tartak, Wiżajny i gminy miejskie: Augustów, Sejny, Suwałki, bardzo zróżnicowany pod względem warunków przyrodniczych, o dużym udziale obszarów prawnie chronionych (58,8%) oraz lasów (28,2%). Intensywność produkcji rolnej też jest bardzo zróżnicowana. W rejonie tym występuje najwięcej w stosunku do innych rejonów gospodarstw rolnych dużych, powyżej 10 ha (62,2%) i jest rozwinięty chów bydła oraz trzody. Produkcja roślinna jest podporządkowana w dużej części produkcji zwierzęcej. 
W południowej części obszaru uprawiane są rośliny przemysłowe, w szczególności tytoń. Ze względu na szczególne warunki przyrodnicze (urozmaicona rzeźba terenu, jeziora i lasy) dobrze jest rozwinięta agroturystyka połączona z rolnictwem ekologicznym;
•	rejon wschodni, obejmujący gminy: Szudziałowo, Krynki, Kuźnica, Czarna Białostocka, Wasilków, Supraśl, Gródek, Zabłudów, Michałowo, Narew, Narewka, Białowieża, Hajnówka, Dubicze Cerkiewne, Kleszczele, Czeremcha, Milejczyce, Nurzec Stacja, Mielnik i gmina miejska Hajnówka o najniższych w stosunku do innych rejonów wskaźniku rolniczej przestrzeni produkcyjnej (49,1), najniższej intensywności produkcji rolnej oraz niekorzystnej strukturze obszarowej gospodarstw rolnych (26,8% gospodarstw powyżej 10 ha). Rejon ten charakteryzuje się najwyższym udziałem lasów (49%) oraz dużym udziałem obszarów prawnie chronionych (50,2%). W rejonie tym dominuje uprawa zbóż podstawowych oraz ziemniaków dla potrzeb chowu bydła i trzody. 
Poziom wyposażenia technicznego rolnictwa podlaskiego jest zbliżony do przeciętnego 
w kraju, np.: liczba ciągników – 7,0 szt./100 ha (w kraju 7,3), 15 ha na 1 ciągnik, 241 ha na 
1 kombajn zbożowy i 214 ha na 1 kombajn ziemniaczany. Natomiast stan techniczny sprzętu, ze względu na słabą kondycję ekonomiczną większości gospodarstw, ulega pogorszeniu.
Przetwórstwo rolno – spożywcze stanowi aktualnie główną gałąź gospodarki województwa 
i w niektórych branżach posiada dość dobrze rozwiniętą sieć zakładów o przyzwoitym standardzie technologicznym i sanitarnym. W województwie funkcjonują zakłady: 17 mleczarskich 
(w tym 1 „Ekoland”), ponad 70 przetwórstwa mięsnego, 11 przetwórstwa owocowo – warzywnego, ponad 70 młynów, 19 wytwórni i mieszalni pasz, 24 zbożowe (spichrze i elewatory), 
1 przetwórstwa ziemniaczanego, 1 cukrownia, 3 browary, 4 gorzelnie, 3 winiarnie i P.P.S. „Polmos” Białystok.
•	Zakłady mleczarskie: „Mlekovita”, „Mlekpol” i OSM Zambrów zaliczają się do ścisłej czołówki krajowej i są w pierwszej dziesiątce największych eksporterów produktów mleczarskich w kraju.
•	Wyroby mięsne i drobiowe są również wysoko cenione, a część z nich uzyskała certyfikaty unijne oraz normy jakości ISO.
•	Konieczna jest budowa i rozbudowa potencjału przetwórczego w zakresie ziemniaków, warzyw i zbóż – uzasadniona potencjałem surowcowym województwa.
Handel hurtowy i giełdowy artykułów rolnych został w województwie zapoczątkowany. Funkcjonuje giełda rolno – towarowa w Białymstoku i rynki półhurtowe w Suwałkach, Fastach i Sokółce.
6.6. Gospodarka zasobami leśnymi
Obejmuje ona w szczególności pozyskiwanie drewna, odnawianie drzewostanu, zalesienia gruntów marginalnych dla produkcji rolniczej oraz pielęgnację lasu. Zasoby drzewne na pniu 
w 1999 r. szacowano na 105,8 hm3, co stanowiło ok. 5,6% zasobów drewna w Polsce, w tym 
w zarządzie Lasów Państwowych – 84,8 hm3. Na 1 ha powierzchni zalesionej przypadało 
w lasach państwowych 236 m3 (w kraju 212 m3), a w lasach prywatnych i gminnych 119 m3 
(w kraju 124 m3).
•	W roku 1999 pozyskano w województwie 1 280,1 dam3 grubizny, z tego 1 180,7 dam3 (92,2%) w lasach publicznych, co stanowiło 5,3% produkcji krajowej. Jednocześnie w miejsce usuniętego drzewostanu odnowieniom i zalesieniom poddano 2 433 ha gruntów, tj. zaledwie 3,8% całości prac tego typu w Polsce, mimo istnienia bardzo dużej ilości gruntów marginalnych. Sukcesywne zalesienie tych gruntów, zwłaszcza we wschodniej części województwa, gdzie jest ich stosunkowo najwięcej, wynika z programu zwiększania lesistości kraju i może być jednym z ważnych elementów wielofunkcyjnego rozwoju wsi. Ważnym elementem tej gospodarki mogą być szybkorosnące plantacje energetyczne.
6.7. Turystyka, wypoczynek i lecznictwo uzdrowiskowe
Mają one dobre warunki rozwoju w województwie podlaskim, głównie na bazie kompleksów leśnych, w tym 3 puszczańskich, urozmaiconej rzeźby polodowcowej i licznych jezior w północnej części województwa, nizinnych dolin rzecznych z fragmentami unikalnych w Europie bagien, zróżnicowanego etnicznie środowiska kulturowego i czystego sanitarnie środowiska.
Główne rejony turystyczno – wypoczynkowe – baza wypoczynkowo – turystyczna, to Północna Suwalszczyzna, Dolina Rospudy, Pojezierze Sejneńskie, Puszcza Augustowska, Jeziora Rajgrodzkie, Puszcza Kurpiowska, Dolina Pisy, Dolina Biebrzy, Dolina Narwi, Puszcza Knyszyńska, Zbiornik Siemianówka, Puszcza Białowieska, Dolina Bugu i Nurca.
Główne obszary chronione – baza turystyki edukacyjnej, to Białowieski Park Narodowy, Biebrzański Park Narodowy, Wigierski Park Narodowy, Narwiański Park Narodowy, Suwalski Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej, Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi z licznymi rezerwatami i szereg obszarów chronionego krajobrazu.
Bogate i różnorodne dziedzictwo kulturowe, w tym miasta i miasteczka o wysokich walorach historycznych i zabytkowych i architektonicznych, miejsca kultu religijnego, zespoły klasztorne, zabytki hydrotechniki i techniki wojskowej oraz zabytki architektury drewnianej.
Miejscowości o statusie uzdrowiskowym (Augustów i Supraśl).
Szlaki turystyki wodnej: żeglugi pasażerskiej, żeglarskie i kajakowe oraz szlaki turystyki motorowej, rowerowej i pieszej z urządzeniami obsługi.
Baza noclegowa województwa nie jest odpowiednio rozwinięta w stosunku do jakości walorów środowiska i potrzeb turystyczno – wypoczynkowych. W większości sezonowa (głównie letnia), o niskim standardzie, nienowocześnie zarządzana, jest słabo dostosowana do potrzeb klientów zagranicznych i wymagających krajowych. 
•	Baza noclegowa wg danych W.U.S. w latach 1995 – 1999 w poszczególnych kategoriach obiektów przedstawiała się jak niżej:

Rodzaj obiektów	Lata 	Ilość obiektów	Miejsca noclegowe	Korzystający z noclegów	Udzielone noclegi	
1	2	3	4	5	6	
Ogółem,
w tym:	1995
1999	227
307	17 635
18 284	384 585
332 143	930 847
913 686	
Hotele 	1995
1999	18
22	1 238
2 022	94 417
97 793	-
159 941	
Motele 	1995
1999	4
5	142
182	8 619
10 816	-
11 099	
Domy wycieczkowe	1995
1999	13
11	846
890	42 517
30 843	71 656
52 087	
Schroniska młodzieżowe
	1995
1999	30
27	871
971	11 716
9 430	23 895
21 538	
Ośrodki wczasowe	1995
1999	44
40	4 465
3 928	22 027
25 400	224 782
254 599	
Ośrodki szkoleniowo – wypoczynkowe	1995
1999	17
14	1 871
1 601	20 882
24 804	121 037
94 661	
Zespoły ogólnodostępnych domków turystycznych	1995
1999	19
29	1 011
1 549	22 496
20 368	54 174
65 614	
Pola biwakowe	1995
1999	16
23	3 630
3 220	9 412
30 369	119 931
  45 526	
Pokoje gościnne – kwatery prywatne	1995
1999	30
64	1 150
1 758	94 977
58 432	140 988
  96 106	
Kwatery agroturystyczne	1995
1999	-
42	-
364	- 
1 275	-
11 205	
Inne obiekty wykorzystywane dla turystyki	1995
1999	24
17	1 248
888	48 748
14 134	114 127
  34 790	
Główne tendencje zmian w strukturze bazy noclegowej w latach 1995 – 1999 to:
•	przyrost ilości obiektów i miejsc noclegowych w skali całego województwa, z równoczesnym zmniejszeniem ilości korzystających,
•	wzrost ilości miejsc noclegowych w hotelach, motelach, domach wycieczkowych, zespołach ogólnodostępnych domków turystycznych i pokojach gościnnych w kwaterach prywatnych,
•	zmniejszenie ilości miejsc noclegowych w ośrodkach wczasowych, ośrodkach szkoleniowo – wypoczynkowych, polach biwakowych i „innych” obiektach wykorzystywanych dla potrzeb turystyki.
Rozmieszczenie bazy noclegowej i jej wykorzystanie w powiatach wg danych WUS na dzień 31.07.1999 r. przedstawia poniższe zestawienie:

Wyszczególnienie	
Obiekty 	Miejsca noclegowe	Korzystający z noclegów	Udzielone noclegi	
		ogółem 	w tym całoroczne	w tysiącach	
1	2	3	4	5	6	
Województwo 	307	18 284	7 755	321,1	913,7	
Powiaty ziemskie ogółem	263	15 081	4 947	211,6	726,1	
Augustowski 	52	5 490	839	68,1	224,7	
Białostocki 	23	1 927	1 333	47,1	165,4	
Bielski 	8	351	121	7,9	21,3	
Grajewski 	22	1 423	395	10,5	68,0	
Hajnowski 	26	1 154	672	22,8	55,5	
Kolneński 	4	164	62	1,8	6,5	
Łomżyński 	17	760	327	13,4	37,6	
Moniecki 	6	185	124	2,7	6,5	
Sejneński 	25	1 111	213	9,6	30,7	
Siemiatycki 	13	623	97	4,5	29,1	
1	2	3	4	5	6	
Sokólski 	5	164	120	2,5	5,4	
Suwalski 	51	1 453	346	15,1	54,5	
Wysokomazowiecki 	7	288	210	2,8	10,9	
Zambrowski 	4	88	88	2,8	11,0	
Miasta na prawach powiatu	44	3 203	2 808	120,5	187,6	
Białystok 	28	2 272	2 164	80,4	129,5	
Łomża 	7	267	237	10,3	18,8	
Suwałki 	9	664	407	29,8	39,3	
Główne tendencje w rozmieszczeniu bazy noclegowej to:
•	koncentracja bazy w powiatach o ugruntowanej renomie turystycznej, takich jak augustowski, białostocki, suwalski, sejneński, hajnowski i grajewski oraz w mieście Białymstoku,
•	koncentracja całorocznej bazy noclegowej w Białymstoku i Suwałkach oraz w powiatach ziemskich: białostockim, augustowskim, hajnowskim i suwalskim,
•	duża przewaga bazy sezonowej nad całoroczną w powiatach augustowskim, grajewskim, suwalskim,
•	zdecydowany prymat w ilości udzielonych noclegów mają powiaty augustowski i białostocki oraz miasto Białystok.
Ilość turystów zagranicznych, korzystających z bazy noclegowej (k) i udzielonych im noclegów (n) w roku 1999, wg Rocznika Statystycznego Województwa Podlaskiego 2000 r. wynosiła kolejno wg ilości noclegów:
•	hotele – 26 235 k, 42 691 n, • ośrodki wczasowe – 421 k, 6 706 n,
•	pokoje gościnne – kwatery prywatne – 30 531 k, 40 712 n, • motele – 2 465 k, 2 639 n,
•	domy wycieczkowe – 9 955 k, 16 093 n, • pola biwakowe – 1 157 k, 1 983 n, 
•	schroniska młodzieżowe – 356 k, 915 n, • domy pracy twórczej – 249 k, 863 n,
•	ośrodki szkoleniowo – wypoczynkowe – 1 023 k, 2 461 n, • pensjonaty – 103 k, 456 n, 
•	zespoły ogólnodostępnych domków turystycznych – 838 k, 1056 n, • campingi – 100 k, 
160 n,
•	ośrodki kolonijne – 80 k, 1 680 n, • schroniska – 498 k, 656 n,
•	kwatery agroturystyczne – 278 k, 434 n,
Z powyższych danych wynika, że w wypoczynku i turystyce gości zagranicznych wyraźne preferencje mają urządzenia noclegowe o charakterze całorocznym, takie jak hotele, pokoje gościnne w kwaterach prywatnych (w tym i w zabudowie letniskowej), domy wycieczkowe oraz ośrodki wczasowe, szkoleniowo – wypoczynkowe i kolonijne.
7. Infrastruktura techniczna
7.1. System elektroenergetyczny
Zaopatrzenie województwa w energię elektryczną opiera się na krajowym systemie sieci WN 400 kV we współpracy z systemem elektroenergetycznym Białorusi. W 2000 r. zaopatrzenie na moc i energię elektryczną odbiorców wyniosło:

Energia (MWh)	Moc (MW)	
System	
Razem 	System	
Razem	
polski	białoruski		polski	białoruski		
1 988 117	163 500	2 151 617	365	125	490	
Z analizy zapotrzebowania w latach 1995 – 1999 wynika, że utrzymuje się ono generalnie na zbliżonym poziomie z lekką tendencją zwyżkową.
Zasilanie województwa w energię elektryczną z krajowego systemu elektroenergetycznego dokonywane jest linią WN 400 kV relacji Miłosna koło Warszawy – GPZ NAREW 400/110 kV koło Turośni Kościelnej oraz linią WN 220 kV Białoruś „Roś” – Białystok GPZ 1 i linią 220kV Ostrołęka – Ełk. Transformacja energii z w/w linii na napięcie 110 kV następuje w stacjach transformatorowo – rozdzielczych: z 400/110 kV w GPZ „NAREW” za pośrednictwem autotransformatora o mocy 330 MVA, z 220/110 kV w GPZ 1 Białystok za pośrednictwem autotransformatorów 2x160 MVA oraz z 220/110 kV w Ełku za pośrednictwem autotransformatorów jw.
Z siecią energetyki zawodowej współpracują:
•	Elektrociepłownia EC II Białystok (o mocy zainstalowanej 155 MW),
•	Cukrownia Łapy (o mocy zainstalowanej 12 MW).
W systemie elektroenergetycznym województwa mają swój udział elektrownie wodne (9 sztuk) i fermy wiatrowe (2 sztuki).
Łączna moc odnawialnych źródeł energii wyniosła w 1999 r. 1,28 MW.
Ważnym elementem systemu elektroenergetycznego są stacje transformatorowo – rozdzielcze RPZ-ty WN/SN, zlokalizowane w: Białymstoku - 7, Suwałkach - 3, Łomży - 3, 18 w innych miastach województwa oraz 7 na obszarach gmin. W/w RPZ-ty są zasilane liniami WN 110kV, które stanowią część współpracującej ze sobą sieci wewnątrzwojewódzkiej i krajowej.
7.2. System zaopatrzenia w gaz ziemny i płynny
Źródła zaopatrzenia województwa w gaz ziemny to:
•	gazociąg wysokiego ciśnienia DN 500/250 Wołkowysk – Bobrowniki – Białystok – Wyszków – Nieporęt – Rembelszczyzna k. Warszawy. Dostawy gazu z tego gazociągu realizowane są z dwóch kierunków: z kolektora tłocznego tłoczni Rembelszczyzna oraz z punktu rozliczeniowo – pomiarowego Bobrowniki – zlokalizowanego na granicy Polski i Białorusi,
•	gazociąg północno – wschodniego układu gazu importowanego z Rosji DN 1000/700 Wysokoje – Hołowczyce – Rembelszczyzna. Z układu tego za pomocą gazociągu odgałęźnego DN 100 Mielnik – Siemiatycze, zasilani są odbiorcy w południowej części województwa.
System sieci gazownictwa ziemnego województwa zalicza się do najsłabiej rozwiniętych 
w kraju. Na koniec 1999 r. z gazu korzystali mieszkańcy 9 miast: Białegostoku, Łomży, Zambrowa, Wysokiego Mazowieckiego, Zabłudowa, Supraśla, Wasilkowa, Siemiatycz i Łap oraz nieliczni mieszkańcy gmin: Dobrzyniewo Kościelne, Zabłudów, Turośń Kościelna, Juchnowiec Kościelny, Wasilków, Supraśl, Poświętne, Sokoły, Wyszki i Choroszcz (tereny podmiejskie Białymstoku).
Zakład Gazowniczy w Białymstoku w 1999 r. eksploatował w województwie:
•	221 km gazociągów wysokiego ciśnienia i 15 stacji gazowych Io,
•	780 km gazociągów dystrybucyjnych i 23 stacje gazowe IIo,
•	310 km przyłączy gazowych.
Średnio w roku przybywa ok. 39 km gazociągów dystrybucyjnych, 360 sztuk przyłączy oraz 3,5 tys. odbiorców gazu. Siecią rozdzielczą, gaz ziemny był dostarczany 104 173 odbiorcom. Obsługę odbiorców gazu oraz konserwację, remonty i naprawy awaryjne urządzeń gazowniczych zapewniają zaplecza techniczne w Białymstoku i Siemiatyczach. W latach 1998 – 1999 nastąpił niewielki wzrost ilości mieszkańców korzystających z gazu przewodowego w miastach. Jest to jednak niewielki procent (oprócz Białegostoku) w stosunku do ogółu mieszkańców, co wynika ze stosunkowo wysokich kosztów przyłączenia do sieci i eksploatacji. Z dostępnych danych wynika, że województwo podlaskie plasuje się na ostatnim miejscu w kraju pod względem ilości odbiorców i zużycia gazu przewodowego.
Zaopatrzenie w gaz płynny propan – butan jest stosowane na tych obszarach województwa, na których brak jest sieci gazu ziemnego przewodowego. W Suwałkach istnieje ponadto rozprężalnia gazu płynnego. Siecią gazową o dł. 24 km rozprężony gaz rozprowadzany jest do 5 274 odbiorców na osiedlu „Północ II” w Suwałkach, bez perspektyw rozwoju tego lokalnego systemu.
7.3. Ciepłownictwo
Zaopatrzenie w energię cieplną województwa realizowane jest przez źródło energetyki zawodowej, ciepłownie komunalne i spółdzielcze, elektrociepłownie przemysłowe, kotłownie zakładowe oraz rozproszone indywidualne źródła ciepła. Podstawowym paliwem wykorzystywanym w energetyce jest nadal miał węglowy, ale sukcesywnie wzrasta udział gazu przewodowego 
i oleju opałowego. Zwiększenie udziału gazu w ciepłownictwie wiąże się z rozwojem systemu gazownictwa przewodowego i relacją kosztu jednostkowego ogrzewania gazem ziemnym 
w stosunku do innych nośników energetycznych. W bardzo małym stopniu do celów ciepłowniczych wykorzystywana jest energia elektryczna, ale coraz większe zainteresowanie budzą odnawialne źródła energii (wody, wiatru i słońca).
Większe źródła ciepła energetyki zawodowej i komunalnej to:
•	w Białymstoku – EC II moc dyspozycyjna 520 MW, ciepłownia „Zachód” moc dyspozycyjna 138 MW,
•	w Łomży – ciepłownia o mocy zainstalowanej 179 MW i znamionowej 133 MW,
•	w Suwałkach – 2 ciepłownie o łącznej mocy dyspozycyjnej 151,3 MW,
•	w Augustowie – ciepłownia o mocy 50 MW,
•	w Grajewie – ciepłownia o mocy 43,6 MW,
•	w Zambrowie – ciepłownia o mocy 44 MW.
Większe kotłownie zakładowe w województwie podlaskim to:
•	w Białymstoku – elektrociepłownia „Fasty” o mocy dyspozycyjnej 63,5 MW,
•	w Łomży „PEPEES” S.A. o łącznej mocy 43,8 MW,
•	w Łapach – elektrociepłownia „Cukrowni” o mocy 129 MW i ZNTK o mocy 35 MW,
•	w Sokółce – ciepłownia ZSB „Stolbud” o mocy 50 MW (50% na potrzeby miasta),
•	w Grajewie – ciepłownia „Zakład Płyt Wiórowych” o mocy 36,2 MW,
•	w Siemiatyczach – ciepłownia Z.P.O.W. o mocy 31,6 MW.
Urządzenia eliminujące emisję zanieczyszczeń zastosowane we wszystkich źródłach ciepła województwa podlaskiego redukowały w 1999 r. 97,2% zanieczyszczeń pyłowych i 3,9% gazowych bez CO2 (dane GUS 2000 r.).
Systemy ciepłownicze scentralizowane, komunalne lub spółdzielcze posiadają wszystkie miasta o statusie powiatowych oraz miasta: Łapy, Dąbrowa Białostocka, Czarna Białostocka, Wasilków, Choroszcz i Szczuczyn. Sieci cieplne magistralne miały w województwie długość 136,9 km, a sieci rozdzielcze 204,8 km (dane GUS na koniec 1999 r.). Większość z nich to sieci stare, wykonane w technologii tradycyjnej, cechujące się złą izolacyjnością cieplną, wymagające sukcesywnej wymiany na ekonomiczniejsze w eksploatacji sieci preizolowane.
Zużycie energii cieplnej w obiektach zabudowy mieszkaniowej i produkcyjno – usługowej systematycznie zmniejsza się, co jest w szczególności wynikiem stosowania energooszczędnych technologii w przemyśle i mieszkalnictwie.
Wykorzystanie innych źródeł ciepła – energetyka odnawialna
Konieczność rozwijania technologii energetycznych, bazujących na odnawialnych źródłach energii wynika ze względów ekonomicznych i ekologicznych. W województwie są sprzyjające warunki do wytwarzania energii cieplnej na bazie surowców odnawialnych. Pracują już źródła ciepła w oparciu o energię odnawialną:
•	na biomasę – w Czarnej Białostockiej (kotłownia miejska 14 MW), w gminach: Trzcianne (Urząd Gminy i szkoły podstawowe w Brzezinach i Bajkach Starych), Sztabin (ośrodek zdrowia i szkoła podstawowa), Rudka (szkoła podstawowa), Zabłudów (SM „Krokus” 
w Dobrzyniówce), Narew (kotłownia osiedlowa) i miastach: Ciechanowiec (Muzeum Rolnictwa), Suwałki (Fabryka Mebli FORTE), 
•	na biogaz – miasta: Białystok, Łomża, Suwałki – oczyszczalnie ścieków,
•	pompy cieplne – miasta: Łomża (SM budownictwo wielorodzinne), Bielsk Podlaski (budynek parafii NMP), Tykocin (Dom Pomocy Społecznej) i gminy: Klukowo (ośrodek zdrowia), Łapy (szkoła podstawowa w Łupiance Starej i Uhowie), Jedwabne (przychodnia zdrowia), Wiżajny (wspólnota mieszkaniowa), Narewka (Podlaski Instytut na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju),
•	kolektory słoneczne – miasto Bielsk Podlaski (hotel), Siedziba Wigierskiego Parku Narodowego oraz 4 leśniczówki w parku.
7.4. System telekomunikacji
•	Sieci telekomunikacyjne województwa obsługuje trzech operatorów: Telekomunikacja Polska S.A., TELEMOR oraz SZEPTEL S.A. Ze względu na brak możliwości pozyskania informacji, poniższe dane dotyczą tylko operatora dominującego TP S.A. Obszar województwa obsługiwany jest przez 274 centrale telefoniczne (266 – automatycznych i 8 ręcznych) o łącznej pojemności 323 298 numerów, z tego 89 centralami w miastach – o pojemności 258 740 numerów i 158 centralami na wsi – o pojemności 64 558 numerów. Liczba abonentów telefonicznych w województwie wynosiła na koniec 1999 r. – 295 695, z tego 
w miastach 221 513 i na obszarach wiejskich 74 182.
•	Wskaźniki ilości abonentów na 1 000 mieszkańców województwa wynoszą 242,9, w tym w miastach 312,3 a na obszarach wiejskich 145,7. Są to wskaźniki jedne z najwyższych 
w Polsce (3 miejsce w Polsce, za woj. wielkopolskim i zachodniopomorskim). Najwyższy wskaźnik nasycenia mają: powiaty augustowski – 220,8 oraz gminy Siemiatycze – 296,1. Najniższe wskaźniki nasycenia mają powiat kolneński – 139,3 oraz gmina Nowe Piekuty – 2,6.
•	Centrale telefoniczne połączone są głównie sieciami napowietrznymi i kablowymi. 
W gminach: Trzcianne, Goniądz, Przerośl, Filipów, Bakałarzewo i Sztabin działają centrale telefoniczne, zainstalowane na masztach, powiązane za pomocą radiolinii.
•	Usługi internetowe, poczty elektronicznej (POLKOM), transmisji danych itp., należą do coraz silniej rozwijających się w województwie i o coraz większej liczbie użytkowników.
Systemy telefonii komórkowej są dynamicznie rozwijającą się dziedziną łączności w województwie, obsługiwaną przez operatorów telefonii komórkowej: CENTERTEL, ERA GSM, PLUS GSM i POLKOMTEL. Sieci telefonii komórkowej pokrywają swoim zasięgiem prawie cały obszar województwa. Niedostateczny zasięg występuje przy dużych nierównościach terenu i na dużych obszarach leśnych.
Dynamiczny rozwój systemu telekomunikacyjnego w województwie podlaskim pozwolił zlikwidować duże zaległości w tej dziedzinie w stosunku do innych województw i uplasować je 
w czołówce krajowej. Stan techniczny i wyposażenie ilościowe i jakościowe w zakresie telekomunikacji nie odbiega od średnich krajowych. W województwie wykonano ok. 80% planowanych sieci linii światłowodowych oraz wymieniono prawie wszystkie centrale na automatyczne – co zapewnia nowoczesny standard usług. W ruchu automatycznym zapewniono połączenia wewnątrzwojewódzkie, krajowe i międzynarodowe. Działania inwestycyjne dotyczyć jeszcze będą powiatów: suwalskiego, łomżyńskiego i białostockiego.
7.5. Systemy radiokomunikacji i teletransmisji
W województwie pracują następujące urządzenia:
•	stacje radiowo – telewizyjne (centrum nadawcze RTCN) – „KRYNICE” w gminie Dobrzyniewo Kościelne i „KRZEMIENIUCHA” w gminy Jeleniewo,
•	stacje linii radiowych (S.L.R.) – „KAMIEŃ” w gminy Sztabin, „TOPCZEWO” 
w gminy Wyszki, „BIELSK PODLASKI” oraz „MAKARKI” w gminy Grodzisk,
•	Telewizyjne ośrodki nadawcze (TON) w Białymstoku i Łomży.
Baza przekaźnikowo – nadawcza radiofoniczna i teletransmisyjna zapewnia obecnie możliwość emisji 3 programów radiofonicznych i programów telewizyjnych na obszarze województwa z wyjątkiem obszarów południowo – wschodnich.
Zapewnienie prawidłowej pracy urządzeń radiokomunikacji i teletransmisji oraz uniknięcie kolizji z innymi obiektami zagospodarowania przestrzennego (zwłaszcza znacznej wysokości) wymaga utrzymania pasów ochronnych linii radiokomunikacji i teletransmisji, niezbędnych dla prawidłowej pracy urządzeń przekaźnikowo – nadawczych.

7.6. Systemy zaopatrzenia w wodę
Źródła zaopatrzenia w wodę wodociągów komunalnych to generalnie wody podziemne, 
z wyjątkiem m. Białegostoku, gdzie pobierana jest również woda powierzchniowa z rzeki Supraśl (ujęcie w Wasilkowie). Wody podziemne województwa są dobrej jakości i wymagają ochrony ilościowej i jakościowej.
•	Zasoby dyspozycyjne wód podziemnych województwa szacowane są na ok. 72 390 m3/h, 
z tego 43,2% stanowią zatwierdzone zasoby eksploatacyjne komunalnych ujęć wody.
•	Rejestrowane pobory wody z ujęć komunalnych w 2000 r. wyniosły 48,17 m3/rok 
(Ohśr = 5 484 m3/h), co stanowiło 17,6% zatwierdzonych zasobów.
Sieć wodociągową na koniec 2001 r. posiadały wszystkie miasta i ośrodki gminne. Odsetek ludności miejskiej korzystającej z sieci wodociągowej wyniósł 88,2% (w kraju średnia 91,79%).
Zużycie wody z wodociągów w gospodarstwach domowych na 1 mieszkańca miast wynosiło 32,3 m3/rok (88,5 dm3/d) i było niższe od średniej krajowej – 41,6 m3/rok (113,9 dm3/d).
Zwodociągowanie terenów wiejskich jest bardzo zróżnicowane, od 3,7% do 100% wsi 
(w 22 gminach), przy średnim wskaźniku wojewódzkim (na koniec 2000 r.) około 71,0%. Średni poziom zwodociągowania gospodarstw w województwie wyniósł ok. 61% i był niższy od średniego krajowego – (ok. 68%). Najlepsze zaopatrzenie w wodę z wodociągów komunalnych jest w powiatach hajnowskim, wysokomazowieckim, bielskim i zambrowskim, a najgorsza 
w grajewskim i kolneńskim. 
Z oceny możliwości rozwoju i funkcjonowania systemu wynika, że:
•	generalnie istniejące studnie wiercone będą w perspektywie pokrywać zapotrzebowanie województwa na wodę,
•	potrzeby budowy nowych ujęć mogą wystąpić sporadycznie, w tym w mieście Białymstoku w okresie poperspektywicznym (kierunkowym),
•	intensywnie rozwija się wodociągowanie obszarów wiejskich województwa – odsetek mieszkań zwodociągowanych wzrósł z ok. 20% w 1994 r. do 60% w 2000 r.,
•	głównym problemem będzie wyrównywanie dysproporcji w zaopatrzeniu w wodę w kierunku całkowitego zwodociągowania zabudowy zwartej miast i wsi,
•	będzie konieczność dostosowania urządzeń uzdatniania wody, do jej produkcji zgodnej ze standardami jakościowymi Unii Europejskiej.
7.7. Systemy odprowadzania i oczyszczania ścieków i wód opadowych
Systemy miejskie scentralizowanej kanalizacji sanitarnej posiadają 34 z 36 miast województwa podlaskiego. Ścieki sanitarne odprowadzane są do oczyszczalni:
•	komunalnych, w 30 miastach, o łącznej przepustowości 212 300 m3/d,
•	zakładowej – Spółdzielni Mleczarskiej „Mlekovita” w Wysokiem Mazowieckiem,
•	m. Białegostoku z kanalizacji m. Wasilkowa i m. Supraśl,
•	m. Łapy z kanalizacji m. Suraża.
Ścieki z sieci kanalizacyjnej w Kolnie odprowadzane są bezpośrednio do odbiornika (bez urządzeń oczyszczających). W Drohiczynie i Kolnie realizacja oczyszczalni ścieków jest w fazie realizacji.
Długość sieci kanalizacyjnej w miastach wynosiła na koniec 2001 r. 994 km, a korzystało 
z niej 77,1% ludności województwa (w kraju 83,6%). Wskaźnik przewyższający średnią krajową występuje w Białymstoku, Łomży i Zambrowie.
Systemy wiejskie odprowadzania i oczyszczania ścieków (na koniec 2002 roku) posiadało 39 ośrodków gminnych i 10 wsi. Łączna przepustowość oczyszczalni ścieków tych systemów wynosi 11 399 m3/d. W dwóch ośrodkach gminnych ścieki odprowadzane są do zakładowych oczyszczalni ścieków, a w jednej z wsi gminnych realizowane są przydomowe oczyszczalnie ścieków. Urządzenia oczyszczania ścieków posiada 60% ośrodków gminnych.
Sieć kanalizacji sanitarnej istnieje w 66 gminach, z tego w 11 jest to tylko kanalizacja lokalna odbierająca ścieki z zakładowych budynków mieszkalnych z odprowadzeniem do oczyszczalni zakładowych lub zbiorników bezodpływowych – do wywożenia.
Długość sieci kanalizacji sanitarnej wiejskiej na koniec 2001 r. wynosiła 472 km w 3,5% skanalizowanych wsiach. Wskaźnik procentowy mieszkań korzystających z kanalizacji zbiorczej wynosił ok. 8,8% i był 7–krotnie mniejszy od wskaźnika zwodociągowania.
Ilość ścieków odprowadzanych w 2001 r. kanalizacją sanitarną wynosiła 32,9 hm3/rok, z tego 32,51 hm3/rok, tj. 98,8% ścieków było oczyszczonych mechaniczno – biologicznie. Ścieki oczyszczone stanowiły około 38,6% łącznej przepustowości oczyszczalni wynoszącej 
230 699 m3/d.
Zakładowe oczyszczalnie mechaniczno – biologiczne w ilości 71 sztuk w województwie, 
z których 18 przyjmowało ścieki z budynków mieszkalnych, w tym 1 z całego miasta, dwie 
z ośrodków gminnych, dwie ze wsi i 12 z zakładowych osiedli mieszkaniowych.
Wody opadowe z terenów zainwestowania w województwie są w większości odprowadzane powierzchniowo. Kanalizacja deszczowa występuje przede wszystkim w miastach. Znaczna część terenów zabudowy ekstensywnej miast jeszcze jej nie posiada. Większość starych kanałów deszczowych na wylotach do odbiorników nie posiada urządzeń podczyszczających, a nowe realizowane są już z takimi urządzeniami.
Ważniejsze problemy do rozwiązania w zakresie gospodarki wodno – ściekowej województwa podlaskiego to:
•	skanalizowanie wszystkich większych jednostek osadniczych o zwartej zabudowie i oczyszczanie ścieków w stopniu zgodnym z wymogami ochrony sanitarnej wód,
•	uporządkowanie gospodarki ściekowej w zabudowie rozproszonej,
•	zabezpieczenie sanitarne stref zasobowych komunalnych ujęć wód,
•	uporządkowanie i rozbudowa systemów kanalizacji deszczowej, zwłaszcza w obszarach chronionych.
7.8. Gospodarka odpadami
Odpady komunalne składowane są w województwie na 92 miejskich, miejsko – gminnych wysypiskach, z których 28 spełnia wymogi sanitarnej ochrony środowiska (stan na koniec 2000 roku) oraz na wysypiskach wiejskich. W Suwałkach funkcjonuje Zakład Utylizacji Odpadów 
o zdolności przerobowej 80 t/d. W budowie jest podobny zakład z sortownią i kompostownią na terenie wysypiska m. Białegostoku w Hryniewiczach. Łączna ilość zarejestrowanych w 1999 r. odpadów stałych wywiezionych na wysypiska komunalne wyniosła 1 169,5 dam3, z tego 
859,7 dam3 (73,5%) odpadów z budynków mieszkalnych. System selektywnej zbiórki odpadów umożliwiający recykling surowców wtórnych jest dopiero wdrażany. Na terenach wiejskich rozpowszechnia się system gromadzenia odpadów w kontenerach i wywożenia ich na najbliższe urządzone wysypisko komunalne.
Odpady przemysłowe, których w województwie wytworzono w 1999 r. 699,1 tys. ton (z tego 500,7 tys. ton – 71,6% wykorzystano gospodarczo) składowane były na wysypiskach przemysłowych. Na wysypiskach tych do końca 1999 r. nagromadzono 2 327 tys. ton odpadów, z tego 2 018 tys. ton nieorganicznych z procesów termicznych. W największym stopniu wykorzystywane są gospodarczo odpady z rolnictwa, przetwórstwa żywności i drewna oraz nieorganiczne 
z procesów termicznych. Niektóre z odpadów przemysłowych składowane są na wysypiskach komunalnych. Największe wysypiska odpadów przemysłowych posiadają zakłady: „Elektrociepłownia II Białystok”, „Cukrownia Łapy”, „Zakłady Przemysłu Sklejek” w Białymstoku, ZNTK w Łapach, Wytwórnia Mączki Kostnej „MANO” we wsi Górskie koło Rutek i Galwanizernia Wytwórczo – Usługowej Spółdzielni Pracy w Zambrowie.
Odpady przemysłowe niebezpieczne dla środowiska (np. zużyte oleje, świetlówki, akumulatory) przekazywane są poza województwo do zakładów specjalistycznych.
Odpady medyczne wymagające specjalnych technologii utylizacji, w części przekazywane są do zakładów utylizacji poza województwo, część natomiast utylizowana jest w spalarkach Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. K. Dłuskiego w Białymstoku, Samodzielnego Publicznego ZOZ w Hajnówce, Wojewódzkiego Szpitala w Łomży oraz Samodzielnego Publicznego Szpitala Wojewódzkiego w Suwałkach. Samodzielne Publiczne ZOZ w Bielsku Podlaskim, Dąbrowie Białostockiej, Łapach, Sokółce, Mońkach i Kolnie oraz Specjalistyczny Dermatologiczny Szpital w Białymstoku – spalają swoje odpady w piecach nieprzystosowanych do utylizacji odpadów medycznych.
Centralne mogilniki przeterminowanych środków ochrony roślin i innych środków chemicznych – całkowicie wypełnione, stwarzają problem zagrożenia środowiska. Mogilniki takie znajdują się w Baciutach w gminy Turośń Kościelna oraz w Folwarkach Tylwickich w gminy Zabłudów, a w Anusinie w gminy Siemiatycze i Zbójnej – Dębnikach są w trakcie likwidacji.
Ważniejszymi problemami w zakresie gospodarki odpadami stałymi są: dostosowanie istniejących wysypisk do obowiązujących norm sanitarnych, ograniczenie ilości odpadów trafiających na wysypiska, rozwiązanie problemu odpadów medycznych i mogilników, wdrażanie nowoczesnych technologii unieszkodliwiania oraz selektywnej zbiórki odpadów i recyklingu.
8. System transportowy
8.1. System transportu drogowego
8.1.1. Drogi ekspresowe i krajowe
Wg rozporządzenia R.M. z 15.12.1998 r. (Dz. U. Nr 160, poz. 1071) o numeracji i klasach oraz wg zarządzeń Nr 6 z 9.05.2000 r. i Nr 17 z 8.12.2000 r. Dyrektora Generalnej Dyrekcji Dróg Publicznych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie ustalenia sieci autostrad, dróg ekspresowych oraz dróg o znaczeniu obronnym (Dz. U. Nr 120, poz. 1283) przez obszar województwa podlaskiego przebiegają następujące drogi krajowe (w tym ekspresowe – S):
Nr S 8 kl. GP – Granica państwa – Kudowa Zdrój – Kłodzko – Ząbkowice Śląskie – Wrocław – Oleśnica – Kępno – Wieluń – Piotrków Trybunalski – Rawa Mazowiecka – Warszawa – Wyszków – granica województwa – Zambrów – Białystok – Korycin – Augustów – Suwałki – Budzisko – granica państwa.
Nr 16 kl. GP – Dolna Grupa – Grudziądz – Iława – Ostróda – Olsztyn – Mrągowo – Ełk – granica województwa – Augustów – Pomorze – Poćkuny – Ogrodniki – granica państwa.
Nr S 19 kl. GP – Granica państwa – Kuźnica Białostocka – Białystok – Siemiatycze – granica województwa – Międzyrzec Podlaski – Kock – Lubartów – Lublin – Kraśnik – Janów Lubelski Niecko – Rzeszów.
Nr 58 kl. G – Olsztynek – Jedwabne – Szczytno – Ruciane Nida – Pisz – Biała Piska – granica województwa – Szczuczyn.
Nr 61 kl. G – Warszawa – Jabłonna – Legionowo – Serock – Różan – Ostrołęka – granica województwa – Łomża – Grajewo – Augustów.
Nr 62 kl. G – Strzelno – Kobylniki – Radziejów – Brześć Kujawski – Włocławek – Płock – Wyszogród – Nowy Dwór Mazowiecki – Pomiechówek – Serock – Wierzbica – Wyszków – granica województwa – Drohiczyn – Anusin (droga Nr S 19).
Nr 63 kl. G – Granica państwa – Węgorzewo – Giżycko – Pisz – granica województwa – Kisielnica – Łomża – Zambrów – granica województwa – Ceranów – Sokołów Podlaski – Siedlce – Łuków – Radzyń Podlaski – Wisznice – Słowatycze – granica państwa.
Nr 64 kl. G – Piątnica Poduchowna – Wizna – Stare Jeżewo.
Nr 65 kl. G – Granica państwa – Gołdap – Olecko – Ełk – granica województwa – Grajewo – Mońki – Białystok – Bobrowniki – granica państwa.
Nr 66 kl. G – Zambrów – Wysokie Mazowieckie – Brańsk – Bielsk Podlaski – Kleszczele – Czeremcha – Połowce – granica państwa.
Dopuszczalne obciążenie dróg krajowych wyrażone w kN nacisku na pojedynczą oś pojazdu wg rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 62, poz. 563):
•	100 kN na drogach o numerach: S 8, 16 (z wyjątkiem odcinka Augustów – Ogrodniki – granica państwa), S 19, 61 (z wyjątkiem odcinka Grajewo – Augustów), 63 (z wyjątkiem odcinka granica państwa – Łomża), 64, 65 i 66 (z wyjątkiem odcinka Bielsk Podlaski - Czeremcha - granica państwa),
•	80 kN na pozostałych odcinkach dróg krajowych w województwie.
Długość dróg ekspresowych i krajowych w województwie podlaskim wynosi ogółem 979 km, z tego w administracji GDDP OP-W w Białymstoku – 936 km (w tym 7,6 km drogi 
Nr S 8 w Białymstoku), a w administracji miast – powiatów grodzkich ok. 43,3 km (Białystok Nr S 19 i 65 – 20 km, Łomża Nr 61 i 63 – 10,4 km i Suwałki Nr S 8 – 12,9 km).
Szerokość jezdni dróg ekspresowych i krajowych wynosi od 5 do 12,5 m. Przeważająca większość dróg ma przekroje jednojezdniowe o szerokości 7 lub 6 m. Odcinki dwujezdniowe są tylko na drodze Nr S 8 w m. Białymstoku i fragmenty w gminy Choroszcz oraz w Suwałkach.
Obiekty mostowe na drogach ekspresowych i krajowych województwa, to 152 mosty i wiadukty oraz 1 tunel i 1 przejście podziemne o konstrukcji żelbetowej, stalowej i betonowej, 
o klasie obciążenia A, B i C. Według 6-cio punktowej skali, stan techniczny obiektów mostowych GDDP OP-W w Białymstoku oceniany jest na 2 do 4,92 punktu. 76 obiektów oceniono na 3 i mniej punktu.
Ruch drogowy i przepustowość
Średni dobowy ruch drogowy w pojazdach rzeczywistych na dobę (p/d) i analizę przepustowości na drogach ekspresowych i krajowych przedstawia poniższa tabela.

L.p.	
Nr drogi	Średni dobowy ruch w 2000 r.	Szerokość jezdni 
w m przyjęta do analizy	Natężenie krytyczne przy poziomie swobodnego ruchu D w p/h	Miarodajny ruch godzinowy w 50 godzinie roku w p/h	
1	2	3	4	5	6	
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10	S 8
16
S 19
58
61
62
63
64
65
66	6 261
2 503
4 801
1 866
4 856
1 394
3 693
2 186
3 662
1 939	7 i 6
6
7 i 6
5
7 i 6
6
6
6
7 i 6
6 i 5	1 250 i 1 050
1 050
1 250 i 1 050
600
1 250 i 1 050
1 050
1 050
1 050
1 250 i 1 050
1 050 i 600	750
200
700
200
500
150
350
200
700
200	

Średni dobowy ruch na w/w drogach ekspresowych i krajowych wynosił w 2000 r. – 4 184 p/d. W ciągu 5 lat nastąpił wzrost ruchu o ok. 28%, a na drodze Nr S 8 – ok. 54%. Z porównania natężenia krytycznego, przy poziomie swobody ruchu D z miarodajnym ruchem godzinowym 
w 50 godzinie roku wynika, że istniejące przekroje dróg ekspresowych i krajowych posiadają rezerwy przepustowości, jednak mogą wystąpić zahamowania płynności ruchu na niektórych skrzyżowaniach dróg o numerach: S 8, S 19, 61 i 65.
8.1.2. Drogi wojewódzkie
Ustalone rozporządzeniem RM z 15.12.1998 r., w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych 
i wojewódzkich (Dz. U. Nr 160, poz. 1071) i uchwałami o Nr XIII/60/99, XV/78/99, XXVII/206/2000 Sejmiku Województwa Podlaskiego w sprawie zaliczenia niektórych odcinków dróg do kategorii dróg wojewódzkich, o numerach określonych w zarządzeniu Nr 10 Dyrektora Generalnej Dyrekcji Dróg Publicznych z 22.08.2000 r. i klasach zgodnie z zarządzeniem Dyrektora Podlaskiego Zarządu Dróg Wojewódzkich w Białymstoku z dnia 10 kwietnia 2002 r. w sprawie podziału dróg na klasy techniczne przedstawia poniższe zestawienie:

L.p. 	Nr drogi	Nazwa drogi	Klasa techniczna	
1	2	3	4	
1.	640	Droga Nr 19 /Anusin/ - Radziłłówka – granica państwa	G	
2.	645	Myszyniec – Dęby – Nowogród – Łomża	G	
3.	647	Dęby – Kolno – Gromadzyn – Wykno – Stawiski	Z	
4.	648	Miastkowo – Nowogród... Morgowniki – Korzeniste – Stawiski – Przytuły 	Z	
5.	651	Gołdap – Żytkiejmy – Szypliszki – Sejny	Z	
6.	652	Kowale Oleckie – Suwałki	Z	
7.	653	Sedranki – Bakałarzewo – Suwałki – Sejny – Poćkuny	G	
8.	655	Kąp – Wydminy – Olecko – Raczki – Suwałki – Rutka Tartak	Z	
9.	658	Droga 640 – Kudelicze – Pawłowicze – Grabarka – Kajanka	Z	

1	2	3	4	
10.	659	Topczewo – Hodyszewo – Nowe Piekuty – Dąbrówka K. – droga Nr 66	Z	
11.	663	Pomorze – Sejny	Z	
12.	664	Raczki – Augustów – Lipsk – granica państwa	Z/G/Z	
13.	668	Piątnica Poduchowna – Przytuły – Osowiec	Z	
14.	670	Osowiec – Dąbrowa Białostocka – Nowy Dwór – granica państwa	Z/G	
15.	671	Sokolany – Korycin – Knyszyn – Stare Jeżewo – Sokoły	Z/G/Z	
16.	673	Lipsk – Dąbrowa Białostocka – Sokółka	G/Z	
17.	674	Sokółka – Krynki	Z	
18.	676	Białystok – Supraśl – Krynki – granica państwa 	G/Z	
19.	677	Łomża /droga 63/ - Śniadowo – Ostrów Mazowiecka – Małkinia – Kosów Lacki – Sokołów Podlaski	G	
20.	678	Białystok – Sokoły – Wysokie Mazowieckie	G	
21.	679	Łomża – Podgórze – Gać – Mężenin	Z	
22.	681	Roszki – Wodźki – Łapy – Poświętne – Brańsk – Ciechanowiec	G	
23.	682	Łapy – Turośń Dolna – Markowszczyzna	G	
24.	685	Zabłudów – Narew – Nowosady – Hajnówka – Kleszczele	G/Z	
25.	686	Zajma – Michałowo – Jałówka	Z	
26.	687	Juszkowy Gród – Bondary – Narewka – Nowosady	Z	
27.	689	Bielsk Podlaski – Hajnówka – Białowieża – granica państwa	G/Z	
28.	690	Czyżew Osada – Ciechanowiec – Siemiatycze	G	
29.	693	Kleszczele – Siemiatycze	Z	
30.	694	Przyjmy – Brok – Ciechanowiec	G	

Dopuszczalne obciążenie dróg wojewódzkich wyrażone w kN nacisku na pojedynczą oś wynosi 80 kN (wg uzgodnienia z Podlaskim Zarządem Dróg Publicznych w Białymstoku).
Długość dróg wojewódzkich ogółem na koniec 2000 r. wynosiła 1 216 km a na koniec 2001 r. 1 234 km, w tym o nawierzchni twardej 1 233 km (1 211 ulepszonej) oraz 1 km gruntowej.
•	W gestii Podlaskiego Zarządu Dróg Wojewódzkich było na koniec 2000 r. – 1 169 km, 
w tym 1 168 km o nawierzchni twardej (1 155 ulepszonej) i 1 km gruntowej.
•	W zarządzie miast – powiatów grodzkich było na koniec roku 2000 ogółem 47 km dróg wojewódzkich o nawierzchni twardej ulepszonej, z tego w Białymstoku – 18 km, Łomży 
– 9 km i w Suwałkach – 20 km.
Szerokość jezdni dróg wojewódzkich wynosi od 5 do 10 m z wyjątkiem krótkiego odcinka drogi Nr 676 w Białymstoku (ul. Jana Pawła II i Al. Solidarności) o przekroju dwujezdniowym 2x7 m.
Obiekty mostowe na drogach wojewódzkich, to 172 (3 494 m) mosty i wiadukty o konstrukcji żelbetowej, stalowej i betonowej, o klasie obciążenia B i C. Według skali 6-cio punktowej stan techniczny obiektów mostowych w zarządzie PZDW oceniany jest od 1,73 do 4,87 punktów, 28 obiektów oceniono na 3 punkty i mniej.

Ruch drogowy i przepustowość na drogach wojewódzkich
Średni dobowy ruch drogowy w pojazdach rzeczywistych (p/d) i analizę przepustowości na drogach wojewódzkich przedstawiono w tabeli.

L.p.	
Nr drogi	Średni dobowy ruch 
w 2000 r. 	Szerokość jezdni w m przyjęta do analizy	Natężenie krytyczne przy poziomie swobody ruchu D
w p/h	Miarodajny ruch godzinowy w 50 godzinie roku w p/h	
1	2	3	4	5	6	
1.	640	591	6	1 050	50	
2.	645	2 318	5 i 7	600 i 1 250	150	
3.	647	1 044	5	600	100	
 4.	648	763	5	600	50	
5.	651	807	5 i 5,5	600 i 850	50	
6.	652	602	5 i 5,5	600 i 850	50	
7.	653	2 037	6 i 8	1 050 i 1 250	200	
8.	655	1 758	5,5 i 6	850 i 1 050	150	
9.	658	350	4,5 i 5,5	400 i 850	10	
10.	659	350	5 i 6	600 i 1 050	50	
11.	663	1 307	6	1 050	100	
12.	664	1 279	5,5 i 6	850 i 1 050	100	
13.	668	982	4; 5 i 5,5	400, 600 i 850	100	
14.	670	603	5 i 6	600 i 1 050	50	
15.	671	1 007	5; 5,5; 6 i 7	600, 850, 1 050 i 1 250	100	
16.	673	1 615	6 i 7	1 050 i 1 250	150	
17.	674	1 018	5 i 6	600 i 1 050	100	
18.	676	2 084	6 i 7	1 050 i 1 250	450	
19.	677	5 587	7	1 250	500	
20.	678	3 417	6 i 7	1 050 i 1 250	350	
21.	679	530	5	600	50	
22.	681	2 102	5; 6 i 7	600, 1 050 i 1 250	150	
23.	682	3 124	6 i 7	1 050 i 1 250	250	
24.	685	1 781	5; 6 i 7	600, 1 050 i 1 250	150	
25.	686	833	5 i 6	600 i 1 250	50	
26.	687	897	6	1 050	100	
27.	689	2 057	5; 6 i 7	600, 1 050 i 1 250	300	
28.	690	1 086	5; 5,5; 6 i 7	600, 850, 1 050 i 1 250	100	
29.	693	1 080	5,5 i 7	850 i 1 250 	100	
30.	694	816	5	600	50	

Średni dobowy ruch na w/w drogach wojewódzkich wynosił w 2000 r. – 1 446 p/d. W ciągu 
5 lat nastąpił wzrost ruchu o ok. 28%. 
Z porównania natężenia krytycznego przy poziomie swobody ruchu D miarodajnym ruchem godzinowym w 50 godzinie roku wynika, że istniejące przekroje dróg wojewódzkich posiadają rezerwy przepustowości. Natomiast problemy pojawiają się głównie w obszarach zabudowy 
i skrzyżowaniach z drogami krajowymi.
8.1.3. Drogi powiatowe
Ustalone wg art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872) na obszarze województwa podlaskiego drogi powiatowe wg stanu na 31.12.2000 r. ogółem miały długość 7 889 km, 
w tym o nawierzchni twardej 5 929 km (w tym 4 266 ulepszonej) i o nawierzchni gruntowej 
1 960 km.
•	W zarządzaniu miast – powiatów grodzkich, było ogółem 174 km, w tym dróg o nawierzchni twardej 158 km (w tym twardej ulepszonej 150 km) i 16 km o nawierzchni gruntowej.
•	W największych miastach województwa było dróg: 82 km w Białymstoku, 22 km w Łomży i 70 km (w tym 16 km gruntowych) w Suwałkach.
8.1.4. Drogi gminne
Ustalone na podstawie przepisów jw. drogi gminne, według stanu na dzień 31.12.2000 r. 
w województwie podlaskim miały długość 8 177 km, z tego 2 445 km miało nawierzchnię twardą (w tym 1 163 km twardą ulepszoną) a 5 732 km gruntową. Gminy poza miastami grodzkimi posiadały 7 813 km dróg, z tego 2 202 km o nawierzchni twardej (a 982 km twardej ulepszonej) oraz 5 611 km o powierzchni gruntowej. Miasta o statusie powiatów grodzkich posiadały ogółem 364 km dróg, w tym Białystok – 228 km, o nawierzchni twardej 153 km, 
w tym 133 km ulepszonej i 75 km gruntowej, Łomża – 60 km o nawierzchni twardej, w tym 
18 km ulepszonej oraz Suwałki 76 km, z czego o nawierzchni twardej ulepszonej 30 km, 
a gruntowej 46 km.
8.1.5. Gęstość dróg publicznych o nawierzchni twardej w obszarze województwa
Według stanu na koniec 2000 r. wynosiła 52,4 km/100 km2 (w kraju 79,9), w tym o nawierzchni twardej ulepszonej 37,7 km/100 km2 (w kraju 65,8). Plasowało to województwo na 15 miejscu w kraju w kategorii dróg twardych a na 16 w kategorii dróg twardych ulepszonych. Układ przestrzenny dróg jest wystarczający pod względem obsługi sieci osadniczej, natomiast pod względem nawierzchni ich stan jest niezadowalający.
8.1.6. Stan techniczny dróg
Stan techniczny dróg ekspresowych i krajowych
Ze względu na wzrost w latach 1995 – 2000 ruchu ogółem o 28%, a na drodze Nr S 8 o 54% oraz niedostosowanie standardu nawierzchni do obciążeń i ograniczone środki finansowe dla potrzeb remontowych, następuje przyspieszony proces degradacji nawierzchni dróg.
Stan techniczny nawierzchni dróg ekspresowych i krajowych w województwie przedstawiał się w roku 2000 następująco 39% nawierzchni było w stanie dobrym, 38% w stanie niezadowalającym i 26% w stanie złym (w kraju odpowiednio: 23%, 42% i 35%) i był lepszy niż średnio w kraju. Znaczna poprawa stanu w 2000 r. w stosunku do roku 1999 (25%, 43% i 38%), była głównie wynikiem dokonania modernizacji drogi 61 z udziałem środków Phare.
Udział procentowy dróg w stanie krytycznym (% stanu D) na terenie GDDP OP-W w Białymstoku przedstawiał się w roku 2000 w stosunku do kraju następująco: szorstkość – 2% (kraj 11,5%), koleiny – 12% (kraj 15,9%), równość podłużna 6% (kraj 6,6%), tj. wszystkie wskaźniki były niższe niż średnie w kraju.
Stan techniczny dróg wojewódzkich
Z przeprowadzonych badań i ocen wizualnych wynika, że na drogach o charakterze tranzytowym o SDR większym niż 3 000 p/d w latach 1999 – 2000 tempo degradacji jest największe. Na drogach tych nastąpił duży przyrost głębokości kolein, na całej długości wystąpił stan krytyczny w zakresie równości podłużnej oraz stan krytyczny nośności na co najmniej 50% długości dróg. Stanem takim charakteryzują się drogi:
•	Nr 653 Suwałki – Sejny,
•	Nr 676 Białystok – Supraśl,
•	Nr 677 Łomża – granica województwa – (Ostrów Mazowiecka),
•	Nr 678 Białystok – Wysokie Mazowieckie,
•	Nr 682 Łapy – Markowszczyzna.
Ogółem w stanie krytycznym w zakresie równości podłużnej jest 23% (270 km) dróg. Blisko 35% dróg wojewódzkich (ponad 416 km) nie spełnia wymogów technicznych odnośnie szerokości jezdni. Konstrukcje nawierzchni w wielu przypadkach nie są dostosowane do nośności 
80 kN/oś.
Stan techniczny obiektów mostowych na drogach krajowych i wojewódzkich przy aktualnie dopuszczonej masie całkowitej pojazdów 42 t pogarsza się w coraz szybszym tempie, ponieważ większość z nich została wybudowana dla pojazdów o masie 20 t (do 1952 r.) i 30 t (do 1960 r.). Na drogach krajowych klasy GP i G, o wymaganej klasie obciążenia A obiektów mostowych jest tylko 8. Na drogach wojewódzkich klasy G żaden most nie spełnia klasy obciążenia A, a na drogach klasy Z warunek obciążenia mostów klasy B spełniają tylko 3 mosty.
8.2. System transportu kolejowego
Linie państwowe ustalone rozporządzeniem RM z 08.02.2000 r. w sprawie wykazu linii kolejowych, które ze względów gospodarczych, społecznych, obronnych lub ekologicznych mają znaczenie państwowe (Dz. U. Nr 13, poz. 156), w województwie podlaskim to:
•	Warszawa – Rembertów – Zielonka – Białystok – Sokółka – Kuźnica Białostocka – granica państwa – (na odcinku Warszawa – Sokółka w I europejskim korytarzu transportowym), magistralna, zelektryfikowana, do Białegostoku dwutorowa o nawierzchni typu ciężkiego, o dopuszczalnym nacisku 22,5 kN/oś, o dobrym stanie technicznym tego odcinka, Vmax – 120 km/h, na dalszym przebiegu jednotorowa, o nacisku 21 kN/oś, o dobrym stanie technicznym, Vmax – 100 km/h,
•	Siedlce – Czeremcha – Hajnówka – Nieznany Bór, do Czeremchy dwutorowa, dalej jednotorowa, na odcinku Siedlce – Hajnówka nawierzchnia typu średniego, stan techniczny dobry, Vmax – 80 km/h, na odcinku Hajnówka – Nieznany Bór stan techniczny zły, 
Vmax –  15 km/h,
•	Olsztyn – Szczytno – Wielbark – Ostrołęka – Śniadowo – Łapy – jednotorowa, nawierzchnia typu średniego, stan techniczny dobry, Vmax – 80 km/h, zawieszone kursowanie pociągów osobowych,
•	Białystok – Ełk – Kętrzyn – Korsze – Bartoszyce – jednotorowa, zelektryfikowana na odcinku Białystok – Ełk, nawierzchnia typu średniego, stan techniczny poniżej dobrego, 
Vmax – 100 km/h,
•	Sokółka – Suwałki – Trakiszki – granica państwa – leżąca w I europejskim korytarzu transportowym, jednotorowa, nawierzchnia typu średniego, stan techniczny dobry, na odcinku Sokółka – Dąbrowa Białostocka Vmax – 80 km/h, na odcinku Dąbrowa Białostocka – Suwałki Vmax – 90 km/h i na odcinku Suwałki – Trakiszki Vmax – 60 km/h,
•	Olecko – Suwałki – jednotorowa, nawierzchnia typu średniego, stan techniczny poniżej dobrego, Vmax – 50 km/h, w 1996 r. zawieszono ruch osobowy ze względów ekonomicznych,
•	Turczyn – Białystok – Starosielce – łącznica jednotorowa, nawierzchnia typu średniego, stan techniczny dobry, Vmax – 40 km/h, zawieszone ze względów ekonomicznych kursowanie pociągów,
•	Papiernia – Las Suwalski – łącznica jednotorowa, nawierzchnia typu średniego, stan techniczny dobry, Vmax – 30 km/h.
Linie wojewódzkie pozostałe:
•	Białystok – Zubki Białostockie – linia jednotorowa, nawierzchnia typu średniego, stan techniczny powyżej dobrego, Vmax – 80 km/h, w 2000 r. zawieszono ruch osobowy,
•	Czeremcha – Brześć Litewski – linia jednotorowa, nawierzchnia typu średniego, stan techniczny dobry, Vmax – 50 km/h, w 1999 r. zawieszono ruch towarowy,
•	Czeremcha – Białystok – linia jednotorowa, nawierzchnia typu średniego, stan techniczny zły, Vmax – 30 km/h, zagrożona zamknięciem z przyczyn technicznych,
•	Śniadowo – Łomża – linia jednotorowa, nawierzchnia typu lekkiego, stan techniczny zły, 
Vmax – 30 km/h, zagrożona zamknięciem z przyczyn technicznych, w 1999 r. zawieszono ruch osobowy,
•	Czerwony Bór – Zambrów – jednotorowa, nawierzchnia typu lekkiego, stan techniczny niedostateczny, Vmax – 15 km/h, w 1999 r. zawieszono ruch pociągów,
•	Lewki – Hajnówka – Białowieża – linia jednotorowa, nawierzchnia typu lekkiego, 
w 1999 r. zamknięta ze względu na niedostateczny stan techniczny,
•	Hajnówka – Siemianówka – Cisówka – granica państwa – linia jednotorowa, nawierzchnia typu średniego, stan techniczny dobry, Vmax – 80 km/h, grozi ograniczenie lub zawieszenie przewozów pasażerskich.
Na terenie województwa jest ok. 79 km linii i bocznic szerokotorowych, w tym:
•	granica państwa – Kuźnica Białostocka – Gieniusze o długości ok. 27 km, stan techniczny torów dostateczny, na odcinku granica państwa – Sokółka Vmax – 50 km/h i na odcinku 5 km Vmax – 20 km/h i niedostateczny na odcinku Sokółka – Gieniusze, gdzie w 1999 r. zawieszono ruch pociągów,
•	granica państwa – Chryzanów o długości ok. 27 km, na odcinku granica państwa – Zabłotczyzna ok. 20 km stan techniczny torów dostateczny, Vmax – 30 km/h i na odcinku ok. 6km Vmax – 20 km/h, na pozostałym odcinku ze względu na stan techniczny zawieszono ruch pociągów analogicznie jak na 5 bocznicach kolejowych w gminie Narewka.
Długość linii kolejowych na obszarze województwa wynosi ogółem 854 km, w tym jednotorowych 746 km, dwu i więcej torowych 108 km, zelektryfikowanych 217 km, szerokotorowych 79 km, a na 100 km2 przypada 4,2 km linii.
Przewozy osobowe i towarowe
W latach 1989 – 1999 nastąpił spadek przewozów osobowych i towarowych, tj:
•	w przewozie osób o 555,7 mln (z 951,5 w 1989 r. do 395,8 w 1999 r.),
•	w przewozie ładunków o 202, 1 mln ton (z 388,9 w 1989 r. do 186,8 w 1999 r.).
Tak gwałtowny spadek zapotrzebowania na przewozy kolejowe w kraju może oznaczać dalsze zamykanie linii nierentownych, w tym także w województwie podlaskim, mimo iż ma ono najniższy w kraju wskaźnik gęstości sieci na 100 km2.
Stan techniczny infrastruktury kolejowej w Polsce i województwie z uwagi na brak dostatecznych środków finansowych pogarsza się. W pełnej sprawności technicznej utrzymuje się tylko linie najważniejsze. Na pozostałych liniach naprawy ogranicza się do zapewniających bezpieczeństwo ruchu, a jego organizację dostosowuje się do warunków technicznych.
Dworce kolejowe i przystanki, których w województwie jest ogółem 111 są w stanie niezadowalającym. W szczególności dotyczy to dworców w: Białymstoku, Grajewie, Suwałkach, Augustowie, Sokółce, Łapach, Czyżewie i Kuźnicy Białostockiej. Wiele przystanków zostało zniszczonych, a szereg z nich nie odpowiada realnym potrzebom. Sytuacja ta zmusza PKP do weryfikacji sposobu wykorzystania obiektów dworcowych i przekształceń własnościowych 
(np. przekazywanie samorządom).
8.3. Wskaźnik motoryzacji
W województwie podlaskim wskaźnik wyrażony ilością samochodów osobowych przypadających na 1 000 mieszkańców na koniec 1999 r. wynosił 190, przy ilości samochodów osobowych ogółem 232 033 i zaludnieniu 1 222 709 osób. Analogiczny wskaźnik w kraju wynosił 240, przy ilości samochodów osobowych 9 282 816 i zaludnieniu 38 653 600 osób.
8.4. Techniczne zaplecze motoryzacji
Województwo wg stanu na 31.12.1999 r. posiadało 282 stacji paliw, 12 MOP (Miejsc Obsługi Podróżnych) I i II kategorii zlokalizowanych przy głównych drogach krajowych oraz większe ilości stanowisk parkingowych w największych miastach województwa, proporcjonalne do ich funkcji i zaludnienia (zbyt jednak małe w stosunku do potrzeb).

8.5. Międzymiastowa komunikacja autobusowa
Prowadzona jest w województwie przez 11 podmiotów gospodarczych, tj.: w Białymstoku 
z placówkami terenowymi w Sokółce i Dąbrowie Białostockiej, Bielsku Podlaskim z placówką terenową w Hajnówce, Łomży z placówkami terenowymi w Grajewie i Kolnie, Siemiatyczach, Suwałkach z placówką terenową w Augustowie oraz w Zambrowie z placówką terenową 
w Wysokim Mazowieckiem. Głównym przewoźnikiem jest Państwowa Komunikacja Samochodowa. Przedsiębiorstwa te obejmują zasięgiem działania wszystkie powiaty i gminy i zapewniają niezbędne połączenia między jednostkami sieci osadniczej. 
Uzupełniającą obsługą miast i wsi podmiejskich zajmuje się: w Białymstoku ZOKM liniami do: Wasilkowa, Choroszczy, Juchnowca, Sochoń, Fast, Grabówki, Kurian, Ogrodniczek i Supraśla, w Łomży M.P.K. liniami do: Marianowa, Nowogrodu, Konarzyc, Giełczyna, Pęzy i Poniatu, 
w Hajnówce Z.K.M. linią do Dubin i w Grajewie P.U.K. linią do Prostek.
8.6. Komunikacja pospieszna, dalekobieżna i międzynarodowa autobusowa
•	Miasto Białystok posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z 6 miastami wojewódzkimi, tj.: Warszawą, Olsztynem, Gdańskiem, Lublinem, Rzeszowem i Bydgoszczą.
•	Również miasta powiatowe grodzkie i część stolic powiatów ziemskich utrzymują połączenia z innymi miastami wojewódzkimi, tj.: Łomża z Warszawą i Olsztynem, Suwałki z Warszawą, Gdańskiem i Olsztynem, Siemiatycze i Bielsk Podlaski z Warszawą.
•	W komunikacji międzynarodowej regularne połączenia utrzymują: PPKS w Białymstoku 
z Wilnem, Grodnem, Mińskiem, Lidą i Londynem, PPKS w Siemiatyczach z Brukselą, Bredą i Kownem, PPKS w Suwałkach z Wilnem i Kolonią, „Biacomex” w Białymstoku 
z Grodnem, Rygą, Mińskiem, Brukselą i Aachen.
8.7. Przewozy osobowe i towarowe PKS
W Polsce w latach 1990 – 1999 nastąpił spadek w przewozach osób o 1 084,1 mln osób 
(z 2 084,7 w 1990 r. do 1 000,6 w 1999 r.), a w przewozach ładunków o 224,0 mln ton 
(z 1 292,4 w 1990 r. do 1 068,4 w 1999 r.).
8.8. Komunikacja zbiorowa komunalna
Jest ona w następujących miastach województwa podlaskiego: Białymstoku (obsługuje również Choroszcz, Wasilków i Supraśl), Sokółce, Bielsku Podlaskim, Siemiatyczach, Hajnówce, Łomży, Grajewie, Zambrowie, Suwałkach i Augustowie.
8.9. Komunikacja lotnicza
W województwie podlaskim komunikacja lotnicza nie istnieje. Są dwa lotniska sportowo – sanitarne, w Białymstoku i Suwałkach (nie przystosowane do celów komunikacyjnych). Z lotniska w Białymstoku korzysta również Podlaski Oddział Straży Granicznej. Tereny przydatne do budowy nowego lotniska regionalnego są w rejonie wsi Potoka – Topolany w gminie Michałowo.
9. Bariery rozwoju zagospodarowania przestrzennego
9.1. Bariery wynikające z ochronności środowiska przyrodniczego
Bariery te stanowią w szczególności:
•	parki narodowe i parki krajobrazowe oraz ich strefy ochronne (pkt 1.1. c), w których obowiązują zakazy lub ograniczenia modernizacji, rozbudowy i lokalizacji zagospodarowania oraz eksploatacji surowców mineralnych, wynikające z planów ich ochrony lub aktów stanowiących. Dotyczy to w szczególności ponadlokalnej infrastruktury technicznej i transportowej oraz turystyczno – wypoczynkowej,
•	obszary chronionego krajobrazu i lokalnej ochrony ekologicznej (pkt 1.1. c) oraz lasów ochronnych, wynikające z ustaleń aktów stanowiących lub miejscowych planów i studiów zagospodarowania przestrzennego. Dotyczy to w szczególności zachowania w stanie naturalnym terenów aktywnych biologicznie i ich powiązań, ograniczenia do niezbędnego minimum przeznaczenia lasów ochronnych na cele nieleśne (tylko cele infrastrukturalne), dostosowywania zagospodarowania i użytkowania turystyczno – rekreacyjnego do naturalnej chłonności i pojemności przyrodniczej terenów, zabezpieczenia przed zanieczyszczeniami sanitarnymi środowiska i harmonizowania zagospodarowania z krajobrazem,
•	zwarte kompleksy gruntów rolnych wysokich klas bonitacyjnych – chronione przed nieuzasadnionym przeznaczeniem na cele nierolnicze i zmianami stosunków wodnych. Ta bariera formalna i ekonomiczna dotyczy terenów rozwoju zainwestowania większych miast województwa, a w szczególności miasta Białegostoku, gdzie występuje na kierunku zachodnim i południowo – wschodnim rozwoju w obszarze podmiejskim,
•	obszary głównych zbiorników wód podziemnych województwa (pkt 3.1.3. b), strefy ochronne zasobów wód podziemnych komunalnych ujęć wody oraz klasy czystości wód powierzchniowych (pkt 3.1.3. a). Stwarzają one wymogi ochrony sanitarnej przed zanieczyszczeniem, wyłączania niektórych obszarów z zainwestowania, eliminowania zanieczyszczeń komunikacyjnych i energetycznych oraz stosowania kosztownych (często scentralizowanych) urządzeń odprowadzania ścieków, gromadzenia odpadów stałych i ich utylizacji,
•	obszary zagrożeń powodziowych w dolinach głównych rzek województwa oraz strefy zalania potencjalnego w wyniku ewentualnych awarii urządzeń piętrzących w zbiornikach zaporowych (pkt 3.1.9. c), w których obowiązują zakazy realizacji zagospodarowania kubaturowego o charakterze trwałym,
•	obszary deficytów wód podziemnych (pkt 3.1.3. c), w których należy unikać lokalizacji urządzeń wodochłonnych, np. przemysłu przetwórczego, rolno – spożywczego,
•	zakazy lub ograniczenia w obszarach urbanizujących się dotyczące lokalizacji urządzeń i obiektów szkodliwych dla środowiska lub mogących pogarszać jego stan poza granicami lokalizacji. Dotyczy to w szczególności lokalizacji niektórych rodzajów – branż produkcyjnych oraz lokalizacji przemysłu w obszarach zabudowy mieszkaniowej i ponadlokalnej infrastruktury technicznej, energetycznej i transportowej,
•	strefy ochrony uzdrowiskowej w miastach Augustowie i Supraślu i związane z nimi ograniczenia użytkowania i zagospodarowania wynikające z aktów prawnych nadania statusów uzdrowisk – uwzględniane w studiach gminnych i planach miejscowych zagospodarowania przestrzennego.
9.2. Bariery wynikające z ochronności prawnej środowiska kulturowego
Strefy ochrony konserwatorskiej historycznych układów urbanistycznych i ruralistycznych oraz zespołów zabudowy zabytkowej i o wartościach kulturowych, w których występują bariery i ograniczenia dotyczące w szczególności:
•	intensywności i efektywności wykorzystania terenów w strefach, w ramach ograniczeń gabarytów i sposobów zabudowy,
•	dostępności komunikacyjnej, w tym obsługi parkingowej w ramach ograniczeń gabarytów ulic (przekrojów) i wymogów sanitarnych warunków zamieszkiwania (hałas, drgania),
•	funkcjonowania zespołów w sytuacji tranzytowych ruchów komunikacyjnych, w tym zwłaszcza towarowych (np. Suwałki, Augustów, Suchowola, Sztabin),
•	poprawy standardów cywilizacyjnych i technicznego zabudowy, w sytuacjach utrudnień – własnościowych, ekonomicznych i konieczności bieżącego funkcjonowania zabudowy.
Jednostki architektoniczno – krajobrazowe, mogące stwarzać problem przeniesienia ich ustaleń w sferę planowania miejscowego – z powodu ograniczeń dla własności prywatnej i narażeń właścicieli terenów i obiektów na skutki finansowe wynikające z tych ustaleń.
Bariera kosztów realizacji ochrony konserwatorskiej, w tym programów działań rewitalizacyjnych.
Brak właściwej polityki samorządów lokalnych w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego oraz świadomości społecznej w tej kwestii.
9.3. Bariery rozwoju przemysłu i usług komercyjnych
Bariery te stanowią w szczególności:
•	zbyt mała atrakcyjność lokalizacyjna województwa i głównych jednostek osadniczych dla inwestorów zewnętrznych – krajowych i zagranicznych, w tym wynikająca z małej konkurencyjności zewnętrznej województwa,
•	brak konkurencyjnych terenów przemysłowo – usługowych o znacznej powierzchni, komunalnych lub skarbu państwa, w pełni przygotowanych infrastrukturalnie i o dobrej dostępności komunikacyjnej – przydatnych do natychmiastowej realizacji np. nowoczesnych dużych zakładów i parków technologicznych itp. Dotyczy to w szczególności m. Białegostoku,
•	dominacja branż przemysłowych o niskim stopniu nowoczesności i efektywności ekonomicznej oraz konkurencyjności na rynkach zewnętrznych, bez ustabilizowanych rynków zbytu i trwałych powiązań kooperacyjnych,
•	mała podatność majątku produkcyjnego na przekształcenia, tj. potrzeby restrukturyzacji organizacyjnej i wykorzystania dla innych typów produkcji,
•	tendencja gmin do zmian przeznaczenia niezainwestowanych jeszcze terenów produkcyjno – usługowych na inne, cieszące się doraźnym popytem cele nieprodukcyjne, np. mieszkalnictwa ekstensywnego,
•	brak wykształtowanych centrów logistycznych.
9.4. Bariery rozwoju rolnictwa i gospodarki żywnościowej
Bariery te stanowią w szczególności:
•	słaba jakość większości rolniczej przestrzeni produkcyjnej i warunków agroklimatycznych produkcji rolniczej oraz niekorzystne tendencje w strukturach demograficznych na wsi. Dotyczy to zwłaszcza wschodniej części województwa,
•	niekorzystne krajowe uwarunkowania prowadzenia i rozwoju efektywnej ekonomicznie produkcji rolniczej,
•	niedorozwój bazy przetwórczej i przechowalniczej surowców rolniczych w stosunku do możliwości surowcowych (np. ziemniaki, warzywa, owoce),
•	niski popyt na usługi na wsi i związany z tym słaby rozwój sektora usługowego – wynikający z ogólnego zubożenia ludności wiejskiej,
•	słaby rozwój sektora pozarolniczego na wsi hamujący przekształcenia struktury obszarowej gospodarstw rolnych (dot. zatrudnienia nadmiaru siły roboczej na wsi),
•	brak rozwiniętego organizacyjnie systemu atestacji i marketingu ekologicznej produkcji rolniczej, umożliwiającego zwiększenie eksportu na rynki zewnętrzne,
•	niedorozwój systemu oświaty rolniczej (w tym różnych form dokształcania) i niski ogólny poziom wykształcenia większości ludności wiejskiej,
•	niski poziom rozwoju infrastruktury technicznej na większości jeszcze terenów wiejskich. Skutkuje to obniżonymi warunkami cywilizacyjnymi życia ludności, sanitarnymi produkcji rolniczej i ograniczeniami w rozwoju pozarolniczego sektora produkcyjnego i usługowego (np. agroturystyki). Dotyczy to zwłaszcza systemów odprowadzania i utylizacji ścieków, gromadzenia i utylizacji odpadów stałych oraz gazownictwa. 
9.5. Bariery rozwoju turystyki, wypoczynku i lecznictwa uzdrowiskowego
Bariery te stanowią w szczególności:
•	ograniczenia ilościowe, jakościowe (w tym sanitarne) i przestrzenno – lokalizacyjne rozwoju urządzeń turystyki i wypoczynku na obszarach o wysokich walorach przyrodniczych 
i kulturowych objętych ochroną prawną. Dotyczy to zwłaszcza parków narodowych, parków krajobrazowych, głównych zbiorników wód podziemnych i stref ochronnych ujęć wody oraz stref ochrony konserwatorskiej,
•	ograniczona dostępność transportowa niektórych atrakcyjnych terenów, położonych peryferyjnie w stosunku do głównych szlaków transportowych, wynikająca często ze złego stanu dróg, zwłaszcza gminnych,
•	braki scentralizowanej infrastruktury technicznej (głównie kanalizacyjnej i gazowniczej) na obszarach o wysokich walorach turystycznych i wypoczynkowych, gdzie nie są możliwe lub trudne do zastosowania systemy lokalne. Dotyczy to zwłaszcza jezior i odcinków rzek szczególnie chronionych (np. rejony ujęć wody lub kąpieliskowe),
•	niewystarczająca ilość i jakość bazy usług hotelarskich o zróżnicowanym standardzie, zwłaszcza w miejscowościach i na obszarach o najwyższej atrakcyjności uzdrowiskowej, wypoczynkowej i turystycznej. Dotyczy to w szczególności: Białowieży, Augustowa, Supraśla, Tykocina, Drohiczyna, Siemiatycz, Hajnówki, Suwałk, Rajgrodu, Sejn i Mielnika oraz obrzeży parków narodowych i krajobrazowych,
•	braki terenów komunalnych lub skarbu państwa łatwo dostępnych i przygotowanych infrastrukturalnie, które mogą być zadysponowane pod lokalizacje inwestycji turystycznych, wypoczynkowych, lecznictwa uzdrowiskowego i towarzyszących.
9.6. Bariery rozwoju usług publicznych ponadlokalnych
Bariery te stanowią w szczególności:
•	niewystarczająca ilość terenów komunalnych i skarbu państwa przydatnych dla perspektywicznych inwestycji sektora usług publicznych (administracji, zdrowia, kultury, sportu, nauki i szkolnictwa oraz opieki socjalnej), zwłaszcza w Białymstoku i miastach powiatowych,
•	ograniczenia prawne i ekonomiczne możliwości rezerwowania terenów pod ważne perspektywiczne usługi publiczne i trudna ochrona istniejących zasobów terenów na te cele przed presją drugorzędnych potrzeb bieżących – zwłaszcza gdy dotyczy to własności prywatnej,
•	legislacja nie sprzyjająca tworzeniu zasobów gruntów dla perspektywicznych usług publicznych i trudności utrzymania zasobów komunalnych przeznaczonych na te cele,
•	brak w gospodarce gruntami samorządów nawyków tworzenia zasobów gruntów na cele perspektywiczne, co z reguły wynika z dużych obciążeń budżetów potrzebami bieżącymi,
•	brak katastru i związanego z nim systemu podatkowego stabilizującego ceny gruntów 
i likwidującego anomalie cenowe.
9.7. Bariery rozwoju województwa z zakresu infrastruktury technicznej
Bariery te stanowią w szczególności:
a)	w zakresie systemu elektroenergetycznego:
•	brak dwustronnego powiązania GPZ NAREW z siecią krajową na napięciu 400 kV,
•	brak dwustronnego zasilania niektórych stacji R.P.Z. 110/15 kV (Sejny, Czarna Białostocka „Polanka”, Wasilków, Ciechanowiec),
•	17 linii WN 110 kV i znaczna ilość stacji RPZ 110/15 kV wymagających modernizacji,
•	braki sieci SN i NN na niektórych obszarach, zwłaszcza w aglomeracji białostockiej i strefach podmiejskich większych miast uniemożliwiające pełne wykorzystanie potencjału 
w sieci WN 110 kV,
•	znaczne odległości pomiędzy stacjami RPZ WN a SN wymuszające budowę rozległych sieci SN, w których trudno uzyskać wymagane parametry dostarczanej energii,
•	brak niektórych powiązań w systemie elektroenergetycznym województwa warmińsko – mazurskiego na napięciu 110 kV wpływających niekorzystnie na zasilanie północnej części województwa podlaskiego,
•	rozproszona urbanizacja obszarów podmiejskich, zwłaszcza Białegostoku utrudniająca lub wręcz uniemożliwiająca racjonalną rozbudowę sieci elektroenergetycznych SN i NN w tych obszarach.
b)	w zakresie systemu gazowniczego:
•	brak długofalowej koncepcji rozwoju systemu gazowniczego województwa, utrudniający rozwój gazownictwa, zwłaszcza w części północnej (dotyczy w szczególności miast: Suwałk, Augustowa, Sejn, Grajewa, Rajgrodu, Stawisk, Sokółki, Dąbrowy Białostockiej 
i Kolna oraz sąsiadujących z nimi gmin wiejskich),
•	możliwości zaopatrzenia w gaz z systemu istniejących gazociągów magistralnych w/c tylko części centralnej i południowej województwa,
•	brak w programie na lata 2001 – 2003 PGNiG budowy gazociągu magistralnego wysokiego ciśnienia Wyszki – Bielsk Podlaski – Hajnówka i związanych z nim stacji redukcyjno – pomiarowych I stopnia (przygotowanego planistycznie, a na odcinku Wyszki – Bielsk Podlaski posiadającego pozwolenie na budowę) – co uniemożliwia gazyfikację nie tylko Bielska Podlaskiego, ale i szeregu gmin w rejonie Puszczy Białowieskiej (Białowieży, Czyż, Dubicz Cerkiewnych, Czeremchy, Kleszczel i Narewki) oraz wykorzystanie do tego celu funduszy 
z programu ISPA Unii Europejskiej,
•	brak jeszcze warunków technicznych do pozyskania gazu z tłoczni w Kondratkach i Zambrowie z Systemu Gazociągów Tranzytowych „JAMAŁ” dla potrzeb północnej części województwa i ew. Elektrociepłowni II w Białymstoku,
•	bariera niskiej zamożności społeczeństwa województwa kształtująca mały jeszcze popyt na gaz – skutkująca słabym wykorzystaniem zrealizowanych gazociągów wysokiego ciśnienia oraz niekorzystną efektywnością inwestycji gazowniczych. Nie stwarza to uzasadnienia dla poważniejszych inwestycji gazowniczych w planach rozwoju przedsiębiorstw gazowniczych w sytuacji gospodarki rynkowej.
c)	w zakresie telekomunikacji, radiokomunikacji i teletransmisji:
•	zakazy i ograniczenia budowy wież z przekaźnikami telefonii cyfrowej i wież z przekaźnikami telewizyjnymi w parkach narodowych, krajobrazowych i obszarach chronionego krajobrazu, wynikające z planów ochrony i aktów stanowiących – co może utrudniać obsługę niektórych obszarów województwa,
•	duże dysproporcje w stopniu stelefonizowania poszczególnych gmin. W gminach najsłabiej stelefonizowanych, a posiadających walory przyrodnicze i kulturowe może to być ogranicznikiem rozwoju funkcji turystyczno – wypoczynkowych,
•	zbyt duży udział linii napowietrznych, zwłaszcza w strefach ochrony konserwatorskiej, deprecjonujący ich walory estetyczne i po części turystyczne,
•	ograniczenia gabarytów wysokościowych ewentualnych obiektów w pasach ochronnych urządzeń radiokomunikacji i teletransmisji.
d)	w zakresie odprowadzania i oczyszczania ścieków i wód opadowych oraz gospodarki odpadami:
•	brak systemów kanalizacji sanitarnej w Kolnie, Drohiczynie oraz 40% wiejskich ośrodków gminnych i w większości pozostałych wsi – ograniczający możliwości rozwoju i funkcjonowania zagospodarowania, zwłaszcza ze sfery społecznej i gospodarczej,
•	brak systemów odprowadzania i podczyszczania wód opadowych, ograniczający na niektórych terenach rozwój zagospodarowania. Dotyczy to w szczególności rejonów ujęć wody m. Białegostoku, obrzeży parków narodowych, obszarów zasobowych innych ujęć w miastach, obrzeży jezior oraz dolinnych obszarów rekreacyjnych w większych miastach,
•	ograniczenia użytkowania i zagospodarowania dużych powierzchniowo stref uciążliwości sanitarnej składowisk odpadów stałych i oczyszczalni ścieków, stanowiące utrudnienie ich wyznaczania w planach miejscowych i pozyskiwania terenów na te cele.
e)	w zakresie komunikacji:
•	braki stosowanych do funkcji i natężenia ruchu parametrów technicznych dróg kołowych 
i kolejowych oraz słabe stany techniczne części z nich – skutkujące ograniczeniami przepustowości, pogorszeniem warunków ruchu, degradacją techniczną i koniecznością poniesienia dużych nakładów finansowych na modernizację. Dotyczy to w szczególności dróg 
Nr S 8, S 19, 16, 61, 63 i 65,
•	braki szeregu niezbędnych elementów podstawowych układów uliczno – drogowych, zwłaszcza w miastach powiatowych skutkujące utrudnieniami w dostępności terenów,
•	przebiegi części głównych tras komunikacyjnych województwa (dróg ekspresowych Nr S 8 i S 19) przez obszary np. Biebrzańskiego Parku Narodowego, strefę ochronną Narwiańskiego Parku Narodowego i Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej i obszary śródmiejskie miast, stwarzające istotne utrudnienia i ograniczenia funkcjonowania oraz konieczność modernizacji i rozbudowy dróg (w tym obejść komunikacyjnych),
•	niedobory miejsc parkingowych i terenów do ich urządzenia w śródmieściach największych miast, ograniczające ich dostępność środkami komunikacji indywidualnej, stwarzające konieczność płatnego parkowania, kosztownego piętrzenia parkingów i rozwoju komunikacji zbiorowej,
•	niewystarczająco, w stosunku do potoków ruchu granicznego, rozwinięte urządzenia przejść granicznych, wymagające rozbudowy (np. Kuźnica) i budowy nowych,
•	niedobór pełno programowych MOP obniżający standard obsługi podróżnych na głównych trasach drogowych,
•	brak komunikacyjnego lotniska regionalnego w rejonie Białegostoku obniżający konkurencyjność lokalizacyjną województwa i miasta,
•	brak koncepcji i decyzji dotyczącej organizacji transportu kombinowanego,
•	utrudnienia działań planistycznych związanych z modernizacją, zwłaszcza dróg krajowych 
i wojewódzkich, opóźniające procesy inwestycyjne i ograniczające możliwości pozyskiwania środków pomocowych UE na te cele.
10. Konflikty pomiędzy poszczególnymi formami zagospodarowania terenów i ich funkcjonowaniem
10.1. Procesy urbanizacji, a wartości przyrodnicze i kulturowe
Żywiołowa rozproszona urbanizacja strefy podmiejskiej miasta Białegostoku i obszarów węzłowych w pasmach urbanizacji wzdłuż głównych korytarzy transportowych skutkująca:
•	degradacją i uszczupleniem terenów lokalnych systemów ekologicznych oraz naruszeniem ich ciągłości,
•	zanieczyszczeniami sanitarnymi środowiska wskutek braków wyposażenia w infrastrukturę techniczną,
•	brakiem wykształtowanych wartości kulturowych, w tym przestrzeni publicznych odpowiednio zaaranżowanych, eklektyzmem form architektonicznych i degradacją krajobrazu kulturowego,
•	rozbijaniem przestrzeni często wartościowych kompleksów rolniczej przestrzeni produkcyjnej i zakłócaniem ładu przestrzennego,
•	obniżeniem warunków cywilizacyjnych zamieszkiwania.
Intensyfikacja zabudowy miast poprzez maksymalne wykorzystywanie rezerw terenowych wśród istniejącego zainwestowania, szczególnie w największych miastach województwa podlaskiego powodująca: 
•	sukcesywne uszczuplenie terenów rezerwowych na cele publiczne, w tym systemów przyrodniczych miast poprzez ich przeznaczanie pod zabudowę,
•	nadmierną intensywność zabudowy (w tym dogęszczanie terenów zainwestowanych) kosztem terenów przeznaczonych pod zieleń publiczną i rekreację w zespołach mieszkaniowych.
Nadmierna koncentracja i intensywność zabudowy rekreacyjnej, a letniskowej w szczególności, na obrzeżach jezior, atrakcyjnych dolin rzecznych i kompleksów puszczańskich – często nie powiązanej z istniejącym osadnictwem, skutkująca:
•	degradacją środowiska przyrodniczego, tam, gdzie nastąpiły przekroczenia jego chłonności 
i odporności,
•	degradacją krajobrazów przyrodniczych i kulturowych,
•	zanieczyszczeniami sanitarnymi środowiska, ze względu na braki systemów infrastruktury technicznej,
•	utrudnieniem publicznej dostępności do cennych walorów środowiska (np. obudowa linii brzegowych).
10.2. Przekształcenia zagospodarowania miast, a ich funkcjonowanie
Dynamiczny rozwój zainwestowania zwłaszcza Białegostoku, Suwałk i Łomży w ostatnich dziesięcioleciach, powstanie dużych monofunkcyjnych zespołów mieszkaniowych i wydzielonych zespołów przemysłowych oraz gwałtowny wzrost motoryzacji indywidualnej, stwarzają duże potoki przemieszczeń transportowych mieszkańców. Przy skromnych budżetach samorządowych, powoduje to nienadążanie rozwoju systemów komunikacji i infrastruktury technicznej za generowanymi przez rozwój zabudowy potrzebami. Efektem są niedogodności transportowe, awaryjność systemów i opóźnienia w ich realizacji. W szeregu przypadków powojenna zabudowa miast bazująca na bardzo niskich wskaźnikach motoryzacji i parametrach ulicznych stwarza istotne utrudnienia w modernizacji systemów i eliminacji uciążliwości transportowych.
Rozpraszanie inwestycji centrotwórczych, zwłaszcza w Białymstoku, wynikające z braku przygotowanych terenów komunalnych i skarbu państwa w obszarach centralnych i trudności likwidacji starej zabudowy oraz wobec braku jednoznacznej polityki w sferze gospodarki gruntami na obszarach centralnych miast, prowadzić może do:
•	ograniczeń centrotwórczych funkcji tych obszarów,
•	braku właściwych lokalizacji dla ważnych perspektywicznych urządzeń administracji, otoczenia biznesu, kultury itp.,
•	sukcesywnego uszczuplania najwartościowszych obszarów centralnych na rzecz mieszkalnictwa i deformacji ich struktur programowych,
•	fragmentarycznej, przypadkowo lokalizowanej zabudowy i trudności w wykształtowaniu spójnego, wysokiej jakości systemu przestrzeni publicznych, w tym ulicznych i parkingowych oraz zharmonizowanych form zabudowy.
Przekształcenia terenów przemysłowo – składowych w tereny mieszkalnictwa, wynikające z bieżącej koniunktury inwestycyjnej i presji właścicieli gruntów prowadzić mogą do utraty korzystnych ofert lokalizacyjnych dla sfery produkcyjnej i deformacji struktur przestrzenno – funkcjonalnych.
10.3. Wzrost potoków transportowych, a środowisko przyrodnicze i zurbanizowane
Dynamiczny wzrost potoków transportowych, w tym międzynarodowych, zwłaszcza na drogach krajowych i niektórych wojewódzkich, powoduje zwiększenie zagrożeń i uciążliwości dla środowiska przyrodniczego. Dotyczy to w szczególności:
•	przebiegu drogi ekspresowej Nr S 8 (Via Baltica) i krajowej Nr 65 przez obszar Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej oraz przez fragment Biebrzańskiego Parku Narodowego (w rejonie Sztabina i Osowca),
•	przebiegu drogi ekspresowej Nr S 19 przez obszar Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej.
Stwarza to problemy z wyznaczaniem terenów na potrzeby modernizacji tych dróg i konieczność stosowania zabezpieczeń technicznych środowiska przed skutkami ruchu.
Przebieg w/w dróg oraz innych dróg krajowych przez obszary miast i wsi stwarza zagrożenia (hałas, drgania, spaliny) dla mieszkańców i zabudowy oraz kolizje z ruchem lokalnym. Dotyczy to w szczególności:
•	przebiegu drogi ekspresowej Nr S 8 przez Suwałki, Augustów, Sztabin, Suchowolę, Krzywą, Poświętne, Chodorówkę, Skindzierz, Kumiałę, Korycin, Białystok, Mężenin i Zambrów,
•	przebiegu drogi Nr S 19 przez Sokółkę, Czarną Białostocką, Wasilków, Białystok, Zabłudów, Ryboły, Proniewicze, Bielsk Podlaski, Boćki, Dziadkowice i Siemiatycze,
•	przebiegu drogi Nr 65 przez Grajewo, Mońki i Białystok.
Transport ładunków niebezpiecznych trasami drogowymi i kolejowymi może stwarzać nadzwyczajne zagrożenia środowiska (NZŚ), zwłaszcza na odcinkach miejskich i przebiegających przez cieki i zbiorniki wodne. Dotyczy to w szczególności m. Białegostoku, Sokółki i Czarnej Białostockiej oraz zbiornika wodnego Siemianówka. Eliminacja tych kolizji może być dokonana poprzez wykonywanie obwodnic drogowych, zmian odcinkowych tras (np. na odcinku Białystok – Wojszki) i stosowania zabezpieczeń technicznych.
10.4. Konflikty między urządzeniami energetycznymi i telekomunikacyjnymi, a zainwestowaniem i zagospodarowaniem terenów, w tym:
•	utrudnienia prawidłowego zagospodarowania terenów i ich użytkowania wynikające z niekorzystnego usytuowania i rozwiązań technicznych urządzeń energetycznych i telekomunikacyjnych,
•	utrudnienia w trasowaniu nowych sieci w obszarach zabudowy i chronionego środowiska przyrodniczego i kulturowego. 

11. Rezerwy tkwiące w zagospodarowaniu przestrzennym oraz środowisku przyrodniczym 
i kulturowym
Możliwość lepszego wykorzystania istniejącego zainwestowania i terenów produkcyjno – usługowych oraz rolnych przydatnych na te cele:
•	w mieście Białystok: tereny budowlane – ogółem ok. 256 ha, w tym ok. 88 ha komunalnych i skarbu państwa i 11,5 ha komunalno – prywatnych. Uzbrojenie pełne i prawie pełne – ok. 88 ha, słabe ok. 138,5 ha i bez uzbrojenia 29,5 ha. Około 90 ha terenów rolnych w mieście może być przydatnych dla funkcji produkcyjno – usługowej,
•	w mieście Łomża: tereny budowlane – ogółem ok. 118,6 ha gruntów prywatnych. Uzbrojenie pełne – 110,3 ha, średnie 8,3 ha. Do wykorzystania obiekty ŁZPB „Narew”,
•	w mieście Suwałki: tereny budowlane – ogółem 166,9 ha, w tym: komunalne – 37,3 ha, komunalno – prywatne – 109,2 ha, komunalno – państwowe – 2 ha, kolejowe – 3,7 ha oraz prywatne – 14,7 ha,
•	w mieście Augustów: tereny budowlane – ogółem 117,4 ha prywatnych. Uzbrojenie słabe – ok. 100,2 ha, bez uzbrojenia – 17,2 ha. Do wykorzystania obiekty Zakładu Przemysłu Drzewnego,
•	w mieście Bielsk Podlaski: tereny budowlane – ogółem ok. 28 ha, w tym komunalne 
ok. 10 ha, słabo uzbrojone. Do wykorzystania obiekty byłych Zakładów Lniarskich „Lennpol” i ok. 5 ha, obiekty byłego POM i ok. 5 ha terenów,
•	w mieście Zambrów: tereny budowlane – ogółem 17,5 ha, w tym komunalne – 9,7 ha. Uzbrojenie – 11,5 ha dobre i 6 ha do wykonania. Do wykorzystania tereny i obiekty o symbolach: C 17 PS – 3,4 ha prywatne i 4,5 ha skarbu państwa. Pod zabudowę produkcyjno – usługową będą przeznaczone tereny o symbolach B 38 RUP – 10 ha (komunalne) i C 18 KS – 4 ha,
•	w mieście Sokółka: tereny budowlane – ogółem 39,4 ha, w tym 8,7 ha komunalnych 
i 4,7 ha skarbu państwa. Uzbrojenie pełne – 5,2 ha, słabe 14,2 ha i bez uzbrojenia – 26 ha. Do racjonalnego wykorzystania obiekty: FMS „Spomosz” – ok. 7,0 ha, Spółdzielni Mleczarskiej „Spomlek” – symbol AZP, GS „Samopomoc Chłopska” – 1,5 ha symbol C 15 
i o symbolu C 48 PSB – 2 ha,
•	w mieście Grajewo: tereny budowlane – ogółem ok. 94 ha, w tym 20 ha komunalnych. Uzbrojenie dobre – 70 ha, bez – 24 ha. Do wykorzystania tereny i obiekty: PHU Sp. z o.o. „Agroma” – 1 400 m2 powierzchni magazynowej i 12 ha terenów, Fabryki Wyrobów Runowych „Biruna” S.A. – obiekty i 5 ha terenu, Okręgowego Przedsiębiorstwa Przemysłu Zbożowego – 15 ha terenu,
•	w mieście Hajnówka: tereny budowlane – ogółem 41,4 ha, w tym 36,4 ha komunalnych 
i 5 ha skarbu państwa. Uzbrojenie pełne 5,2 ha, częściowe 36,2 ha. Do ew. wykorzystania budynek i teren po przedszkolu przy ul. Wróblewskiego 625 m2 i teren 0,6 ha, budynek administracyjno – socjalny byłe P.P.Zakłady Maszynowe – 230 m2 pu,
•	w mieście Siemiatycze: tereny budowlane – ogółem ok. 30,8 ha, w tym 0,2 ha komunalnych i 1,5 ha skarbu państwa. Uzbrojenie pełne 1,7 ha, częściowe 25,7 ha, bez 3,4 ha. Do racjonalnego wykorzystania dz. 2 908 skarbu państwa – B 44 PU – 1,3 ha. Do ewentualnego przeznaczenia na cele produkcyjno – usługowe tereny rolne prywatne w rejonach byłego POM – ok. 12 ha i SKR – ok. 50 ha, częściowo uzbrojone,
•	w mieście Łapy: tereny budowlane – ogółem – 20,8 ha, w tym ok. 5,5 gruntów PKP i 1,0 ha gminno – prywatnych. Uzbrojenie pełne – ok. 8,1 ha, częściowe ok. 11 ha i brak ok. 1 ha. Do wykorzystania tereny kolejowe PKP wzdłuż ul. Mostowej i Sikorskiego, baza kółek rolniczych – 42 RPU, baza GS „Samopomoc Chłopska” – 50 SUKS,
•	w mieście Mońki: tereny budowlane – ogółem 26,3 ha, w tym 2,5 ha komunalne i 22,8 ha komunalno – prywatne. Uzbrojenie częściowe 26,3 ha. Do wykorzystania: w Mońkach – Zakład Elementów Dyskretnych „UNITRA” – symbol 10 P, baza OPOZH – symbol 
8 PSDR, baza Spółdzielni Budowlanej „DOM – symbol 9 S, budynek usługowy – symbol 44 MNU, w Hornostajach – Baza gazu bezprzewodowego – symbol w planie gminy 4 P,
•	w mieście Dąbrowa Białostocka: tereny budowlane – ogółem 18,6 ha, w tym komunalno – prywatne – 11,5 ha. Uzbrojenie 3,5 ha częściowe, 15,1 ha brak. Do wykorzystania obiekty Bazy Obrotu Rolnego GS „Samopomoc Chłopska” – powierzchnia magazynowa ok. 6 000 m2, budynek administracyjno – produkcyjny byłej Spółdzielni Usług Rolniczych ok. 357 m2, Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej,
•	w mieście Wysokie Mazowieckie: tereny budowlane – ogółem 20,7 ha, w tym 4,0 ha komunalne. Uzbrojenie pełne ok. 4,0 ha, częściowe ok. 16,7 ha. Do wykorzystania na cele produkcyjne usługowe (po zmianie planu) teren o symbolu B 32 EC o pow. 3,4 ha, łatwy do uzbrojenia,
•	w mieście Kolno: tereny budowlane – ogółem 11,5 ha, w tym 5,7 ha komunalne, 0,5 ha komunalno – prywatne i 0,2 skarbu państwa. Uzbrojenie pełne 10 ha, częściowe 1,5 ha. Do wykorzystania obiekty i tereny po byłym zakładzie dziewiarskim o symbolu A 75 i częściowo po byłym SKR o symbolu A 16 PSU,
•	w mieście i gminie Supraśl: tereny budowlane – ogółem ok. 139,9 ha (w mieście 19,2 ha 
i na gminie 120,7 ha), w tym: komunalne – 17,2 ha, skarbu państwa z prywatnymi – 12,2 ha. Uzbrojenie w mieście Supraśl 15,4 ha – łatwe do uzbrojenia, a 3,7 ha nie wymagające, na obszarze wiejskim tereny generalnie nie uzbrojone,
•	w mieście i gminie Suchowola: tereny budowlane – ogółem 7,5 ha, w tym 5,8 ha komunalne. Uzbrojenie pełne – 4,4 ha, częściowe – 1,3 ha, brak – 1,5 ha. Do wykorzystania obiekty 
i tereny byłej Spółdzielni Usługowo – Produkcyjnej oraz byłej bazy GS „Samopomoc Chłopska”. Do ewentualnego przeznaczenia na cele produkcyjne i inne usługowe, tereny 
i obiekty po byłych szkołach podstawowych we wsiach: Horodnianka, Podostrówek, Kiersnówka, Pokośno, Domuraty i kol. Bryga oraz budynek lecznicy zwierząt w Suchowoli,
•	w mieście i gminie Goniądz: tereny budowlane – ogółem 17,8 ha, w tym 1,7 ha komunalne. Uzbrojenie częściowe 12,3 ha, brak 5,5 ha. Do wykorzystania obiekty i tereny w Goniądzu – byłej bazy GS „Samopomoc Chłopska” o symbolu B 23 RPU UHR, byłej bazy SKR 
o symbolu A 15 RPU KS, byłej restauracji o symbolu A 6 UG oraz we wsi Klewianka, po bazie SKR – symbol 3 RPU,
•	w mieście i gminie Ciechanowiec: tereny budowlane – ogółem 24,4 ha, w tym 4,4 ha skarbu państwa. Uzbrojenie pełne 10,4 ha, częściowe 14 ha,
•	w mieście i gminie Lipsk: tereny budowlane – ogółem 9,5 ha, w tym 2,5 ha komunalne, uzbrojenie pełne. Do wykorzystania obiekty i tereny byłej bazy GS „Samopomoc Chłopska” – ok. 2 000 m2 powierzchni magazynowej i 1,4 ha terenu (symbol C 19 SUH), teren rekreacyjny z basenem otwartym ok. 4 ha (symbol A 26 UT), były Z.P.I. „Unitra–Unitech” – hala 2 500 m2 i teren 1 ha, była baza SUR – 718 m2 powierzchni administracyjnej, 2 627 m2 powierzchnia warsztatowo – magazynowa i stacja paliw i około 1,1 ha terenów,
•	w mieście i gminie Sejny: tereny budowlane – ogółem 16,5 ha, w tym 9,3 komunalne,
•	w mieście Brańsk: tereny budowlane – ogółem 15,9 ha, częściowo komunalne. Do wykorzystania obiekty i tereny byłej bazy GS „Samopomoc Chłopska”, zakładu mleczarskiego, SKR oraz fermy drobiu,
•	w gminie Narewka: tereny budowlane – ogółem 74,9 ha, w tym 64,9 ha komunalne o funkcjach turystyczno – wypoczynkowych we wsiach: Gruszki, Masiewo, Siemianówka i Łuka oraz produkcyjno – składowe we wsiach Planta, Nowe Lewkowo i Siemianówka. Uzbrojenie pełne (Gruszki – 1,0 ha) pozostałe częściowo. Tereny produkcyjno – składowe zbocznicowane. Do wykorzystania obiekty i tereny: Narewka – była baza GS „Samopomoc Chłopska” – budynki produkcyjno – usługowe i place 1,7 ha, Sp. z o.o. – budynki administracyjno – socjalne i warsztatowe oraz 2,7 ha terenu, była szkoła podstawowa o pow. 1 900 m2 
z terenem 1,3 ha, w. Planta – była baza GS „Samopomoc Chłopska” – budynki i 2 ha terenu, w. Eliaszuki – była szkoła podstawowa 400 m2 pow. Obiekty PKP do wykorzystania: bocznice, rampy przeładunkowe i suwnice: „Więcków” 10 ha i 15 ha oraz „Chryzanów” 20 ha,
•	w gminie Michałowo: tereny budowlane – ogółem 18,0 ha, w tym 16,6 ha komunalne (Michałowo 12,2 ha, w. Bołtryki 1,5 ha i w. Rybaki – Bondary 4,3 ha). Uzbrojenie pełne – 3 ha, częściowe 13,5 ha, bez 1,5 ha. Do wykorzystania obiekty i tereny: młyn własności AWRSP – 0,10 ha w Michałowie, była szkoła w Zalesianach 0,4 ha i teren 0,8 ha w Łuplance symbol 26 UIMN,
•	w gminie Gródek: tereny budowlane – ogółem ok. 51,6 ha (w Gródku 1,6 ha, Skroblakach 20 ha i Bobrownikach 30 ha), w tym 50 ha komunalne. Uzbrojenie: 31,6 ha w wodę, kanalizację i energię elektryczną, 20 ha w energię elektryczną i gaz. Do wykorzystania obiekty 
i tereny: magazyny byłej GS „Samopomoc Chłopska”, obiekty byłych zakładów dziewiarskich „Karo”, byłej restauracji w Gródku oraz byłej szkoły podstawowej w Mieleszkach,
•	w gminie Mielnik: tereny budowlane – ogółem 7,3 ha (Mielnik – 2,9 ha, Moszczona Król. 0,6 ha, Pawłowicze 1,7 ha, Tokary 2,1 ha), w tym 2,6 ha komunalne i 2,1 ha skarbu państwa – wszystkie częściowo uzbrojone w wodę, gaz i energię elektryczną. Do wykorzystania także obiekty i tereny byłej bazy GS „Samopomoc Chłopska” w Mielniku oraz byłej bazy SKR w Mielniku, Wilanowie i Pawłowiczach,
•	w gminie Narew: teren budowlane 2,0 ha prywatny, o symbolu 36 PSB. Do wykorzystania także budynek byłej szkoły podstawowej w Łosince,
•	w gminie Czeremcha: tereny budowlane – ogółem 43,1 ha, w tym komunalne 7,3 ha 
i 31 ha AWRSP (w Czeremsze wsi, Czeremsze Osadzie i Połowcach 31 ha). 31 ha częściowo uzbrojonych terenów w Połowcach o symbolu UI, 12,1 ha bez uzbrojenia.
Możliwość większego wykorzystanie wysokich walorów środowiska przyrodniczego na potrzeby turystyki i wypoczynku:
•	Północnej Suwalszczyzny z Suwalskim Parkiem Krajobrazowym do turystyki, krajoznawstwa, ekoturystyki, narciarstwa biegowego i zjazdowego, saneczkarstwa oraz agroturystyki.
•	Doliny rzeki Rospudy – do turystyki kwalifikowanej (krajowy szlak kajakowy) oraz agroturystyki.
•	Pojezierza Sejneńskiego – do wypoczynku nawodnego i przywodnego, turystyki pieszej rowerowej i konnej, narciarstwa i agroturystyki.
•	Puszczy Augustowskiej z Wigierskim Parkiem Narodowym, Kanałem Augustowskim 
i szlakiem wodnym Czarnej Hańczy do potrzeb turystyki kwalifikowanej (w tym zagranicznej), krajoznawstwa, wypoczynku pobytowego, ekoturystyki, turystyki pieszej, rowerowej 
i konnej oraz agroturystyki.
•	Rejonu Jezior Rajgrodzkich do wypoczynku pobytowego, agroturystyki i sportów wodnych.
•	Północnej Kurpiowszczyzny do potrzeb masowej turystyki wodnej Pisą i Narwią, krajoznawstwa na bazie bogatej kultury kurpiowskiej i wypoczynku pobytowego.
•	Rejonu Kurpiowsko–Nowogrodzkiego dla turystyki masowej, krajoznawstwa i wypoczynku pobytowego jw.
•	Doliny Biebrzy z Biebrzańskim Parkiem Narodowym do turystyki edukacyjnej i krajoznawczej głównie międzynarodowej.
•	Doliny Narwi z Narwiańskim Parkiem Narodowym i Łomżyńskim Parkiem Krajobrazowym Doliny Narwi (sąsiadującymi z Biebrzańskim Parkiem Narodowym) do potrzeb turystyki edukacyjnej i krajoznawczej międzynarodowej, turystyki kwalifikowanej i wypoczynku specjalistycznego – wędkarstwa, łowiectwa, zbieractwa itp.
•	Puszczy Knyszyńskiej z Parkiem Krajobrazowym Puszczy Knyszyńskiej do potrzeb: turystyki kwalifikowanej – pieszej, rowerowej, konnej i kajakarskiej, narciarstwa biegowego, wypoczynku specjalistycznego – myślistwa, wędkarstwa oraz wypoczynku pobytowego całorocznego i sezonowego, w tym letniskowego i agroturystycznego.
•	Rejonu zbiornika wodnego „Siemianówka” (sąsiadującego z Puszczą Białowieską) do wypoczynku codziennego i świątecznego, głównie aglomeracji białostockiej, wypoczynku pobytowego przywodnego – głównie letniskowego, sportów wodnych letnich (żeglarstwo, windsurfing) i zimowych (bojery) oraz agroturystyki.
•	Puszczy Białowieskiej z Białowieskim Parkiem Narodowym do potrzeb turystyki edukacyjnej i krajoznawczej międzynarodowej i krajowej oraz wypoczynku pobytowego o wysokim standardzie (głównie w Białowieży) oraz ekoturystyki i agroturystyki.
•	Doliny Bugu do turystyki wodnej i krajoznawczej, wypoczynku pobytowego głównie sezonowego, w tym letniskowego.
•	Doliny Narwi na odcinku między zbiornikiem „Siemianówka”, a Narwiańskim Parkiem Narodowym, agroturystyki i turystyki wodnej (kajakarstwo) oraz wypoczynku codziennego i świątecznego głównie aglomeracji białostockiej.
Możliwości lepszego wykorzystania walorów kulturowych miejscowości położonych w sąsiedztwie obszarów o wysokich walorach przyrodniczych i głównych ciągów komunikacyjnych, jako atrakcji turystycznych, a części obiektów zabytkowych jako bazy obsługi turystyki. Dotyczy to w szczególności miast z wartościowymi obszarami ochrony konserwatorskiej i licznymi zabytkami, w szczególności takich jak: Tykocin, Drohiczyn, Supraśl, Łomża, Suwałki, Białystok, Siemiatycze, Szczuczyn, Sejny, Wizna, Augustów. Ważnym turystycznie elementem będzie wielokulturowość zabytków i specyfika folkloru ludowego.
Możliwości wykorzystania surowców mineralnych, w tym zwłaszcza kruszywa naturalnego iłów, glinopirytu i kredy ze złóż określonych w punkcie 3.1.2. do produkcji materiałów budowlanych i rekreacyjnego zagospodarowania wyrobisk (np. Ogrodniczki w gminy Supraśl).
Możliwość racjonalniejszego wykorzystania przestrzeni rolniczej i majątku produkcyjnego, w tym:
•	intensyfikacji produkcji rolniczej w wyniku poprawy jakości użytków rolnych, zmian struktury własnościowej i poprawy poziomu cywilizacyjnego wsi,
•	wysokiej jakości sanitarnej środowiska i proekologicznego charakteru rolnictwa podlaskiego dla uzyskania wysokiej ekologicznie produkcji rolniczej, w tym na potrzeby eksportu,
•	potencjału przetwórstwa rolniczego i jego modernizacji pod kątem zagospodarowania nadwyżek surowców rolniczych i podniesienia jakości produkcji,
•	gruntów marginalnych, zwłaszcza kompleksów gruntów AWRSP, w części wschodniej województwa pod zalesienia i uprawy roślin energetycznych.
Racjonalna gospodarka leśna i przemysł drzewny, w tym:
•	zharmonizowanie gospodarczego wykorzystania lasów z ich funkcjami pozagospodarczymi, zwłaszcza rekreacyjnymi,
•	wykorzystanie gospodarki leśnej i działań zalesieniowych jako elementu aktywizacji gospodarczej obszarów wiejskich,
•	poprawa wykorzystania potencjału przemysłu drzewnego, w tym poziomu jakościowego produkcji.
Wykorzystanie przygranicznego położenia województwa i przebiegu przez jego obszar I-go paneuropejskiego korytarza transportowego oraz międzynarodowych ciągów infrastruktury technicznej do rozwoju: 
•	gospodarczego województwa, a zwłaszcza jednostek osadniczych położonych w ciągu komunikacji i infrastruktury międzynarodowej,
•	gospodarki turystycznej, w tym transgranicznej,
•	więzi międzynarodowych w sferze społecznej (kulturalnej, naukowej itp.).
Wykorzystanie predyspozycji województwa do rozwoju energetyki odnawialnej
Szczególne predyspozycje mają:
•	gminy w północnej części województwa – do rozwoju energetyki wiatrowej,
•	gminy, w których przewiduje się realizację wodnych zbiorników retencyjnych,
•	gminy, w których występują duże ilości niewykorzystanej biomasy (np. gminy puszczańskie i narwiańskie),
•	gminy z dużą ilością gruntów marginalnych, które mogą być wykorzystane pod plantacje biomasy energetycznej (np. wschodnie części województwa).
Wykorzystanie rezerw ciepła w istniejących źródłach: 
•	powstałe po likwidacji lub przekształceniach zakładów przemysłowych,
•	wynikające z niewystarczająco rozbudowanej sieci rozdzielczej.
12. Obszary funkcjonalne
Obszary funkcjonalne wynikają z następujących przesłanek:
•	z wyodrębnienia obszarów o podobnych uwarunkowaniach rozwoju, przeanalizowanych pod kątem zdolności przełamywania barier i konfliktów rozwojowych, w szczególności dotyczących zagadnień gospodarczych,
•	z potencjałów rozwojowych przeanalizowanych pod kątem ich wykorzystania i określenia rezerw do dalszego rozwoju i występujących preferencji,
•	z założeń rozwoju przyjętych w strategii rozwoju województwa podlaskiego do roku 2010,
•	z krajowych i europejskich trendów rozwojowych, przyjętych w „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju”.
Zgodnie z „Koncepcją polityki przestrzennego zagospodarowania kraju” przyjęto założenie dynamicznego równoważenia rozwoju na obszarze województwa. Oznacza to, że rozwój obszarów funkcjonalnych powinien być komplementarny. Przy występowaniu obszarów problemowych, na których występują dysproporcje rozwojowe niezbędne są działania, które doprowadzą do rozwoju zrównoważonego całą przestrzeń województwa.
Obszary funkcjonalne dzielą województwo na jednostki strukturalne wyróżniające się występującymi na tych obszarach związkami między poszczególnymi elementami zagospodarowania 
i dominującymi funkcjami oraz predyspozycjami do rozwoju funkcji gospodarczych. Na obszarze województwa wydzielono cztery obszary funkcjonalne: centralny, zachodni, północny i południowy. Na wyodrębnienie obszarów funkcjonalnych umożliwiła kompleksowa analiza uwarunkowań rozwoju województwa w głównych elementach zagospodarowania przestrzennego, jakimi są: środowisko przyrodnicze, sieć osadnicza i infrastruktura techniczna. Tak przeprowadzona analiza zagospodarowania przestrzennego w układzie obszarowym, węzłowym i liniowym pozwoliła na wyodrębnienie na terenie województwa obszarów o podobnych uwarunkowaniach rozwoju, które przy uwzględnieniu warunków historycznych (poprzednie podziały administracyjne tj. sprzed i po 1975 r.) pokrywają się w przypadku województwa podlaskiego z proponowanym podziałem statystycznym na obszary NUTS III terytorium Polski. Funkcjonowanie tego typu obszarów rozwojowych w ramach europejskiej klasyfikacji jednostek terytorialnych powinno sprzyjać rozwojowi subregionalnemu i pozyskiwaniu środków w ramach funduszy strukturalnych na realizację celów rozwojowych regionu.
Podstawowe dane o obszarach funkcjonalnych przedstawia poniższa tabela.

Obszar funkcjonalny	Ludność 	Powierzchnia 	Liczba 	
	
Liczba osób	
Udział w%	
km2	
Obszar w%	Gminy	Miasta	Miejscowości	
					Ogółem 	Miejskie	Miejsko -wiejskie	Wiejskie			
Centralny	548 788	44,88	6 516	32,26	33	1	14	18	15	1 225	
Zachodni	317 610	25,98	5 329	26,38	37	5	6	26	11	1 207	
Północny	187 594	15,34	3 888	19,25	22	3	1	18	4	739	
Południowy	168 717	13,80	4 468	22,11	26	4	2	20	6	779	
Województwo 	1 222 709	100,00	20 201	100,00	118	13	23	82	36	3 950	
Źródło: Opracowanie własne w oparciu o „Rocznik statystyczny województwa podlaskiego 2000”. Stan 31.XII.1999 r.
12.1. Obszar centralny
Jest to centralna część województwa podlaskiego obejmująca powiaty: miasto Białystok, białostocki, sokólski i moniecki. 
Struktura przestrzenna obszaru. W skład centralnego obszaru funkcjonalnego wchodzą:
•	kształtująca się aglomeracja białostocka, którą tworzą miasto Białystok oraz miasta i gminy: Łapy, Suraż, Juchnowiec Kościelny, Turośń Kościelna, Choroszcz, Dobrzyniewo Kościelne, Wasilków, Czarna Białostocka, Supraśl i Zabłudów,
•	tereny osadniczo-rolne obejmujące powiaty sokólski i moniecki oraz gminy: Tykocin, Zawady, Poświętne, Michałowo i Gródek z powiatu białostockiego.
Kształtująca się aglomeracja białostocka o zaludnieniu około 400 000 mieszkańców i największym w skali województwa podlaskiego potencjale społeczno-gospodarczym, jest i będzie głównym wielofunkcyjnym obszarem rozwoju gospodarki województwa, zdolnym konkurować w przestrzeni krajowej i europejskiej. Położenie kształtującej się aglomeracji białostockiej na skrzyżowaniu krajowych pasm rozwoju, wyznaczonych przebiegiem dróg ekspresowych Nr S8 i Nr S19 oraz linią kolejową magistralną będzie elementem dalszego jej rozwoju społeczno-gospodarczego. W „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju” aglomerację białostocką zakwalifikowano do europoli - o największych szansach (z jedenastoma innymi aglomeracjami polskimi) na awans w hierarchii europejskiej.
Sieć osadniczą aglomeracji białostockiej tworzą:
a)	miasto Białystok (285 tys.) – wojewódzki ośrodek rozwoju – potencjalny europol,
b)	miasta: Łapy (17,5 tys.), Choroszcz (5 tys.), Czarna Białostocka (10 tys.), Supraśl (4,8 tys.), Suraż (1,0 tys.), Wasilków (8,3 tys.) i Zabłudów (2,2 tys.) – gminne ośrodki rozwoju – miejskie,
c)	wsie: Dobrzyniewo Kościelne, Juchnowiec Kościelny i Turośń Kościelna – gminne ośrodki rozwoju – wiejskie.
Miasto Białystok – (europol) wielofunkcyjny ośrodek centralny, aglomeracji z funkcjami ponadwojewódzkimi administracji publicznej i gospodarczej, nauki i szkolnictwa wyższego, kultury, ochrony zdrowia oraz handlu i turystyki oraz ze znaczącą w skali regionu funkcją produkcyjną 
i mieszkaniowo-usługową.
Do atutów rozwojowych Białegostoku zaliczono położenie geograficzne miasta. Białystok leży na szlakach komunikacyjnych drogowych i kolejowych między wschodem i zachodem, północą 
i południem. Jest on położony blisko wschodniej granicy państwa polskiego, w obszarze "Zielonych Płuc Polski", w strefie nie zdegradowanego środowiska przyrodniczego, w pobliżu Narwiańskiego Parku Narodowego i Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej. Środowisko jest atutem potencjalnego rozwoju turystyki, wypoczynku oraz motorem rozwoju części podmiejskich gmin i samego Białegostoku.
Kolejnym atutem rozwojowym miasta jest dobrze rozwinięta infrastruktura techniczna i posiadane wolne moce w mediach komunalnych takich jak woda, energia elektryczna, gaz, centralne ogrzewanie. Przyszły rozwój miasta związany będzie z działalnością gospodarczą i rozwojem podmiotów gospodarczych. Mieszkańcy i firmy działające na terenie Białegostoku posiadają doświadczenie i kontakty handlowe na rynkach Europy Wschodniej. Stwarza to szansę pośrednictwa Białegostoku w kontaktach między Europą Wschodnią i Zachodnią oraz pełnienia w tych kontaktach roli pomostu. Czynnikiem rozwojowym jest również posiadanie przez Białostocką Aglomerację Miejską prawie 400 tys. wewnętrznego rynku konsumentów i pełnienie roli centrum handlowego dla całego makroregionu północno wschodniego i obszaru zachodniej Białorusi, Litwy i Rosji. Ważnym elementem rozwoju miasta są funkcjonujące na terenie Białegostoku rozgłośnie radiowe i regionalny ośrodek telewizyjny. Zwiększa to również oddziaływanie aglomeracji białostockiej na makroregion północno – wschodni.
Do głównych barier i czynników utrudniających i wpływających na rozwój miasta Białegostoku należą:
•	słaby rozwój gospodarczy miasta w porównaniu do innych dużych miast w Polsce; niska atrakcyjność inwestycyjna miasta; nieukształtowana infrastruktura otoczenia gospodarczego; peryferyjność położenia,
•	niski poziom dochodów mieszkańców; pogłębianie się sfery ubóstwa; wysoki poziom bezrobocia sięgający 13%; odchodzenie z miasta zdolnej, wykształconej młodzieży z powodu braku atrakcyjnych zawodowo i finansowo miejsc pracy; niezadowalający poziom bezpieczeństwa publicznego,
•	niedoinwestowanie systemu komunikacyjnego miasta; kolizyjność i nakładanie się na ruch wewnętrzny przebiegów dróg krajowych i wojewódzkich przez miasto; brak bezkolizyjnych skrzyżowań; mała ilość przekroczeń szlaków kolejowych w drugim poziomie; braki w układzie drogowym miejskim dotyczące powiązań międzydzielnicowych i z układem zewnętrznym; brak ciągłości obwodnicy śródmiejskiej oraz obejść miasta drogami krajowymi; brak ścieżek rowerowych; brak lotniska pasażerskiego; niewystarczająca ilość miejsc parkingowych i garażowych, szczególnie w śródmieściu, 
•	brak ukształtowanego centrum miasta; brak ośrodków dzielnicowych i dużych terenów przemysłowych; niekontrolowany rozwój przestrzenny poza granicami miasta; niedostateczny rozwój obiektów kultury i wypoczynku.
Miasto Łapy – ośrodek węzłowy kształtującej się aglomeracji białostockiej. Ośrodek z silnie rozwiniętą bazą materialną przemysłu rolno – spożywczego i metalowego przeżywającą obecnie kryzys strukturalny oraz z ponadlokalnymi usługami o funkcjach z zakresu ochrony zdrowia 
i szkolnictwa średniego. Do atutów miasta należą – położenie komunikacyjne i przyrodnicze oraz dobre wyposażenie w poszczególne elementy infrastruktury technicznej.
Ośrodki uzupełniające obsługę obszaru aglomeracji białostockiej stanowi 6 miast i 3 wiejskie ośrodki gminne. Pełnią one podstawowe funkcje przypisane ośrodkom gminnym, a niektóre 
z nich pełnią obok w/w, bardziej złożone funkcje i tak:
•	Choroszcz – obsługa w zakresie specjalistycznego szpitalnictwa dla psychicznie i nerwowo chorych, o zasięgu ponadregionalnym i opieki społecznej o znaczeniu regionalnym,
•	Supraśl – ośrodek obsługi wypoczynku świątecznego i pobytowego oraz turystyki o znaczeniu krajowym i międzynarodowym na bazie wybitnych walorów przyrodniczych i kulturowych; ośrodek rozwoju na bazie borowin lecznictwa uzdrowiskowego; ośrodek szkolnictwa średniego i wyższego oraz kultu religijnego wyznawców prawosławia,
•	Wasilków – ośrodek obsługi turystyki i wypoczynku codziennego i świątecznego mieszkańców Białegostoku na bazie zbiornika wodnego, rzeki Supraśl i Białostockiego Muzeum Wsi; ujęcie wody miasta Białegostoku,
•	Czarna Białostocka – ośrodek produkcyjny i usługowy na bazie istniejącego majątku trwałego ("Agromet" i "Agroma"), przeróbki drewna, a także turystyki i wypoczynku na bazie zbiornika wodnego i obszaru Puszczy Knyszyńskiej,
W ramach aglomeracji można wyróżnić obszar funkcjonalny miasta Białegostoku położony 
w pasie około 10 km od granic miasta. Obszar o dużych tendencjach urbanizacyjnych, z nasilonym ruchem budowlanym, głównie inwestycji mieszkaniowych, produkcyjno-gospodarczych, usługowych, komunikacyjnych i infrastrukturalnych. Jest to obszar bezpośredniego zaplecza inwestycyjnego miasta Białegostoku, funkcji rolniczo-ogrodniczej oraz wypoczynku codziennego i świątecznego na potrzeby miasta Białegostoku i aglomeracji białostockiej.
W obszarze funkcjonalnym miasta Białegostoku na poszczególnych jego kierunkach rozwoju występuje zróżnicowany stopień urbanizacji. Największym zainteresowaniem inwestorów cieszą się tereny położone przy drogach wylotowych z miasta z dostępem do wody i elektryczności 
o stosunkowo wysokich cenach gruntów i walorach przyrodniczych.
W obszarze funkcjonalnym zagospodarowanie przestrzenne ukształtowało się następująco:
-	funkcja mieszkaniowo – usługowa w formie osiedli mieszkaniowych istnieje i rozwija się 
w Fastach, Klepaczach, Kleosinie, Horodnianach, Dojlidach Górnych, Grabówce i Zaściankach; w formie rozproszonej rozwija się na gruntach wszystkich wsi otaczających miasto Białystok,
-	funkcja produkcyjno – usługowa w formie skoncentrowanej rozwija się w Grabówce, Zaściankach, kol. Sobolewo, w kol. Ignatki, Księżyno, Koplany jako „Południowy zespół przemysłowy” Białegostoku, w Zawadach i na kierunku „warszawskim”,
-	funkcja turystyczno – wypoczynkowa w formie wypoczynku codziennego i świątecznego jest zaspokajana w ośrodkach i miejscach rekreacji: Sielachowskie – Jurowce, Ogrodniczki, stawy dojlidzkie, Koplany, Niewodnica Kościelna i Korycka; w ogrodach działkowych zorganizowanych na obszarze gmin: Wasilków, Juchnowiec Kościelny i Turośń Kościelna,
-	funkcja komunalna w Hryniewiczach, Sowlanach, Jeronikach – składowiska nieczystości stałych, w Wasilkowie – ujęcie wody, w Karakulach – cmentarz,
-	ogrodnictwo szklarniowe w PGO Ignatki, dział specjalny produkcji rolniczej skoncentrowany w Zawadach.
Głównymi ośrodkami obsługi centralnego obszaru funkcjonalnego, poza obszarem aglomeracji są miasta powiatowe: Sokółka (20 tys.), Mońki (11 tys.) i miasto Białystok w zakresie funkcji powiatowych powiatu ziemskiego.
Możliwości rozwoju Sokółki stanowią następujące walory: dobre wyposażenie w infrastrukturę społeczną i techniczną, magistralna linia kolejowa obsługująca ruch międzynarodowy na kierunku Białystok – Sokółka – Kuźnica i Sokółka – Suwałki – Trakiszki, położenie przy drodze ekspresowej Nr S 19, o przebiegu granica państwa – Kuźnica – Białystok – Siemiatycze – Lublin – Rzeszów. Powyższe walory stwarzają możliwość lokalizacji małych i średnich przedsiębiorstw oraz obsługi ruchu tranzytowego międzynarodowego wschód – zachód. Brak obwodnicy drogowej miasta, przebieg drogi krajowej przez miasto i skrzyżowanie z koleją w jednym poziomie utrudnia funkcjonowanie miasta oraz wprowadza liczne kolizje z miejskim układem komunikacyjnym.
Głównymi szansami rozwoju miasta Mońki są: położenie w ciągu drogi krajowej Nr 65 granica państwa – Gołdap – Ełk – Mońki – Białystok – Bobrowniki – granica państwa, linia kolejowa Białystok – Olsztyn, sąsiedztwo Biebrzańskiego Parku Narodowego istniejące zakłady przetwórcze przemysłu spożywczego z własnym zapleczem surowcowym.
Utrudnieniem w rozwoju przestrzennym miasta jest kolizyjność układu komunikacyjnego, tj. braku obwodnicy drogowej i dwupoziomowych skrzyżowań z koleją. 
Miasto Dąbrowa Białostocka (6,6 tys.) pełni funkcję ośrodka ponadlokalnego obsługi obszaru. Wyposażone jest w usługi ponadgminne z zakresu szkolnictwa, zdrowia, administracji, ochrony mienia i porządku publicznego oraz posiada rozwinięty sektor produkcyjny.
Ośrodki uzupełniające obsługi centralnego obszaru funkcjonalnego, poza obszarem aglomeracji, stanowią 4 miasta – siedziby gmin (Tykocin, Goniądz, Suchowola i Knyszyn) oraz 15 wiejskich siedzib gmin (Poświętne, Zawady, Michałowo, Gródek, Trzcianne, Krypno, Jasionówka, Jaświły, Korycin, Janów, Nowy Dwór, Sidra, Kuźnica, Szudziałowo i Krynki). Pełnią one podstawowe funkcje przypisane ośrodkom gminnym. Niektóre ośrodki gminne pełnią, bardziej złożone funkcje o znaczeniu regionalnym i tak: Tykocin, Goniądz, Trzcianne – obsługa krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego związanego z Biebrzańskim Parkiem Narodowym i miejscami kultu kultury żydowskiej w Tykocinie; Knyszyn – ochrony zdrowia; Gródek, Kuźnica – obsługa ruchu granicznego związanego z przejściem drogowym i kolejowym w Kuźnicy i drogowym w Bobrownikach. Obsługę miejsc kultu religijnego pełnią: Różanystok, Krypno, Święta Woda w Wasilkowie – wyznawców katolicyzmu, a Kruszyniany, Bohoniki – wyznawców islamu.
Rolnictwo, na obszarze centralnym charakteryzuje się zróżnicowanymi warunkami rolniczej przestrzeni produkcyjnej zarówno pod względem jakości gleb jak i użytkowania gruntów. Na terenie obszaru występują cztery rejony produkcyjne, wyodrębnione, ze względu na uwarunkowania rolniczo-przyrodnicze: mazowiecko-bielski, moniecko-sokólski, biebrzański oraz wschodni. Obszar centralny został utworzony z czterech powiatów, trzech ziemskich i jednego grodzkiego, dla których wskaźnik rolniczej przestrzeni produkcyjnej kształtuje się poniżej średniej wojewódzkiej, 
a mianowicie: białostocki – 54,3, sokólski – 53,3, moniecki – 52,8 oraz miasta Białystok – 54,2. (województwo – 55,0).Grunty o najlepszych jakościowo glebach położone są w zachodnich gminach powiatu białostockiego oraz części powiatu monieckiego i sokólskiego. Największa lesistość występuje w gminach: Czarna Białostocka, Supraśl, Gródek, Michałowo, Wasilków, Krynki i Szudziałowo. W gminach Trzcianne i Goniądz położonych w rejonie biebrzańskim występują gleby 
o niskiej jakości, gdzie w strukturze zasiewów znaczny udział zajmują ziemniaki oraz żyto. W rejonie mazowiecko – bielskim występują najlepsze gleby, w szczególności w gminach: Zawady 
i Poświętne, gdzie w produkcji roślinnej duży udział stanowią rośliny intensywne, buraki cukrowe oraz uprawa owoców i warzyw, zaś w produkcji zwierzęcej hodowla bydła, zaś w gminach podmiejskich aglomeracji białostockiej występuje produkcja ogrodnica i sadownicza. W rejonie moniecko – sokólskim o średniej jakości gleb, gdzie oprócz tradycyjnej uprawy zbóż dobrze jest rozwinięta uprawa roślin pastewnych oraz rzepaku i tytoniu. W gminach Korycin i Suchowola występują znaczące uprawy truskawek i porzeczek. W produkcji zwierzęcej dominuje bydło i trzoda. 
W rejonie wschodnim o najniższej jakości gleb dominuje uprawa zbóż podstawowych oraz chów trzody. W rejonie tym hodowane są także owce oraz konie zimnokrwistej rasy sokólskiej.
Turystyka na obszarze centralnym jest funkcją gospodarczą uzupełniającą w stosunku do rolnictwa i przedsiębiorczości. Analiza zasobów oraz uwarunkowań wskazuje, że na obszarze istnieją dobre warunki do rozwoju turystyki, wypoczynku i lecznictwa uzdrowiskowego. Do najważniejszych czynników decydujących o tym można zaliczyć:
•	bogate zasoby przyrodnicze i rekreacyjne, na które składają się: unikalne w skali Europy tereny bagienne Biebrzy i Narwi, duża lesistość (Puszcza Knyszyńska), urozmaicona rzeźba terenu (Wzgórza Sokólskie), wody otwarte (rzeki: Narew, Biebrza, Supraśl oraz zbiornik wodny Siemianówka oraz zbiorniki małej retencji i powyrobiskowe),
•	dobrze zachowane, bogate i zróżnicowane środowisko dziedzictwa kulturowego (Białystok, Tykocin, Goniądz, Wasilków, Choroszcz, Supraśl, Sokółka, Krynki, Gródek, Osowiec Twierdza, Kruszyniany),
•	zasoby borowin w Supraślu.
Na obszarze funkcjonalnym centralnym wyróżnia się 4 (z 14 w województwie) rejony przyrodnicze posiadające korzystne warunki do rozwoju turystyki, wypoczynku i lecznictwa uzdrowiskowego: Biebrzański, Doliny Narwi, Puszczy Knyszyńskiej i zbiornika Siemianówka.
Rejon Biebrzański – atrakcyjny przyrodniczo obejmuje rozległe bagna doliny Biebrzy, których unikalne walory sprzyjają rozwojowi turystyki przyrodniczo – edukacyjnej oraz badaniom naukowym na skalę krajową i międzynarodową.
Rejon Doliny Narwi obejmuje swoim zasięgiem dolinę rzeki Narwi na odcinku od Juszkowego Grodu do Strękowej Góry. W skład jego wchodzi Narwiański Park Narodowy, z rozległą wielokorytową doliną i bogactwem siedlisk roślinności bagiennej i ornitofauny wodno – błotnej, cennej dla turystyki przyrodniczej. Funkcjonuje tu również szereg ośrodków wypoczynkowych i terenów wypoczynku codziennego, świątecznego i pobytowego mieszkańców aglomeracji białostockiej.
Rejon Puszczy Knyszyńskiej z Parkiem Krajobrazowym Puszczy Knyszyńskiej, w którym rozwijają się badania naukowo – dydaktyczne, turystyka kwalifikowana (myślistwo, wędkarstwo, zbieractwo, kajakarstwo, jeździectwo konne i rowerowe, narciarstwo) oraz wypoczynek pobytowy sezonowy i całoroczny, a także lecznictwo uzdrowiskowe.
Rejon Zbiornika Wodnego Siemianówka jest wielofunkcyjnym obszarem rekreacyjnym, 
w którym dominuje wypoczynek świąteczny i codzienny oraz wypoczynek pobytowy sezonowy.
Ogółem w obszarze centralnym funkcjonalnym są 62 obiekty noclegowe mieszczące 4 548 miejsc.
Potencjał przemysłowy centralnego obszaru funkcjonalnego skupia się przede wszystkim 
w aglomeracji białostockiej. Najważniejszym ośrodkiem przemysłowym województwa jest miasto Białystok z rozwiniętym przemysłem elektromaszynowym i włókienniczym. Poza tym rozwinięty jest również przemysł spożywczy, drzewno – papierniczy i mineralny.
Drugim co do wielkości ośrodkiem przemysłowym aglomeracji białostockiej są Łapy. W mieście istnieje głównie przemysł spożywczy i środków transportu.
W miastach aglomeracji białostockiej i w strefie podmiejskiej miasta Białegostoku wiodącymi gałęziami przemysłu są: przemysł spożywczy, drzewny i meblarski, włókienniczy i odzieżowy, chemiczny, maszynowy.
Na pozostałym centralnym obszarze funkcjonalnym potencjał przemysłowy skoncentrował się głównie w ośrodkach miejskich; Sokółce, Mońkach i Dąbrowie Białostockiej oraz w ośrodkach gminnych; Michałowie, Gródku.
Produktami eksportowymi są głównie: meble i wyroby stolarskie, produkty mleczarskie, mięsne 
i cukiernicze oraz wyroby przemysłu odzieżowego. Największym rynkiem zbytu dla firm zlokalizowanych w obszarze funkcjonalnym jest rynek wschodni.
Surowce mineralne występują w różnych punktach obszaru centralnego. Kruszywa naturalne, piaski i żwiry występują w rejonach: Sokółki, Sidry, Wasilkowa, Kuźnicy, Moniek, Dobrzyniewa 
i Choroszczy. Surowce ilaste występują w gminach: Dobrzyniewo, Juchnowiec Kościelny, Choroszcz, Michałowo, Dąbrowa Białostostocka, Czarna Białostocka i Tykocin. Ponadto w rejonie Supraśla występują złoża borowiny. 
Powiązania komunikacyjne drogowe i kolejowe o znaczeniu europejskim i międzynarodowym, wiążące Polskę z Białorusią, Litwą, Rosją i krajami nadbałtyckimi, przechodzą w większości przez centralny obszar funkcjonalny województwa. Głównym węzłem komunikacyjnym jest miasto Białystok.
Obszar funkcjonalny centralny posiada europejskie powiązania komunikacyjne drogowe „Via Baltica” (Helsinki – Tallin – Ryga – Kowno – Suwałki – Białystok – Warszawa – południe i zachód Europy) w ciągu drogi ekspresowej Nr S 8 oraz międzynarodowe powiązania drogowe z Białorusią i Rosją poprzez drogę ekspresową Nr S 19 (Kuźnica – Białystok – Siemiatycze – Lublin – Rzeszów) i drogę krajową Nr 65 (Gołdap – Ełk – Białystok – Bobrowniki). Powiązania centralnego obszaru funkcjonalnego z układem dróg krajowych szybkiego ruchu realizowane są także drogą krajową Nr 64 (Jeżewo Stare – Piątnica) i drogami wojewódzkimi.
Centralny obszar funkcjonalny powiązany jest z układem kolejowym krajowym i europejskim następującymi liniami kolejowymi:
-	Warszawa – Białystok – Sokółka – Kuźnica – jako magistralna dwutorowa do Białegostoku, na dalszym odcinku jednotorowa, zelektryfikowana,
-	z Sokółki (kontynuacja ciągu kolejowego „Rail Baltica”) – Augustów – Suwałki – Trakiszki – jako pierwszorzędna do Suwałk na dalszym odcinku znaczenia miejscowego, jednotorowa,
-	Białystok – Bielsk Podlaski – Czeremcha – Połowce – pierwszorzędna, jednotorowa, ze stanem torów złym,
-	Ostrołęka – Łapy – pierwszorzędna, jednotorowa,
-	Białystok – Zubki Białostockie – granica państwa – pierwszorzędna, jednotorowa,
-	Białystok – Ełk – pierwszorzędna, jednotorowa, zelektryfikowana.
Na obszarze centralnym funkcjonują dwa przejścia graniczne z Białorusią; w Kuźnicy – kolejowe i drogowe oraz w Bobrownikach – drogowe.
W Białymstoku istnieje lotnisko sportowo – sanitarne Krywlany. Przewidywana jest realizacja lotniska pasażerskiego w rejonie wsi Topolany – Potoka w gm. Michałowo.
Do głównych problemów komunikacji w województwie podlaskim, a w tym i w centralnym obszarze funkcjonalnym można zaliczyć:
-	potrzebę modernizacji zasadniczego układu drogowego, tj. dróg zaliczanych do dróg ekspresowych i dróg prowadzących do przejść granicznych z likwidacją kolizji z zabudową i środowiskiem przyrodniczym,
-	uzyskanie właściwego standardu nawierzchni pozostałych dróg (nośności i szerokości jezdni) z dostosowaniem do wzrastającego ruchu,
-	modernizację i rozbudowę istniejących przejść granicznych z zapewnieniem właściwego standardu obsługi podróżnych,
-	poprawę obsługi podróżnych na trasach ruchu tranzytowego międzynarodowego,
-	dostosowanie linii kolejowych Warszawa – Białystok – Kuźnica i Sokółka – Suwałki – Trakiszki, leżących w I transeuropejskim korytarzu transportowym E-26 „Rail Baltica” (Helsinki – Tallin – Ryga – Kowno – Suwałki – Białystok – Warszawa) do kursowania pociągów 
z prędkością 160 km/h.
Rozwiązanie gospodarki ściekowej w obszarze centralnym na tle województwa przedstawia się korzystnie. 15 miast (100%), 13 ośrodków gminnych (72,2%) i 28 wsi posiada scentralizowane systemy kanalizacji sanitarnej. Systemów tych nie ma jeszcze 5 ośrodków gminnych i większość obszarów wiejskich.
Zaopatrzenie w gaz ziemny obszaru centralnego przedstawia się korzystnie na tle pozostałej części woj. podlaskiego. Dostawa gazu ziemnego odbywa się gazociągiem wysokiego ciśnienia Wołkowysk – Bobrowniki – Białystok – Wyszków z punktem rozliczeniowo – pomiarowym 
w Bobrownikach. Na koniec 1998r. z gazu przewodowego korzystali mieszkańcy 5 miast: Białegostoku, Zabłudowa, Supraśla, Wasilkowa i Łap oraz mieszkańcy w gminach: Dobrzyniewo Kościelne, Zabłudów, Turośń Kościelna, Juchnowiec Kościelny, Wasilków, Supraśl i Poświętne.
Zaopatrzenie w energię elektryczną opiera się na systemie sieci WN 110 kV (16 RPZ-tów 110/15 kV wraz z liniami zasilającymi WN 110 kV, w tym 7 RPZ-tów w Białystoku), zasilanej 
z GPZ „NAREW”. Rozbudowa systemu w zakresie WN i SN będzie wymagana w szczególności 
w aglomeracji białostockiej. 
Ograniczenia i bariery rozwoju zagospodarowania na centralnym obszarze funkcjonalnym wynikają z następujących uwarunkowań:
•	gminy wschodnie, przygraniczne, obszaru charakteryzują się występowaniem niekorzystnych zjawisk demograficznych, to jest: nasilonym procesem depopulacji ludności, niekorzystną strukturą wieku, świadczącą o postępującym procesie starzenia się ludności, występującym zjawisku defeminizacji oraz wysokiego zubożenia ludności,
•	ograniczeń wynikających z zakazów i nakazów określonych w aktach prawnych powołujących Narwiański Park Narodowy, Biebrzański Park Narodowy, Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej, obszar chronionego krajobrazu doliny Narwi, obszar chronionego krajobrazu Wzgórz Sokólskich oraz leśny pas ochronny miasta Białegostoku,
•	ograniczenia, zakazy i nakazy w zakresie użytkowania gruntów i korzystania z wody, na obszarze głównych zbiorników wód podziemnych (pradolina rzek Supraśl i Biebrzy) oraz zlewni rzeki Supraśl,
•	niedoinwestowana w infrastrukturę techniczną baza turystyczna oraz brak warunków infrastrukturalnych do organizacji bazy turystycznej na obszarach atrakcyjnych przyrodniczo 
i kulturowo,
•	niedostateczne parametry techniczne dróg krajowych Nr 8, Nr 19, Nr 64 i Nr 65 oraz dróg wojewódzkich,
•	nakładanie się ruchu tranzytowego na drogach krajowych i ruchu wewnętrznego miast: Białegostoku, Sokółki, Moniek, Suchowoli i Zabłudowa,
•	niedostateczny standard linii kolejowej Sokółka – Trakiszki, będący w ciągu korytarza kolejowego Rail Baltica,
•	niski standard dworca kolejowego i brak regionalnego lotniska komunikacyjnego w rejonie w Białegostoku.
Szansami ożywienia gospodarczego w centralnym obszarze funkcjonalnym są:
-	powiązania europejskie wynikające z przygranicznego i tranzytowego położenia obszaru,
-	duży potencjał ludnościowy, społeczny i gospodarczy aglomeracji białostockiej,
-	wysoki poziom wyposażenia – głównie Białegostoku, w urządzenia infrastruktury społecznej (szkolnictwa wyższego i średniego, służby zdrowia, kultury, sportu, otoczenia gospodarki) stwarzający możliwości: kształcenia i pozyskiwania kadr, wspierania przedsięwzięć gospodarczych i społecznych oraz wdrażania postępu w gospodarce,
-	status Białegostoku jako potencjalnego europolu w strukturze sieci osadniczej kraju,
-	dobre gleby w zachodniej części powiatu białostockiego oraz stosunkowo dobre w powiatach monieckim i sokólskim stwarzające warunki do rozwoju rolnictwa, w tym ekologicznego,
-	możliwości wykorzystania udokumentowanych zasobów surowców mineralnych do rozwoju budownictwa i przemysłu materiałów budowlanych, 
-	dobre warunki do rozwoju turystyki i wypoczynku na bazie walorów przyrodniczych parków narodowych, krajobrazowych, obszarów chronionego krajobrazu i lasów ochronnych,
-	występowanie zespołów i obiektów znaczących dla historii i kultury całej Polski znajdujących się w Białymstoku, Tykocinie i Supraślu stymulujących rozwój turystyki krajowej 
i międzynarodowej,
-	występowanie w Supraślu na bazie warunków klimatycznych i zasobów borowin możliwości organizacji lecznictwa uzdrowiskowego,
-	drogi krajowe, wojewódzkie i powiatowe oraz linie kolejowe zapewniające dogodne połączenia komunikacyjne większości miejscowości obszaru z krajem,
-	gazociąg wysokiego ciśnienia Bobrowniki – Białystok – Wyszków stwarzający możliwość dalszej gazyfikacji obszaru.
12.2. Obszar zachodni
Obejmuje powiaty: grodzki – miasto Łomża, grajewski, kolneński, łomżyński, wysokomazowiecki i zambrowski.
Główną funkcją obszaru jest rolnictwo. Funkcję uzupełniającą stanowi przemysł z dominacją przetwórstwa rolno – spożywczego, przemysł drzewny, meblarski i materiałów budowlanych.
Rolnictwo, w obszarze zachodnim posiada dobre warunki przyrodnicze i ekonomiczno – organizacyjne do dalszego jego rozwoju, jednak dość zróżnicowanym pod względem waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej w poszczególnych gminach. Wyodrębniono w nim trzy rejony produkcyjne, a mianowicie: mazowiecko – bielski, łomżyńsko – kolneński oraz pojezierny, obejmujący gminę Rajgród. Został utworzony z pięciu powiatów: czterech ziemskich i jednego grodzkiego, dla których wskaźnik waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej kształtuje się w pobliżu i powyżej średniej dla województwa, a mianowicie: wysokomazowiecki – 67,0, zambrowski – 65,5, łomżyński – 52,1, kolneński – 49,6, grajewski – 49,6, miasto Łomża – 53,0 (województwo – 55,0). Część północna obszaru w rejonie łomżyńsko – kolneńskim i pojeziernym charakteryzuje się niższą jakością gleb, przy dużym udziale użytków zielonych. Ma dobrze rozwiniętą produkcję zwierzęcą, zwłaszcza w zakresie chowu bydła mlecznego. W gminach Zbójna i Turośl o najniższej jakości gleb uprawiane są zboża i ziemniaki do produkcji zwierzęcej zwłaszcza trzody i bydła mlecznego metodami ekologicznymi, W gminach podmiejskich Łomży rozwinięta jest produkcja upraw ogrodniczych. Rejon ten ma dobrze rozwiniętą produkcję ziemniaków jako surowca dla miejscowych zakładów przetwórstwa. Część południowa obejmująca rejon mazowiecko – bielski posiada najkorzystniejsze w województwie warunki przyrodnicze do rozwoju rolnictwa i charakteryzuje się dużym udziałem gospodarstw o wyspecjalizowanym kierunku produkcji, znacznym udziałem upraw roślin intensywnych w szczególności buraków cukrowych, wysokim udziałem gruntów ornych w strukturze użytków, zmeliorowanych o wysokiej jakości. Dobrze rozwinięta jest produkcja zwierzęca, zwłaszcza w zakresie hodowli bydła mlecznego. 
Przemysł. Produkty rolne przetwarzane są w dobrze rozwiniętych w niektórych branżach zakładach rolno – spożywczych. Dominuje tu przetwórstwo mleczarskie, mięsne, zbóż i ziemniaków oraz w niewielkim zakresie owoców i warzyw. Spółdzielnie mleczarskie "Mlekovita" 
w Wysokiem Mazowieckiem, "Mlekpol" w Grajewie, OSM Piątnica i OSM Zambrów zaliczane są do ścisłej czołówki eksporterów przetworów w kraju. Wysoko oceniane są wyroby Zakładów Mięsnych FARM FOOD w Czyżewie i Browaru Łomża Sp. z o.o. w Łomży. Zakłady ziemniaczane 
w Łomży należą do największych producentów mączki ziemniaczanej i glukozy w kraju.
Obok przemysłu rolno – spożywczego dobrze rozwinięty jest przemysł drzewny z wiodącymi 
w regionie zakładami płyt wiórowych w Grajewie, zakładem mebli w Łomży oraz drobnymi zakładami meblarskimi i tartacznymi występującymi na całym obszarze funkcjonalnym. 
Z pozostałych branż przemysłowych na wyróżnienie zasługuje przemysł materiałów budowlanych, w szczególności zakłady stolarki okiennej z najbardziej znanym zakładem TERRAZYT 
w Łomży oraz zakładem prefabrykatów PREFABET w Śniadowie.
Subregion zachodni nie jest zasobny w surowce mineralne. Występują jedynie złoża piasków, żwirów i kruszywa naturalnego. Większe złoża występują w rejonie Grajewa, Wąsosza, Jedwabnego, Kolna, Szumowa i Śniadowa.
Turystyka. Obszar zachodni dysponuje zasobami umożliwiającymi rozwój funkcji turystycznej. Zróżnicowane środowisko przyrodnicze oraz istniejące formy zainwestowania turystycznego pozwalają na wyróżnienie pięciu rejonów turystycznych: Rajgrodzkiego, Północno – Kurpiowskiego, Kurpiowsko – Nowogrodzkiego, Nadbużańskiego i Biebrzańskiego.
Rejon Rajgrodzki obejmujący Jezioro Rajgrodzkie i Jezioro Dreństwo wraz z terenami przyległymi, w dużej części pokryty lasami, jest atrakcyjny szczególnie dla wypoczynku pobytowego
i turystyki. Ośrodkiem obsługi rejonu jest Rajgród.
Rejon Północno – Kurpiowski zajmuje część doliny Pisy na odcinku Wincenta – Cieciory oraz duży kompleks leśny stanowiący część Puszczy Piskiej (okolice Kozła) i część Puszczy Zielonej (Turośl). Atrakcyjność turystyczną i wypoczynkową rejonu wzbogaca folklor kurpiowski i szlak wodny rzeki Pisy.
Rejon Kurpiowsko – Nowogrodzki obejmuje południowo – wschodnią część Równiny Kurpiowskiej oraz dolinę Pisy na odcinku Gietki – Nowogród oraz dolinę Narwi od Nowogrodu do ujścia Szkwy. Tereny te w przeważającej części zajmują kompleksy leśne Puszczy Zielonej, położone na wysokich wydmach o urozmaiconej konfiguracji. Podstawową formą turystki tego rejonu jest wypoczynek pobytowy i świąteczny. Ośrodkiem obsługi rejonu jest Nowogród.
Rejon Nadbużański obejmuje niewielką prawobrzeżną część doliny Bugu i Nurca. Rzeki i ich wysokie skarpy decydują o walorach rejonu, których wartość podnoszą drobne kompleksy leśne 
w pobliżu Wojtkowic. Ośrodkiem obsługi ruchu turystycznego jest Ciechanowiec, a dominującą formą użytkowania turystycznego wypoczynek pobytowy.
Rejon Biebrzański obejmuje północną część Biebrzańskiego Parku Narodowego, stanowiącego naturalny kompleks bagienny torfowisk niskich. Specyfikę rejonu tworzą unikalne w skali europejskiej wartości ekologiczne o dużym znaczeniu przyrodniczo – naukowym. Formą użytkowania turystycznego jest turystyka kwalifikowana o charakterze dydaktycznym, a w strefie ochronnej Parku turystyka krajoznawcza i specjalistyczna o zasięgu krajowym i międzynarodowym. 
Ochrona przyrody. W granicach subregionu zachodniego znajdują się obszary ochrony przyrody: części Biebrzańskiego Parku Narodowego i Narwiańskiego Parku Narodowego, Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi oraz cztery obszary chronionego krajobrazu (Równiny Kurpiowskiej i Doliny Dolnej Narwi, Pojezierza Rajgrodzkiego, Doliny Biebrzy oraz Doliny Bugu i Nurca).
Komunikacja. Obszar zachodni województwa powiązany jest z układem dróg krajowych przez drogę nr 8 Warszawa – Białystok, drogę nr 61 Warszawa – Ostrołęka – Łomża – Augustów, drogę nr 63 Pisz – Łomża – Zambrów – Siedlce, nr 64 Piątnica – Jeżewo Stare oraz w części północnej drogę nr 65 Białystok – Ełk. Przez obszar przebiegają główne połączenia między Białymstokiem 
i przejściami granicznymi a centrum kraju. 
Układ dróg wojewódzkich łączy jednostki osadnicze z układem podstawowym kraju. Drogi krajowe i wojewódzkie w okresie letnim w czasie weekendów są obciążone dużym ruchem turystycznym. Droga nr 8 i droga nr 61 są obciążone wzrastającym ruchem ciężarowym.
Sieć kolejowa jest wyjątkowo słabo rozwinięta. Istotne znaczenie ma tylko połączenie Warszawa – Białystok bezpośrednio oddziaływujące w pasie do 20 km od trasy PKP. Linia kolejowa Warszawa – Białystok posiada stosunkowo dobre parametry techniczne i duże znaczenie międzynarodowe. Pozostałe odcinki linii kolejowych o charakterze trzeciorzędnym posiadają niewielkie lokalne znaczenie gospodarcze.
Rozwiązanie gospodarki ściekowej przedstawia się niekorzystnie na tle województwa. Oczyszczalnie ścieków posiada obecnie 10 mias (w mieście Kolnie trwa realizacja oczyszczalni). Na obszarach wiejskich jedynie 8 ośrodków gminnych posiada sieć kanalizacji sanitarnej z odprowadzeniem do oczyszczalni ścieków. Nadal nie rozwiązaną gospodarkę ściekową posiada 13 ośrodków gminnych, 1 miasto i prawie cały obszar wiejski.
Zaopatrzenie w gaz oparte jest na gazociągu wysokiego ciśnienia Białystok – Wyszków DN 250 mm z odgałęzieniem w kierunku Łomży DN 200 mm i 4 stacjach redukcyjnych I-go stopnia. Gaz ziemny wykorzystywany jest jedynie w 3 miastach: Łomży, Zambrowie i Wysokiem Mazowieckiem oraz na terenie gminy Sokoły i Wysokie Mazowieckie.
Zasilanie w energię elektryczną odbywa się poprzez system krajowych sieci elektroenergetycznych WN 110 kV 8 RPZ-tów wraz z liniami zasilającymi WN 110 kV. Sieci elektroenergetyczne wyższych napięć (220 kV, 400 kV) mają jedynie przebieg tranzytowy. Istniejący system sieci nie daje możliwości dostarczenia odpowiedniej ilości i jakości energii nowym odbiorcom. 
Gospodarka odpadami. W zakresie gromadzenia odpadów stałych na obszarze subregionu zachodniego znajduje się 26 komunalnych wysypisk śmieci, z czego tylko dziewięć spełnia wymagania ochrony środowiska.
Obok wysypisk komunalnych funkcjonują dwa składowiska przemysłowe: w zakładach płyt wiórowych w Grajewie i w wytwórni mączki kostnej w Górskiem Ponikły Stok w gminie Rutki oraz trzy spalarnie odpadów szpitalnych w Grajewie, Łomży i Wysokiem Mazowieckiem. 
Regionalnym ośrodkiem rozwoju jest Łomża (65,1 tys. osób) z rozwijającym się szkolnictwem wyższym, placówkami kultury oraz infrastrukturą gospodarczą i handlową sprzyjającymi dynamicznemu rozwojowi gospodarczemu i społecznemu.
Głównymi szansami rozwoju Łomży są:
-	walory krajobrazowe, położenie miasta nad Narwią w bezpośrednim sąsiedztwie Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny Narwi,
-	położenie przy trasach komunikacyjnych o znaczeniu krajowym stwarzające dogodne powiązania z systemem transportu krajowego i międzynarodowego poprzez drogi nr 61, 63 i 677,
-	wysokie walory środowiska kulturowego,
-	funkcja miasta jako ośrodka diecezjalnego z siedzibą diecezji, wyższym seminarium duchownym i lokalizacją zakonów,
-	majątek trwały, wyposażenie infrastrukturalne, potencjał kadry, przedsiębiorczość i aktywność społeczności lokalnej sprzyjające rozwojowi funkcji produkcyjnej, usługowej i drobnej wytwórczości,
-	regionalna funkcja miasta w zakresie szkolnictwa wyższego,
-	dobre warunki w zakresie lecznictwa zamkniętego oraz lecznictwa specjalistycznego,
-	rozwój przedsiębiorczości, głównie w zakresie usług produkcyjnych i nieprodukcyjnych oraz drobnej wytwórczości.
Funkcje powiatowe ośrodków rozwoju pełnią miasta: Zambrów (24 tys.), Grajewo (23 tys.), Kolno (11 tys.), Wysokie Mazowieckie (10 tys.).
Głównymi szansami rozwoju Zambrowa są: położenie w ciągu drogi ekspresowej Nr S 8 Warszawa – Białystok oraz Nr 63 i 66, występowanie bazy produkcyjnej z zakresu przetwórstwa rolno – spożywczego (mleko, mięso), surowców rolnych, dużych zasobów siły roboczej, majątku trwałego oraz możliwości realizacji inwestycji produkcyjnych i usługowych.
Grajewo posiada korzystne warunki do rozwoju infrastruktury i obsługi ruchu tranzytowego, lokowania małych i średnich przedsiębiorstw. Rozwojowi miasta sprzyjają: bardzo dobra dostępność komunikacyjna (skrzyżowanie dróg krajowych nr 61 Warszawa – Augustów i nr 65 Białystok – Ełk, przebieg linii kolejowej Białystok – Ełk), sąsiedztwo Biebrzańskiego Parku Narodowego oraz przebieg krajowego szlaku turystycznego Warszawa – Pojezierze Suwalsko – Augustowskie, dobrze rozwinięta baza produkcyjna (przetwórstwo mleka i zbóż, przemysł drzewny) oraz rezerwy gruntów komunalnych.
Kolno – ośrodek wiodący w obsłudze gospodarczej i społecznej wschodniej „Kurpiowszczyzny”. Posiada dobre warunki do rozwoju głównie z uwagi na korzystne położenie przy drodze krajowej nr 63 stanowiącej szlak komunikacyjny w kierunku Mazur, występowanie bazy produkcyjnej (przetwórstwo mleka), korzystne warunki do rozwoju nowoczesnego rolnictwa.
Wysokie Mazowieckie predysponowane do rozwoju przemysłu rolno – spożywczego i obsługi wysokotowarowego rolnictwa. Posiada korzystne warunki do rozwoju głównie z uwagi na: położenie przy trasach komunikacyjnych o znaczeniu krajowym (droga nr 66) i regionalnym (droga 
nr 678), bliskość połączenia kolejowego (Szepietowo).
Miejskie i gminne ośrodki rozwoju, to 6 miast (Ciechanowiec, Szczuczyn, Stawiski, Jedwabne, Nowogród i Rajgród) i 21 ośrodków gminnych wiejskich. Niektóre ośrodki obok funkcji typowo gminnych pełnią funkcje dodatkowe:
-	Ciechanowiec i Nowogród – z zakresu turystyki i kultury,
-	Rajgród – z zakresu turystyki,
-	Czyżew i Piątnica – przemysł rolno – spożywczy,
-	Śniadowo – przemysł materiałów budowlanych,
-	Szepietowo – w zakresie oświaty i doradztwa rolniczego.
Podstawowe ograniczenia i bariery rozwoju gospodarczego na obszarze wynikają z następujących uwarunkowań:
•	wysokiego reżimu gospodarowania na terenach objętych prawną ochroną przyrody: Biebrzański Park Narodowy, Narwiański Park Narodowy, Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi,
•	niskiej jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej w północnej i zachodniej części obszaru,
•	nieopłacalności produkcji rolnej oraz trudności ze zbytem surowców,
•	braku rynku skupu i przetwórstwa produktów ekologicznych oraz małego zainteresowania rolników rozwojem produkcji ekologicznej,
•	depresji gospodarczej, ubożenia społeczeństwa i wysokiej stopy bezrobocia,
•	niskiego poziomu wykształcenia ludności (szczególnie na terenach wiejskich),
•	starzenia się ludności wiejskiej,
•	braku pozarolniczych miejsc pracy na wsi,
•	niedoinwestowania bazy turystycznej, wymagającej podniesienia standardu świadczonych usług,
•	niedostatecznych parametrów dróg krajowych i wojewódzkich,
•	kolizyjnych przebiegów dróg krajowych nr 8 i nr 61 w stosunku do miast regionu, braku obwodnic lub izolowanych dróg tranzytowych (konflikty komunikacyjne na terenach zurbanizowanych wynikające z uciążliwości ruchu tranzytowego w stosunku do funkcji lokalnych),
•	niedorozwoju sieci kolejowej (brak dostępu do sieci w zachodniej części obszaru) i brak rozwoju kolejowego systemu transportowego,
•	niedoinwestowania w infrastrukturze technicznej, szczególnie w północnej części obszaru,
•	braku uporządkowanej gospodarki ściekowej w Kolnie oraz na obszarach wiejskich,
•	braku dostępu do gazu przewodowego w większości gmin,
•	konieczność przeprowadzenia remontów i modernizacji sieci elektroenergetycznej zwłaszcza na terenach wiejskich (reelektryfikacja wsi),
•	występowania znacznej ilości wysypisk odpadów stałych nie spełniających wymogów ochrony środowiska,
•	wyjazdów młodych, wykształconych osób do większych ośrodków.

Główne szanse rozwoju gospodarczego:
•	najwyższa w województwie jakość rolniczej przestrzeni produkcyjnej w południowej części obszaru stanowiąca korzystne warunki do rozwoju rolnictwa intensywnego,
•	zasobna baza surowców rolnych dla rozwoju przetwórstwa rolno – spożywczego,
•	niski poziom zanieczyszczenia gleb stwarzający możliwość rozwoju rolnictwa ekologicznego,
•	rezerwy produkcyjne zakładów przetwórstwa rolno – spożywczego,
•	wzrastająca liczba zakładów przetwórstwa rolno – spożywczego z certyfikatami jakości wyrobów zgodnych z normami krajów Unii Europejskiej,
•	wysokie walory środowiska przyrodniczego doliny Biebrzy, Narwi, Pisy i Bugu, jezior rajgrodzkich i Puszczy Kurpiowskiej oraz walory krajobrazu kulturowego stwarzające możliwości rozwoju funkcji turystycznej,
•	występowanie zespołów i obiektów znaczących dla historii i kultury kraju (zespół fortyfikacji w Piątnicy, Skansen w Nowogrodzie, Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu, Muzeum Przyrody w Drozdowie), jako filaru turystyki kulturowo – etnograficznej, 
•	duże zasoby siły roboczej wynikające z istniejącego bezrobocia oraz struktury wiekowej ludności,
•	wzrastająca liczba podmiotów gospodarczych stwarzająca możliwości rozwoju w zakresie usług nieprodukcyjnych i drobnej wytwórczości,
•	istniejąca baza szkolnictwa wyższego stwarzająca możliwości podnoszenia poziomu wykształcenia ludności,
•	dogodne połączenia krajowe i zrównoważony rozwój sieci drogowej w stosunku do funkcji gospodarczych obszaru.
12.3. Obszar północny
Jest to północna część województwa obejmująca powiaty: augustowski, sejneński, suwalski 
i suwalski grodzki.
Główne ośrodki obsługi obszaru to miasta powiatowe: Suwałki (68,8 tys. mieszkańców), Augustów (33,1 tys.), Sejny (6,1 tys.).
Ponadregionalnym ośrodkiem równoważenia rozwoju tego obszaru są Suwałki. Miasta Augustów i Sejny stanowią powiatowe wielofunkcyjne ośrodki rozwoju. Augustów posiada wysoką rangę o znaczeniu międzynarodowym w zakresie rekreacji i lecznictwa uzdrowiskowego. Sejny pełnią funkcję obsługi ruchu tranzytowego i przygranicznego między Polską i Litwą oraz są ośrodkiem kulturotwórczym pogranicza. 
O możliwościach rozwoju Suwałk jako ponadregionalnego ośrodka rozwoju stanowią: położenie przygraniczne i tranzytowe oraz sąsiedztwo bardzo atrakcyjnych, ekologicznie czystych terenów co sprzyja rozwojowi turystyki międzynarodowej, krajowej i wypoczynku ludności lokalnej, funkcjonująca Suwalska Specjalna Strefa Ekonomiczna oraz istniejące i niewykorzystane obiekty po zlikwidowanych zakładach produkcyjnych, niewykorzystane tereny przemysłowo składowe, duży potencjał demograficzny, dobre wyposażenie w infrastrukturę społeczną, transeuropejskie powiązania komunikacyjne drogowe i kolejowe VIA BALTICA i RAIL BALTICA, z Litwą, Warszawą i Białymstokiem, możliwość uruchomienia lotniska komunikacyjnego IV klasy, dobrze rozwinięta sieć dróg wojewódzkich i powiatowych, dobrze rozwinięta infrastruktura techniczna 
w zakresie: wodociągów, kanalizacji sanitarnej, centralnego systemu ciepłowniczego, utylizacji odpadów stałych, elektroenergetyki oraz telekomunikacji, włączenie w krajowy i międzynarodowy system elektroenergetyczny 400 kV poprzez realizację linii 400 kV Ełk – Alytus. Wielkość zaludnienia, położenie, potencjał gospodarczy, wyposażenie w usługi i możliwości rozwoju predystynują Suwałki do rangi ponadregionalnego ośrodka równoważenia rozwoju.
Głównymi szansami rozwoju Augustowa są: wynikające z przygranicznego i tranzytowego położenia, transeuropejskie powiązania komunikacyjne drogowe i kolejowe VIA BALTICA i RAIL BALTICA z Litwą, możliwości międzynarodowego wykorzystania turystycznego drogi wodnej Kanału Augustowskiego z realizacją przejścia granicznego dla ruchu turystycznego w Rudawce na Kanale Augustowskim, międzynarodowe powiązania komunikacyjne drogowe z Warszawą i Białymstokiem oraz funkcje ponadregionalne w zakresie lecznictwa uzdrowiskowego wynikające 
z zasobów wód mineralnych i pokładów borowiny, dobrze rozwinięta infrastruktura społeczna, wielkie obszary leśne do rozwoju przemysłu drzewnego i pozyskiwanie runa leśnego, zasoby surowców do rozwoju przetwórstwa zdrowej żywności, dobrze rozwinięta sieć innych dróg krajowych, wojewódzkich i powiatowych oraz dobrze rozwinięta infrastruktura techniczna.
Sejny posiadają następujące czynniki korzystne dla dalszego rozwoju: międzynarodowe powiązania komunikacyjne drogowe Polski z Litwą, możliwość otwarcia drogowych przejść granicznych dla ruchu turystycznego z Litwą, możliwość rozwoju turystyki w skali międzynarodowej w związku z bogatym dziedzictwem kulturowym, różnorodnością etniczną i prowadzoną działalnością kulturalną, położenie na międzynarodowej trasie turystycznej „Droga Tysiąca Jezior” w sąsiedztwie ekologicznie czystych i cennych pod względem rekreacyjnym terenów, zasoby surowców do rozwoju przetwórstwa zdrowej żywności i obszary dobrej jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej, rezerwy terenów do rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw, zasoby siły roboczej istniejące funkcje ponadregionalne o znaczeniu międzynarodowym z zakresu administracji, sprzyjające warunki do rozwoju funkcji usługowej w skali międzynarodowej, dobrze rozwinięta infrastruktura społeczna i techniczna, dobrze rozwinięta sieć dróg wojewódzkich i powiatowych.
Miejskie i gminne ośrodki rozwoju, to: miasto Lipsk oraz 15 wiejskich ośrodków gminnych. Lipsk posiada potencjalne możliwości pełnienia funkcji obsługi ruchu granicznego i turystycznego związanego z Biebrzańskim Parkiem Narodowym i Puszczą Augustowską. Pozostałe ośrodki gminne pełnią funkcje usługowe o znaczeniu lokalnym i regionalnym w odniesieniu do turystyki.
Inne elementy sieci osadniczej o znaczeniu regionalnym, to miejscowości w których zlokalizowano przejścia graniczne: Budzisko, Ogrodniki, Trakiszki oraz ośrodki o funkcjach regionalnych w zakresie rekreacji: Stary Folwark, Gawrych Ruda, Wigry – ośrodek o znaczeniu krajowym 
w zakresie kultury, sztuki i wypoczynku związany z Wigierskim Parkiem Narodowym.
Walory środowiska przyrodniczego północnego obszaru funkcjonalnego są bardzo wysokie ze względu na występujące tu obszary chronione – Wigierski Park Narodowy, Biebrzański Park Narodowy i Suwalski Park Krajobrazowy, obszary chronionego krajobrazu, użytki ekologiczne, rezerwaty i pomniki przyrody, projektowane Transgraniczne Obszary Chronione, kompleks Puszczy Augustowskiej, jeziora o korzystnych warunkach egzystencji i wysokiej odporności wobec antropopresji, przydatne dla rekreacji, wody mineralne (chlorkowe) oraz borowiny, korzystne warunki dla klimatoterapii, niski stopień zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego, korzystne warunki dla lokalizacji niekonwencjonalnych źródeł energii.
Rolnictwo, w obszarze północnym posiada warunki przyrodnicze i ekonomiczno-społeczne do wielofunkcyjnego rozwoju tego obszaru. Wyodrębniono w nim dwa rejony produkcyjne: pojezierny i biebrzański. Został utworzony z czterech powiatów: trzech ziemskich i jednego grodzkiego, dla których wskaźnik waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej kształtuje się poniżej średniej dla województwa, a mianowicie: augustowski - 54,2, sejneński - 48,5, suwalski - 48,7, miasto Suwałki - 33,1 (województwo - 55,0). Obszar ten charakteryzuje duży udział obszarów chronionych, wód powierzchniowych i lasów głównie w środkowej i północnej części oraz zróżnicowaną wartością rolniczej przestrzeni produkcyjnej w poszczególnych gminach. Gównie wschodnia część obszaru charakteryzuje się niską jakością rolniczej przestrzeni produkcyjnej, natomiast zachodnią część powiatu augustowskiego cechuje wysoka jakość rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Duży udział trwałych użytków zielonych decyduje o rozwoju hodowli bydła. W produkcji roślinnej dominują rośliny zbożowe, głównie na potrzeby produkcji zwierzęcej. W południowej części obszaru uprawiany jest tytoń.
Turystyka na tym obszarze jest funkcją gospodarczą. Ranga jej staje się powoli równorzędna rolnictwu i przedsiębiorczości. W północnym obszarze funkcjonalnym wyróżniamy następujące rejony przyrodnicze posiadające korzystne warunki do rozwoju turystyki, wypoczynku i lecznictwa uzdrowiskowego: Rejon Północnej Suwalszczyzny z Suwalskim Parkiem Krajobrazowym, Rejon Doliny Rospudy, Rejon Pojezierza Sejneńskiego, Rejon Puszczy Augustowskiej z Wigierskim Parkiem Narodowym i strefą uzdrowiskową miasta Augustów, północną część Rejonu Doliny Biebrzy z fragmentem Biebrzańskiego Parku Narodowego i północną część Rejonu Jezior Rajgrodzkich.
•	Rejon Północnej Suwalszczyzny, w którym rozwija się przede wszystkim turystyka kwalifikowana, ekoturystyka oraz wypoczynek świąteczny i codzienny dla mieszkańców Suwałk. Doskonale rozwinięta jest tu agroturystyka. Ze względu na dogodne warunki klimatyczne rejon ten posiada duże możliwości rozwijania turystyki zimowej, w tym narciarstwa biegowego i zjazdowego. Przygraniczne położenie (na styku z Litwą i Obszarem Kaliningradzkim) stwarza dodatkowo możliwości rozwoju turystyki przygranicznej.
•	Rejon Doliny Rospudy, to w niewielkim stopniu zalesiony, wąski pas terenu rozciągający się z północy na południe wzdłuż rzeki Rospudy i jezior leżących na jej biegu. Rzeka Rospuda, wraz z jeziorami przez które przepływa zakwalifikowana jest jako szlak kajakowy 
o randze krajowej. Pomimo tego, że szlak kajakowy rzeki Rospudy nie jest wyposażony 
w ogóle w obiekty obsługi turystów, rozwija się tu kajakarstwo oraz różne formy wypoczynku przywodnego. Agroturystyka w tym rejonie nie jest rozwinięta.
•	Rejon Pojezierza Sejneńskiego charakteryzuje się urozmaiconą rzeźbą terenu i znaczną ilością jezior, które choć w większości niezalesione, przyciągają turystów czystością wód 
i dostępnością brzegową. Zajmuje on północno – wschodnią i północną część omawianego obszaru funkcjonalnego. W południowo – wschodniej części rejon ten pokrywają wysunięte na północ partie Puszczy Augustowskiej. Południowo zachodnią część obejmuje strefa ochronna Wigierskiego Parku Narodowego. Rejon ten służy wypoczynkowi na- i przywodnemu, turystyce pieszej i rowerowej oraz agroturystyce i turystyce przygranicznej z Litwą, poprzez przejście drogowe w Ogrodnikach oraz zapewnia wypoczynek świąteczny i codzienny mieszkańcom Sejn. Jest on również ciekawy kulturowo ze względu na zamieszkującą tu ludność litewską i kultywowane tradycje kultury i sztuki litewskiej.
•	Rejon Puszczy Augustowskiej z Wigierskim Parkiem Narodowym, Kanałem Augustowskim, szlakiem kajakowym Czarnej Hańczy, posiadającym rangę międzynarodową i strefą uzdrowiskową miasta Augustów, to obszar prawie w większości pokryty zwartym kompleksem leśnym, rozciągającym się również na terenie Litwy i Białorusi i charakteryzujący się znaczną ilością jezior i rzek. W rejonie tym rozwijają się formy wypoczynku na- i przywodnego, turystyka kwalifikowana, krajoznawstwo, agroturystyka oraz wypoczynek świąteczny i codzienny dla mieszkańców Suwałk, Augustowa, Sejn a nawet dla mieszkańców Białegostoku. Obszar ten ma duże możliwości rozwoju turystyki przygranicznej w przypadku udrożnienia szlaku Kanału Augustowskiego po stronie białoruskiej, służy również turystyce przyrodniczo – edukacyjnej oraz badaniom naukowo – dydaktycznym na skalę krajową 
i międzynarodową oraz lecznictwu uzdrowiskowemu rozwijanemu w mieście Augustów, 
w oparciu o leczniczy bioklimat i bogate złoża borowinowe.
•	Część Rejonu Doliny Biebrzy położona w północnym obszarze funkcjonalnym obejmuje fragment północnej części doliny rzeki. Rzeka Biebrza jest także ciekawym szlakiem kajakowym. Przede wszystkim na obszarze BPN rozwija się turystyka edukacyjna oraz badania naukowo – dydaktyczne na skalę międzynarodową.
•	Część Rejonu Jezior Rajgrodzkich położona w północnym obszarze funkcjonalnym zajmuje jego południowo - zachodnią część i nie posiada bazy turystyczno – wypoczynkowej, a predystynowana jest do wypoczynku pobytowego.
Potencjał przemysłowy północnego obszaru funkcjonalnego skoncentrował się głównie 
w ośrodkach miejskich – Suwałkach, Augustowie, Lipsku i Sejnach oraz we wsi gminnej Filipów. Wiodącymi gałęziami są: przemysł drzewny, meblarski, rolno – spożywczy i odzieżowy. Są to gałęzie oparte o miejscową bazę surowcową. Duża część wytwarzanej produkcji jest przeznaczona na eksport, zwłaszcza do krajów zachodnich (Niemcy, Holandia, Francja, Belgia, Wielka Brytania). Obszar północny posiada odpowiednie warunki i bazę surowcową dla rozwoju przemysłu związanego z produkcją zdrowej żywności i przetwórstwem runa leśnego. Na omawianym obszarze nie przewiduje się jednak większego rozwoju przemysłu, chociaż pewne nadzieje na jego uaktywnienie stwarza funkcjonowanie Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Z uwagi na istniejący potencjał produkcyjny oraz kadrę zawodową, możliwość rozwoju na tym obszarze posiada przemysł elektromaszynowy. Wskazany jest również rozwój przemysłu lekkiego, gdyż jest on ważnym czynnikiem aktywizacji gospodarczej małych miast i ośrodków gminnych.
Zasoby surowców mineralnych obszaru funkcjonalnego północnego są relatywnie bogate 
w skali województwa. Do najważniejszych złóż można zaliczyć: kruszywo naturalne (piaski 
i żwiry), wydobywane w kopalniach położonych w pobliżu Suwałk: Potasznia I, II i III, Sobolewo 
i Krzywe oraz złoża borowin i wód mineralnych występujące w okolicy Augustowa i mające zastosowanie do celów leczniczych w uzdrowisku Augustów. Odrębnym zagadnieniem są bogate zasoby rud polimetalicznych występujących na pograniczu Suwalskiego Parku Krajobrazowego, przy obecnym poziomie technologii nie przydatne do eksploatacji.
Rozwiązanie gospodarki ściekowej na obszarze północnym na tle województwa przedstawia się dobrze. 10 na 15 ośrodków gminnych oraz wszystkie miasta posiadają sieć kanalizacji sanitarnej z odprowadzeniem do nowoczesnych oczyszczalni ścieków. Problem ten jednak nadal nie jest rozwiązany na obszarach o dużych walorach turystycznych i przyrodniczych, gdzie szczególnie narasta w okresie letnim (Wigierski Park Narodowy, Suwalski Park Krajobrazowy, Pojezierze Augustowskie i inne).
Zaopatrzenie w gaz posiada jedynie miasto Suwałki. Jest to gaz płynny propan-butan dostarczany siecią przewodową z rozprężalni gazu zlokalizowanej w centrum osiedla mieszkaniowego. Korzysta z niego 25% indywidualnych gospodarstw domowych w mieście. Dalszy rozwój tego rodzaju sieci nie ma jednak perspektyw.
Zaopatrzenie w energię elektryczną odbywa się poprzez system sieci WN 110 kV (5 RPZ-tów 110/20 kV i RPZ 110/15 kV wraz z liniami zasilającymi WN 110 kV). System ten charakteryzuje się dużą zawodnością, ze względu na brak dwustronnych powiązań z siecią 110 kV. 
Analiza uwarunkowań i problemów występujących w północnym obszarze funkcjonalnym, przy uwzględnieniu warunków zewnętrznych i wewnętrznych wynikających ze zdolności przełamywania recesji gospodarczej i potencjałów rozwojowych przeanalizowanych pod kątem ich wykorzystania, pozwoliła na określenie rezerw do dalszego rozwoju oraz występujących preferencji, barier 
i ograniczeń.
Podstawowe ograniczenia i bariery rozwoju gospodarczego na tym obszarze wynikają z następujących uwarunkowań:
-	syndrom peryferyjności, charakteryzujący się niskim poziomem warunków życia, niskimi dochodami ludności, niezadowalającym poziomem wykształcenia, małą aktywnością gospodarczą powodującą duże bezrobocie, patologią społeczną, odpływem ludności, zwłaszcza wysoko wykwalifikowanej kadry i młodzieży,
-	niedostateczne wyposażenie w usługi o znaczeniu regionalnym i lokalnym,
-	niski standard i wielkość bazy współpracy międzynarodowej i obsługi ruchu tranzytowego,
-	niezadowalający poziom wyposażenia w obiekty obsługi ruchu turystycznego i wypoczynkowego,
-	lokalne konflikty na tle narodowościowym,
-	brak obwodnic miejscowości: Szypliszki, Suwałki, Augustów, Sztabin, Bargłów Kościelny, Sejny, Bakałarzewo, Filipów, Raczki, 
-	nie zelektryfikowane linie kolejowe, 
-	niskie parametry techniczne dróg krajowych i wojewódzkich oraz niedostatek zaplecza technicznego motoryzacji,
-	niedoinwestowanie w infrastrukturze technicznej, głównie w gospodarce wodno – ściekowej i odpadami.
Główne szanse ożywienia gospodarczego, to:
-	transeuropejskie powiązania transportowe wynikające z przygranicznego i tranzytowego położenia obszaru funkcjonalnego,
-	dobre wyposażenie obszaru w obiekty, urządzenia i organizacje o znaczeniu ponadregionalnym, regionalnym i subregionalnym,
-	obszary o wysokich walorach środowiska przyrodniczego, stwarzające możliwość rozwoju różnorodnych form turystyki i wypoczynku,
-	znaczny już potencjał lecznictwa uzdrowiskowego,
-	bogate dziedzictwo kulturowe, tradycje historyczne, różnorodność narodowościowa, wyznaniowa i kulturowa oraz tradycyjne związki z Litwą,
-	szlak wodny Czarnej Hańczy i Kanału Augustowskiego, Rospudy i Marychy,
-	możliwość rozwoju energetyki wiatrowej w północnych gminach np. Wiżajny i Rutka Tartak,
-	możliwość budowy małych elektrowni wodnych – na Kanale Augustowskim oraz rzekach Szeszupie i Rospudzie,
-	dobrze rozwinięta infrastruktura telekomunikacyjna,
-	dynamiczny rozwój telefonii komórkowej.
12.4. Obszar południowy
Jest to południowa część województwa obejmująca powiaty: bielski, hajnowski i siemiatycki. Obszar graniczy od wschodu z Białorusią (z obwodem brzeskim i poprzez gminę Narewka 
z obwodem grodzieńskim), od południa i południowego zachodu z województwami lubelskim 
i mazowieckim, od zachodu z obszarem zachodnim woj. podlaskiego i od północy z obszarem centralnym.
Główne ośrodki obsługi obszaru to miasta powiatowe – Bielsk Podlaski (28 tys.), Hajnówka (25 tys.) i Siemiatycze (16 tys.).
Możliwości rozwoju Bielska Podlaskiego to: dobre wyposażenie w infrastrukturę społeczną 
i techniczną, przebiegająca linia kolejowa obsługująca ruch międzynarodowy na kierunku Brześć – Czeremcha – Bielsk Podlaski – Białystok, położenie przy drodze ekspresowej Nr S 19 granica państwa – Kuźnica – Białystok – Siemiatycze – Lublin – Rzeszów oraz przy drodze krajowej Nr 66 Zambrów – Brańsk – Bielsk Podlaski – Czeremcha – granica państwa. Powyższe walory stwarzają możliwość lokalizacji małych i średnich przedsiębiorstw oraz obsługi ruchu tranzytowego krajowego i międzynarodowego, zwłaszcza w relacji republiki nadbałtyckie – południe Europy. Przebieg dróg krajowych przez miasto utrudnia funkcjonowanie zabudowy i ruchu wewnętrznego. 
Bielsk Podlaski ze względu na wielkość, położenie, wyposażenie w usługi i możliwości rozwoju pretenduje perspektywicznie do rangi regionalnego ośrodka równoważenia rozwoju.
Hajnówka posiada następujące korzystne warunki dalszego rozwoju: położenie w sąsiedztwie Puszczy Białowieskiej oraz zbiornika wodnego Siemianówka, umożliwiające rozwój bazy turystyki i wypoczynku, dobre powiązania komunikacyjne kolejowe i drogowe drogami wojewódzkimi z województwem i krajem oraz możliwość utworzenia z miasta centrum kultury białoruskiej.
Ograniczeniami rozwoju miasta będą: zakazy i nakazy określone w aktach prawnych dotyczące ochronności Puszczy Białowieskiej, kolizyjne przebiegi dróg wojewódzkich w stosunku do zabudowy i ruchu wewnętrznego miasta oraz niedostateczna chłonność rynku pracy.
Głównymi szansami rozwoju miasta Siemiatycze są: dobre wyposażenie w infrastrukturę techniczną (m.in. gaz); korzystne warunki do rozwoju turystyki i wypoczynku wynikające z sąsiedztwa doliny Bugu i istnienia zbiorników wodnych, duża atrakcyjność kulturowa miasta i powiązania ze św. Górą Grabarką, położenie na ciągu drogi S 19 Białystok – Siemiatycze – Lublin oraz drogi krajowej i wojewódzkiej Drohiczyn – Siemiatycze – Tokary – stwarzające warunki do aktywizacji gospodarczej i turystycznej. Do ograniczeń i problemów rozwojowych miasta Siemiatycze można zaliczyć: peryferyjne położenie w woj. podlaskim zmniejszające atrakcyjność lokalizacyjną dla podmiotów gospodarczych w aspekcie kooperacji, zbytu i zaopatrzenia produkcji oraz pozyskiwania kadr kwalifikowanych, niedostosowanie parametrów technicznych i kolizyjny przebieg drogi Nr S19 w stosunku do obszaru zabytkowego miasta, istniejącej zabudowy i ruchu wewnętrznego oraz znaczna odległość od szlaku kolejowego.
Ośrodki uzupełniające obsługi obszaru stanowią 3 małe miasta (Brańsk, Drohiczyn, Kleszczele) i 20 wiejskich ośrodków gminnych. Pełnią one podstawowe funkcje przypisane ośrodkom gminnym. Niektóre z nich pełnią bardziej złożone funkcje i tak: Białowieża – ośrodka naukowego oraz obsługi krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego; Narewka i Dubicze Cerkiewne – obsługi ruchu turystycznego związanego z Puszczą Białowieską oraz zbiornikami wodnymi Siemianówką i Bachmatami; Drohiczyn – ośrodka obsługi ruchu turystycznego w rejonie doliny Bugu; Kleszczele i Czeremcha – obsługi ruchu granicznego związanego z przejściem drogowym i kolejowym w Połowcach; Mielnik – ośrodka turystyczno – wypoczynkowego nad Bugiem; Narew – ośrodka przemysłowego produkcji maszyn rolniczych i przetwórstwa rolno – spożywczego.
Funkcję ponadregionalną ośrodka kultu religijnego i miejsca pielgrzymowania wyznawców kościoła prawosławnego pełni św. Góra Grabarka.
Rolnictwo, w obszarze południowym ma nierównomierne warunki przyrodnicze i ekonomiczno – społeczne do rozwoju. Wyodrębniono w nim dwa rejony produkcyjne: mazowiecko-bielski 
i wschodni. Obszar ten powstał z trzech powiatów ziemskich, dla których wskaźnik waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej kształtuje się powyżej średniej dla województwa (oprócz wschodnich gmin obszaru), a mianowicie: bielski - 61,7, hajnowski - 52,6, siemiatycki - 60,6 (województwo - 55,0). Rejon wschodni charakteryzuje się najniższą jakością gleb oraz najniższym wskaźnikiem waloryzacji. Dominuje uprawa zbóż podstawowych, zaś w produkcji zwierzęcej chów bydła i trzody. Hodowane są też owce i konie. W rejonie tym występuje znacząca powierzchnia gruntów marginalnych przeznaczonych do zalesienia. Prowadzone są gospodarstwa agroturystyczne ukierunkowane na produkcję ekologiczną. Rejon mazowiecko - bielski charakteryzuje się wysoką jakością gleb i wysokim wskaźnikiem waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej. W produkcji roślinnej duży udział stanowią rośliny przemysłowe, jak: burak cukrowy i rzepak. Prowadzona jest produkcja owocowo - warzywna jako surowiec dla miejscowych zakładów przetwórstwa. Rejon ten posiada znaczący potencjał w produkcji zwierzęcej, zwłaszcza hodowli bydła.
Turystyka na tym obszarze jest funkcją gospodarczą, która urasta rangą do równorzędnej rolnictwu oraz przemysłowi. Na obszarze funkcjonalnym południowym wyróżnia się 4 (z 14 w województwie) następujące rejony przyrodnicze posiadające korzystne warunki do rozwoju turystyki, wypoczynku i lecznictwa uzdrowiskowego: Doliny Górnej Narwi, Zbiornika Siemianówka, Puszczy Białowieskiej i Nadbużański.
Rejon Doliny Górnej Narwi obejmuje swoim zasięgiem dolinę rzeki Narwi na odcinku od Juszkowego Grodu do Narwiańskiego Parku Narodowego. Dolina rzeki Narew jest obszarem chronionego krajobrazu. W rejonie tym rozwija się turystyka krajoznawcza i kwalifikowana oraz wypoczynek świąteczny i pobytowy sezonowy.
Rejon Zbiornika Wodnego Siemianówka jest wielofunkcyjnym obszarem rekreacyjnym. Dominuje tu wypoczynek świąteczny i codzienny oraz wypoczynek sezonowy pobytowy.
Rejon Puszczy Białowieskiej z Białowieskim Parkiem Narodowym, ze względu na unikalne walory; środowiska przyrodniczego zaliczone do najcenniejszych w niżowej części Europy i kul-turowe posiada znaczenie turystyczne krajowe i międzynarodowe.
Białowieski Park Narodowy został uznany przez UNESCO za Rezerwat Biosfery i wpisany na listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości. Puszcza Białowieska stanowi jednolity obszar funkcjonalny, w którym rozwijają się badania naukowe na skalę krajową 
i międzynarodową, a funkcja turystyczna ma charakter edukacyjny.
Rejon Nadbużański charakteryzuje się zróżnicowanym ukształtowaniem terenu, dobrą dostępnością do wód rzeki Bug i lesistością oraz występowaniem wód mineralnych w Mielniku. Dolina rzeki Bug jest obszarem chronionego krajobrazu obejmującym swoim zasięgiem naturalne, zachowane w pierwotnym stanie ukształtowanie skarpy nadbużańskiej. W rejonie tym rozwijana jest turystyka wodna oraz wypoczynek sezonowy. Mielnik posiada warunki do rozwoju funkcji uzdrowiskowej.
Ogółem na obszarze istnieje 47 obiektów noclegowych mieszczących 2 128 miejsc.
Potencjał przemysłowy obszaru funkcjonalnego skupia się głównie w miastach powiatowych. Większe zakłady istnieją ponadto w gminach: Narew, Narewka, Czeremcha, Mielnik, Siemiatycze, Brańsk. W tej części województwa, oprócz zakładów przemysłu rolno – spożywczego, występuje przemysł drzewny, maszynowy, chemiczny, metalowy i odzieżowy. Do najważniejszych produktów eksportowych obszaru należą między innymi: meble i wyroby stolarskie, produkty mleczarskie, produkty przemysłu mięsnego i cukierniczego, wyroby przemysłu odzieżowego. Największym rynkiem zbytu dla firm tego obszaru funkcjonalnego jest rynek wschodni.
Obszar funkcjonalny południowy nie jest zasobny w surowce mineralne. Występują w nim głównie złoża piasku, żwiru i kruszywa naturalnego. Do ważniejszych można zaliczyć złoża: surowców ilastych w gminach Bielsk Podlaski, Orla, Czyże i Narewka; piasków, żwirów w gminie Siemiatycze; kredy w Mielniku oraz pierwiastków promieniotwórczych w Rajsku.
Obszar funkcjonalny południowy powiązany jest z układem dróg krajowych szybkiego ruchu drogą ekspresową Nr S19 granica państwa – Kuźnica – Białystok – Bielsk Podlaski – Siemiatycze – Lublin – Rzeszów i drogami krajowymi międzyregionalnymi Nr 62 Strzelno – Włocławek – Płock – Serock – Wyszków – Węgrów – Drohiczyn – droga 19, Nr 66 Zambrów – Brańsk – Bielsk Podlaski – Czeremcha – granica państwa oraz drogami wojewódzkimi: Nr 637, Nr 685, Nr 687, Nr 689, Nr 690, Nr 691 i Nr 693. Układ dróg wojewódzkich wiąże jednostki osadnicze na obszarze powiatów z układem dróg krajowych.
Obszar powiązany jest z krajowym i europejskim układem kolejowym liniami: pierwszorzędną Siedlce – Czeremcha – Hajnówka – Siemianówka – granica państwa, jednotorową z dobrym stanem torów oraz pierwszorzędną Białystok – Bielsk Podlaski – Czeremcha – granica państwa, jednotorową ze złym stanem torów. Trasą kolejową granica państwa – Hajnówka – Czeremcha – Siedlce są przewożone niebezpieczne ładunki kolejowe, co stanowi zagrożenie sanitarne dla zbiornika wodnego Siemianówka oraz zagrożenie zdrowia i życia mieszkańców zamieszkałych przy trasie kolejowej. W obszarze istnieje polsko – białoruskie przejście graniczne drogowe w Połowcach dostępne dla ruchu osobowego i lekkiego towarowego oraz dwa przejścia graniczne kolejowe: towarowe 
w Siemianówce i towarowe z ograniczonym ruchem pasażerskim w Czeremsze. Istniejące przejścia graniczne wymagają modernizacji, ew. poszerzenia zakresu obsługi.
Zaopatrzenie w energię elektryczną opiera się na systemie WN 110 kV (5 RPZ 110/15 kV wraz z liniami zasilającymi).
Zaopatrzenie w gaz ziemny przewodowy posiadają Siemiatycze i Mielnik. Zasilanie odbywa się z gazociągu WC Wysokoje – Hołowczyce – Rembelszczyzna za pomocą gazociągu odgałęzionego DN 100 Mielnik – Siemiatycze.
Rozwiązanie gospodarki ściekowej na obszarze jest zróżnicowane. Najlepiej sytuacja przedstawia się w powiecie hajnowskim, gdzie w ośrodkach gminnych (z wyjątkiem Czyż) istnieją lub są w budowie komunalne oczyszczalnie ścieków i scentralizowane systemy kanalizacji sanitarnej. Niezadowalająca sytuacja występuje w powiecie siemiatyckim, gdzie (z wyjątkiem miasta Siemiatycze) żadna miejscowość nie posiada scentralizowanego systemu kanalizacyjnego.
Analiza uwarunkowań i problemów występujących w południowym obszarze funkcjonalnym, przy uwzględnieniu warunków zewnętrznych i wewnętrznych wynikających ze zdolności przełamywania recesji gospodarczej i potencjałów rozwojowych przeanalizowanych pod kątem ich wykorzystania pozwoliła na określenie rezerw do dalszego rozwoju oraz występujących barier i ograniczeń.
Ograniczenia i bariery rozwoju gospodarczego na tym obszarze wynikają z następujących uwarunkowań:
•	gminy wschodnie, przygraniczne, obszaru charakteryzują się występowaniem niekorzystnych zjawisk demograficznych, to jest: nasilonym procesem depopulacji ludności, niekorzystną strukturą wieku, świadczącą o postępującym procesie starzenia się ludności, występującym zjawiskiem defeminizacji oraz wysokim stopniem zubożenia ludności,
•	zakazów i nakazów określonych w aktach prawnych powołujących Białowieski Park Narodowy oraz obszary chronionego krajobrazu Puszczy Białowieskiej, Doliny Bugu i Doliny Narwi,
•	niedoinwestowania bazy turystycznej, wymagającej uporządkowania w zakresie uzbrojenia w infrastrukturę techniczną oraz braku warunków infrastrukturalnych do organizacji nowej bazy turystycznej na obszarach atrakcyjnych przyrodniczo i kulturowo,
•	niedostatecznych parametrów technicznych dróg krajowych Nr 19, Nr 62 i Nr 66 oraz dróg wojewódzkich,
•	kolizyjnych przebiegów dróg krajowych w stosunku do zabudowy i ruchu wewnętrznego miejscowości: Bielsk Podlaski, Boćki, Dziadkowice, Siemiatycze, Drohiczyn, Hajnówka,
•	złego stan torów kolejowych linii Białystok – Czeremcha – granica państwa,
•	braku uporządkowanej gospodarki ściekowej, głównie w gminach powiatu siemiatyckiego oraz gmin powiatu bielskiego,
•	systemu gromadzenia, wywozu i unieszkodliwiania odpadów stałych z terenów wiejskich nie spełniającego wymogów obowiązujących przepisów o odpadach,
•	słabo rozbudowany system gazowniczy.
Szansami ożywienia gospodarczego obszaru są:
•	występowanie obszarów o wysokich walorach środowiska przyrodniczego, takich jak Puszcza Białostocka, lasy nurzecko – mielnickie, lasy bielskie, dolina Narwi, dolina Bugu, zbiorniki wodne – Siemianówka, w Siemiatyczach i Dubiczach Cerkiewnych umożliwiających rozwój różnorodnych form rekreacji: wypoczynku pobytowego, codziennego i świątecznego, turystyki krajoznawczej i kwalifikowanej oraz agroturystyki,
•	występowanie w Mielniku warunków do organizacji lecznictwa uzdrowiskowego,
•	występowanie zespołów i obiektów znaczących dla historii i kultury całej Polski znajdujących się w Drohiczynie, Mielniku, Siemiatyczach, Białowieży, Bielsku Podlaskim oraz ośrodka kultu religijnego kościoła prawosławnego w Grabarce, mogących stymulować rozwój turystyki krajowej i międzynarodowej,
•	gleby o wysokiej wartości bonitacyjnej stwarzające korzystne warunki do rozwoju rolnictwa oraz bazę surowcową dla przemysłu spożywczego,
•	położenie w strefie przygranicznej,
•	wyposażenie obszaru w urządzenia ponadlokalnej infrastruktury społecznej (placówki naukowo – badawcze, służba zdrowia, kultura, sport i otoczenie gospodarki) stwarzające możliwość kształcenia i pozyskiwania kadr oraz wspierania przedsięwzięć gospodarczych,
•	drogi krajowe, wojewódzkie i powiatowe oraz linie kolejowe zapewniające dogodne połączenia komunikacyjne dla większości miejscowości,
•	istniejący gazociąg WC Wysokoje – Rembelszczyzna, z odgałęzieniem w kierunku Siemiatycz oraz uruchomienie procesu inwestycyjnego gazociągu WC Wyszki – Bielsk Podlaski – Hajnówka, stwarzające możliwość gazyfikacji całego obszaru.
13. Ustalenia „Strategii rozwoju województwa do roku 2010” uchwalonej przez Sejmik Województwa Podlaskiego w 2000 r. związane z zagospodarowaniem przestrzennym województwa.
Strategia określa cele i priorytety rozwoju województwa, dla których plan zagospodarowania przestrzennego województwa ustala miejsca i warunki lokalizacji w przestrzeni województwa. Przełożenie to dotyczy w szczególności sfer: środowiska przyrodniczego i kulturowego, osadnictwa i infrastruktury technicznej. Służyć ono będzie konstruowaniu programów wojewódzkich, koordynacji przestrzennej centralnych programów zadań służących realizacji celów publicznych, a w przyszłości pozyskiwaniu pomocowych środków strukturalnych z Unii Europejskiej.
Misja województwa – stanowiąca zapis intencji tego, co władze samorządowe województwa podlaskiego pragną uzyskać w wyniku realizacji strategii, to:
„Województwo podlaskie obszarem przedsiębiorczości gospodarczej, unowocześnienia rolnictwa oraz rozwoju: turystyki i wypoczynku infrastruktury społecznej, wielokierunkowej edukacji, współpracy zagranicznej i międzyregionalnej oraz nowoczesnej infrastruktury technicznej – z aktywnym wykorzystaniem położenia przygranicznego, walorów środowiska kulturowego i przyrodniczego w dążeniu do osiągnięcia średnich wskaźników rozwoju i poziomu życia w Polsce”.
Pięć celów strategicznych, przyjętych w strategii przekłada się w większym lub mniejszym stopniu na problematykę zagospodarowania przestrzennego województwa.
•	Cel strategiczny A „Województwo podlaskie obszarem rozwoju nowoczesnej infrastruktury technicznej, otwartym i dostępnym dla otoczenia” – wymaga pełnego uwzględnienia programów zadań celu publicznego – wojewódzkich i centralnych z tego zakresu,
•	Cel strategiczny B „Województwo podlaskie obszarem rozwoju gospodarczego, unowocześnienia rolnictwa w dostosowaniu do specyfiki przestrzeni produkcyjnej, tworzącym sprzyjające warunki dla rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości” – przekłada się tylko 
w sposób ograniczony i pośredni na ustalenia przestrzenne w skali obszaru województwa – ze względu na swój głównie lokalny charakter – powiązany z działalnością gmin,
•	Cel strategiczny C „Województwo podlaskie obszarem rozwoju regionalnej infrastruktury społecznej stosownie do potrzeb i aspiracji mieszkańców z poszanowaniem odrębności narodowych, kulturowych i religijnych oraz wzmocnienie funkcji ośrodków miejskich o znaczeniu krajowym i regionalnym – przekłada się na ustalenia lokalizacyjne zamierzeń w sferze inwestycji infrastruktury społecznej ponadlokalnej, ochronę materialnego dziedzictwa kulturowego oraz zasady i kierunki rozwoju sieci osadniczej województwa,
•	Cel strategiczny D „Województwo podlaskie obszarem racjonalnego wykorzystania walorów środowiska przyrodniczego oraz wspierania rozwoju turystyki, kultury fizycznej 
i sportu” – przekłada się na ustalenia w zakresie ochrony walorów środowiska, jego predyspozycje dla rozwoju turystyki i wypoczynku oraz lokalizację programów infrastrukturalnych z tych dziedzin.
•	Cel strategiczny E „Województwo podlaskie obszarem wykorzystującym położenie przygraniczne, wielokulturową tradycję oraz unikatowe walory przyrodnicze dla rozwoju współpracy międzynarodowej, w tym przy-i transgranicznej” przekłada się na ustalenia w zakresie głównie ochrony transgranicznych walorów środowiska przyrodniczego, monitoring stanu środowiska transgranicznego oraz lokalizację i koordynację realizacji urządzeń infrastruktury społecznej i technicznej wspierających współpracę gospodarczą, społeczną i powiązania transportowe, energetyczne, telekomunikacyjne itp.
Strategia ustaliła sześć priorytetów rozwoju województwa mających bezpośrednie przełożenie na kierunki zagospodarowania przestrzeni województwa.
Priorytet 1 „Podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej i turystycznej województwa” poprzez:
a)	rozwój systemu transportowego województwa, w tym:
•	budowę i modernizację dróg krajowych Nr: S 8, S 19, 61, 65 i 66,
•	budowę i modernizację dróg wojewódzkich, stosownie do największych istniejących 
i prognozowanych natężeń ruchu i znaczenia w obsłudze obszarów rozwoju społeczno – gospodarczego,
•	rozbudowę, modernizację i budowę miejsc obsługi podróżnych (MOP), stosownie do potrzeb ruchu turystycznego i towarowego,
•	modernizację linii i urządzeń kolejowych, w tym: linii magistralnej Warszawa – Białystok – Kuźnica Białostocka do prędkości 160 km/h, linii Sokółka – Suwałki – Trakiszki do prędkości 160 km/h, linii Białystok – Bielsk Podlaski – Czeremcha i Białystok – Mońki – Grajewo, dworca PKP w Białymstoku i granicznego przejścia w Kuźnicy oraz terminali transportu kombinowanego w szczególności w Białymstoku,
•	poprawę obsługi ludności w zakresie komunikacji zbiorowej,
•	tworzenie warunków do realizacji lotniska regionalnego w rejonie Białegostoku, rozbudowy lotniska lokalnego k/Raczek i budowy lotnisk sportu – sanitarnych w Suwałkach 
i Łomży oraz poprawa stanu lotniska sportowo – sanitarnego w Krywlanach,
•	modernizację i rozbudowę miejskich układów komunikacyjnych,
•	opracowanie koncepcji rozwoju białostockiego węzła komunikacyjnego.
b)	rozwój systemów energetycznych, w tym:
•	zapewnienie dwustronnego zasilania GPZ „NAREW” 400/110 kV z sieci krajowej,
•	budowa i modernizacja linii WN 110 i stacji transformatorowo – rozdzielczych,
•	budowa linii WN 400 kV EŁK – ALYTUS (Litwa) oraz linii WN 400 kV – GPZ „NAREW” – Białoruś,
•	wspieranie budowy niekonwencjonalnych proekologicznych źródeł energii elektrycznej (małych elektrowni wodnych i ferm wiatrowych),
•	wykorzystanie istniejących i projektowanych gazociągów tranzytowych w/c dla potrzeb zaopatrzenia w gaz województwa podlaskiego,
•	wspieranie rozwoju gazociągów magistralnych i stacji redukcyjno – pomiarowych pierwszego stopnia z priorytetem obszarów chronionych i aktywnych gospodarczo,
•	budowa nowych źródeł ciepła i modernizacja istniejących, które ograniczą emisję zanieczyszczeń oraz rozbudowa sieci przesyłowych.
c)	rozwój systemu telekomunikacyjnego, w tym:
•	rozbudowę sieci wewnątrzwojewódzkich i telefonii komórkowej,
•	uruchomienie oddzielnych pierścieni linii światłowodowych dla potrzeb małych i średnich przedsiębiorstw w miastach powiatowych.
d)	rozwój systemu zaopatrzenia w wodę ukierunkowany na objęcie scentralizowanymi systemami wszystkich mieszkańców jednostek osadniczych o zwartej zabudowie, w tym modernizacja i budowa ujęć i stacji uzdatniania oraz sieci.
e)	rozwój systemów odprowadzania i oczyszczania ścieków ukierunkowany na zapewnienie współczesnych standardów cywilizacyjnych zamieszkiwania oraz eliminację zanieczyszczeń wód powierzchniowych i podziemnych, w tym: 
•	budowę oczyszczalni ścieków w miastach i wsiach nie posiadających takich urządzeń,
•	modernizację oczyszczalni ścieków zwiększająca ich sprawność,
•	budowę sieci kanalizacyjnych, zwłaszcza w obszarach ochrony prawnej i rozwoju gospodarczego.
f)	rozwój systemów usuwania i utylizacji odpadów stałych ukierunkowany na ochronę środowiska i gospodarcze wykorzystanie odpadów, w tym:
•	modernizację istniejących i budowa nowych wysypisk dla miast i gmin, w szczególności na obszarach chronionych i rekreacyjnych,
•	rozwiązanie problemu unieszkodliwienia odpadów medycznych, utylizacji odpadów pochodzenia zwierzęcego i likwidacja zagrożeń z istniejących składów odpadów niebezpiecznych.
Priorytet 2 „Wzmocnienie bazy ekonomicznej województwa” poprzez:
a)	rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich, w tym:
•	poprawę jakości i struktury rolniczej przestrzeni produkcyjnej,
•	modernizację infrastruktury technicznej i dróg rolniczych,
•	racjonalną regulację stosunków wodnych,
•	ochronę przed degradacją sanitarną i rekultywacją gruntów zdegradowanych,
•	modernizację i rozwój bazy przetwórstwa rolno – spożywczego,
•	organizację giełd rolno – towarowych i obsługi turystyki.
b)	rozwój turystyki i lecznictwa uzdrowiskowego, w tym:
•	kompleksowe zagospodarowanie turystyczne jednostek osadniczych, obszarów i obiektów o najwyższych w województwie walorach przyrodniczych i kulturowych (np. Białowieża, Kanał Augustowski, Tykocin, Wigry, Drohiczyn, Rajgród, Ciechanowiec, Supraśl),
•	modernizację i realizację bazy turystycznej w najatrakcyjniejszych do tego celu obszarach,
•	rozwój bazy materialnej uzdrowisk w Augustowie i Supraślu.
c)	rozwój produkcji i usług, w tym:
•	rekonstrukcję majątku produkcyjno – usługowego skarbu państwa i komunalnego,
•	tworzenie korzystnych i konkurencyjnych warunków terenowych i infrastrukturalnych sprzyjających: pozyskiwaniu przedsięwzięć o wysokim poziomie technologii i organizacji produkcji, powstawaniu ośrodków generowania innowacji – „parków przemysłowych” i „nisz innowacyjnych” oraz rozwojowi otoczenia gospodarki i biznesu,
•	tworzenie warunków do modernizacji i budowy zakładów przetwórczych powiązanych 
z lokalną bazą surowcową,
•	rozwój centrów targowo – wystawienniczych i zaplecza naukowo – badawczego.

d)	rozwój technologii informacyjnych, w tym:
•	rozbudowę nowoczesnej infrastruktury informacyjnej ponadinstytucjonalnej,
•	tworzenie i wspieranie działalności centrów informacji.
Priorytet 3 „Rozwój instytucji i urządzeń infrastruktury społecznej o zasięgu i znaczeniu regionalnym i ponadregionalnym w dziedzinie zdrowia, opieki społecznej i kultury oraz podwyższenia 
w ten sposób rangi i pozycji ośrodków regionalnych województwa i jego integracji wewnętrznej” poprzez:
a)	poprawę warunków zamieszkiwania ludności, w tym:
•	rewaloryzację zabudowy zabytkowej, zdegradowanej i zdekapitalizowanej,
•	tworzenie warunków zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych na poziomie 400 mieszkań na 1 000 mieszkańców,
•	rozwój budownictwa komunalnego i socjalnego oraz tworzenie udogodnień i likwidowanie barier dla osób niepełnosprawnych,
•	zapewnienie mieszkańcom dobrego dostępu do wysokiego standardu usług.
b)	rozwój lecznictwa i opieki socjalnej, w tym:
•	modernizację istniejącej bazy zakładów opieki zdrowotnej,
•	zapewnienie stosownej do potrzeb ilości miejsc w placówkach stacjonarnych opieki socjalnej,
•	utrzymanie i rozwój instytucji zajmujących się działalnością socjalną, doradczą, opieką społeczną, rehabilitacją osób niepełnosprawnych i zaburzeniami psychicznymi oraz problemami uzależnień – patologii.
c)	rozwój kultury i ochrona dziedzictwa kulturowego, w tym:
•	utrzymanie: w Białymstoku Centrum Kultury i Rozrywki, nowej siedziby „Książnicy Podlaskiej” oraz instytucji służących rozwojowi kultur mniejszości narodowych,
•	wykorzystanie obiektów zabytkowych do powstania placówek kultury,
•	rozbudowę bazy Białostockiego Ośrodka Telewizji,
•	ochronę i utrzymanie dobrego stanu technicznego i form historycznych obiektów zabytkowych i o wartościach zabytkowych oraz stanowisk archeologicznych, w tym remont Pałacu Branickich,
•	zachowanie tożsamości krajobrazu kulturowego i utrzymanie ciągłości rozwoju przestrzennego historycznych zespołów osadniczych,
•	udostępnienie i racjonalne wykorzystanie do nowych funkcji, zwłaszcza potrzeb turystyki i działalności kulturalnej obiektów zabytkowych i obiektów o wartościach zabytkowych, znaczących dla historii i kultury regionu,
•	twórcze kontynuowanie lokalnych tradycji budowlanych oraz nawiązywanie do wartościowych historycznych sposobów aranżacji przestrzeni publicznych i form zabudowy.
d)	rozwój sportu i rekreacji, w tym:
•	wspieranie realizacji strategicznych obiektów sportowych, takich jak: hale sportowo – widowiskowe i ośrodki szkoleniowo – sportowe,
•	wspieranie zagospodarowania obszarów rekreacyjno – sportowych w miastach i strefach podmiejskich z priorytetem potrzeb największych miast województwa,
•	utrzymanie rezerw terenowych pod budowę nowych obiektów i urządzeń sportowych.
Priorytet 4 „Zrównoważone gospodarowanie przestrzenią województwa z zachowaniem ważnych w skali krajowej i europejskiej walorów przyrodniczych i kulturowych a także z ich racjonalnym wykorzystaniem dla przyspieszonego rozwoju” poprzez: 
•	podniesienie statusu ochronnego Puszczy Białowieskiej, części Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej, Obszarów Chronionego Krajobrazu – Doliny Bugu oraz równiny Kurpiowskiej i Doliny Dolnej Narwi,
•	objęcie ochroną transgranicznych elementów systemu przyrodniczego województwa, 
tj. Suwalsko – Wisztynieckiego i Augustowsko – Druskienieckiego,
•	objęcie ochroną prawną Niecki Michałowsko – Gródeckiej oraz niektórych dolin rzecznych istotnych dla funkcjonowania systemu ekologicznego województwa,
•	zalesienie gruntów marginalnych dla produkcji rolniczej,
•	modernizację i budowę zbiorników wodnych, wg programu rozwoju małej retencji i ich racjonalne wykorzystanie,
•	objęcie ochroną prawną głównych zbiorników wód podziemnych: GZW – 218, GZW – 217 i GZW – 216,
•	aktualizacja porozumień międzynarodowych dotyczących gospodarki wodnej w zlewniach transgranicznych (głównie Narwi, Bugu i Świsłoczy),
•	ochronę wartościowej rolniczej przestrzeni produkcyjnej przed nieuzasadnionym przeznaczeniem na cele nierolnicze,
•	racjonalną eksploatację złóż surowców mineralnych, rekultywację wyrobisk oraz zachowanie tam, gdzie to możliwe do ew. eksploatacji rejonów perspektywicznego występowania surowców mineralnych,
•	wspieranie zwiększenia udziału proekologicznych nośników energetycznych w źródła ciepła i ograniczenia emisji zanieczyszczeń,
•	wspieranie rozwoju nowoczesnego systemu przetwarzania i utylizacji odpadów stałych 
z priorytetem w obszarach chronionych,
•	sporządzanie opracowań studialnych zagospodarowania przestrzennego dla wyodrębniających się obszarów województwa, takich jak np. metropolitalny m. Białegostoku, funkcjonalny Puszczy Białowieskiej, „Przyrodnicza Perła Polski Biebrza – Wigry”, turystyczny doliny rz. Bug, turystyczny doliny górnej Narwi, szczególnej aktywności lub recesji gospodarczej.
Priorytet 5 „Rozwój międzynarodowych kontaktów regionalnych i wymiany, w tym współpracy przygranicznej i transgranicznej województwa z regionami Białorusi i Litwy oraz międzynarodowej promocji regionu”, poprzez: rozwój funkcji targowych i kongresowych o zasięgu międzyregionalnym i międzynarodowym.
Priorytet 6 „Rozwój ogólnodostępnego systemu edukacji, w tym ustawicznego kształcenia kadr, dostosowanego do potrzeb regionu”, poprzez: 
•	tworzenie warunków do perspektywicznej rozbudowy bazy materialnej wyższych uczelni,
•	poprawę jakości bazy materialnej szkolnictwa średniego.
 
14. Wnioski zgłoszone do planu
Zestawienie ilości wniosków zgłoszonych do projektu planu zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego wg problematyki działowej przedstawia poniższa tabela.

Zestawienie wniosków zgłoszonych do projektu planu zagospodarowania przestrzennego 
województwa podlaskiego wg problematyki działowej

L.p.	

Nazwa jednostek wnioskujących

	Ilość wniosków	
		Środowisko przyrodnicze	Środowisko kulturowe	Infrastruktura społeczna	Przemysł i usługi	Turystyka i wypoczynek	Rolnictwo 	Transport 	Wod. – kan. i odpady	Elektroenergetyka, gaz., ciepłownictwo	Telekomunikacja 	Zag. obronne, p.poż., p.powodz.	
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	
1
2
3	Wojewoda Podlaski
Starostwo Powiatu Augustowskiego
Starostwo Powiatu Białostockiego	1
	
1
	
2	

1	
1
	
1
	3	

1	

1		1	
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30	Starostwo Powiatu Łomżyńskiego
Starostwo Powiatu Monieckiego
Starostwo Powiatu Siemiatyckiego
Starostwo Powiatu Wysokomaz. 
miasto Białystok
miasto Łomża
miasto Suwałki
miasto Augustów
gmina miejsko-wiejska Lipsk
gmina wiejska Bargłów Kościelny
gmina miejsko-wiejska Choroszcz
gmina miejsko-wiejska Łapy
gmina miejsko-wiejska Supraśl
gmina miejsko-wiejska Tykocin
gmina miejsko-wiejska Wasilków
gmina wiejska Dobrzyniewo Kośc.
gmina wiejska Gródek
gmina wiejska Michałowo
gmina wiejska Poświętne
gmina wiejska Zawady
miasto Bielsk Podlaski
miasto Brańsk
gmina wiejska Brańsk
miasto Grajewo
gmina miejsko-wiejska Szczuczyn
gmina wiejska Grajewo
gmina wiejska Radziłów	7

1

1

1

	1

1

2

	

5

2

1

6

2

1
1

1

2

	1

1

2

1

	

1

1

1

	1

5

1

1

1

2

1

2
1

1
1
1
1
1

1

1

1

1
1
1
1
1

1
1
1
1

1

1

1

1

1
1
1

1

1
1
1
1
1
1
1
1

1

1

1
1
1	

1

	

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	
31
32
33
34
35
36	miasto Hajnówka
gmina miejsko-wiejska Kleszczele
gmina wiejska Czeremcha
gmina wiejska Czyże
gmina wiejska Hajnówka
gmina wiejska Narew	1

	

	1

	1

1

1	1

	

	1

	1

	1

	1
1

1
1
1	1

	
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52	gmina wiejska Narewka
miasto Kolno
gmina miejsko-wiejska Nowogród
gmina wiejska Miastkowo
gmina miejsko-wiejska Goniądz
gmina miejsko-wiejska Mońki
miasto Sejny
gmina wiejska Puńsk
gmina wiejska Sejny
miasto Siemiatycze
gmina wiejska Dziadkowice
gmina wiejska Grodzisk
gmina wiejska Mielnik
gmina wiejska Nurzec – Stacja
gmina wiejska Perlejewo
gmina miejsko-wiejska Dąbrowa Biał.	

2

1

	

1

	

	7

1

1

1	

2

	

1	
1

1

2
1

1

1
1

1

1

1

1
1

1

1
1

1
1

1
1

1

	
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67	gmina miejsko-wiejska Sokółka
gm. miejsko-wiejska Suchowola
gmina wiejska Kuźnica
gmina wiejska Szudziałowo
gmina wiejska Bakałarzewo
gmina wiejska Filipów
gmina wiejska Jeleniewo
gmina wiejska Raczki
miasto Wysokie Mazowieckie
gm. miejsko-wiejska Ciechanowiec
gmina wiejska Czyżew – Osada
miasto Zambrów
gmina wiejska Kołaki Kościelne
gmina wiejska Rutki
gmina wiejska Szumowo	

2	

2	

1

1	2

2

1

1		

3

1
1	

1
1
1	

1
1
1
1
1
1
1

1
1
1
1

68
69
70
71
72	Inne instytucje:
Warmińsko - Mazurskie B.P.P.
Mazowowieckie B.P.P. i R.R. 
Starosta Łosicki
Politechnika Białostocka
Uniwersytet w Białymstoku	
3

		
2

7		

1		
3	
1
1	
1
1			
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	
73
74
75
76
77	Wyższa Szkoła Ekonomiczna
Wyższa Szk. Finans. i Zarządzania
Wyższa Szk. Matem. i Informatyki
Akademia Medyczna
Akademia Muzyczna												
78
79
80
81
82
83
84	Niepaństw. Wyższa Szk. Pedagog.
GDDP OPW w Białymstoku
Podlaski Zarząd Dróg Wojewódz.
Dyr. Infr. Kolej. Wydz. I i R
Zakł. Przew. Pasażer. w Białymstoku
Wojewódzki Sztab Wojskowy
Kom. Woj. Państw. Straży Pożarnej	

		1

	

	

		
4

		

1
1	
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98	Woj. Zesp. ds. Ochr. P.Poż. i Rat.
Woj. Kom. P. powodz. w Białystoku 
Woj. Stacja Sanit.-Epidemiologiczna
P.S.E. „Centrum” Sp. z o.o. W-wa
Z.E.B. S.A. Białystok
P.G.N. i G. Warszawa
P.G.N. i G. Od. Zakł. Gaz. w Białystoku
Przed. Eksp. i Ruroc. Naft. w Płocku
TPSA „TP EmilTel” w Olsztynie
Okręg. Urząd Górn. w Lublinie 
Woj. Komenda Policji w Białystoku
Region. Dyr. Lasów Państwowych
Przed. Surowców Miner. w Białystoku
Suwalskie Kop. Sur. Mineralnych	

1

1

1

	

1

3	

		

		

1
1
1
1
1

		1
1

1	
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108	Mielnickie Zakłady Kredowe
Biebrzański Park Narodowy
Wigierski Park Narodowy
Park Krajob. Puszczy Knyszyńskiej
P.A.N. w Białowieży
Woj. Zarząd Melioracji i U.W.
MPEC Białystok
PTTK Augustów
PKS Suwałki
Teatr Dramatyczny im. A. Węgierki	
5		

1	1	

1

1		

1		

1			

PLAN ZAGOSPODAROWANIA
PRZESTRZENNEGO
WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO

CELE,  ZASADY   I   KIERUNKI   ZAGOSPODAROWANIA ORAZ   ZADANIA   CELU    PUBLICZNEGO

IV. CELE ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA
Cele zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego wynikają z uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych jego rozwoju. Są one również pochodną celów określonych 
w „Strategii rozwoju województwa podlaskiego do roku 2010” oraz w „Długofalowej strategii rozwoju regionalnego Polski”. Cele te są spójne z celami gospodarowania przestrzenią zawartymi 
w „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju”.
Cele zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego określają intencje polityki przestrzennej samorządu województwa na rzecz realizacji koncepcji jego zagospodarowania 
w horyzoncie długofalowym i operacyjnym.
1. Cel generalny zagospodarowania przestrzennego województwa to:

Kształtowanie przestrzeni województwa podlaskiego w kierunku wyrównywania dysproporcji w poziomie jego zagospodarowania w stosunku do rozwiniętych regionów kraju, zgodnie 
z wymogami integracji europejskiej, współpracy transgranicznej i obronności, w sposób generujący wzrost konkurencyjności, efektywności gospodarczej i poprawę warunków cywilizacyjnych życia mieszkańców, z wykorzystaniem walorów przyrodniczych, kulturowych i położenia.

2. Cele ogólne i szczegółowe zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego
2.1. Kształtowanie zrównoważonych struktur przestrzennych, nawiązujących do europejskiego systemu gospodarki przestrzennej, służących integracji europejskiej oraz wzmocnieniu spójności i konkurencyjności województwa. W ramach tego celu wyodrębnia się 4 cele szczegółowe:
a)	gospodarowanie przestrzenią województwa w sposób zrównoważony i dostosowany 
do wymogów integracji i współpracy europejskiej w zakresie wdrażania:
•	europejskiego systemu sieci ekologicznej obszarów chronionych NATURA – 2000,
•	norm sanitarnych Unii Europejskiej, technologii przyjaznych środowisku oraz oszczędności surowców i energii,
•	norm i standardów urbanistycznych i cywilizacyjnych w modernizacji i przekształceniach struktury przestrzennej systemu osadniczego województwa,
b)	tworzenie warunków przestrzennych do rozbudowy i modernizacji infrastruktury służącej wzmacnianiu konkurencyjności inwestycyjnej i turystycznej przestrzeni województwa oraz pozyskiwaniu europejskich środków pomocowych przedakcesyjnych i funduszy strukturalnych, w szczególności do:
•	modernizacji i rozbudowy ponadlokalnej infrastruktury transportowej – drogowej, kolejowej, lotniczej i wodnej z priorytetem infrastruktury transeuropejskiej,
•	modernizacji i rozbudowy systemów – elektroenergetycznego i gazowniczego, wzmacniających powiązania z systemami energetycznymi Unii Europejskiej oraz Litwy i Białorusi, zwiększających dywersyfikację zasilania, niezawodności funkcjonowania, możliwości międzynarodowej wymiany nadwyżek energetycznych oraz pozyskiwania energii ze źródeł odnawialnych,
•	rozbudowy systemu telekomunikacyjnego i upowszechniania technik informatycznych w dostosowaniu do systemów i standardów Unii Europejskiej oraz wymogów „społeczeństwa informatycznego”,
•	rozwoju infrastruktury turystycznej o standardach międzynarodowych z wykorzystaniem najbardziej unikalnych walorów przyrodniczych i kulturowych dla stworzenia markowych produktów turystycznych,
c)	kształtowanie funkcji metropolitalnych Białegostoku i jego obszaru funkcjonalnego umożliwiających w perspektywie osiągnięcie przez Białystok statusu „europolu”, wykorzystującego wartość „miejsca” dla lokalizacji kapitału i przedsiębiorczości,
d)	kształtowanie Suwałk i Łomży jako ponadregionalnych ośrodków równoważenia rozwoju.
2.2. Kształtowanie elastycznych struktur przestrzennych, tworzących warunki wzrostu, efektywności gospodarowania bez barier i ograniczeń, w tym: restrukturyzacji bazy ekonomicznej województwa, jej dywersyfikacji oraz racjonalnego wykorzystania zasobów przyrodniczych 
i kulturowych. W ramach tego celu wyodrębnienia się 5 następujących celów szczegółowych:
a)	tworzenie warunków przestrzennych do lokalizacji inwestycji produkcyjnych i usługowych, w tym atrakcyjnych ofert do racjonalnego zagospodarowania istniejącego majątku trwałego i terenów budowlanych,
b)	tworzenie warunków przestrzennych do rozbudowy „otoczenia biznesu”, w tym: przedsiębiorstw regionalnych oraz przedsiębiorstw i usług komercyjnych,
c)	tworzenie warunków przestrzennych do absorpcji innowacji i transferu nowoczesnych technologii, zwłaszcza w Białymstoku, Łomży i Suwałkach, w tym do rozwoju infrastruktury naukowo-badawczej oraz instytucji wspomagających wykorzystanie nauki w postępie technicznym i technologiczno – organizacyjnym,
d)	tworzenie warunków przestrzennych do restrukturyzacji i rozwoju rolnictwa zdolnego sprostać standardom i konkurencji w Unii Europejskiej, a zwłaszcza do poprawy jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej, standardu cywilizacyjnego wsi i zwiększenia zatrudnienia w sektorach pozarolniczych,
e)	kształtowanie zrównoważonych struktur przestrzennych sprzyjających rozwojowi turystyki, wypoczynku, lecznictwa uzdrowiskowego i ochrony zdrowia – warunkujących rozwój bazy ekonomicznej województwa i restrukturyzację rolnictwa, a w szczególności:
•	wykorzystanie unikalnych walorów przyrodniczych i kulturowych,
•	modernizację i rozbudowę infrastruktury turystycznej i wypoczynkowej, 
•	wykreowanie Białowieży, Augustowa i Tykocina na międzynarodowe ośrodki turystyczne,
•	wykreowanie Augustowa i Supraśla na ośrodki uzdrowiskowe,
•	restrukyryzację jednostek ochrony zdrowia umożliwiajacą poprawę jakości świadczonych w nich usług zdrowotnych.
2.3. Kształtowanie struktur przestrzennych osadnictwa, stwarzających warunki rozwoju regionalnej infrastruktury społecznej, zwłaszcza w ośrodkach o znaczeniu krajowym i regionalnym, z uwzględnieniem:
•	racjonalnych relacji funkcjonalno – przestrzennych między zamieszkaniem – pracą – rekreacją – usługami i administracją,
•	poszanowania odrębności narodowych, kulturowych i religijnych,
•	współczesnych standardów cywilizacyjnych zaspakajania potrzeb społecznych, w tym kulturowych,
•	zmniejszania nieuzasadnionych dysproporcji w rozmieszczeniu i jakości infrastruktury społecznej.
2.4. Kształtowanie struktur przestrzennych tworzących warunki ekorozwoju z aktywną ochroną, wzbogacaniem i racjonalnym wykorzystaniem środowiska przyrodniczego, a w szczególności: 
•	prawnie chronionych, unikalnych w skali kraju i Europy walorów ekologicznych,
•	zasobów wód powierzchniowych i podziemnych,
•	złóż surowców mineralnych i organicznych,
•	rolniczej przestrzeni produkcyjnej i zasobów leśnych.
2.5. Kształtowanie struktur przestrzennych umożliwiających ochronę zróżnicowanego etnicznie krajobrazu kulturowego i obiektów zabytkowych przed zniszczeniem, degradacją i dewaloryzacją oraz ich racjonalne wykorzystanie do celów społecznych i gospodarczych, zgodnie z konwencjami i innymi porozumieniami międzynarodowymi.
2.6. Tworzenie warunków przestrzennych do współpracy transgranicznej z Litwą, Białorusią 
i województwami sąsiadującymi, zwłaszcza w zakresie: 
•	ochrony i racjonalnego zagospodarowania transgranicznych walorów środowiska przyrodniczego,
•	transgranicznej infrastruktury transportowej, energetycznej i telekomunikacyjnej,
•	transgranicznej współpracy gospodarczej i społecznej, w szczególności na bazie „Euroregionu Niemen” i „Euroregionu Puszcza Białowieska”.
2.7. Kształtowanie struktur przestrzennych o walorach obronnych zapewniających w szczególności:
•	bezpieczeństwo i ochronę ludności i mienia,
•	niezawodność funkcjonowania w warunkach zagrożenia państwa i wojny,
•	wysoką odporność na skutki nadzwyczajnych zagrożeń środowiska i klęsk żywiołowych.

V. ZASADY ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA
1. Zasady generalne zagospodarowania przestrzennego:
a)	rozwój zrównoważony zagospodarowania przestrzennego, pozytywnie zmieniający jego strukturę w procesie zintegrowanych działań politycznych, gospodarczych i społecznych 
z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia jak i przyszłych pokoleń,
b)	rozwój zrównoważony wymagający harmonizowania i godzenia różnic interesów występujących w procesach gospodarki przestrzennej, w szczególności między:
•	celami rozwoju zagospodarowania – ekologicznymi, społecznymi i gospodarczymi,
•	sektorami zagospodarowania transportem, rolnictwem, przemysłem, mieszkalnictwem itp.,
•	szczeblami władz administracji publicznej,
•	podmiotami gospodarki przestrzennej – prywatnymi, rządowymi i samorządowymi,
c)	prymat rozwoju jakościowego nad ilościowym zagospodarowania przestrzennego,
d)	wielofunkcyjność struktur przestrzennych zagospodarowania.
2. Zasady ochrony środowiska i korzystania z jego zasobów
2.1. Zasady ogólne:
a)	nasycanie obszarów sieci ekologicznej różnymi formami ochrony prawnej ze strefowaniem reżimów ochronnych i zagospodarowania oraz wzmacnianie więzi między obszarami węzłowymi,
b)	niepodejmowanie decyzji przestrzennych mogących prowadzić do zniszczenia lub dewaloryzacji cennych układów przyrodniczych, w tym przenoszenie działań i urządzeń uciążliwych (tam, gdzie to możliwe) poza obszary sieci ekologicznych,
c)	podporządkowanie zagospodarowania i działalności gospodarczej w obszarach prawnie chronionych zasadom określonym w planach ich ochrony lub w stanowiących je aktach prawnych,
d)	zmniejszanie kosztów ekologicznych, społecznych i ekonomicznych funkcjonowania i rozwoju osadnictwa poprzez kształtowanie zwartych przestrzennie obszarów zurbanizowanych i hamowanie „rozlewania się zabudowy” zwłaszcza w obszarach podmiejskich większych miast oraz na terenach atrakcyjnych dla rekreacji,
e)	zarządzanie popytem na zasoby naturalne we wszystkich formach, a zwłaszcza nieodnawialne, pod kątem oszczędności przestrzeni, surowców i energii,
f)	dostosowanie zagospodarowania turystycznego i wypoczynkowego do naturalnej chłonności obszarów, a nie kryterium zysku,
g)	dostosowanie rozwoju rolnictwa i leśnictwa do istniejących układów przyrodniczych, w tym siedliskowych, z wykorzystaniem ich możliwości i predyspozycji – bez osłabienia,
h)	uwzględnianie nadrzędności ochrony środowiska i krajobrazu również na obszarach wiejskich poza systemami sieci ekologicznej, a zwłaszcza ochrony przed „żywiołową urbanizacją” i chemizacją,
i)	zmniejszanie transportochłonności osadnictwa i gospodarki poprzez racjonalne rozmieszczenie miejsc pracy, zamieszkania, usług i wypoczynku oraz preferowanie transportu zbiorowego,
j)	lokalizowanie elementów infrastruktury transportowej w sposób minimalizujący jej negatywny wpływ na środowisko,
k)	stosowanie nowoczesnych rozwiązań technicznych i technologicznych w transporcie, przemyśle i gospodarce komunalnej, ograniczających do minimum ich negatywny wpływ na środowisko,
l)	zapewnienie priorytetu działań chroniących wody powierzchniowe i podziemne oraz powiązane z nimi ekosystemy lądowe przed ponadnormatywnymi zanieczyszczeniami i zmianami reżimów hydrologicznych w procesach urbanizacyjnych i gospodarczych, w tym zmniejszanie wodochłonności gospodarki komunalnej, przemysłu i rolnictwa,
m)	uwzględnianie wyników państwowego monitoringu środowiska oraz państwowych norm wykorzystania środowiska w procesach planowania przekształceń i rozwoju zagospodarowania przestrzennego oraz jego realizacji.
2.2. Zasady szczegółowe ochrony, wykorzystania i wzbogacania środowiska, wymagające stosowania w gospodarce przestrzennej województwa.
2.2.1. Ochrona walorów ekologicznych środowiska przyrodniczego, według zasad określonych 
w aktach prawnych tworzących lub chroniących obszary:
a)	europejskiej sieci ekologicznej obszarów chronionych NATURA 2000, która w województwie podlaskim obejmuje większość obszarów prawnie chronionych w systemie krajowym, w tym parków narodowych i krajobrazowych,
b)	inne objęte krajową ochroną prawną, takie jak:
•	transgraniczne przyrodnicze obszary chronione, 
•	części parków narodowych, krajobrazowych i ich otulin oraz obszarów chronionego krajobrazu, użytki ekologiczne itp., nie objęte systemem NATURA 2000.
2.2.2. Wzbogacanie walorów środowiska przyrodniczego, w tym:
a)	zalesianie gruntów marginalnych dla produkcji rolniczej według: ustaleń planów miejscowych, operatów granic polno – leśnych i „Krajowego programu zwiększania lesistości” 
z priorytetem obszarów:
•	deficytu wód podziemnych i powierzchniowych,
•	poprawiających ciągłość i zwartość kompleksów leśnych,
•	rekreacji zbiorowej w strefach podmiejskich większych miast,
•	turystyczno – wypoczynkowych o zbyt małym udziale lasów,
•	korytarzy migracyjnych zwierząt i węzłów hydrograficznych,
•	narażonych na procesy erozji wodnej i wietrznej, 
b)	budowa zbiorników wodnych według „Wojewódzkiego programu rozwoju małej retencji” z priorytetem:
•	spełniających równocześnie możliwie największą ilość funkcji, takich jak: przeciwpowodziowa, retencyjna rolnicza, ekologiczna (np. stabilizacja poziomu wód), turystyczno – wypoczynkowa i krajobrazowa,
•	obszarów jednostek osadniczych bez naturalnych i sztucznych akwenów przydatnych dla wypoczynku masowego oraz turystyki, lub w ich sąsiedztwie, o ile istnieją ku temu stosowne warunki naturalne,
c)	rekultywacja terenów zdegradowanych, zwłaszcza w wyniku eksploatacji powierzchniowej surowców mineralnych, na cele leśne i rekreacyjne oraz ew. gospodarki rybackiej.
2.2.3. Ochrona powierzchni ziemi, w tym w szczególności:
a)	gruntów rolnych w trybie art. 7 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 16, poz. 78 ze zmianami) – tj. III i IV klas bonitacyjnych w zwartych kompleksach orazgruntów pochodzenia organicznego, zatorfień i oczek wodnych przed nieuzasadnionym przeznaczeniem pod większe powierzchniowo kompleksy mieszkalnictwa, turystyki, przemysłu – w tym eksploatację powierzchniową surowców mineralnych,
b)	przed skutkami eksploatacji złóż kopalin udokumentowanych wg przepisów ustawy 
z dnia 4 lutego 1994 r. prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96 z późn. zmianami), co dotyczy zwłaszcza złóż określonych w punkcie 3.1.2. uwarunkowań niniejszego planu.
2.2.4. Ochrona wód powierzchniowych i podziemnych, w tym:
a)	jakości wód powierzchniowych z uwzględnieniem zlewni hydrograficznych oraz ich ilości na poziomie zapewniającym ochronę równowagi biologicznej, zgodnie z Zarządzeniem PWRN w Białymstoku Nr 18/71 z 27.05.1971 r. w sprawie planowanego przeznaczenia wód powierzchniowych na terenie województwa białostockiego (Dz. U. WRN w Białymstoku 
Nr 12, poz. 137). Priorytet ochrony obejmuje: rzeki i zbiorniki powiązane hydrograficznie 
z komunalnymi ujęciami wód, z parkami narodowymi i krajobrazowymi oraz jeziora bezodpływowe,
b)	źródeł i ujęć wód ze strefami ochrony ustalonymi w trybie ustawy z dnia 18.07.2001r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 z 2001 r.),
c)	zmniejszanie ryzyka zanieczyszczeń wód podziemnych przez ograniczenie oddziaływania zagospodarowania na obszarach ich zasilania oraz utrzymanie równowagi zasobów tych wód – co dotyczy w szczególności głównych krajowych zbiorników wód podziemnych,
d)	planowanie i realizacja zagospodarowania przestrzennego z uwzględnieniem warunków korzystania z wód oraz programów ochrony wód dla obszarów, na których poziomy ich jakości nie są osiągnięte.
2.2.5. Ochrona powietrza atmosferycznego, w tym:
a)	utrzymanie poziomów niektórych substancji w powietrzu poniżej dopuszczalnych wartości określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. „w sprawie dopuszczalnych poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dpouszczalnych poziomów niektórych substancji” w szczególności w obszarach:
•	parków narodowych i leśnych kompleksów promocyjnych,
•	ochrony uzdrowiskowej,
b)	planowanie i realizacja zagospodarowania przestrzennego z uwzględnieniem ustalonych w wyniku państwowego monitoringu środowiska:
•	stref, w których został przekroczony dopuszczalny poziom chociażby jednej substancji, wymagających programów działań umożliwiających osiągnięcie poziomów dopuszczalnych,
•	obszarów ograniczonego użytkowania, ustalonych rozporządzeniami wojewody lub uchwałami rad powiatowych, w szczególności wokół niektórych szkodliwych dla środowiska lub mogących pogorszyć jego stan obiektów.
2.2.6. Ochrona przed hałasem, w tym:
a)	ustalanie wartości progów poziomów hałasu w oparciu o rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 stycznia 2002 r. (Dz. U. Nr 8, poz. 81), w planach miejscowych dla poszczególnych rodzajów obszarów i terenów, w tym:
•	ochrony uzdrowiskowej oraz wypoczynkowo – rekreacyjnych poza miastem,
•	zabudowy ze stałym lub wielogodzinnym pobytem dzieci i młodzieży oraz szpitalnej 
i domów opieki społecznej,
•	zabudowy mieszkaniowej,
b)	wykorzystywanie ocen stanu akustycznego, uzyskanych w wyniku państwowego monitoringu środowiska (w tym stanu akustycznego środowiska z występującymi przekroczeniami dopuszczalnych poziomów hałasu) do sporządzania: planów miejscowych i decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania, a także programów działań ochronnych, których celem jest dostosowanie poziomu hałasu do poziomu dopuszczalnego. 
2.2.7. Ochrona przed polami elektromagnetycznymi, w tym:
a)	ustalenie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w oparciu o rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z 11 sierpnia 1998 r. (Dz. U. Nr 107, poz. 676) dla terenów przeznaczonych w planach miejscowych pod:
•	zabudowę mieszkaniową,
•	miejsca dostępne dla ludności,
b)	wykorzystywanie ocen poziomów pól elektromagnetycznych i ich zmian, uzyskanych 
w wyniku państwowego monitoringu środowiska (w tym terenów, na których stwierdzono przekroczenia dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych) w sporządzaniu planów miejscowych, w tym zwłaszcza do eliminowania przeznaczenia takich terenów pod zabudowę mieszkaniową i inną dostępną dla ludności. 
2.2.8. Ochrona przed nadzwyczajnymi zagrożeniami środowiska, spowodowanymi gwałtownymi zdarzeniami (nie będącymi pożarem lub klęską żywiołową), zwłaszcza katastrofami technicznymi i ekologicznymi, a w szczególności przed:
a)	skutkami katastrof drogowych transportu ładunków niebezpiecznych w obszarach prawnie chronionych i zabudowy, poprzez wytyczanie tras transportu poza tymi obszarami i stosowanie zabezpieczających rozwiązań technicznych,
b)	skutkami ewentualnych awarii zapór czołowych zbiorników wodnych, a w szczególności zbiornika „Siemianówka” poprzez ograniczenia użytkowania obszarów potencjalnych 
zatopień.
2.2.9. Ochrona przeciwpowodziowa województwa, w tym:
•	rozwój małej retencji na ciekach wodnych stwarzających zagrożenia powodziowe,
•	ograniczanie użytkowania terenów zagrożenia powodziowego.
3. Zasady ochrony i kształtowania dziedzictwa kulturowego
a)	zasady ogólne wynikające zwłaszcza z procesu integracji europejskiej:
•	szczególna ochrona tożsamości kulturowej regionu przed zagrożeniem jej wytracenia 
w konfrontacji z europejskim uniwersalnym modelem życia w sferze kultury materialnej i jej unikalnej specyfiki etnicznej i religijnej,
•	uwzględnianie potrzeb współczesnego społeczeństwa w procesie ochrony i kształtowania zasobów dziedzictwa kulturowego,
•	harmonijne współistnienie zasobów dziedzictwa kulturowego z zasobami środowiska przyrodniczego – jako filarów rozwoju turystyki krajowej i międzynarodowej,
•	tworzenie warunków kompleksowej ochrony obszarów o walorach zabytkowych i kulturowych, takich jak: strefy ochrony konserwatorskiej, parki kulturowe, rezerwaty kulturowe i obszary krajobrazu historyczno – kulturowo – przyrodniczego,
•	priorytet ochrony walorów dziedzictwa kulturowego o randze międzynarodowej i krajowej,
•	wykorzystanie unikalnych zasobów dziedzictwa kulturowego do krajowej i międzynarodowej promocji województwa, 
b)	ochrona i tworzenie nowych wartości kulturowych w reprezentatywnych obszarach tożsamości kulturowej województwa podlaskiego określone w części dot. wartości kulturowych przez służby Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku, dotyczące:
•	kształtowania krajobrazu historyczno – kulturowo – przyrodniczego, zespołów jednostek osadniczych i ich otoczenia,
•	kształtowania form architektonicznych i gabarytów zabudowy harmonizujących z istniejącymi walorami kulturowymi zabudowy,
•	stosowania materiałów, wystroju i kolorystyki obiektów budowlanych oraz zagospodarowania ich otoczenia nawiązujących do tradycji lokalnych,
c)	ochrona i rewaloryzacja obszarów zabytkowych zgodnie z wnioskami i uzgodnieniami 
z Podlaskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w Białymstoku, w tym:
•	zachowanie historycznych założeń urbanistycznych (objętych strefami ochrony konserwatorskiej), a w szczególności: rozplanowania przestrzeni publicznych (np. ulic, placów, skwerów, itp.), osi kompozycyjnych i widokowych, rozmieszczenia dominant, gabarytów i sposobów zabudowy oraz form architektonicznych,
•	zapewnienie stosownej ekspozycji całych zespołów zabudowy i najwartościowszych jej elementów,
•	twórcze kontynuowanie tradycji konstrukcyjnych, materiałowych, wystroju i kolorystyki obiektów oraz zagospodarowania ich otoczenia,
•	lokalizowanie funkcji użytkowych niekolizyjnych z historycznymi funkcjami obszarów, zapewniających podstawy ekonomiczne utrzymania dobrego stanu technicznego zabudowy i zagospodarowania oraz atrakcyjność turystyczną,
•	eliminowanie funkcji użytkowych i obiektów kolizyjnych pod względem sanitarnym 
i estetycznym z walorami kulturowymi obszarów zabytkowych,
•	harmonijne wkomponowywanie nowej zabudowy w historyczną panoramę jednostek osadniczych ze strefami ochrony konserwatorskiej,
•	poprawianie dostępności komunikacyjnej i systemów parkowania pojazdów oraz eliminacja uciążliwości ruchu drogowego, zwłaszcza tranzytowego towarowego,
•	poprawianie warunków ochrony przeciwpożarowej,
•	poprawianie standardu cywilizacyjnego zabudowy w zakresie wyposażenia w systemy kanalizacyjne i proekologiczne systemy energetyczne,
d)	ochrona i utrzymanie dobrego stanu technicznego obiektów zabytkowych z priorytetem obiektów o randze krajowej i regionalnej poprzez zapewnienie:
•	funkcji użytkowych stosownych do lokalizacji i form architektonicznych obiektów – gwarantujących ich utrzymanie w dobrym stanie technicznym i racjonalne wykorzystanie dla potrzeb społecznych,
•	obowiązku uzgodnienia z Podlaskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz projektów budowlanych dotyczących rewaloryzacji i modernizacji obiektów zabytkowych i ich otoczenia,
e)	ochrona przed dewastacją i określenie warunków udostępnienia zwiedzającym obiektów archeologicznych orazsposobów postępowania w przypadkach natrafienia na obiekty nieznanego pochodzenia w trakcie prowadzenia robót ziemnych,
f)	tworzenie wartości kulturowych w nowych i rewaloryzowanych zespołach zabudowy, 
w szczególności na bazie:
•	przestrzeni publicznych o zindywidualizowanych formach urbanistycznych, takich jak: ulice, place, pasaże, ciągi piesze, skwery, zieleń parkowa i tereny sportowo–rekreacyjne,
•	interesujących programowo i architektonicznie aranżacji otoczenia przestrzeni publicznych i ich zagospodarowania,
•	wykorzystania w kompozycjach urbanistycznych szczególnych cech środowiska przyrodniczego – stosownie do jego predyspozycji, dla potrzeb terenów sportowo – rekreacyjnych i turystycznych, a konfiguracji terenów dla kształtowania sposobu zabudowy,
•	rozmieszczenia akcentów i dominant przestrzennych, twórczo kontynuujących istniejące założenia urbanistyczne,
•	stosowania zindywidualizowanych form architektonicznych poszczególnych obiektów lub ich grup, z zachowaniem harmonijnych gabarytów całościowych zespołów zabudowy i z dbałością o sylwetę przestrzenną całości jednostek osadniczych,
•	harmonizowania gabarytów zabudowy plombowej z gabarytami otaczającej zabudowy (z wyjątkiem dominant przestrzennych i akcentów urbanistycznych wynikających z całościowych koncepcji urbanistycznych).
4. Zasady zagospodarowania związane z rozwojem funkcji gospodarczych województwa
4.1. Zasady ogólne wzrostu efektywności wykorzystania oraz restrukturyzacji i dywersyfikacji bazy gospodarczej
•	racjonalne wykorzystanie nieprzemieszczalnych zasobów środowiska przyrodniczego i kul-turowego, zwłaszcza unikalnych w skali krajowej i międzynarodowej,
•	kapitałooszczędne zagospodarowanie majątku produkcyjnego i zasobów pracy,
•	zapewnienie sprawnego i efektywnego ekonomicznie funkcjonowania oraz dostępności transportowej jednostek osadniczych – warunkujących ich atrakcyjność lokalizacyjną dla przedsięwzięć gospodarczych,
•	minimalizowanie transportochłonności i energochłonności gospodarowania,
•	oszczędne i dalekowzroczne gospodarowanie terenami przeznaczonymi lub możliwymi do przeznaczenia w planach miejscowych na cele działalności gospodarczej,
•	uzyskiwanie wartości mnożnikowych w wyniku koncentracji działalności produkcyjno – usługowej, zwłaszcza generującej postęp technologiczny na obszarach przygotowanych infrastrukturalnie do szybkiego inwestowania,
•	koordynowanie rozwoju gospodarki z rozwojem jej „otoczenia” w zakresie infrastruktury usługowej komunalnej i komercyjnej,
•	tworzenie korzystnych warunków życia w atrakcyjnym środowisku dla kadr pracowniczych.
4.2. Zasady rozwoju funkcji rolniczej
a)	dostosowanie wsi do wymogów integracji europejskiej w zakresie:
•	poziomu wyposażenia w infrastrukturę techniczną: wodno – kanalizacyjną, gazowniczą, elektroenergetyczną i telekomunikacyjną, warunkującego osiągnięcie europejskich standardów sanitarnych i cywilizacyjnych produkcji rolniczej i życia na wsi,
•	„ekologizacji” źródeł i nośników energetycznych, technologii przetwórstwa rolno – spożywczego oraz zwiększania udziału energii ze źródeł odnawialnych (wody, wiatru, słońca, biomasy) w bilansie energetycznym obszarów wiejskich warunkujących dobrą jakość sanitarną przestrzeni i produkcji rolniczej,
•	wyposażenia w infrastrukturę drogową obszarów wiejskich ułatwiającą: transport rolniczy i mechanizację prac rolniczych,
•	dostosowania kierunków i intensywności produkcji rolniczej do specyfiki rolniczej przestrzeni produkcyjnej województwa oraz do wymogów ochronnych systemu przyrodniczego,
•	koncentrowania zabudowy nierolniczej stref podmiejskich i turystyczno wypoczynkowych przy zwartej zabudowie wsi i miast w celu przeciwdziałania rozbijaniu zwartych kompleksów rolniczej wartościowej przestrzeni produkcyjnej i pogarszaniu ich stanu sanitarnego,
b)	ochrona, wzbogacanie i racjonalne wykorzystanie rolniczej przestrzeni produkcyjnej województwa, w tym:
•	ograniczanie przeznaczania na cele nierolnicze wartościowych dla produkcji rolniczej gruntów III i IV klas bonitacyjnych do przypadków uzasadnionych względami techniczno – ekonomicznymi i rzeczywistymi sprecyzowanymi potrzebami inwestycyjnymi oraz ich etapowe wyłączanie z produkcji,
•	ochrona obszarów o uregulowanych stosunkach wodnych (zdrenowanych lub zmeliorowanych) przed przeznaczaniem ich na cele nierolnicze przed upływem okresu amortyzacji nakładów inwestycyjnych poniesionych na ich urządzanie,
•	ochrona systemów drenażowych i melioracyjnych przed dewastacją na etapie trasowania ponadlokalnych ciągów podziemnej infrastruktury technicznej w planach miejscowych (np. gazociągów, ropociągów, kolektorów kanalizacyjnych), a w przypadkach szczególnych przyjmowanie rozwiązań technicznych gwarantujących niezakłócone ich funkcjonowanie,
•	zapewnianie warunków rozwoju małej retencji wodnej związanej z potrzebami rolnictwa, turystyki i wypoczynku, w tym rezerwowanie w studiach i planach miejscowych obszarów do lokalizacji zbiorników wodnych oraz funkcji towarzyszących,
•	zalesianie gruntów marginalnych dla produkcji rolniczej, zgodnie z operatami ustalania granic polno-leśnych, 
•	przeznaczanie gruntów w strefach ograniczonego użytkowania, np. wzdłuż dróg, wokół składowisk odpadów, oczyszczalni ścieków, pod uprawy roślin przemysłowych, w tym plantacje energetyczne, a tam, gdzie to możliwe i zasadne na cele budowlane,
c)	zapewnianie terenów dla wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich, warunkujących restrukturyzację i modernizację gospodarki rolnej i wsi, w tym na potrzeby: 
•	komunalnej infrastruktury społecznej: edukacyjnej, zdrowotnej, opieki socjalnej, kulturalnej, sportowej, z priorytetem miast powiatowych i ośrodków gminnych z prężnym zapleczem rolniczym,
•	obsługi finansowej oraz mechanizacji skupu i zaopatrzenia produkcji rolniczej,
•	urządzeń i obiektów turystyki i wypoczynku, w tym zabudowy letniskowej, na obszarach do tego predystynowanych ze względu na walory przyrodnicze i kulturowe,
•	małych i średnich przedsiębiorstw produkcyjno – usługowych, związanych z obsługą ludności i rolnictwa oraz przetwórstwem surowców lokalnych,
d)	racjonalne wykorzystanie nieużytkowanych obiektów budowlanych na wsi, w szczególności o walorach kulturowych, na cele produkcyjne i usługowe, w tym obsługi turystyki. 
4.3. Zasady rozwoju funkcji przemysłowej i usług komercyjnych
a)	zwiększanie atrakcyjności lokalizacyjnej przestrzeni województwa w zakresie:
•	dostępności i sprawnej obsługi głównych jednostek osadniczych województwa systemami ponadlokalnej infrastruktury transportowej, zwłaszcza krajowej o standardach europejskich,
•	sprawnie funkcjonującej i rozwiniętej infrastruktury technicznej,
•	„otoczenia biznesu” ilościowo, rodzajowo i jakościowo dostosowanego do rangi miast w systemie osadniczym oraz aktualnego i przyszłego popytu, 
•	estetyki miast i ich klimatu urbanistyczno – kulturowego,
•	możliwości absorpcji innowacji i transferu technologii, 
b)	utrzymanie strategicznych rezerw terenów produkcyjno – usługowych, zwłaszcza komunalnych w miastach (mimo aktualnego braku popytu inwestycyjnego) – jako ofert dla potencjalnych, ważnych przedsięwzięć gospodarczych poprzez ochronę tych rezerw przed zbyciem na przypadkowe, mało efektywne gospodarczo przedsięwzięcia oraz przed przeznaczeniem na inne drugorzędne cele budowlane, pod presją bieżących potrzeb budżetowych lub ich właścicieli (np. pod mieszkalnictwo jednorodzinne),
c)	etapowanie realizacji zagospodarowania większych kompleksów terenów produkcyjno – usługowych w planach miejscowych, w celu ich ochrony przed przypadkowymi lokalizacjami pierwszych inwestycji, utrudniającymi zagospodarowanie kompleksowe i pogarszającymi warunki eksploatacji,
d)	określanie granicznych wskaźników intensywności wykorzystania terenów produkcyjno – usługowych w planach miejscowych, stosownych do ich wartości lokalizacyjnych, wynikających np. z: położenia w strukturze przestrzennej jednostki osadniczej, dostępności komunikacyjnej, stopnia wyposażenia w infrastrukturę techniczną itp.,
e)	eliminowanie lokalizacji przemysłów wodo- i energochłonnych oraz szkodliwych dla środowiska, a preferowanie zakładów o czystych technologiach wodo- i energooszczędnych w ustaleniach planów miejscowych,
f)	dopuszczanie lokalizacji zakładów produkcyjnych i usługowych w terenach mieszkalnictwa, w tym zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw, zmniejszających potrzeby przemieszczeń mieszkańców jednostek osadniczych w relacjach „mieszkanie – praca – mieszkanie” – pod warunkiem ich nieuciążliwości dla mieszkańców,
g)	utrzymanie terenów udokumentowanych złóż surowców mineralnych i organicznych na potrzeby eksploatacji gospodarczej i ich ochrona przed przeznaczeniem na inne cele np. budowlane przed wyeksploatowaniem, z uwzględnieniem jednak zasadnych interesów 
właścicieli,
h)	zapewnienie warunków przestrzennych dla lokalizacji regionalnych centrów logistycznych na terenach korzystnie usytuowanych w stosunku do układu drogowej i kolejowej infrastruktury transportowej oraz rejonów obsługi,
i)	dostosowanie intensywności i funkcji zabudowy terenów produkcyjnych i usług komercyjnych, generujących znaczne potoki transportowe, do przepustowości obsługujących tereny zewnętrznych układów komunikacyjnych,
j)	priorytetowe wspieranie rozwoju przemysłu i usług komercyjnych w:
•	największych pod względem zaludnienia i potencjału produkcyjno – usługowego miastach województwa, tj. potencjalnym europolu Białymstoku oraz miastach równoważenia rozwoju – Suwałkach i Łomży,
•	miastach powiatowych położonych w pasmach przyspieszonego rozwoju przy krajowych drogach ekspresowych Nr 8 i 19 – o znacznym potencjale produkcyjnym, w których rozwój przemysłu i usług komercyjnych nie koliduje z wiodącą funkcją usługową 
i turystyczno – wypoczynkową,
•	innych miastach i miejscowościach gminnych, w których rozwój przemysłu wiąże się 
z koniecznością restrukturyzacji i racjonalnego wykorzystania znacznego majątku produkcyjnego i surowców lokalnych,
•	miejscowościach, w których rozwój ten może bazować na silnie rozwiniętej infrastrukturze kolejowej i położeniu przygranicznym, a nie koliduje z wymogami ochrony środowiska,
k)	ograniczanie rozwoju funkcji produkcyjnej głównie do utrzymania i racjonalnego wykorzystania istniejącego majątku produkcyjnego (z uwzględnieniem „ekologizacji” działalności) dotyczyć powinny jednostek osadniczych o funkcjach regionalnych: turystycznej, wypoczynkowej, sanatoryjno – uzdrowiskowej, ochrony zdrowia oraz jednostek o regionalnych walorach kulturowych lub kultowych.
4.4. Zasady rozwoju turystyki i wypoczynku
a)	wiodącymi formami turystyki i wypoczynku w województwie będą:
•	turystyka przyrodnicza,
•	turystyka kulturowo – etniczna,
•	turystyka kwalifikowana, 
•	agroturystyka,
•	turystyka transgraniczna i międzynarodowa,
•	wypoczynek w obszarach uzdrowiskowych,
•	wypoczynek w ekosystemach wodnych,
•	wypoczynek w ekosystemach łąkowych,
•	wypoczynek w ekosystemach leśnych,
b)	turystyka przyrodnicza – piesza, rowerowa, konna i kajakowa itp. powinna być rozwijana na bazie:
•	parków narodowych i krajobrazowych,
•	rezerwatów przyrody, arboretów, pomników przyrody i muzeów przyrodniczych powiązanych z w/w obszarami,
•	szlaków turystycznych w tych obszarach, zaaranżowanych stosownie do sposobu przemieszczania się turystów oraz ścieżek dydaktycznych,
•	usług hotelarskich o charakterze całorocznym i sezonowym o zróżnicowanym standardzie jakościowym, dostosowanym do różnego poziomu zamożności turystów, w tym wypożyczalni sprzętu turystycznego i środków lokomocji – powiązanych przestrzennie ze szlakami turystycznymi,
•	usług handlowych, bankowych, informacji turystycznej, kulturalno – rozrywkowych itp., zwłaszcza w miejscowościach powiatowych i gminnych w rejonach turystycznych,
c)	turystyka kulturowo – etniczna – piesza, rowerowa, konna, kajakowa i motorowa powinna być rozwijana na bazie walorów kulturowych województwa, określonych w punkcie 3.2.2. „uwarunkowań”, w tym:
•	zabytkowych zespołów urbanistycznych i ruralistycznych,
•	unikalnych zabytkowych obiektów architektury sakralnej i świeckiej,
•	obiektów inżynierii,
•	architektury militarnej – fortyfikacji rosyjskich, polskich, niemieckich i radzieckich oraz budownictwa koszarowego,
•	cmentarzy wyznaniowych i wojskowych oraz pól bitew,
•	grodzisk, kurhanów i licznych stanowisk archeologicznych,
•	miejsc kultu religijnego, 
•	skansenów, muzeów regionalnych, wiosek etnograficznych reprezentujących występujące na Podlasiu zróżnicowania kulturowo – narodowościowe i imprez kulturalnych, 
w tym folklorystycznych,
•	usług hotelarskich, noclegowo – gastronomicznych powiązanych ze szlakami turystyki kulturowo – etnicznej w najbardziej znaczących dla tej turystyki miejscowościach oraz innych usług, jak w punkcie b),
d)	turystyka kwalifikowana – wzbogacająca o niekonwencjonalne formy turystykę tradycyjną i przedłużająca sezon turystyczny, rozwijać się powinna na bazie:
•	terenów i obiektów przydatnych dla turystyki sprawnościowej, szkół przetrwania itp.,
•	szlaków, zwłaszcza w obszarach puszczańskich i pojeziernych dla rajdów pieszych, rowerowych, konnych, motocyklowych i narciarskich powiązanych z walorami turystyki przyrodniczej i kulturowo – etnicznej oraz z wypożyczalniami sprzętu turystycznego,
•	jezior i zbiorników wodnych oraz rzek przydatnych dla spływów kajakarskich, tratwami i barkami, rejsów żeglarskich i nurkowania, windsurfingu, wędkarstwa itp. niekolizyjnie z wymogami ochrony przyrodniczej,
•	usług hotelarskich wspólnych z innymi formami turystyki i wypoczynku,
e)	agroturystyka wykorzystując zachowany w województwie tradycyjny wiejski krajobraz kulturowy i walory przyrodnicze stosowne do tej formy wypoczynku, kreując województwo na wiodący w kraju region agroturystyczny, powinna rozwijać się na bazie:
•	obszarów agroturystycznych, na których występują walory krajobrazu kulturowego obok walorów środowiska, przydatne do celów turystyki wypoczynkowej nie obciążone innymi formami intensywnej turystyki, zwłaszcza zbiorowej,
•	łatwodostępnych urządzeń obsługi turystyki z zakresu kultury, rozrywki, handlu, gastronomii, bankowości itp.,
•	kwater w jednostkach osadniczych położonych w obszarach agroturystycznych, wyposażonych w infrastrukturę techniczną gwarantującą możliwość osiągnięcia wysokiego poziomu cywilizacyjnego zabudowy (zwłaszcza sanitarnego) oraz możliwie najlepszą dostępność walorów rekreacyjnych i atrakcyjność pobytu,
f)	turystyka transgraniczna i międzynarodowa uwarunkowana bezpośrednim sąsiedztwem z Litwą i Białorusią, przebiegiem ciągów międzynarodowej infrastruktury transportowej, unikalnymi w skali międzynarodowej walorami przyrodniczymi i kulturowymi, wykorzystywać powinna w szczególności: 
•	drogi krajowe transgraniczne, przejścia graniczne oraz drogi krajowe i wojewódzkie zapewniające dostępność obszarów turystycznych o randze międzynarodowej i krajowej,
•	transgraniczne linie kolejowe i kolejowe przejścia graniczne,
•	drogi wodne dostosowane do ewentualnej turystyki transgranicznej, w tym: Kanał Augustowski łącznie z odcinkiem białoruskim oraz rzekę Bug łącznie z odcinkiem transgranicznym do Brześcia,
•	transgraniczne przyrodnicze obszary chronione określone w punkcie 2.4.1. i 3.1.1. „Uwarunkowań...”,
•	inne obszary chronione o wybitnych walorach przyrodniczych dostosowane do potrzeb turystyki międzynarodowej,
•	najcenniejsze walory kulturowo – etniczne, w tym zabytkowe układy urbanistyczne 
i ruralistyczne oraz zabytki architektury i inżynierii,
•	usługi hotelarskie całoroczne i sezonowe o zróżnicowanym standardzie dostosowanym do potrzeb i możliwości turystów, w tym usługi o najwyższym standardzie, lokalizowane w miejscowościach o najatrakcyjniejszej zróżnicowanej całorocznej ofercie turystycznej i największych tradycjach turystycznych, gwarantujących efektywność ich wykorzystania,
•	„miejsca obsługi podróżnych” (MOP) przy drogach krajowych i ewentualnie wojewódzkich,
•	rozbudowane i estetyczne otoczenie turystyki w postaci: sieci placówek informacji turystycznej, urządzeń kultury, rozrywki i sportu oraz obsługi bankowej, telekomunikacyjnej, handlowej i gastronomicznej oraz dworców – służące różnym rodzajom turystyki i społecznościom lokalnym,
•	szlaki i trasy turystyczne stosownie zaaranżowane i wyposażone w infrastrukturę turystyczną, stwarzające możliwość zaoferowania markowego produktu turystycznego,
g)	wypoczynek na obszarach uzdrowiskowych może być istotnym czynnikiem rozwoju społeczno – gospodarczego miast o statusie uzdrowiskowym, bazując na:
•	pierwotnych walorach przyrodo–leczniczych–klimatycznych i ekologicznych (np. lasy, torfowiska i wody mineralne) tych miejscowości i ich otoczenia,
•	ekosystemach leśnych, wodnych, łąkowych i bagiennych w obszarach prouzdrowiskowych (otaczających miejscowości uzdrowiskowe) zagospodarowanych w sposób umożliwiający ich wykorzystanie do celów leczniczych i rekreacyjnych,
•	systemach zieleni miejskiej, dostosowanych do wspomagania funkcji uzdrowiskowej (np. parki zdrojowe i ścieżki zdrowia),
•	zespołach obiektów uzdrowiskowych (sanatoryjnych i wypoczynkowych) z towarzyszącą infrastrukturą medyczną, sportowo – rehabilitacyjną i rekreacyjną,
•	obiektach noclegowo – gastronomicznych i sportowo – rozrywkowych w obszarach prouzdrowiskowych,
•	wartościach kulturowych zabytkowych układów urbanistycznych, miejscowości uzdrowiskowych i obiektów zabytkowych odpowiednio utrzymanych i zagospodarowanych, świadczących o ich tożsamości historycznej,
•	infrastrukturze społecznej i komercyjnej, wspomagającej funkcje uzdrowiskowe w zakresie kultury, sportu, rozrywki, handlu, gastronomii i zdrowia,
•	infrastrukturze technicznej zapewniającej odpowiedni stan sanitarny miejscowości uzdrowiskowych i łatwą realizację zagospodarowania uzdrowiskowego i jego funkcjonowanie,
h)	wypoczynek w ekosystemach leśnych i wodnych, pobytowy oraz codzienny i świąteczny mieszkańców miast rozwijać się powinien na bazie:
•	przydatnych do celów rekreacyjno – zdrowotnych lasów (w tym parków leśnych) oraz cieków i akwenów wodnych w obszarach miast i ich stref podmiejskich, w zasięgu dostępności do 30 min. dla wypoczynku codziennego i do 60 min. dla świątecznego, 
•	kompleksów leśnych powiązanych przestrzennie z akwenami i ciekami wodnymi o walorach rekreacyjno–zdrowotnych, przydatnych do wypoczynku zbiorowego i indywidualnego – w dostosowaniu do ich chłonności przyrodniczej,
•	infrastruktury turystycznej i wypoczynkowej w miejscach recepcji rejonów rekreacyjnych, powiązanej z istniejącymi jednostkami osadniczymi, wyposażonymi w infrastrukturę techniczną i społeczną, w tym:
-	ośrodków stałych noclegowo–gastronomicznych (całorocznych i sezonowych) z towarzyszącymi urządzeniami kultury, rozrywki i sportu dla wypoczynku zbiorowego,
-	zespołów domów letniskowych,
-	urządzeń sportów wodnych i rekreacji wodnej, zwłaszcza komunalnych,
-	leśnych szlaków pieszych, rowerowych i konnych oraz ścieżek zdrowia wzajemnie powiązanych,
i)	wypoczynek w ekosystemach łąkowych i torfowiskowych może wzbogacać wypoczynek pobytowy, wypoczynek codzienny i świąteczny mieszkańców miast oraz uzdrowiskowy 
w ekosystemach leśnych i wodnych o elementy ziołolecznictwa, aromatoterapii, hypo- i dogoterapii oraz chromatoterapii,
j)	zasady rozwoju i modernizacji infrastruktury turystycznej: 
•	dostosowanie programów modernizacji i rozwoju infrastruktury turystycznej i rekreacyjnej związanej z poszczególnymi formami lub przeznaczonej dla kilku różnych ich form i intensywności zagospodarowania terenów do chłonności i pojemności ekosystemów przyrodniczych, wynikających z ich odporności na antropopresję, określonych 
w opracowaniach ekofizjograficznych do planów miejscowych,
•	modernizacja infrastruktury turystycznej i rekreacyjnej, z dostosowaniem do warunków ochrony środowiska i krajobrazu, współczesnych wymogów cywilizacyjnych oraz stosownie do zakładanego standardu jakościowego,
•	dostosowanie standardów jakościowych do atrakcyjności środowiska przyrodniczego 
i kulturowego, w tym lokalizowanie obiektów całorocznego użytkowania o najwyższym standardzie jakościowym w miejscach o najwyższej atrakcyjności rekreacyjnej i turystycznej oraz utrwalonej tradycjami frekwencji,
•	stosownie do predyspozycji turystycznych i rekreacyjnych, tworzenie zespołów infrastruktury obsługowej zapewniającej ofertę dostosowaną do zróżnicowanych potrzeb użytkowników i maksymalnego przedłużenia sezonu turystycznego,
•	lokalizowanie i planowanie nowej zabudowy letniskowej z uwzględnieniem:
•	priorytetu wykorzystania rezerw terenów w zwartej zabudowie jednostek osadniczych lub terenów na jej obrzeżach,
•	warunków wykorzystania infrastruktury technicznej lub jej łatwej realizacji,
•	możliwości wykorzystania infrastruktury usługowej jednostek osadniczych,
•	ochrony krajobrazu terenów otwartych rolniczych przed rozproszoną zabudową,
•	wykorzystywanie na cele infrastruktury turystycznej i rekreacyjnej, w tym w szczególności zabudowy letniskowej nieużytkowanych obiektów zabytkowych lub o wartościach kulturowych i nadawanie cech regionalnych lub subregionalnych obiektom realizowanym,
•	unikanie nadmiernej koncentracji zabudowy letniskowej, w tym stosowanie działek 
o powierzchni min. 1 000 m2 i ustalanie w planach miejscowych intensywności zagospodarowania terenów infrastruktury turystycznej oraz gabarytów i form harmonizujących z krajobrazem.
4.5. Zasady zagospodarowania i użytkowania lasów
a)	równorzędne realizowanie trzech funkcji lasów:
•	ekologicznej – w sposób zapewniający: stabilizację obiegu wody, przeciwdziałanie powodziom i usuwiskom, ochronę gleb przed erozją, a krajobrazu przed stepowieniem, kształtowanie klimatu lokalnego, stabilizację składu atmosfery i jej oczyszczanie, zachowanie potencjału biologicznego gatunków, ekosystemów i wartości genetycznych, wzbogacanie różnorodności krajobrazu, zachowanie życia dzikiego lasów naturalnych 
i puszcz, lepsze warunki zdrowia i życia ludzi, utrzymanie biologicznych warunków niezbędnych do produkcji rolniczej,
•	produkcyjnej – w sposób zapewniający: pozyskiwanie drewna i odnawianie lasu, pozyskiwanie niedrzewnych użytków z lasu i gospodarki łowieckiej, rozwijanie turystyki kwalifikowanej, tworzenie stanowisk pracy, zasilanie podatkiem budżetu państwa i budżetów samorządów lokalnych,
•	społecznej – w sposób służący: oświacie, badaniom naukowym i edukacji ekologicznej społeczeństwa, kształtowaniu korzystnych warunków rekreacyjnych dla społeczeństwa, różnorodnym formom użytkowania lasu przez społeczności lokalne, wzmacnianiu obronności kraju, kształtowaniu etyki ekologicznej i szacunku dla wszelkich form życia,
b)	uwzględnienie w polityce leśnej:
•	typów krajobrazu, stanu środowiska przyrodniczego i roli jaką lasy w nim pełnią i powinny spełniać,
•	godzenia celów pożądanych przez poszczególnych użytkowników lasów z wymaganiami gospodarki rolnej i leśnej,
•	zwiększania lesistości województwa w miarę przekazywania do zalesienia gruntów nieprzydatnych dla rolnictwa i osiąganie przestrzennie optymalnej struktury lasów 
w krajobrazie przez ochronę i pełne wykorzystanie produkcyjnych możliwości siedlisk,
•	rehabilitacji i restytucji ekosystemów leśnych, głównie przez przebudowę, na odpowiednich siedliskach, drzewostanów jednogatunkowych na mieszane oraz na drodze zabiegów biomelioracyjnych,
•	regeneracji drzewostanów zdewastowanych i zaniedbanych w lasach prywatnych, 
a następnie ich rehabilitacji ekologicznej,
•	wprowadzania systemów zadrzewień, zakrzewień i plantacji drzew, jako ważnego substytutu lasu w rolniczej przestrzeni produkcyjnej oraz dodatkowego źródła surowca drzewnego,
•	kształtowania przejściowych zbiorowisk drzewiastych oraz plantacji drzew i krzewów na terenach zdegradowanych głównie działalnością przemysłową, górniczą, budowlaną 
i wojskową,
•	zwiększania zdrowotności i odporności drzewostanów na abiotyczne i biotyczne czynniki szkodliwe poprzez upowszechnienie biologicznych i ekologicznych metod ochrony lasu,
•	ograniczania lub rezygnowania z funkcji produkcyjnej lasów o charakterze zbliżonym do pierwotnego, zasługujących na ochronę prawną lub objęcia zasadami gospodarstwa specjalnego,
•	zwiększanie zróżnicowania przyrodniczego lasów, w tym zwiększanie udziału gatunków liściastych, udziału drzewostanów wielogatunkowych oraz wprowadzanie podszytów liściastych do drzewostanów sosnowych na siedliskach boru świeżego i boru mieszanego,
•	zwiększanie zasobów drzewnych i udziału drzewostanów ponad 80 letnich w strukturze wiekowej drzewostanów,
•	pozostawianie w każdym drzewostanie, przewidzianym do odnowienia przez użytkowanie rębne części starych drzew (od 5 do 10%) do ich fizjologicznej starości lub biologicznej śmierci, w tym drzew dziuplastych i martwych – jako siedlisk licznych gatunków i biocenoz leśnych,
•	odchodzenie od zrębów zupełnych (wszędzie tam, gdzie możliwe jest uzyskanie odnowienia naturalnego) na rzecz rębni udoskonalonych, 
c)	uwzględnienie w zagospodarowaniu przestrzennym gmin optymalnych granic polno – leśnych, struktury przestrzennej lasów w krajobrazie, korytarzy ekologicznych między kompleksami leśnymi oraz usuwanie barier ekologicznych, a w szczególności zewnętrznych presji na ekosystemy leśne przez przyjazne lasom zagospodarowanie terenów przyległych 
do lasów,
d)	specjalistyczne zagospodarowywanie lasów o funkcjach społecznych (krajobrazowe, lasy podmiejskie, rejony intensywnej rekreacji i turystyki, lasy doświadczalne) w sposób łagodzący potencjalne konflikty z pozostałymi funkcjami tych lasów i funkcjami lasów 
przyległych,
e)	zachowanie licznych walorów lasów przez ukierunkowanie ruchu turystycznego i rekreacyjnego w lasach oraz ochrona bazy produkcyjnej runa leśnego.
5. Zasady kształtowania systemu osadniczego województwa i rozmieszczenia ponadlokalnej infrastruktury społecznej
5.1. Zasady ogólne kształtowania systemu osadniczego województwa, opartego na historycznym układzie sieci miast i wsi oraz ich hierarchii administracyjnej, zgodne z „Koncepcją polityki przestrzennego zagospodarowania kraju”:
•	wzmocnienie policentrycznej struktury funkcjonalno – przestrzennej systemu osadniczego województwa z racjonalnie wyważoną dominacją m. Białegostoku, jako potencjalnego „europolu” – korzystnej dla spójności wewnętrznej województwa,
•	względnie równomierne rozwijanie miast średnich (Suwałk, Łomży, Bielska Podlaskiego) spełniających rolę wielofunkcyjnych ośrodków wyższego rzędu – ponadpowiatowych, specjalizujących się w produkcji przemysłowej i usługach wyższego poziomu, będących rozwiniętymi subregionalnymi węzłami komunikacji, z korzystnymi warunkami życia ludności w efektywnych strukturach funkcjonalno – przestrzennych tych miast oraz oddziaływujących kulturowo i gospodarczo na zaplecze w zasięgu obszarów funkcjonalnych,
•	rozwijanie gęstej sieci względnie równomiernie rozmieszczonych małych miast 
i rozwiniętych demograficznie wsi umożliwiająca organizację racjonalnej obsługi zaplecza rolniczego na szczeblu lokalnym, podstawowym dla sprawnego funkcjonowania rolnictwa, rekreacji, gospodarki leśnej, lokalnego przemysłu i poprawy warunków życia ludności,
•	racjonalne koncentrowanie zabudowy w strukturach przestrzennych miast oraz w obszarach urbanizacji stref podmiejskich i rekreacyjnych – stwarzające wymierne korzyści społeczno – ekonomiczne i środowiskowe,
•	harmonizowanie współistnienia i funkcjonowania środowiska przyrodniczego 
i zurbanizowanego w strukturach przestrzennych jednostek osadniczych i obszarach intensywnej urbanizacji, w tym dostosowanie zagospodarowania oraz skali i koncentracji zabudowy do uwarunkowań ekofizjograficznych,
•	harmonijne wpisywanie dziedzictwa kulturowego w struktury przestrzenne i otaczający krajobraz zurbanizowany, w tym w szczególności zespołów zabytkowych objętych ochroną konserwatorską,
•	preferowanie wielofunkcyjnego charakteru jednostek osadniczych województwa, jako formy osadnictwa zapewniającej najlepsze warunki życia i gospodarowania,
•	preferowanie wielofunkcyjności użytkowania terenów w jednostkach osadniczych 
z wykorzystaniem zaawansowanych technologii (np. przemysłowych, energetycznych itp.) tj. zmiany tradycyjnych podziałów terenów na przemysłowe, mieszkaniowe, usługowe i wypoczynku w planach miejscowych, na wielofunkcyjne z wyodrębnionymi funkcjami dominującymi, podstawowymi i dopuszczalnymi,
•	przywracanie i utrwalanie ładu przestrzennego w całym systemie osadniczym, 
a w szczególności: w obszarach urbanizacji stref podmiejskich, na obrzeżach głównych ciągów komunikacyjnych oraz w obszarach intensywnego zagospodarowania rekreacyjnego i turystycznego,
•	łagodzenie dysproporcji w wyposażeniu jednostek osadniczych w infrastrukturę społeczną stosowną do ich hierarchii w systemie osadniczym i związanych z tymi dysproporcjami barier rozwojowych,
•	tworzenie pasm potencjalnie najwyższej innowacyjności i aktywności społeczno – gospodarczej – kształtujących się współzależnie z modernizacją krajowego i regionalnego systemu infrastruktury technicznej (zwłaszcza dróg ekspresowych, linii kolejowych, telekomunikacyjnych i paliwowo – energetycznych).
5.2. Hierarchia i funkcje jednostek osadniczych wynikające z „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju” (KPPZK) i ww. zasad ogólnych rozwoju systemu osadniczego województwa:

a)	Białystok – zaliczony wg KPPZK do potencjalnych „europoli” – ośrodków rozwoju społeczno – gospodarczego o znaczeniu europejskim, w procesie konkurencji międzynarodowej powinien stać się węzłem przedsiębiorczości i innowacji, oddziaływującym na północno – wschodnią część obszaru kraju i województwo, wykorzystującym wartość renty położenia dla lokalizacji kapitału i przedsiębiorczości prywatnej oraz usług publicznych. Osiągnięcie statusu „europolu” wymagać będzie kształtowania Białegostoku w dostosowaniu do standardów europejskich, w zakresie:
•	wielofunkcyjnego charakteru, z szansą na rozwój funkcji o znaczeniu europejskim,
•	potencjału demograficznego przekraczającego 0,5 mln mieszkańców z trwałą perspektywą wzrostu,
•	złożonej struktury zatrudnienia z możliwościami jego wzrostu w przemysłach wysokiej techniki, nauce i kształceniu kadr oraz instytucjach publicznych o znaczeniu ogólnopolskim i europejskim,
•	węzłowego położenia w systemie komunikacji europejskiej (węzeł dróg ekspresowych, kolejowy, telekomunikacyjny i lotniczy),
•	ukształtowanego ośrodka nauki, szkolnictwa wyższego i kultury narodowej,
•	wysokiej jakości środowiska człowieka (przyrodniczego i antropogenicznego) zapewniającego szybkie osiągnięcie europejskich standardów warunków życia,
•	dużego i chłonnego rynku inwestycyjnego,
b)	Suwałki i Łomża - ponadregionalne ośrodki równoważonego rozwoju, a Bielsk Podlaski regionalny ośrodek równoważenia rozwoju, tworzyć będą subregiony węzłowe o dużej wewnętrznej częstotliwości powiązań społecznych i gospodarczych, co wymagać będzie rozwinięcia ich charakteru wielofunkcyjnego – zapewniającego usługi ponadpowiatowe, zwłaszcza z zakresu: nauki i szkolnictwa wyższego, specjalistycznej służby zdrowia i opieki społecznej, kultury i administracji wojewódzkiej, a także wykorzystanie koncentracji kadr kwalifikowanych i rezerw w strukturach przestrzennych zagospodarowania do stworzenia korzystnych warunków rozwoju przedsiębiorczości i innowacyjności,
c)	miasta powiatowe – wielofunkcyjne ośrodki rozwoju ze standardowymi dla tego szczebla administracji funkcjami obsługi ludności w zakresie: administracji publicznej, edukacji, ochrony zdrowia, opieki socjalnej, kultury, sportu i wypoczynku oraz szeregiem innych funkcji usługowych i gospodarczych, w tym także o zasięgu i znaczeniu ponadlokalnym. 
W poszczególnych miastach priorytety funkcjonalne powinny kształtować się następująco:
•	Augustów – priorytet funkcji: uzdrowiskowej, turystycznej i wypoczynkowej o znaczeniu krajowym i międzynarodowym,
•	Hajnówka i Siemiatycze – priorytet funkcji turystyczno – wypoczynkowych o znaczeniu regionalnym i krajowym oraz przemysłu o „czystych technologiach”, zwłaszcza na bazie surowców lokalnych,
•	miasta: Zambrów, Wysokie Mazowieckie, Grajewo, Kolno, Mońki i Sokółka – priorytet funkcji przemysłowej, zwłaszcza związanej z przetwórstwem surowców lokalnych,
•	Sejny – priorytet funkcji turystycznej,
d)	miasta i wsie gminne – wielofunkcyjne ośrodki rozwoju ze standardowymi dla tego szczebla funkcjami obsługi ludności na poziomie podstawowym w zakresie administracji, ochrony zdrowia, opieki społecznej, edukacji, kultury, sportu i wypoczynku oraz funkcjami gospodarczymi, a niektóre z nich z funkcjami o ponadlokalnym zasięgu oddziaływania.
Funkcje ponadlokalne powinny być w szczególności rozwijane:
•	w Białowieży – turystyka krajowa i międzynarodowa oraz nauka i szkolnictwo o profilu leśnym i ekologicznym,
•	w Tykocinie i Goniądzu – turystyka krajowa i międzynarodowa,
•	w Drohiczynie, Ciechanowcu i Puńsku – turystyka regionalna i krajowa,
•	w Rajgrodzie, Płaskiej, Gibach i Jeleniewie – wypoczynek i turystyka regionalna 
i krajowa,
•	w Supraślu – szkolnictwo, turystyka, wypoczynek i lecznictwo uzdrowiskowe o znaczeniu regionalnym i krajowym, a w Mielniku potencjalnie turystyka i lecznictwo uzdrowiskowe,
•	w Choroszczy – lecznictwo specjalistyczne regionalne i ponadregionalne,
•	w Szepietowie – obsługa regionalna rolnictwa,
•	w Szczuczynie, Piątnicy, Nowogrodzie, Wiźnie, Rutce Tartak, Wiżajnach, Lipsku, Sztabinie, Krynkach, Narwi, Narewce, Dubiczach Cerkiewnych, Jedwabnem, Surażu i Orli – wypoczynek i turystyka o znaczeniu regionalnym, 
•	w Brańsku usługi opieki społecznej, a w Rudce szkolnictwo licealne o profilu eklogiczno-turystycznym,
•	w Kuźnicy Białostockiej, Czeremsze i Szypliszkach – obsługa ruchu granicznego, 
a w Raczkach – lotnicza,
•	w Łapach, Czarnej Białostockiej i Wasilkowie – przemysł i wypoczynek regionalny,
e)	wsie i miejscowości o standardowych funkcjach lokalnych (mieszkaniowo – rolniczych 
i ewentualnie produkcyjno – usługowych z funkcjami ponadlokalnymi):
•	Wigry, Stary Folwark – turystyka krajowa i międzynarodowa, a Smolniki – regionalna 
i krajowa,
•	Augustów – Studzieniczna, Grabarka, Różanystok, Wasilków – Święta Woda, Hodyszewo, Kruszyniany, Bohoniki, Krasnybór, Folwarki Tylwickie, Uroczysko Krynoczka, Płonka Kościelna – kult religijny i pielgrzymki,
•	Ogrodniczki, Bondary – Rybaki, Nowa Łuka, Tarnopol, Masiewo, Królowy Most, Sokole, Cieliczanka, Międzyrzecze, Doktorce, Dolistowo, Waniewo, Kozioł, Ptaki, Baliki, Ploski, Wólka Nadbużna, Becejły, Pobondzie, Macharce, Danowskie, Rybczyzna, Woźna Wieś, Czarna Wieś, Osowiec Twierdza, Wojtkowice, Morgowniki, Dobrylas – wypoczynek głównie regionalny,
•	Bobrowniki, Siemianówka, Ogrodniki, Budzisko, Trakiszki i perspektywicznie Bolcie – obsługa ruchu granicznego,
•	Kurowo, Biebrza, Tybory Kamianka, Drozdowo i Haćki – naukowa i badawcza oraz kulturowa i turystyczna,
•	Czerwony Bór – sportu i więziennictwa, a Grądy Woniecko – więziennictwa,
•	Kozarze, Giełczyn, Pniewo, Jałówka, Łaźnie, Czerewki – opieki społecznej,
•	Topolany i Potoka – potencjalnie regionalne lotnictwo komunikacyjne.
Powyższy wykaz nie obejmuje wszystkich wsi i miejscowości o aktualnych i potencjalnych szansach rozwoju funkcji regionalnych, a tylko ważniejsze z nich. O ostatecznym rozwoju tych funkcji decydować będzie obok walorów kulturowych i przyrodniczych oraz położenia, aktywność 
i przedsiębiorczość społeczności lokalnych. 
f)	pasma potencjalnie najwyższej aktywności społeczno – gospodarczej i urbanizacyjnej kształtować się mogą wzdłuż głównych ciągów krajowej infrastruktury transportowej.
5.3. Zasady zagospodarowania przestrzennego związane z rozwojem funkcji mieszkaniowej 
w województwie
a)	tworzenie warunków przestrzennych – planistycznych i infrastrukturalnych do sukcesywnej poprawy warunków zamieszkiwania ludności województwa, tj. osiągnięcia docelowo europejskiego standardu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych na poziomie około 400 mieszkań na 1 000 mieszkańców, z możliwością zróżnicowań lokalnych wynikających ze struktur demograficznych, stopnia rozwoju gospodarczego i tradycji,
b)	tworzenie warunków do poprawy stanu technicznego standardu cywilizacyjnego zabudowy mieszkaniowej z priorytetem:
•	obszarów objętych strefami ochrony konserwatorskiej,
•	obszarów śródmieść i centrów miast, w których występuje zabudowa zdegradowana 
i zdekapitalizowana, niedostosowana do wartości lokalizacyjnej terenów,
c)	uwzględnienie w procesach przekształceń zabudowy i zagospodarowania jw. zmian funkcjonalnych sprzyjających podnoszeniu ich jakości i walorów użytkowych,
d)	dostosowanie ilości i struktury przygotowywanych planistycznie terenów mieszkaniowych do: wyników monitoringu i analiz faktycznych potrzeb, rynków nieruchomości oraz możliwości pozyskiwania terenów publicznych i wyposażania w infrastrukturę społeczną i techniczną, z uwzględnieniem:
•	tendencji rozwoju zaludnienia i standardów zamieszkiwania,
•	tendencji rozwoju i struktury zasobów mieszkaniowych,
•	wyznaczonych, a niewykorzystanych zasobów terenów zabudowy mieszkaniowej,
•	możliwości tworzenia i wykorzystania zasobów gruntów komunalnych,
e)	koncentrowanie i wiązanie projektowanych terenów zabudowy mieszkaniowej z istniejącymi strukturami przestrzennymi, zwłaszcza śródmiejskimi, dla efektywnego wykorzystania istniejącej infrastruktury technicznej i społecznej,
f)	w przypadkach większych zespołów mieszkaniowych o etapowej realizacji, obligatoryjne sporządzanie całościowych studialnych koncepcji zagospodarowania (akceptowanych przez samorząd), jako podstawy do koordynacji przestrzennej rozwiązań komunikacyjnych, infrastrukturalnych i kompozycyjnych w sporządzanych sukcesywnie fragmentarycznych planach miejscowych,
g)	stosowanie struktur przestrzennych mieszkalnictwa wzbogaconych o usługi i nie pogarszające stanu środowiska zamieszkiwania zakłady produkcyjne, dla zmniejszenia potoków transportowych w relacji mieszkanie – praca,
h)	zapewnienie w strukturach przestrzennych mieszkalnictwa terenów niezbędnych dla realizacji przyszłej infrastruktury społecznej, w tym także terenów sportu i wypoczynku (niezależnie od aktualnych tendencji) oraz przeciwdziałanie likwidacji takich terenów w istniejących zespołach zabudowy mieszkaniowej,
i)	określanie granicznych wskaźników intensywności zabudowy mieszkaniowej – dostosowanych do przeznaczenia i wartości lokalizacyjnej terenów, w tym górnych dla terenów o wysokiej wartości, chroniących przed przegęszczeniem i dolnych chroniących przed nieuzasadnioną ekonomicznie ekstensywnością,
j)	kształtowanie czytelnych i estetycznie zaaranżowanych terenów publicznych w większych zespołach mieszkaniowych, tj. placów, skwerów, ciągów i pasaży pieszych, umożliwiających nawiązywanie więzi społecznych wśród mieszkańców, sprzyjających spójności społeczności lokalnych,
k)	tworzenie udogodnień urbanistycznych dla osób niepełnosprawnych w istniejącej i projektowanej zabudowie mieszkaniowej.
6. Zasady rozwoju infrastruktury transportowej:
a)	kształtowanie infrastruktury transportowej województwa w oparciu o kryteria: 
•	potrzeb ruchowych uzasadniających racjonalność kosztownych inwestycji tam, gdzie występują największe potoki ruchu,
•	minimalizacji kolizji uciążliwości komunikacyjnych z wymogami ochrony sanitarnej zabudowy i środowiska przyrodniczego,
•	wynikające ze standardów Unii Europejskiej i wymogów współpracy transgranicznej 
z Litwą i Białorusią,
•	likwidacji „wąskich gardeł” na ciągach transportowych,
b)	zapewnienie priorytetów w modernizacji i budowie infrastruktury transportowej dla:
•	drogi krajowej ekspresowej Nr S 8 w I transeuropejskim korytarzu transportowym (Warszawa – Białystok – Suwałki – Budzisko), docelowo z przełożeniem na odcinki dróg: Nr 65 Białystok – Knyszyn i Nr 671 Knyszyn – Korycin, z pierwszym etapem przebudowy na odcinku granica województwa mazowieckiego – Białystok,
•	drogi krajowej ekspresowej Nr S 19 z funkcją powiązań transgranicznych z Białorusią 
i państw nadbałtyckich z południem Europy, ważnej dla rozwoju gospodarczego województw: podlaskiego, lubelskiego i podkarpackiego,
•	drogi krajowej Nr 61 ze znacznymi potokami ruchu międzynarodowego i turystycznego,
•	drogi krajowej Nr 66 na odcinku Bielsk Podlaski – Kleszczele – Czeremcha – Połowce oraz drogi krajowej Nr 16 – z ruchem międzynarodowym,
•	dróg wojewódzkich ważnych dla rozwoju województwa, a zwłaszcza: 
-	w obszarze funkcjonalnym (europolitalnym) m. Białegostoku,
-	w obszarach o dużym znaczeniu turystyczno – wypoczynkowym i rolniczym,
-	stanowiących ważne powiązania międzywojewódzkie i wewnątrzwojewódzkie,
-	stwarzających zagrożenia w ruchu oraz dla zabudowy mieszkaniowej i środowiska przyrodniczego, 
•	elementów infrastruktury transportowej miast istotnych dla sprawnego funkcjonowania ich systemów komunikacyjnych, w tym:
•	eliminujących uciążliwości ruchu tranzytowego i wewnętrznego,
•	usprawniających ruch międzydzielnicowy,
•	poprawiających powiązania miast z otoczeniem,
c)	dostosowanie parametrów technicznych dróg do ustalonych ich klas funkcjonalno – technicznych,
d)	tworzenie warunków przestrzennych do przebudowy i budowy infrastruktury transportowej ponadlokalnej w zakresie:
•	wyznaczania w trybie planowania miejscowego terenów dla centralnych i wojewódzkich zadań celu publicznego ujętych w rejestrze Wojewody Podlaskiego,
•	rezerwowania korytarzy dla ponadlokalnej perspektywicznej infrastruktury transportowej w planach i studiach zagospodarowania przestrzennego,
•	traktowanie ich na obszarach rolnych jako: „tereny rolne z zakazem realizacji zabudowy rolniczej” – co nie będzie ograniczać dotychczasowego ich użytkowania rolniczego,
•	korygowanie tych korytarzy stosownie do aktualnych koncepcji programowych,
e)	koordynowanie w procesach przebudowy i budowy przejść granicznych:
•	parametrów technicznych dróg dojazdowych do przejść po obu stronach granicy i okresów ich osiągania,
•	budowy i przebudowy przejść granicznych z dostosowaniem dróg dojazdowych do przepustowości tych przejść,
•	programów użytkowych przejść nowych i rozbudowywanych,
f)	zapobieganie i likwidowanie kolizji między uciążliwościami komunikacyjnymi, a zabudową i środowiskiem przyrodniczym wymagającym ochrony sanitarnej poprzez stosowanie:
•	właściwych relacji przestrzennych (odległości) między zabudową, a źródłami uciążliwości komunikacyjnych,
•	środków technicznych zmniejszających oddziaływanie źródeł hałasu komunikacyjnego,
•	środków technicznych zabezpieczających wody przed komunikacyjnymi zanieczyszczeniami sanitarnymi, w tym w wyniku nadzwyczajnych zagrożeń środowiska,
•	relokację poza obręb zabudowy elementów infrastruktury transportowej, gdy nie można osiągnąć dopuszczalnych norm sanitarnych sposobami technicznymi,
•	uspokajania ruchu środkami technicznymi i organizacyjnymi,
g)	dostosowywanie wskaźników parkingowych i intensywności zabudowy w obszarach: centralnych, śródmiejskich i usługowo – produkcyjnych do przepustowości obsługujących je układów uliczno – drogowych w godzinach szczytów komunikacyjnych, w oparciu o specjalistyczne studia komunikacyjne tych układów,
h)	traktowanie posiadania wielofunkcyjnego lotniska regionalnego jako elementu infrastruktury transportowej, podnoszącego w sposób zasadniczy atrakcyjność lokalizacyjną województwa dla kapitału zewnętrznego i jednego z warunków osiągnięcia w perspektywie przez Białystok statusu europolu,
i)	modernizowanie linii kolejowych magistralnych z ruchem międzynarodowym pod kątem osiągnięcia standardów europejskich,
j)	wykorzystanie Kanału Augustowskiego oraz atrakcyjnych przyrodniczo i krajobrazowo rzek województwa do potrzeb rozwoju turystyki krajowej i międzynarodowej,
k)	preferowanie w największych miastach województwa transportu zbiorowego oraz zmniejszanie potoków transportowych w relacji mieszkanie – praca poprzez zwiększenie ilości miejsc pracy w terenach mieszkalnictwa,
l)	likwidowanie barier komunikacyjnych dla ludzi niepełnosprawnych oraz ograniczanie kolizji między różnymi rodzajami ruchu,
m)	lokalizowanie miejsc obsługi podróżnych (M.O.P.) przy głównych drogach krajowych zgodnie z warunkami technicznymi,
n)	traktowanie ruchu rowerowego jako pełnoprawnego środka transportu i zapewnienie mu stosownej infrastruktury z priorytetem turystyki międzynarodowej.

7. Zasady rozwoju infrastruktury energetycznej
a)	zwiększanie pewności zasilania województwa i międzynarodowej wymiany nadwyżek energii elektrycznej poprzez dwustronne powiązania z Krajowym Systemem Energetycznym (KSE) oraz systemami energetycznymi Litwy i Białorusi,
b)	dostosowanie systemu elektroenergetycznego do potrzeb rozwoju sieci osadniczej województwa w zakresie niezawodności i wysokiej jakości dostaw energii poprzez jego modernizację, w tym racjonalną konfigurację,
c)	zwiększanie możliwości zasilania województwa w gaz ziemny, w szczególności poprzez racjonalne wykorzystanie istniejących i budowę nowych gazociągów magistralnych wysokiego ciśnienia,
d)	rozwój energetyki odnawialnej w dostosowaniu do wymogów Unii Europejskiej, w tym zwłaszcza wykorzystanie wiatru i biomasy,
e)	unikanie potencjalnych i likwidacja istniejących kolizji między infrastrukturą energetyczną a zainwestowaniem, środowiskiem przyrodniczym i układami własnościowymi gruntów,
f)	racjonalne wykorzystanie przestrzeni w rozbudowie systemu elektroenergetycznego, gazowniczego, naftociągów i telekomunikacyjnego, w tym:
•	koncentracja liniowych urządzeń tych systemów w istniejących i projektowanych korytarzach infrastruktury technicznej,
•	zmniejszanie zajętości terenów w wyniku zastosowania najnowszych rozwiązań technicznych,
•	racjonalizacja odległości między sieciami infrastruktury energetycznej a zabudową,
g)	racjonalne wykorzystanie istniejącej infrastruktury energetycznej, w szczególności poprzez:
•	zapewnienie zwartości terenów budowlanych,
•	koncentrację procesów realizacyjnych w obszarach względnie łatwych do obsłużenia istniejącą infrastrukturą energetyczną.
8. Zasady rozwoju infrastruktury wodociągowej, kanalizacyjnej i gospodarki odpadami stałymi
a)	wykorzystywanie zasobów wód podziemnych głównie dla potrzeb wodociągów komunalnych oraz przemysłu i usług wymagających wysokiej ich jakości,
b)	rozbudowywanie scentralizowanych systemów wodociągowych przede wszystkim 
w oparciu o istniejące komunalne ujęcia wód głębinowych,
c)	uzyskiwanie parametrów wody pitnej zgodnych ze standardami Unii Europejskiej w modernizowanych, rozbudowywanych i budowanych stacjach uzdatniania, 
d)	obligatoryjne odprowadzanie ścieków komunalnych do zbiorczych systemów kanalizacji sanitarnej i ich właściwe oczyszczenie przed zrzutem do odbiornika w jednostkach osadniczych – o zwartej zabudowie, o równoważnej liczbie mieszkańców powyżej 2 000, nie posiadających takich systemów,
e)	odprowadzanie wód opadowych z terenów zabudowanych i utwardzonych nawierzchni dróg do systemów kanalizacji deszczowej i po ich oczyszczeniu do odbiornika,
f)	zapewnienie priorytetu realizacji zbiorczych systemów kanalizacji sanitarnej 
i deszczowej w:
•	miastach i wsiach gminnych, zwłaszcza z funkcjami ponadlokalnymi,
•	obszarach objętych ochroną konserwatorską,
•	obszarach przyrodniczych objętych ochroną lub ich obrzeżach,
•	strefach ochrony pośredniej ujęć wody,
•	obszarach głównych zbiorników wód podziemnych,
•	intensywnie zagospodarowywanych obszarach turystycznych,
g)	stosowanie nowoczesnych technologii składowania i utylizacji na wysypiskach odpadów stałych oraz budowę w każdym powiecie spalarni odpadów zgodnie z dyrektywami UE,
h)	zapewnienie priorytetu realizacji zorganizowanego systemu wywozu odpadów w jednostkach osadniczych o zwartej zabudowie położonych w obszarach prawnie chronionych lub posiadających obszary prawnie chronione (np. strefy ochrony konserwatorskiej),
i)	wprowadzanie w województwie selektywnego systemu zbiórki odpadów z odzyskiem surowców wtórnych i z priorytetem największych jednostek osadniczych –miast, wiejskich siedzib gmin i dużych wsi, zwłaszcza w obszarach objętych prawnymi formami ochrony.

VI. KIERUNKI ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA
Kierunki zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego – stanowiące element polityki przestrzennej administracji publicznej województwa zostały określone dla:
•	obszaru całego województwa w zakresie: ochrony zasobów środowiska przyrodniczego, antropogenicznego i kulturowego, rozwoju funkcji gospodarczych, infrastruktury transportowej, energetycznej i telekomunikacyjnej oraz zagadnień obronnych i antykryzysowych,
•	4 obszarów funkcjonalnych – centralnego, zachodniego, północnego i południowego oraz wyodrębnionych w nich wymagających szczególnej polityki przestrzennej obszarów problemowych.
1. Kierunki ochrony zasobów środowiska województwa
1.1. Ochrona przyrody:
1.1.1. Wdrożenie „Europejskiej sieci ekologicznej NATURA 2000”:
a) sieć ekologiczna NATURA 2000 obejmować będzie:
•	specjalne obszary ochrony (SOO) o znaczeniu dla Wspólnoty – realizujące Dyrektywę Rady 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz flory i fauny, wyznaczone przez akt prawny administracyjny i/lub umowę, w których stosowane są konieczne działania ochronne w celu zachowania w stanie naturalnym siedlisk i gatunków (z wyjątkiem ptaków), dla których obszary zostały wyznaczone w stanie naturalnym lub 
w celu odtworzenia takiego stanu,
•	obszary specjalnej ochrony (OSO) – realizujące Dyrektywę Rady 79/409/EWG 
o ochronie dziko żyjących ptaków, mające kluczowe znaczenie dla ochrony gatunków ptaków na obszarach występowania tych gatunków, a także występowania gatunków migracyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem terenów podmokłych o znaczeniu międzynarodowym,
b)	koncepcja sieci NATURA 2000 w Polsce, przygotowana pod patronatem Ministra Środowiska, zawierająca propozycje obszarów specjalnej ochrony (OSO) i specjalnych obszarów ochrony (SOO), będzie przedmiotem uzgodnień ze stosownymi organami Unii Europejskiej. W obszarze województwa podlaskiego propozycje te, bazujące w większości na obszarach przyrodniczych już prawnie chronionych (parkach narodowych i krajobrazowych, rezerwatach i obszarach chronionego krajobrazu) obejmują:
•	Dyrektywa Ptasia:
-	PLB 200001 Bagienna Dolina Narwi	-	 25 477 ha,	
-	PLB 200002 Dolina Biebrzy	-	 128 842 ha,	
-	PLB 140002 Dolina Dolnego Bugu 	-	 60 976 ha,	
-	PLB 140003 Dolina Dolnej Narwi	-	 44 068 ha,	
-	PLB 200003 Dolina Górnej Narwi	-	 32 336 ha,	
-	PLB 200004 Przełomowa Dolina Narwi	-	 5 806 ha,	
-	PLB 200005 Puszcza Augustowska 	-	 114 838 ha,	
-	PLB 200006 Puszcza Białowieska	-	 64 115 ha,	
-	PLB 200007 Puszcza Knyszyńska 	-	 130 205 ha,	
•	Dyrektywa Siedliskowa:
-	PLH 200001 Dolina Biebrzy	-	 106 873 ha,	
-	PLH 140005 Dolina Dolnego Bugu	-	 49 578,2 ha,	
-	PLH 200002 Dolina Górnej Narwi 	-	 15 436 ha,	
-	PLH 200003 Narwiański Park Narodowy		 7350 ha,	
-	PLH 200004 Przełomowa Dolina Narwi	-	 7353 ha,	
-	PLH 200005 Puszcza Augustowska	-	 101 669 ha,	
-	PLH 200006 Puszcza Białowieska	-	 63 150 ha,	
-	PLH 200007 Puszcza Knyszyńska	-	 74 447 ha,	
-	PLH 200008 Suwalski Park Krajobrazowy	-	 6284 ha,	
-	PLH 200009 Wigierski Park Narodowy	-	 15 085 ha,	
c) wdrażanie europejskiej sieci ekologicznej NATURA 2000 poprzez:
•	zatwierdzenie po negocjacjach przez Komisję Europejską, jako ważnych dla Wspólnoty, listy zaproponowanych specjalnych obszarów ochrony (SOO) oraz zaakceptowanie obszarów specjalnej ochrony (OSO),
•	objecie ww. obszarów ochroną prawną o statusach dostosowanych do wymogów Dyrektywy Siedliskowej i Dyrektywy Ptasiej,
•	określenie rodzajów niezbędnych działań ochronnych dla terenów SOO i OSO, a w sytuacjach, gdy będzie to konieczne, także opracowanie i przyjęcie planów ochrony, uwzględniających uwarunkowania społeczne i gospodarcze występujące na danym terenie lub w jego otoczeniu,
•	uwzględnianie ustaleń planów ochrony w planach zagospodarowania terenów, zwłaszcza zaś w planach miejscowych zagospodarowania przestrzennego, operatach urządzeniowych lasów, programach regulacji stosunków wodnych itp.,
•	ocenianie skutków oddziaływania na elementy sieci NATURA 2000 planów lub przedsięwzięć, które mogą w istotny sposób zagrozić walorom przyrodniczym danej ostoi przyrody,
•	odpowiednie zarządzanie obszarami będącymi pod ochroną z uwzględnieniem wyników monitoringu efektów ochrony siedlisk i populacji gatunków na obszarach sieci NATURA 2000.
1.1.2. Ochrona elementów systemu przyrodniczego województwa – objętych krajową i lokalną ochroną prawną, wymagających podniesienia (zmian) statusów ochronnych oraz objęcia ochroną prawną, w tym:
a)	parków narodowych – zgodnie z planami ochrony lub aktami prawnymi stanowiącymi, 
a w częściach, które obejmie europejska sieć ekologiczna NATURA 2000, do czasu dostosowania zasad ochrony do wymogów Dyrektywy Siedliskowej i Dyrektywy Ptasiej UE, co dotyczy:
•	Białowieskiego Parku Narodowego,
•	Biebrzańskiego Parku Narodowego,
•	Narwiańskiego Parku Narodowego,
•	Wigierskiego Parku Narodowego,
b)	parków krajobrazowych – zgodnie z planami ochrony lub aktami prawnymi stanowiącymi, a w częściach, które obejmie europejska sieć ekologiczna NATURA 2000, do czasu dostosowania statusów i zasad ich ochrony do wymogów dyrektyw UE jw., co dotyczy:
•	Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej,
•	Suwalskiego Parku Krajobrazowego,
•	Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny Narwi,
c)	88 rezerwatów przyrody, 246 użytków ekologicznych, 2 045 pomników przyrody, 1 stanowisko dokumentacyjne i 1 zespół przyrodniczo–krajobrazowego – zgodnie z planami ochrony (rezerwaty) lub aktami prawnymi stanowiącymi, a tych, które obejmie europejska sieć ekologiczna, do czasu dostosowania statusów i zasad ochrony do wymogów 
dyrektyw UE,
d)	obszarów chronionego krajobrazu:
•	włączanych do europejskiej sieci ekologicznej NATURA 2000 – zgodnie z aktami prawnymi stanowiącymi, do czasu dostosowania statusów prawnych i zasad ochrony 
do wymogów dyrektyw EU, co może w szczególności dotyczyć obszarów: cz. Puszczy Białowieskiej, cz. Doliny Narwi, cz. Doliny Bugu, cz. Puszczy Augustowskiej i Równiny Kurpiowskiej,
•	poza europejską siecią ekologiczną NATURA 2000 – zgodnie z aktami prawnymi stanowiącymi, w tym z możliwością i celowością podniesienia prawnego statusu ochronnego: cz. Puszczy Białowieskiej, cz. Doliny rz. Bugu, cz. Pojezierza Sejneńskiego, cz. Pojezierza Północnej Suwalszczyzny przy Suwalskim Parku Krajobrazowym 
i ew. innych, z uwzględnieniem statusu i zasad ochrony sąsiadujących z nimi terenów europejskiej sieci ekologicznej NATURA 2000,
e)	objęcie ochroną prawną: doliny rz. Śliny, doliny rz. Ełk, doliny rz. Łojewek, doliny 
rz. Wissy, cz. Niecki Michałowsko – Gródeckiej (poza siecią NATURA 2000) oraz Stawów Dojlidzkich i Stawów Marczukowskich w Białymstoku,
f)	transgranicznych obszarów chronionych – określonych szczegółowo w punkcie 2.4.1.d) „uwarunkowań zewnętrznych zagospodarowania przestrzennego” niniejszego planu, tj. istniejącego Transgranicznego Obiektu Dziedzictwa Światowego – Białowieski Park Narodowy oraz projektowanych – „Puszcza Białowieska”, „Trzy Puszcze”, „Suwalsko – Wisztyniecki” i „Przełom Bugu” poprzez: 
•	zawarcie stosownych porozumień międzynarodowych – polsko – litewskich, polsko – białoruskich i polsko – litewsko – białoruskich („Trzy Puszcze”), co do ujednoliconych statusów i zasad ochrony prawnej oraz warunków korzystania z tych obszarów, 
z uwzględnieniem przyszłego objęcia większości z nich po stronie polskiej europejską siecią ekologiczną NATURA 2000,
•	opracowanie wspólnych programów działań ochronnych i monitoringu ich skutków 
z uwzględnieniem eliminowania zanieczyszczeń transgranicznych (np. rz. Bugu),
•	sporządzenie we wzajemnym porozumieniu studiów zagospodarowania przestrzennego tych obszarów, w szczególności pod kątem ich wykorzystania do celów naukowo – dydaktycznych i turystyczno – wypoczynkowych na zasadach rozwoju zrównoważonego.
1.2. Ochrona powierzchni ziemi:
a)	likwidacja źródeł zanieczyszczeń powierzchni ziemi, w tym:
•	likwidacja nielegalnych wysypisk odpadów i wylewisk nieczystości,
•	dostosowanie 61 komunalnych wysypisk odpadów do wymogów przepisów sanitarnych z priorytetem miast i obszarów chronionych,
•	zastosowanie pełnej technologii utylizacji odpadów na największych wysypiskach komunalnych,
•	budowa zakładów utylizacji odpadów komunalnych, w tym i osadów ściekowych oczyszczalni, z instalacjami recyklingu wysokotemperaturowego w największych miastach województwa,
•	likwidacja mogilników przeterminowanych środków chemicznej ochrony roślin w: Baciutach, Folwarkach Tylwickich, Anusinie i Dębnikach,
•	definitywne rozwiązanie problemu utylizacji niebezpiecznych odpadów medycznych poprzez spalarnie w rejonach największych zgrupowań zakładów lecznictwa 
zamkniętego,
•	zmniejszanie do minimum ilość emitowanych zanieczyszczeń energetycznych poprzez stosowanie środków technicznych, proekologicznych nośników energetycznych oraz zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii,
b)	ograniczenie niekorzystnych skutków przemysłowej eksploatacji powierzchniowej złóż surowców mineralnych poprzez:
•	stosowanie technologii przemysłowej eksploatacji złóż surowców mineralnych określonych w punkcie 1.2. „uwarunkowań...” ograniczających ujemny wpływ na środowisko,
•	rekultywacja wyrobisk poeksploatacyjnych surowców mineralnych w kierunku: leśnym, rybackim, rekreacyjnym lub rolniczym (ewentualnie mieszanym) stosownie do położenia i charakteru wyrobisk,
c)	ochrona gleb przed erozją wietrzną i wodną oraz niekorzystnymi zmianami stosunków wodnych poprzez:
•	zalesienia, zadrzewienia i odpowiednie zabiegi agrotechniczne na obszarach: Pojezierza Suwalsko – Sejneńskiego, Wysoczyzny Kolneńskiej, Wzgórz Sokólskich oraz w strefach zboczowych dolin rzecznych,
•	zapewnienie właściwej realizacji i funkcjonowania systemów melioracji wodnych na obszarach użytków zielonych, zwłaszcza w dolinach rzek: Narwi, Ełku, Turośnianki, Klimasówki i innych o zbliżonych warunkach hydrologicznych,
d)	ochrona wartościowych gruntów rolnych przed nieuzasadnionym przeznaczeniem na cele nierolnicze w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego wg „zasad zagospodarowania” określonych w punktach 2.2.3.a i 4.2.b, zwłaszcza w obszarach:
•	intensywnych procesów urbanizacyjnych w strefie podmiejskiej Białegostoku (na części przylegających do miasta obszarów gmin: Choroszcz, Dobrzyniewo i Zabłudów) oraz 
w innych większych miastach województwa,
•	intensywnego rozwoju zagospodarowania rekreacyjnego, zwłaszcza zabudowy letniskowej na Pojezierzu Suwalsko – Augustowsko – Sejneńskim,
e)	ochrona powierzchni ziemi przed nadzwyczajnymi zagrożeniami środowiska, a zwłaszcza katastrofami środków transportu przewożącymi ładunki niebezpieczne poprzez właściwe zabezpieczenia techniczne na trasach przewozu w miejscach newralgicznych.
1.3. Ochrona powietrza atmosferycznego:
a)	ograniczenie emisji zanieczyszczeń gazowych i pyłowych oraz jej skutków – pochodzących w szczególności z urządzeń energetyki cieplnej, przemysłu – zwłaszcza spożywczego, składowisk odpadów komunalnych, oczyszczalni ścieków, wytwórni mas bitumicznych, zaliczonych do źródeł zanieczyszczeń powietrza przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Białymstoku oraz emisji zanieczyszczeń komunikacyjnych, w szczególności poprzez: 
•	instalowanie w źródłach emisji urządzeń technicznych i technologicznych eliminujących emisję zanieczyszczeń lub ograniczających ją do poziomu normatywnego,
•	stosowanie proekologicznych nośników energetycznych, w tym w szczególności ze źródeł odnawialnych,
•	zmiany funkcji obiektów nie mogących spełniać wymogów normatywnych emisji lub ich relokacje,
•	ustalanie obszarów ograniczonego użytkowania na obszarach nieuniknionego przekraczania norm zanieczyszczeń,
b)	ustalanie dopuszczalnego poziomu niektórych substancji określonych przepisami w planach miejscowych i ich konsekwentne egzekwowanie, zwłaszcza w odniesieniu do obszarów:
•	parków narodowych – Białowieskiego, Biebrzańskiego, Narwiańskiego i Wigierskiego,
•	ochrony uzdrowiskowej w Augustowie i Supraślu,
•	zurbanizowanych, w tym w szczególności – mieszkaniowych, urządzeń użyteczności publicznej i zbiorowego użytkowania oraz objętych ochroną konserwatorską,
c)	uwzględnienie wyników monitoringu powietrza w procesach sporządzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, a wyników raportów oddziaływania przedsięwzięć inwestycyjnych na środowisko w procesach decyzyjnych dotyczących realizacji zagospodarowania.
1.4. Ochrona wód śródlądowych – powierzchniowych i podziemnych:
a)	utrzymanie ilości wód powierzchniowych na poziomie zapewniającym ochronę równowagi biologicznej – tj. przepływów nienaruszalnych ustalonych według kryteriów hydrologicznych,
b)	doprowadzenie jakości wód powierzchniowych powyżej albo co najmniej na poziomie wymaganym w przepisach. Dotyczy to zwłaszcza rzek: Narwi I kl. (akt. II, III, NON), Bugu II kl. (akt. NON), Biebrzy I, II kl. (akt II, III), Supraśli I, II kl. (akt. II, III, NON), Nurca II kl. (akt. III), Sokołdy I, II kl. (akt. II, III), Łosośnej I kl. (akt. II, III), Ełku II kl. (akt. III), Jabłonki II kl. (akt. III, NON), Łomżyczki III kl. (akt. NON), Pisy II kl. (akt. III), Łabnej III kl. (akt. NON), Broku II, III kl. (akt. NON), Czarnej Hańczy I kl. (akt. II, III, NON), Szeszupy I kl. (akt. II, III), Krynki III kl. (akt. NON), Leśnej Prawej III kl. (akt. NON), Szelmentki I kl. (akt. II), Marychy I, II kl. (akt. III) i Kamionki III kl. (akt. NON, III),
c)	eliminowanie źródeł zanieczyszczeń, zwłaszcza w zlewniach rzek wchodzących w skład obszarów prawnie chronionych poprzez: 
•	budowę i modernizację oczyszczalni ścieków,
•	budowę i rozbudowę kanalizacji deszczowej wyposażonej w separatory,
•	ograniczenie ilości zrzutów ścieków oczyszczonych do cieków o małym przepływie,
•	likwidacje przyczyn zanieczyszczenia organicznego wód zbiornika Siemianówka,
d)	prowadzenie racjonalnej gospodarki zasobami wodnymi opartej na zasadach zlewniowego gospodarowania wodą oraz na systemowych metodach zarządzania, głównie w zlewniach zasilających komunalne ujęcia wód (np. zlewnia rzeki Supraśl),
e)	wdrażanie dyrektyw UE w dziedzinie ochrony wód, w tym wykorzystanie metod wypracowanych w zlewni pilotażowej Narwi dla przekroju w Pułtusku, w pozostałych zlewniach województwa,
f)	opracowanie planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy, które m.in. określą warunki korzystania z wód uwzględniając potrzeby ludności, przemysłu, rolnictwa, rybactwa oraz możliwości powiększenia zasobów wodnych poprzez realizację zbiorników wodnych małej retencji (zgodnie z zasadami pkt 2.2.2.b, szczególnie w zlewniach rzek:
•	Biebrzy w miejscowościach: Dąbrowa Białostocka, Bierwicha i Andrzejewo gm. Sidra,
•	Narwi w miejscowościach: Bielsk Podlaski, kol. Ratowiec gm. Czarna Białostocka, Wieżanka gm. Czyże, Reduty gm. Orla, Kołodno gm. Gródek, Stawek i Białki gm. Narew, Supraśl, Turośń Kościelna, kol. Zabłudów gm. Zabłudów, Białowieża, Czechy Orlańskie gm. Dubicze Cerkiewne, Waśki i Boguszewo gm. Mońki, Jurowce – Sochonie gm. Wasilków, Truskolasy Wola gm. Sokoły, Piątnica, Narew Lecień gm. Nowogród,
•	Niemna w miejscowościach: Kuźnica, Czuprynowo gm. Kuźnica, Krynki, Pierożki 
gm. Szudziałowo,
•	Bugu w miejscowościach: Chanie gm. Nurzec Stacja, Brańsk, Ostrożany i Bużyńsk 
gm. Drohiczyn, Wygonowo – Hornowo gm. Dziadkowice, Repczyce gm. Kleszczele, Jatłuszczyki i Gołubowszczyzna gm. Milejczyce, Starzyna – Wojnówka gm. Dubicze Cerkiewne, Hajnówka, Topiło gm. Hajnówka, 
g)	ustanowienie obszarów ochronnych zbiorników wód śródlądowych, tj. głównych zbiorników wód podziemnych (GZWP): nr 216 – „Sandr Kurpie”, nr 218 – „Pradolina rzeki Supraśl” i nr 217 „Pradolina rzeki Biebrza”, z określeniem zakazów, nakazów i ograniczeń 
w zakresie użytkowania gruntów lub korzystania z wody w celu ochrony tych wód przed degradacją,
h)	realizowanie międzynarodowych porozumień z Białorusią i Litwą w sprawie kontroli jakości i ochrony wód granicznych, tj. rzek: Narwi, Bugu, Krynki, Świsłoczy, Leśnej Prawej, Szeszupy, Szelmentki, Marychy i jeziora Goładuś,
i)	przestrzeganie zakazów i nakazów zawartych w decyzjach administracyjnych wyznaczających strefy ochrony pośredniej i bezpośredniej komunalnych ujęć wód,
j)	prowadzenie stałego monitoringu wód śródlądowych w zakresie jakości i ich ilości.
1.5. Ochrona lasów i zadrzewień oraz wzbogacanie ich walorów:
•	zagospodarowanie i użytkowanie lasów zgodnie z zasadami określonymi w punkcie V.4.5. „zasad zagospodarowania przestrzennego” niniejszego planu,
•	ograniczanie przeznaczania lasów i gruntów leśnych, zwłaszcza wszelkiego rodzaju lasów ochronnych – w tym ustawowych lasów ochronnych Białegostoku, Łomży i Suwałk (w promieniu 10 km od ich granic administracyjnych), głównie do celów niezbędnych dla rozwoju krajowej i wojewódzkiej infrastruktury technicznej, obronności i rekreacji,
•	sukcesywne zalesianie gruntów marginalnych dla potrzeb produkcji rolniczej, zgodnie 
z optymalnymi granicami polno – leśnymi w planach miejscowych, z priorytetami określonymi w punkcie 2.2.2.a „zasad zagospodarowania...”, w tym z priorytetem gmin objętych „Krajowym Programem Zwiększania Lesistości”: Choroszcz, Dąbrowa Białostocka, Drohiczyn, Łapy, Sokółka, Supraśl, Suraż, Wasilków, Dobrzyniewo Duże, Gródek, Kleszczele, Krynki, Kuźnica, Narew, Suchowola, Szudziałowo, Goniądz, Grajewo, Jedwabne, Nowogród, Łomża, Radziłów, Trzcianne, Wizna, Bakałarzewo, Filipów, Jeleniewo, Lipsk, Przerośl, Suwałki i Sztabin oraz priorytetem potencjalnych korytarzy migracyjnych pomiędzy Puszczą Białowieską i Puszczą Knyszyńską, Puszczą Augustowską i Puszczą Knyszyńską, doliną rzeki Biebrzy i Puszczą Knyszyńską, Puszczą Piską i doliną rzeki Biebrzy.
1.6. Ochrona przed hałasem, wibracjami i elektromagnetycznym promieniowaniem niejonizującym, w tym: 
•	eliminowanie z obszarów zamieszkałych ponadnormatywnych źródeł hałasu przemysłowego poprzez zmianę technologii i urządzeń,
•	ustalanie w studiach i planach miejscowych dopuszczalnych natężeń hałasu dla terenów podlegających szczególnej ochronie, zwłaszcza centralnych części miast, terenów mieszkaniowych i strefy rolno – osadniczej,
•	określanie zasad i warunków sytuowania nowej zabudowy, w szczególności w stosunku do: dróg krajowych i wojewódzkich, linii kolejowych, projektowanego lotniska komunikacyjnego w rejonie wsi Potoka – Topolany w gminie Michałowo, a także linii elektroenergetycznych wysokich napięć 400 i 220 kV,
•	zabezpieczanie istniejącej zabudowy mieszkaniowej przed ponadnormatywnym hałasem komunikacyjnym poprzez instalowanie zabezpieczeń technicznych lub budowę obwodnic,
•	zachowanie odpowiednich stref ochronnych od linii napowietrznych WN 400 i 220 kV, stacji elektroenergetycznych 400/100 kV NAREW i innych 110/15 kV, a także od urządzeń radiokomunikacji, radionawigacji i radiolokacji z polami elektromagnetycznymi od 300 
do 300 000 MHz,
•	obligatoryjne opracowywanie raportów oddziaływania na środowisko przedsięwzięć znacząco oddziaływujących na środowisko i uwzględnianie ich wniosków w decyzjach administracyjnych.
1.7. Ochrona przed nadzwyczajnymi zagrożeniami środowiska poprzez:
•	stały monitoring obiektów zagrażających środowisku oraz tras przewozu niebezpiecznych ładunków przez teren województwa,
•	wyznaczenie tras przewozu niebezpiecznych ładunków przez tereny mało zurbanizowane 
i pozbawione cennych obszarów przyrodniczych,
•	lokalizację parkingów wyposażonych w odpowiednią infrastrukturę techniczną dla pojazdów przewożących niebezpieczne substancje chemiczne, w których nastąpiła awaria,
•	wyznaczenie wysypisk i oczyszczalni ścieków do przyjmowania tzw. odpadów poakcyjnych,
•	zaktualizowanie zasięgu fali powodziowej zbiornika Siemianówka i sposobu zagospodarowania terenów położonych w tej strefie.
1.8. Ochrona przeciwpowodziowa:
•	wyznaczenie terenów zagrożonych falą powodziową, w szczególności rzeki Narwi i Nurca,
•	określenie w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego sposobu zagospodarowania terenów znajdujących się w zasięgu zagrożenia powodziowego. 
2. Kierunki ochrony dziedzictwa kulturowego 
2.1. Ochrona ośrodków kulturowych - wytypowanych miast z koncentracją obiektów zabytkowych, a w szczególności: Białegostoku, Łomży, Suwałk, Bielska Podlaskiego, Augustowa, Ciechanowca, Drohiczyna, Sejn, Supraśla, Szczuczyna, Tykocina poprzez:

•	stworzenie warunków do wykreowania ich na ośrodki kulturowe o znaczeniu ponadregionalnym,
•	rewaloryzację i rewitalizację historycznych zespołów miejskich,
•	ochronę i konserwację obiektów architektury i budownictwa,
•	poprawę wizerunku zespołów zabytkowych tych miast,
•	zapewnienie warunków racjonalnego wykorzystania ich obiektów zabytkowych,
•	stworzenie preferencji w działaniach rewaloryzacyjnych zespołów staromiejskich,
•	rozwój różnych form działalności na rzecz kultury,
•	utworzenie jednostek promocyjnych i informacyjnych,
•	sporządzenie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego i opracowań konserwatorskich dla obszarów ochrony konserwatorskiej.
2.2. Ochrona zespołów kulturowych – w miejscowościach, w których występują ważniejsze zespoły obiektów zabytkowych, w tym:
a)	sakralnych:
•	zespołów kościołów, zespołów klasztornych, kościołów – w Bielsku Podlaskim, Boćkach, Choroszczy, Ciechanowcu, Drohiczynie, Łomży, Niedźwiadnej, Ostrożanach, Rosochatem Kościelnym, Różanymstoku, Sejnach, Siemiatyczach, Szczepankowie, Szczuczynie, Tykocinie i Wigrach, 
•	cerkwi – w Białowieży, Białymstoku, Bielsku Podlaskim, Boćkach, Choroszczy, Ciechanowcu, Grabarce (Święta Góra), Kleszczelach, Narwi, Nowoberezowie, Puchłach, Sokółce, Supraślu, Szczytach - Dzięciołowie, Topolanach, Topilcu, Werstoku i Kuraszewie,
•	synagog – w Ciechanowcu, Milejczycach, Orli, Siemiatyczach, Sejnach i Tykocinie, 
•	meczetów – w Bohonikach i Kruszynianach,
•	molenn – w Gabowych Grądach, Suwałkach, Wodziłkach,
b)	zespołów pałacowo-ogrodowych w: Białymstoku, Choroszczy, Ciechanowcu, Rudce 
i Strabli oraz zespołu carskiej rezydencji myśliwskiej w Białowieży,
c)	zespołów dworsko-parkowych w: Cisowie, Drozdowie, Dowspudzie, Dołubowie, Grabowie, Hołnach Meyera, Jodłówce, Niećkowie i Szejpiszkach poprzez:
•	poprawę stanu zachowania - konserwację i rewaloryzację historycznych zespołów zabytkowych,
•	kreowanie wizerunku zespołów, promocję i udostępnianie,
•	zapewnienie warunków racjonalnego wykorzystania obiektów oraz przystosowanie ich do nowych funkcji,
•	poprawę infrastruktury turystycznej związanej z otoczeniem zespołów zabytkowych (hotelarstwo, gastronomia, informacja).
2.3. Ochrona zespołów budowli inżynieryjnych – „Kanału Augustowskiego'', „Zespołu Komunikacyjnego Wąskotorowej Kolei Leśnej", „Kolejki Wąskotorowej Hajnówka –Topiło" poprzez:
a)	wspieranie działań na rzecz wpisania zespołu „Kanału Augustowskiego'' na światową listę dziedzictwa kulturowego UNESCO,
b)	współpracę transgraniczną dotyczącą całego kanału, również po stronie białoruskiej,
w zakresie:
•	udostępnienia na cele turystyczne, 
•	rekonstrukcji oraz utrzymania w dobrym stanie,
•	troski i dbałości o właściwe otoczenie urbanistyczno – architektoniczne kanału,
•	poprawy stanu zachowania – konserwację i rewaloryzację,
•	rozwoju zagospodarowania turystycznego.
2.4.	 Ochrona zespołów architektury militarnej – „Twierdzy Łomża” (fortyfikacje w Piątnicy), „Twierdzy Osowiec” poprzez:
•	ochronę i konserwację zabytkowych budowli,
•	zagospodarowanie na funkcje związane z turystyką, kulturą, rekreacją, rozrywką i sportem (m.in.: muzeum militarne, sporty paramilitarne, ścieżki rowerowe, ścieżki widokowe, hotel, gastronomia, kluby rozrywki itp.),
•	sporządzenie kompleksowych opracowań programowo-przestrzennych dotyczących zagospodarowania zespołów fortów.
2.5.	 Ochrona najcenniejszych obszarów archeologicznych – rezerwatu przyrodniczo-archeologicznego (cmentarzysko kurhanowe) w Szwajcarii, zespołu archeologicznego Jaćwieskiego grodziska i osady w Szurpiłach, zespołów archeologicznych: grodziska wczesnośredniowiecznego i „Wzgórza Św. Wawrzyńca” w Starej Łomży, rezerwatu Krzemianka w Puszczy Knyszyńskiej k. Rybnika (kopalnia krzemienia), zespołu osadniczego z grodziskiem 
w Haćkach, zespołu kurhanowego w Puszczy Białowieskiej (ok. 1 000 szt.) poprzez:
•	zachowanie walorów archeologiczno – krajobrazowych,
•	ochronę przed przeznaczaniem na cele mogące grozić dewastacją lub zniszczeniem,
•	stworzenie warunków udostępniania zwiedzającym,
•	utworzenie rezerwatów i parków przyrodniczo-archeologicznych.
2.6.	 Utrzymanie placówek świadczących o przeszłości regionu, a służących ochronie i kultywowaniu tradycji ludowych – muzeów wsi i skansenów w Białymstoku, Ciechanowcu i Nowogrodzie oraz zespołu budownictwa drewnianego Rusinów Podlasia w Białowieży.
2.7.	 Ochrona krajobrazu kulturowego poprzez utworzenie (powołanie) obszarów o dominujących walorach historyczno – kulturowych (materialnych i niematerialnych) i przyrodniczych – historia, kultura, tradycja i przyroda, w tym obszarów:
a)	„Przyrodnicza Perła Polski” z:
•	ochroną i udostępnieniem turystycznym zasobów historyczno – kulturowych:
-	miejscowości posiadających zespoły obiektów zabytkowych, obiekty zabytkowe lub o wartościach kulturowych m.in.: Suwałk, Augustowa, Sejn, Łomży, Drozdowa 
i Tykocina,
-	zespołów i obiektów zabytkowych m.in.: „Kanału Augustowskiego”, „Twierdzy Łomża” (fortyfikacje w Piątnicy), „Twierdzy Osowiec”,
-	najcenniejszych obiektów świeckich i sakralnych,
•	ochroną i racjonalnym udostępnianiem turystycznym walorów przyrodniczych:
-	Wigierskiego Parku Narodowego, 
-	Biebrzańskiego Parku Narodowego,
-	Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny Narwi,
•	kultywowaniem tradycji ludowych – rękodzieła ludowego, zwyczajów i obrzędów, 
w tym m.in.: wikliniarstwa, rzeźby ludowej, koronkarstwa, tkactwa, kowalstwa, garncarstwa, miodobrania, zapustów, wesel, itp.),
•	promocją i rozwojem działalności kulturalnej m.in.:
-	Muzycznych Dni Drozdowa,
-	Międzynarodowego Festiwalu Filmów Przyrodniczych w Wiźnie,
-	zespołów folklorystycznych,
a)	„Pogranicze” z:
•	ochroną i udostępnieniem turystycznym zasobów historyczno – kulturowych w miejscowościach posiadających cenne zespoły obiektów i obiekty zabytkowe lub o wartościach kulturowych, świeckie i sakralne różnych wyznań m.in. w: Białymstoku, Białowieży, Bielsku Podlaskim, Bohonikach, Hołnach Mejera, Krynkach, Kruszynianach, Mielniku, Narwi, Niemirowie, Różanymstoku, Topolanach, Sejnach, Suwałkach, Werstoku, Wigrach, Wodziłkach,
•	ochroną i racjonalnym udostępnianiem walorów przyrodniczych:
-	Białowieskiego Parku Narodowego,
-	Narwiańskiego Parku Narodowego,
-	Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej,
-	Suwalskiego Parku Krajobrazowego,
•	kultywowaniem tradycji ludowych pogranicza – rękodzieła, zwyczajów i obrzędów,
•	promocją i rozwojem działalności kulturalnej m.in.:
-	Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Cerkiewnej w Hajnówce,
-	Ogólnopolskich Prezentacji Kultury Mniejszości Narodowych – „Muzyczne dialogi nad Bugiem” w Mielniku,
-	Festiwal Muzyczny Młodej Białorusi „Basowiszcza” w Gródku,
-	Suwalskie Lato Muzyczne.
b)	„Kurpie” z:
•	ochroną i udostępnieniem turystycznym zabudowy historycznej, układów przestrzennych i tradycyjnej zabudowy kurpiowskiej m.in.: Nowogrodu, Zbójnej, Turośli,
•	ochroną i racjonalnym udostępnianiem walorów przyrodniczych, w tym projektowanego Kurpiowskiego Parku Krajobrazowego,
•	kultywowaniem tradycji ludowych – rękodzieła ludowego, zwyczajów i obrzędów, 
w tym m.in.: wikliniarstwa, wycinanek, rzeźby ludowej, koronkarstwa, tkactwa, kowalstwa, garncarstwa, miodobrania, zapustów, wesel, itp.,
•	promocją i rozwojem działalności kulturalnej m.in.:
-	Dni Kultury Kurpiowskiej w Nowogrodzie,
-	Skansenu Kurpiowskiego w Nowogrodzie,
-	zespołów folklorystycznych,
-	rzemiosła ludowego.
Działania w obszarach krajobrazu kulturowego obejmować powinny w szczególności: 
•	określanie zasobów kulturowych i ich wartości,
•	opracowywanie strategii działań zmierzających do ochrony i prawidłowego zagospodarowania,
•	ukierunkowany, komplementarny rozwój i zagospodarowanie podporządkowane funkcji turystycznej,
•	realizację infrastruktury związanej z funkcjonowaniem i wykorzystaniem potencjału krajobrazu kulturowego,
•	tworzenie parków kulturowych wg zaleceń i wytycznych służb Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków,
•	rozwój turystyki jako formy zagospodarowania krajobrazu w zgodzie z jego historycznym, zabytkowym charakterem,
•	tworzenie programów ochronnych w ramach współpracy transgranicznej jak np. Puszczy Białowieskiej -„Puszcza bez granic”.
2.8.	 Ochrona i poprawa infrastruktury pielgrzymkowej miejsc kultu religijnego reprezentujących różnorodność struktury narodowościowej i religijnej:
•	sanktuariów w miejscowościach: Krypno Kościelne, Święta Woda k. Wasilkowa, Płonka Kościelna, Różanystok, Ostrożany,
•	miejsc kultu w miejscowościach: Bohoniki, Grabarka, Hodyszewo, Augustów – Studzieniczna, Supraśl, Łomża, Białystok, Zwierki k. Zabłudowa, Juchnowiec Kościelny.
2.9.	 Tworzenie warunków do współpracy transgranicznej w zakresie ochrony i racjonalnego zagospodarowania walorów środowiska kulturowego i przyrodniczego oraz promowanie tradycji ludowych.
2.9.1. Ochrona elementów środowiska kulturowego i wartości nie wymienionych wyżej zgodnie 
z zasadami ochrony i kształtowania środowiska kulturowego określonymi w pkt V.3.
3. Kierunki rozwoju funkcji gospodarczych województwa
3.1. Kierunki rozwoju rolnictwa
	Kierunki rozwoju rolnictwa uwzględniać powinny „zasady rozwoju funkcji rolniczej” określone w punkcie V.4.2. i „zasady ochrony powierzchni ziemi” określone w punkcie V.2.2.3. Głównym kierunkiem będzie trwały rozwój zrównoważony rolnictwa uwzględniający ład ekonomiczny, społeczny i przestrzenny na całym obszarze województwa, przy pełnym zachowaniu wymogów ekologicznych, w tym różnorodności biologicznej środowiska przyrodniczego.
	Restrukturyzacja i rozwój obszarów wiejskich zmierzać powinny w kierunku wielofunkcyjności, stwarzającej warunki do tworzenia nowych miejsc pracy zarówno w sferze związanej z rolnictwem, jak i pozarolniczej (usługi, agroturystyka, drobny przemysł i rzemiosło).
3.1.1. Kierunki produkcji rolniczej
Na terenach o wysokich walorach przyrodniczych, w szczególności prawnie chronionych należy tworzyć warunki rozwoju gospodarstw małoobszarowych o ekstensywnych metodach produkcji rolniczej, wytwarzających zdrową żywność oraz rozwijających usługi agroturystyczne.
Na terenach o wysokiej jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej mających już ukształtowane tradycje i dobre warunki do rozwoju wysokotowarowego rolnictwa należy wspierać intensywne metody produkcji w kierunku metod integrowanych, przyjaznych środowisku, sprzyjające rozwojowi gospodarstw farmerskich o produkcji specjalistycznej – roślinnej i zwierzęcej.
Kluczową sprawą przemian w rolnictwie jest wynegocjowanie korzystnych warunków akcesji a następnie umiejętne wykorzystanie instrumentów finansowych, prawnych i edukacyjnych Unii Europejskiej. Dlatego też należy dążyć do zachowania walorów środowiska przyrodniczego i łagodzenia negatywnych skutków intensyfikacji produkcji rolniczej oraz podnoszenia jakości żywności i higienicznych standardów produkcji żywności.
Mając na uwadze przyjazne środowisku systemy produkcji rolniczej zgodnie z opracowaną przez IUNG w Puławach charakterystyką obszaru województwa ze względu na uwarunkowania przyrodniczo – organizacyjne oraz potencjalne możliwości produkcji rolniczej, wydziela się sześć rejonów produkcyjnych, a mianowicie:
•	rejon mazowiecko-bielski, obejmujący swym zasięgiem 41 gmin w centralnym, zachodnim i południowym obszarze funkcjonalnym województwa predystynowany do systemu rolnictwa integrowanego. W rejonie tym ze względu na dobre warunki przyrodnicze istnieją możliwości kontynuowania intensywnej produkcji rolniczej, w tym rozwoju hodowli bydła,
•	rejon łomżyńsko-kolneński, obejmujący swym zasięgiem 21 gmin w zachodnim obszarze funkcjonalnym, gdzie warunki przyrodnicze są średnie, zaś intensywność produkcji stosunkowo wysoka ze względu na dobrze rozwiniętą hodowlę bydła mlecznego oraz chów trzody chlewnej, predysponowany jest do rozwoju produkcji w systemie integrowanym. Jedynie 
w gminach: Zbójna i Turośl powinna być rozwijana produkcja systemem ekologicznym,
•	rejon moniecko-sokólski, obejmujący swym zasięgiem 11 gmin w centralnym obszarze funkcjonalnym, gdzie warunki przyrodnicze oraz intensywność produkcji rolniczej kształtuje się na poziomie średnim ma sprzyjające warunki do rozwoju produkcji integrowanej,
•	rejon biebrzański, obejmujący swym zasięgiem 4 gminy w północnym i centralnym obszarze funkcjonalnym ze względu na dużą powierzchnię obszarów chronionych jest predysponowany do dalszego rozwoju rolnictwa systemem ekologicznym,
•	rejon pojezierny, obejmujący swym zasięgiem 21 gmin w północnym i zachodnim (gmina Rajgród) obszarze funkcjonalnym posiadający dużą powierzchnię obszarów chronionych 
i bardzo zróżnicowany pod względem warunków przyrodniczych i intensywności produkcji rolniczej z dobrze rozwiniętą hodowlą bydła i tuczu trzody jest predystynowany do rozwijania rolnictwa zarówno w systemie integrowanym jak i ekologicznym, w szczególności 
w gminach: Płaska, Nowinka i Giby,
•	rejon wschodni, obejmujący swym zasięgiem 20 gmin w centralnym i południowym obszarze funkcjonalnym charakteryzujący się słabszą jakością gleb i niską intensywnością produkcji rolnej jest predystynowany do rozwoju produkcji metodami ekologicznymi.
3.1.2. Racjonalne zagospodarowanie rolniczej przestrzeni produkcyjnej oraz poprawa jej jakości
Właściwą realizację działań w tym zakresie może zapewnić stworzenie Zintegrowanego Systemu Informacji o Rolniczej Przestrzeni Produkcyjnej służącego poprawie struktury przestrzennej, ochronie gruntów, a także realizacji programów rolno – środowiskowych i restrukturyzacji rolnictwa. Utworzony system oparty o narzędzia analityczne będzie pomocny w podejmowaniu decyzji w zarządzaniu przestrzenią rolniczą z wykorzystaniem baz danych przestrzennych tematycznych i będzie funkcjonował w Urzędzie Marszałka Województwa, który będzie jednocześnie koordynatorem działań.
Poprawę jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej należy realizować poprzez: 
•	tworzenie warunków do kompleksowego urządzania terenów rolnych, w tym do przekształceń struktury obszarowej gospodarstw w kierunku zwiększenia ich powierzchni i poprawy rozłogów w wyniku scaleń i wymian gruntów. Program zakłada wykonanie do roku 2006 tych prac na powierzchni 31 750 ha w 11 powiatach,
•	poprawę stosunków wodnych użytków rolnych poprzez modernizację urządzeń melioracyjnych, realizację nowych obiektów dla terenów wymagających melioracji na obszarze 
245 241 ha, w tym na: 141 677 ha gruntów ornych i 103 564 ha użytków zielonych,
•	realizację programów małej retencji, które zakładają wybudowanie 149 obiektów na terenie całego województwa,
•	realizację programu zwiększenia lesistości w gminach, dla których opracowano operaty granic polno – leśnych poprzez zalesienia, w szczególności gruntów marginalnych oraz opracowanie takich operatów, w szczególności dla gmin wskazanych w Krajowym Programie Zwiększenia Lesistości Kraju,
•	preferowanie rolnictwa ekologicznego w obszarach objętych europejskim programem ochrony środowiska NATURA 2000 oraz rolnictwa w systemie integrowanym, przyjaznym środowisku na pozostałym obszarze,
•	wyłączenie z produkcji żywności terenów w pobliżu zakładów przemysłowych i dróg o dużym natężeniu ruchu z przeznaczeniem tych terenów na produkcję roślin przemysłowych 
i energetycznych.
3.1.3. Rozwój i unowocześnienie przemysłu rolno – spożywczego, usług rolniczych i instytucji otoczenia rolnictwa wymagać będzie:
•	modernizacji i rozwoju zakładów przetwórstwa rolno – spożywczego oraz budowy nowych, w szczególności przetwarzających surowce ekologiczne, zwłaszcza tam, gdzie istnieją nadwyżki i trwałe tradycje produkcyjne surowców,
•	tworzenie warunków do wielofunkcyjnego rozwoju wsi, wspierających powstawanie nowych miejsc pracy poza rolnictwem, w szczególności do obsługi turystów w rejonach przejść granicznych i obszarach atrakcyjnych dla turystyki poprzez rozwój usług agroturystycznych, a także poprzez poprawę infrastruktury technicznej, ułatwiającej rozwój małym 
i średnim firmom, w tym także zagranicznym,
•	wspieranie działań zmierzających do organizacji regionalnych rynków mleka, mięsa czerwonego i rynku owocowo – warzywnego w celu uzyskania najwyższej konkurencyjności na rynku krajowym, a w przyszłości na jednolitym rynku unijnym. Powyższe kierunki będą rozwinięte w:
-	Regionalnym Programie Rozwoju Mleczarstwa dla Województwa Podlaskiego,
-	Regionalnym Programie Produkcji Mięsa Czerwonego,
-	Regionalnym Programie Rozwoju Rynku i Grup Producentów Sektora Rolno – Ogrodniczego,
•	wspieranie instytucji obsługujących rolnictwo, w szczególności zajmujących się kompleksową obsługą w zakresie zaopatrzenia w środki do produkcji oraz zbytu produktów, między innymi poprzez tworzenie związków producentów rolnych,
•	rozwój oświaty rolniczej.
Główne kierunki rozwoju rolnictwa są spójne z Programem Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich na lata 2003-2006 i uwzględniają wytyczone cele i priorytety zawarte we wcześniej przyjętych dokumentach krajowych i wojewódzkich.
3.2. Kierunki rozwoju zagospodarowania turystycznego, wypoczynkowego oraz systemu ochrony zdrowia
Główne kierunki rozwoju zagospodarowania turystycznego uwzględniają ustalenia „Strategii rozwoju województwa podlaskiego do roku 2010” dotyczące rejonów turystyczno – wypoczynkowych i ich funkcji oraz przyjętego przez Sejmik Samorządowy Województwa Podlaskiego „Program rozwoju turystyki i zagospodarowania turystycznego województwa podlaskiego do roku 2010” w zakresie:
•	infrastruktury turystycznej,
•	wiodących form turystyki,
•	markowych produktów turystycznych,
•	rekreacji ruchowej i zdrowotnej,
Szczegółowe cele i zadania do zrealizowania w ramach rozwoju systemu ochrony zdrowia 
w województwie podlaskim określa ”Strategia Polityki Zdrowotnej Województwa Podlaskiego 
i Program Restrukturyzacji” przyjęta przez Sejmik Województwa Podlaskiego Uchwałą nr XL/336/01 z dnia 27 września 2001 roku oraz ”Program Opieki Psychiatrycznej w Województwie Podlaskim do roku 2010” przyjęty przez Sejmik Uchwałą nr IV/26/032 dnia 27 stycznia 2003 roku.
3.2.1. Rozwój systemu informacji i promocji turystycznej
System ten obejmujący walory, zagospodarowanie i zjawiska turystyczne będzie wykorzystywany jako narzędzie strategii rozwoju przez różne podmioty rynku turystycznego – samorząd województwa, samorządy lokalne, dyrekcje parków narodowych i krajobrazowych oraz przedsiębiorstwa turystyczne. Powinien on również zapewnić pełen zakres łatwo dostępnej i aktualnej informacji potencjalnym użytkownikom, mieszkańcom i inwestorom. Realizacja systemu w aspekcie przestrzennym wymagać będzie:
a)	utworzenia wojewódzkiej sieci centrów informacji i obsługi ruchu turystycznego z działalnością informacyjno – edukacyjną, organizacją i zarządzaniem ruchem turystycznym oraz działalnością usługową. Profil działalności centrów powinien obejmować w szczególności:
•	przygotowanie strategii marketingowej markowych produktów turystycznych,
•	prowadzenie promocji turystycznej województwa,
•	działalność doradczą i szkoleniową w zakresie turystyki,
•	wspieranie modernizacji i rozwoju infrastruktury turystycznej,
•	sprzedaż imprez i produktów turystycznych.
Główne wyspecjalizowane centra turystyczne (ośrodki rozrządu turystycznego) o randze ogólnopolskiej lub międzynarodowej docelowo mogą powstać w:
•	Białymstoku – turystyki kulturowo – etnicznej,
•	Hajnówce – Białowieży – turystyki przyrodniczej i etnicznej,
•	Augustowie – turystyki wodnej i aktywnej,
•	Suwałkach – turystyki aktywnej, przyrodniczej i etnicznej.
Centra regionalne informacji i obsługi ruchu turystycznego docelowo powstać mogą w: Wiżajnach, Puńsku, Sejnach, Lipsku, Nowym Dworze, Suchowoli, Rajgrodzie, Grajewie, Goniądzu, Szczuczynie, Wąsoszu, Kolnie, Radziłowie, Nowogrodzie, Łomży, Zambrowie, Tykocinie, Knyszynie, Wasilkowie, Supraślu, Krynkach, Surażu, Bielsku Podlaskiem, Rudce, Ciechanowcu, Drohiczynie, Siemiatyczach, Mielniku, Łapach, Choroszczy i Narewce,
b)	utworzenia sieci punktów informacji turystycznej („it”) w oparciu o samorządy lokalne, organizacje turystyczne, parki narodowe i krajobrazowe, samorząd branży turystycznej i istniejące punkty „it” oraz jej powiązania z centrami obsługi ruchu turystycznego. Sieć ta powinna dysponować bieżąco aktualizowaną kompleksową bazą danych o walorach i zagospodarowaniu turystycznym województwa, powiatów, gmin i poszczególnych miejscowości turystycznych. W pierwszej kolejności punkty informacji turystycznej powinny powstać 
w najważniejszych miastach i ośrodkach turystycznych, parkach narodowych i krajobrazowych, ośrodkach sztuki ludowej, wioskach etnograficznych itp. W następnej kolejności powinny one powstać w siedzibach wszystkich gmin. Docelowo większe jednostki mogą pełnić rolę ośrodków informacji turystycznej, a mniejsze punktów „it”.
3.2.2. Rozwój i modernizacja infrastruktury turystycznej
Infrastruktura turystyczna obejmująca bazę noclegową, bazę gastronomiczną i infrastrukturę towarzyszącą będzie modernizowana i rozwijana z uwzględnieniem odpowiednich do walorów „zasad” określonych w punkcie V.4.4.j. Rozwój i modernizacja dotyczyć będą: 
a)	bazy noclegowo – żywieniowej, w tym tworzenie warunków do:
•	zwiększenia ilości obiektów noclegowych zróżnicowanych co do standardu usług i wymagań różnych grup turystów,
•	dyslokacji bazy ze stref brzegowych rzek i jezior do jednostek osadniczych lub zespołów zabudowy rekreacyjnej,
•	modernizacji i rewaloryzacji istniejących obiektów usługowych z priorytetem miejsc 
o najwyższej atrakcyjności,
•	równomiernego rozmieszczenia obiektów w obszarach poszczególnych rejonów turystycznych,
•	adaptacji niewykorzystanych dworków, pałacyków i innych obiektów zabytkowych na potrzeby noclegowe i gastronomiczne oraz towarzyszące,
•	adaptacji zagród wiejskich i leśniczówek na potrzeby agroturystyki i tworzenia wsi agroturystyczno – letniskowych,
•	przekształcenia budynków byłych szkół w schroniska młodzieżowe oraz obiekty turystyki kwalifikowanej,
•	modernizacji aktualnie istniejących oraz budowy nowych kempingów, pól biwakowych i stanic wodnych,
•	organizacji sieci restauracji, zajazdów i barów, zwłaszcza specjalizujących się w kuchni regionalnej w dostosowaniu do potrzeb rejonów turystycznych i wiodących form turystyki,
•	modernizacji i budowy obiektów małej gastronomii, w szczególności w rejonach nasilonej recepcji turystycznej, przy szlakach (zwłaszcza tranzytowych i węzłach komunikacyjnych),
•	adaptacji opuszczonych zagród na obiekty letniskowe,
•	likwidacji bazy substandardowej.
Zadania warunkujące osiągnięcie efektów ww. zamierzeń, to w szczególności: 
•	dokonanie kompleksowej inwentaryzacji i kategoryzacji obiektów bazy noclegowo – gastronomicznej,
•	opracowanie długofalowego szczegółowego programu rozwoju infrastruktury turystycznej, np. do 2010 r.,
•	opracowanie studiów zagospodarowania rejonów turystycznych lub ich zespołów jako podstawy do aktualizacji planów miejscowych, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb rozmieszczenia infrastruktury turystycznej,
•	aktualizacji miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego pod kątem potrzeb rozwoju zagospodarowania turystycznego,
•	uzbrojenie terenów rozwoju infrastruktury turystycznej, a tam, gdzie to możliwe tworzenie i przeznaczenie gruntów komunalnych na te cele,
•	tworzenie programu adaptacji obiektów zabytkowych i innych nieużytkowanych, 
a przydatnych na cele infrastruktury turystycznej,
•	stworzenie systemu zachęt finansowych dla inwestorów,
b)	infrastruktury towarzyszącej, w tym tworzenie warunków do:
•	rewaloryzacji i rozwoju infrastruktury sportowo – rekreacyjnej i rozrywkowej – nie kolidującej z tożsamością kulturową regionu,
•	dostosowania istniejących placówek kultury do potrzeb ruchu turystycznego zróżnicowanego co do potrzeb,
•	rozwoju systemu obiektów i urządzeń ułatwiających korzystanie z podstawowej bazy turystycznej (np. parkingów, miejsc obsługi podróżnych (MOP), obiektów małej infrastruktury, bazy sanitarnej, tzw. „bram” do obszarów chronionych),
•	powstania w centrach obsługi ruchu turystycznego punktów wypożyczania sprzętu turystycznego oraz samochodów, obsługi handlowej, bankowej, leczniczej, telekomunikacyjnej, itp.,
•	rekonstrukcji i przystosowania do potrzeb ruchu turystycznego kolejek leśnych,
•	modernizacji i budowy portów i przystani dla potrzeb turystyki wodnej,
•	budowy ścieżek i szlaków turystyki rowerowej i urządzeń ich obsługi oraz rozbudowa lokalnego systemu drogowego pod kątem poprawy dostępności rejonów i miejsc recepcji turystycznej,
•	uruchomienia przejść granicznych dla ruchu turystycznego na transgranicznych szlakach drogowych i wodnych zgodnie z punktem VI.3.7. „kierunków”. 
3.2.3. Rozwój wiodących form turystyki
	Wiodące formy turystyki dostosowane do walorów środowiska województwa i mające najlepsze warunki rozwoju, to:
•	turystyka przyrodnicza i wielokulturowego pogranicza – mogąca przyciągnąć znaczne ilości turystów zagranicznych,
•	agroturystyka i turystyka aktywna (zwłaszcza wodna) zorientowana głównie na turystę krajowego,
•	turystyka transgraniczna i międzynarodowa – mogąca być ważkim atutem w konkurencji międzyregionalnej.
Turystyka przyrodnicza (motorowa, piesza, rowerowa, konna, kajakowa itp.) rozwijać się powinna głównie na bazie chronionych obszarów środowiska przyrodniczego – parków narodowych i krajobrazowych, obszarów chronionego krajobrazu, rezerwatów, pomników przyrody, arboretów i muzeów przyrodniczych, kreując województwo podlaskie na jeden z najciekawszych turystycznych regionów przyrodniczych w Polsce i Europie. Osiągnięcie tego statusu wymagać będzie:
•	skutecznej ochrony i rozwoju sieci obszarów chronionych – zgodnie z kierunkami określonymi w punkcie VI.1.1.,
•	rozwoju różnych form krajowej i międzynarodowej turystyki przyrodniczej, w szczególności dzieci i młodzieży, w oparciu o parki narodowe i krajobrazowe,
•	utworzenia Europejskiego Centrum Turystyki Przyrodniczej w Białowieży,
•	utworzenia Europejskiego Centrum Turystyki Bagiennej w Goniądzu,
•	organizacji lokalnych centrów obsługi ruchu turystycznego w parkach narodowych i krajobrazowych,
•	rozwoju sieci ścieżek przyrodniczo – edukacyjnych i specjalistycznych na obszarach parków narodowych i krajobrazowych i innych najciekawszych terenach przyrodniczych oraz rozwoju „zielonych szkół”,
•	modernizacja i ponowne uruchomienie linii kolejowej Hajnówka - Białowieża z zastosowaniem autobusu szynowego łączącego funkcje komunikacyjne i turystyczne.
Turystyka wielokulturowego pogranicza (kulturowo – etniczna), motorowa, piesza, rowerowa, konna, kajakowa itp. w sprzężeniu z turystyką przyrodniczą powinna kreować województwo podlaskie na jeden z najciekawszych w kraju i Europie regionów kulturowo – narodowościowych. Osiągnięcie tego statusu wymagać będzie stosowania zasad określonych w punkcie V.3.a oraz następujących działań:
•	objęcia ochroną tradycyjnego specyficznego wiejskiego krajobrazu kulturowego i podniesienia estetyki zabytkowych obszarów centrów obsługi turystyki poprzez stosowne aktualizacje miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego,
•	stworzenia regionalnego centrum turystyki wielokulturowego pogranicza w Białymstoku 
i lokalnych centrów np. w Sejnach, Tykocinie, Supraślu,
•	utworzenia parków krajobrazowo – kulturowych na najcenniejszych obszarach wiejskiego krajobrazu kulturowego i zespołów tradycyjnego budownictwa oraz określenie precyzyjnych zasad gospodarki przestrzennej w tych obszarach,
•	opracowania koncepcji i tworzenia wiosek etnograficznych (np. wsi litewskiej, suwalskiej, staroobrzędowców, tatarskiej, jaćwieskiej, kurpiowskiej, mazowieckiej, białoruskiej, zaścianka drobnoszlacheckiego) o rozbudowanych funkcjach turystycznych z lokalnymi centrami obsługi ruchu turystycznego, rzemiosłem i gastronomią regionalną oraz licznymi kwaterami agroturystycznymi, objętych przepisami lokalnymi chroniącymi ich specyficzny charakter,
•	tworzenia i rozwój muzeów regionalnych (np. skansenów), w tym również w parkach narodowych,
•	ograniczania żywiołowego rozwoju zabudowy letniskowej szpecącej tradycyjny charakter wsi i obszarów przyrodniczych o walorach kulturowych poprzez ustalenia w planach miejscowych i wprowadzenie do praktyki projektowej katalogu modelowych projektów nawiązujących do tradycyjnych regionalnych form budownictwa,
•	wyznakowania i zagospodarowania tematycznych szlaków łączących ze sobą wioski etnograficzne w poszczególnych regionach.
Turystyka aktywna – służyć powinna wzbogaceniu oferty turystycznej województwa, restrukturyzacji tradycyjnych form wypoczynku i wydłużeniu sezonu wypoczynkowego. Jej rozwój wymagać będzie w szczególności:
•	stworzenia centrum turystyki wodnej i aktywnej w Augustowie,
•	wyznaczenia i zagospodarowania szlaków dla rajdów pieszych, rowerowych, motocyklowych i konnych, powiązanych z walorami przyrodniczymi i kulturowo – etnicznymi oraz 
z bazą wypoczynku pobytowego i wypoczynku świątecznego. Dotyczyć to powinno 
w szczególności obszarów puszczańskich i pojeziernych oraz stref wypoczynku największych miast województwa,
•	dostosowania zagospodarowania turystycznego jezior, zbiorników zaporowych, rzek i kanałów, zwłaszcza nie objętych reżimami ochronnymi (w tym rzek: Bugu, Narwi, Pisy, Rospudy, Czarnej Hańczy, Jegrzni, Sokołdy, części Biebrzy oraz Kanału Augustowskiego przydatnych dla turystyki wodnej) do potrzeb spływów kajakami, tratwami, barkami, rejsów żeglarskich, nurkowania, wędkarstwa, windsurfingu itp.,
•	zagospodarowania terenów przydatnych dla sportów zimowych: narciarstwa śladowego, zjazdowego (w tym snowbordu), żeglarstwa bojerowego itp., zwłaszcza w obszarach północnej Suwalszczyzny, Puszczy Augustowskiej, Puszczy Knyszyńskiej i Puszczy Białowieskiej, zbiornika Siemianówka itp.,
•	odbudowy i udostępnienia do celów turystycznych wąskotorowych kolejek leśnych w Puszczy Augustowskiej, Puszczy Knyszyńskiej i Puszczy Białowieskiej,
•	tworzenia na bazie byłych poligonów i innych nieużytkowanych, a przydatnych obiektów, ośrodków turystyki aktywnej i sprawnościowej typu gier wojennych (np. paintball) i szkół przetrwania.
Agroturystyka w województwie podlaskim powinna się rozwijać zwłaszcza w obszarach Pojezierza Suwalsko – Augustowskiego, doliny rzeki Narwi, Bugu oraz Puszczy Białowieskiej 
i Puszczy Knyszyńskiej. Wysokie walory tradycyjnego wiejskiego krajobrazu kulturowego mogą sprzyjać wykreowaniu województwa podlaskiego na wiodący w kraju region agroturystyczny. Wymagać to będzie w szczególności stosowania zasad określonych w punkcie V. 4.4.c oraz: 
•	ustalenia obszarów szczególnie predystynowanych do rozwoju agroturystyki w planach miejscowych i związanego z tym programu działań komunalnych w sferze infrastruktury technicznej i społecznej (np. wodociągi, kanalizacja, gazyfikacja, ogólnodostępne tereny plażowo – kąpieliskowe i sportowo – rekreacyjne) oraz utrzymania dobrego stanu sanitarnego wsi,
•	opracowania wariantowych koncepcji adaptacji obiektów tradycyjnej zabudowy wiejskiej do zróżnicowanych pod względem standardu potrzeb agroturystycznych,
•	ochrony i kultywowania tradycyjnego wiejskiego krajobrazu kulturowego.
Turystyka transgraniczna i międzynarodowa powinna być ukierunkowana na wykreowanie wizerunku województwa podlaskiego jako polskiej i europejskiej „bramy” turystycznej na Litwę (pośrednio Łotwę, Estonię i Finlandię) i Białoruś (pośrednio Rosję). Sprzyjać temu będzie przygraniczne położenie województwa, przebieg przez jego obszar ważnych europejskich 
i krajowych ciągów drogowych, kolejowych i wodnych, liczne przejścia graniczne oraz wartościowe turystycznie transgraniczne obszary chronione. Rozwój turystyki transgranicznej i międzynarodowej wymagać będzie w szczególności:
•	modernizacji i zgodnego ze standardami europejskimi zagospodarowania głównych dróg tranzytowych województwa (krajowych ekspresowych Nr S 8 „Via Baltica” i Nr S 19 oraz dróg Nr 65, 66, 61, 16, a także wojewódzkich zapewniających dostępność głównych rejonów turystycznych Nr 553, Nr 685, Nr 689, Nr 651, Nr 655, Nr 664, Nr 668, Nr 670 
i Nr 671),
•	modernizacji magistralnych linii kolejowych (Nr E 75 „Via Baltica” Warszawa – Białystok – Suwałki – Kowno – Tallin, Nr E 26 Warszawa – Białystok – Grodno – Wilno – St. Petersburg) oraz linii pierwszorzędnej (Białystok – Czeremcha – Brześć),
•	modernizacji i rozbudowy istniejących drogowych przejść granicznych i udostępnienia ich dla turystyki pieszej oraz utworzenia nowych drogowych przejść granicznych w miejscach określonych w punkcie VI.3.7. „kierunków”,
•	utworzenia małych przejść granicznych o charakterze wyłącznie turystycznym, np. w Puszczy Białowieskiej (Białowieża – Grudki) i na Kanale Augustowskim – pieszego i wodnego w Rudawce,
•	pełnej odbudowy i udostępnienia turystycznego całego Kanału Augustowskiego od Biebrzy do Niemna – jako międzynarodowego szlaku wodnego,
•	utworzenia i zagospodarowania turystycznego transgranicznych obszarów chronionych „Puszcza Białowieska”, „Trzy Puszcze”, „Suwalsko – Wisztyniecki” i „Przełom Bugu”,
•	realizacji transgranicznych pieszych i rowerowych szlaków turystycznych z Polski na Litwę i Białoruś, w tym szlaków: (Biała Piska) – granica województwa – Augustów – Lipszczany – Grodno, Suwałki – granica województwa – (Stańczyki – Gołdap), (Stańczyki) – granica województwa – Bolcie oraz Suwałki – Stary Folwark – Wigry – Sejny – (Kapczamiestis) oraz szlaków pieszych i rowerowych w Puszczy Białwieskiej (w gminach Euroregionu Puszczy Białowieskiej).
Turystyka konferencyjna i biznesowa może być ważną formą przedłużenia sezonu turystycznego i racjonalnego wykorzystania bazy turystycznej, zwłaszcza hotelowej o wysokim średnim standardzie użytkowym. Jej rozwój wymagać będzie wzbogacenia bazy hotelowej i urządzeń towarzyszących (rozrywkowych, kulturalnych, sportowych, itp.) zwłaszcza w największych miastach województwa i poprawy ich dostępności.
3.2.4. Markowe produkty turystyczne – stanowić powinny wizytówkę regionu wykorzystującą najcenniejsze atrakcje turystyczne, a w szczególności unikalne i różnorodne etnicznie walory kulturowe oraz przyrodnicze województwa. Powinny one służyć zwiększeniu frekwencji turystów zagranicznych i przedłużaniu sezonu turystycznego. Wymagać to będzie w zakresie zagospodarowania przestrzennego:
•	stworzenia wyspecjalizowanego regionalnego ośrodka turystyki etnicznej i kulturowej 
w Białymstoku, 
•	podjęcia szeregu równoległych zadań w ramach realizacji innych kierunków rozwoju turystyki, w szczególności takich jak: „Rozwój i modernizacja infrastruktury turystycznej”, „Określenie wiodących form turystyki i ich rozwój” oraz „Stworzenie zintegrowanego systemu informacji turystycznej” w zakresie, jaki wiązać się będzie z rozwojem markowych produktów turystycznych, a zatem dotyczącym ochrony, wzbogacania i eksponowania najatrakcyjniejszych walorów turystycznych regionu.
3.2.5. Wypoczynek aktywny i zdrowotny – w przestrzeni jednego z najczystszych województw kraju – (sprzyjającej różnym jego formom) powinien służyć w szczególności racjonalnemu wykorzystaniu walorów środowiska przyrodniczego, zwiększeniu frekwencji wypoczywających, upowszechnieniu nowego prozdrowotnego modelu życia i rozwojowi rolnictwa ekologicznego.
Wypoczynek w obszarach uzdrowiskowych – powinien być ukierunkowany na rozwój szeroko rozumianej działalności uzdrowiskowo – wypoczynkowej, kształtowanie i wzbogacanie przyrodniczych walorów rekreacyjnych istniejących (Augustów i Supraśl) oraz potencjalnych (Mielnik) miejscowości uzdrowiskowych z zachowaniem ich pierwotnych walorów leczniczych. Wymagać to będzie w szczególności:
•	starań o nadanie statusu uzdrowiska wsi Mielnik,.
•	budowy i rozbudowy obiektów uzdrowiskowych w Augustowie i Supraślu wraz z niezbędną infrastrukturą rekreacyjną i leczniczą, po uprzednim przygotowaniu planistycznym i infrastrukturalnym terenów,
•	tworzenia bazy noclegowej na obszarach prouzdrowiskowych,
•	eliminowania funkcji i zagospodarowania kolizyjnego ze statusem uzdrowisk i rozwoju infrastruktury ochrony środowiska.
Wypoczynek w ekosystemach leśnych – rozwijany w różnych formach (np. pieszy, rowerowy) wymagać będzie w szczególności:
•	waloryzacji wybranych kompleksów leśnych pod kątem ich funkcji rekreacyjno – zdrowotnych oraz określenia ich chłonności i pojemności rekreacyjnej,
•	weryfikacji istniejących oraz rozwoju nowych szlaków leśnych oraz pól biwakowych 
o zróżnicowanym standardzie, zależnym od atrakcyjności, pełnionych funkcji i spodzie-wanej frekwencji,
•	rekultywacji zdewastowanych zasobów bazy wypoczynkowej.
Wypoczynek w ekosystemach wodnych, którego rozwój wymagać będzie w szczególności:
•	przystosowania zbiorników wodnych do wypoczynku zgodnie z lokalnymi strategiami rozwoju, w tym budowy: pomostów, punktów wynajmu sprzętu i jego naprawy, pól biwakowych, stanic przy szlakach wodnych, plaż i kąpielisk oraz urządzeń dla wędkarzy,
•	budowy obiektów wypoczynkowych z basenami i hydroterapią,
•	kompleksowego rozwiązania gospodarki wodno – ściekowej w strefach brzegowych jezior 
i zbiorników wodnych.
3.3. Kierunki rozwoju funkcji produkcyjnej
Kierunki rozwoju funkcji produkcyjnej w niniejszym planie dotyczą w szczególności:
•	zwiększenia atrakcyjności lokalizacyjnej województwa dla krajowych i zagranicznych inwestycji produkcyjnych,
•	tworzenia lokalnych warunków rozwoju inwestycji produkcyjnych,
•	predyspozycje jednostek osadniczych do realizacji przedsięwzięć produkcyjnych, w tym: przemysłów wysokich technologii, przemysłów surowcowych, przemysłów i usług związanych z eksportem i importem, innych przemysłów – w tym na bazie istniejącego majątku trwałego.
3.3.1. Zwiększenie atrakcyjności lokalizacyjnej województwa podlaskiego, dla przedsiębiorczości produkcyjnej wymagać będzie w szczególności: 
a)	zwiększenia zewnętrznej dostępności komunikacyjnej sieci osadniczej województwa i jej wewnętrznych powiązań transportowych poprzez:
•	dostosowanie parametrów technicznych dróg krajowych do ich klas funkcjonalnych 
i potrzeb ruchu krajowego i międzynarodowego z priorytetem dróg ekspresowych 
Nr S 8 „Via Baltica” i Nr S 19 oraz doprowadzających ruch do przejść granicznych – zgodnie z ustaleniami punktu 4.1. „Kierunków rozwoju infrastruktury transportowej”,
•	dostosowanie parametrów technicznych dróg wojewódzkich do ich klas funkcjonalnych i potrzeb ruchu z priorytetem dróg wiążących główne miasta województwa i jego ośrodki aktywności gospodarczej (a produkcyjnej w szczególności) z siecią dróg krajowych oraz wiążących je między sobą – zgodnie z punktem 4.2.1. i 4.2.2. „Kierunków jw.”,
•	dostosowanie parametrów dróg powiatowych znaczących dla rozwoju funkcji produkcyjnej zgodnie z punktem 4.3. „Kierunków jw.”,
•	dostosowanie infrastruktury kolejowej do międzynarodowych i krajowych potrzeb przewozowych oraz standardów Unii Europejskiej z priorytetem linii magistralnej E 75 „Rail Baltica” i magistralnej E 26 – zgodnie z ustaleniami punktu 4.4. „Kierunków jw.”,
•	budowy terminali transportu kombinowanego w Białymstoku lub innych miejscowościach położonych na stykach głównych linii kolejowych i dróg krajowych, których szczegółową lokalizację określą opracowania studialno – projektowe,
•	utworzenia centrum logistycznego w aglomeracji białostockiej, którego lokalizacja szczegółowa wymaga stosownych studiów specjalistycznych,
•	poprawienia obsługi ruchu na granicach z Litwą i Białorusią poprzez stosowną rozbudowę, budowę i modernizację przejść granicznych, zgodnie z ustaleniami punktu 4.7. „Kierunków jw.”,
•	wybudowania podlaskiego lotniska regionalnego na obszarach wsi Topolany – Potoka 
w gminie Michałowo,
b)	poprawiania bezpieczeństwa pracy krajowego systemu elektroenergetycznego w województwie podlaskim w stanach normalnych i awaryjnych, w tym budowy linii 400, 220 
i 110 kV i stacji elektroenergetycznych zgodnie z punktami 5.1., 5.2. i 5.3. „Kierunków rozwoju systemów infrastruktury elektroenergetycznej”,
c)	rozbudowy systemu gazowniczego w zakresie gazociągów magistralnych wysokiego ciśnienia (w/c) z priorytetem miast o największym potencjale rozwojowym nie posiadających tego typu zasilania – zgodnie ze stosownymi zapisami punktów 6.2. i 6.3. „Kierunków rozwoju systemów infrastruktury gazowniczej”,
d)	rozwoju systemów infrastruktury telekomunikacyjnej oraz infrastruktury informatycznej 
o najwyższym standardzie dla integracji województwa ze społecznością i gospodarką międzynarodową, zgodnie z punktem 8.2. „Kierunków rozwoju systemów infrastruktury telekomunikacyjnej”,
e)	utworzenia regionalnych instytucji wspierających rozwój sfery produkcyjnej, w tym 
w szczególności: 
•	Centrum Innowacji i Transferu Technologii przy Politechnice Białostockiej w Białymstoku, 
•	Wielofunkcyjnego Centrum Promocyjno–Wystawienniczo–Targowego w Białymstoku,
•	Centrum Rozwoju Współpracy Międzynarodowej, Transgranicznej i Integracji Europejskiej, np. w Suwałkach,
f)	promowania w kraju i zagranicą walorów lokalizacyjnych województwa i jego obszarów dla działalności gospodarczej,
g)	rozwoju nauki i szkolnictwa wyższego związanych z rozwojem sfery produkcyjnej, jako warunkujących postęp techniczny i innowacje technologiczne oraz pozyskiwanie wysokokwalifikowanych kadr.
3.3.2. Tworzenie lokalnych warunków rozwoju inwestycji produkcyjnych dotyczyć powinno 
w szczególności:
•	poprawy powiązań komunikacyjnych terenów produkcyjno – usługowych w strukturach przestrzennych miast, zwłaszcza największych, z zewnętrzną infrastrukturą transportową krajową i regionalną oraz miejscami zamieszkania i „obsługi biznesu” – a w odniesieniu 
do miast Białegostoku, Suwałk i Łomży realizacji wybranych elementów ich infrastruktury transportowej określonych w punkcie 4.5. i 4.6. „Kierunków rozwoju infrastruktury transportowej”,
•	zapewnienia niezawodności zasilania w odpowiednie do potrzeb aktualnych i przyszłych obiektów produkcyjnych ilości energii elektrycznej, gazu i ciepła ze źródeł komunalnych – zgodnie z punktami: 5.5., 6.2., 6.3. i 7.1. „Kierunków rozwoju infrastruktury energetycznej”,
•	wyposażenia terenów produkcyjno – usługowych (tam, gdzie to niezbędne) w urządzenia komunalnej infrastruktury wodno – kanalizacyjnej i zapewnienia dogodnych warunków korzystania z tych urządzeń przez zakłady,
•	przygotowania dla większych terenów produkcyjno – usługowych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego uwzględniających poza warunkami zabudowy i zagospodarowania (tam, gdzie to zasadne) elementy etapowania i gospodarki gruntami,
•	tworzenia zasobów gruntów komunalnych (o ile pozwalają na to warunki lokalne, możliwości finansowe samorządu i popyt inwestycyjny) na terenach wyznaczonych na cele produkcyjno – usługowe lub tych, które mogą być przeznaczone na takie cele w przyszłości oraz racjonalne gospodarowanie zasobami takich gruntów. Dotyczyć to może pozyskiwania gruntów Skarbu Państwa przydatnych pod przyszłe inwestycje produkcyjne,
•	zapewnienia korzystnych warunków terenowych do:
•	rozwoju instytucji „otoczenia biznesu” (finansowych, doradczych, projektowych, hotelarskich, rozrywkowych, teleinformatycznych, itp.),
•	zamieszkiwania potencjalnych kadr pracowniczych, zwłaszcza wysokokwalifikowanych (atrakcyjność zamieszkiwania, dobra dostępność usług oraz urządzeń i terenów rekreacji, czystość środowiska, itp.),
•	przygotowania infrastrukturalnego oraz promocji terenów i obiektów produkcyjnych na „rynku inwestycyjnym”.
3.3.3. Predyspozycje jednostek osadniczych do realizacji przedsięwzięć produkcyjno – usługowych:
•	w zakresie rozwoju przemysłów wysokich technologii (w tym parków technologicznych) preferencjami i wsparciem powinny być objęte w szczególności największe miasta województwa – Białystok i obszar aglomeracji białostockiej, Suwałki i Łomża. Potencjał społeczny, gospodarczy i infrastrukturalny tych miast spełniający większość warunków określonych w punkcie 3.3.2. po wzmocnieniu stworzy szanse ich przyszłego konkurowania na „krajowym rynku inwestycyjnym”.
3.3.4. Rozwój przemysłów związanych z lokalną bazą surowcową (surowce rolnicze, leśne, mineralne, itp.) dotyczyć może miejscowości i miejsc posiadających:
•	ukształtowaną już i funkcjonującą bazę produkcyjną i surowcową oraz kadry, szkolnictwo dostosowane do potrzeb produkcji i rynki zbytu,
•	udokumentowane złoża surowców mineralnych odpowiednie do efektywnej ekonomicznie eksploatacji przy obecnym lub perspektywicznym poziomie technologii i wymogach ochrony środowiska oraz zapewnioną odpowiednią obsługę w zakresie infrastruktury technicznej, w tym transportowej,
•	ukształtowane tradycjami i warunkami naturalnymi produkcji zasoby surowców rolniczych przydatnych do przetwórstwa rolno – spożywczego, niezbędne zasoby wód dobrej jakości, odpowiednią czystość środowiska (zarówno przestrzeni produkcyjnej rolniczej jak i potencjalnej bazy przetwórczej) oraz zasilanie energetyczne i możliwości pozyskania kadr kwalifikowanych,
•	dostateczną bazę pozyskiwania surowców drzewnych lub runa leśnego, z odpowiednią 
do rodzajów produkcji infrastrukturą transportową i zasilaniem energetycznym.
•	Z punktu widzenia powyższych kryteriów miejscami rozwoju lub lokalizacji przemysłów surowcowych o różnej skali wielkości i rodzajach produkcji mogą być wszystkie miasta powiatowe oraz część jednostek gminnych, w których rozwój ten nie koliduje z ich podstawowymi funkcjami turystyczno – wypoczynkowymi lub uzdrowiskowymi.
3.3.5. Przemysły i usługi związane z importem i eksportem (np. składowanie, konfekcjonowanie towarów, przetwórstwo częściowe itp.) mogą być lokalizowane w rejonach przejść granicznych w wydzielonych zespołach stosownie powiązanych z krajową infrastrukturą transportową i wyposażonych w pełną niezbędną infrastrukturę techniczną i urządzenia logistyczne. Szczególne predyspozycje do tego typu przemysłu i usług mają rejony przejść granicznych w Bobrownikach, Kuźnicy Białostockiej i Siemianówce oraz Sokółka i Czarna Białostocka (układy torowe).
3.3.6. Inne przemysły mogą się rozwijać na bazie:
•	istniejącego majątku produkcyjnego, w szczególności wykorzystanego nieefektywnie, pod warunkiem spełnienia wymogów ochrony środowiska i stosownej infrastruktury technicznej,
•	wyznaczonych w planach miejscowych zagospodarowania przestrzennego terenach produkcyjno – usługowych, o dobrej dostępności transportowej i wyposażonych w niezbędną infrastrukturę techniczną, a także posiadających odpowiednie zaplecze szkolnictwa wyższego i średniego.
Z powyższego punktu widzenia w pierwszej kolejności celowe wydaje się zagospodarowanie największych obiektów i terenów określonych w punkcie 11. „Uwarunkowań...”. 
4. Kierunki rozwoju infrastruktury transportowej
4.1. Dostosowanie standardów technicznych dróg krajowych do ich klas funkcjonalnych i potrzeb ruchu krajowego i międzynarodowego poprzez przebudowę i budowę, w tym:
drogi ekspresowej Nr S 8 – „Via Baltica” w I priorytetowym europejskim korytarzu transportowym – (Warszawa) – granica województwa – Białystok – Korycin – Augustów – Suwałki – Budzisko – granica państwa z Litwą. Dostosowywanie do parametrów drogi ekspresowej klasy S odbywać się będzie etapowo, w zależności od narastania ruchu i możliwości finansowych inwestora. Koncepcje programowe budowy tej drogi przewidują:
•	dostosowanie nawierzchni jezdni do nacisku 115 kN/oś,
•	w etapie drogę jednojezdniową, a docelowo dwujezdniową,
•	obwodnice miejscowości: Zambrowa, Wiśniewa, Mężenina, Białegostoku, zespołu wsi Zagórze, Wysokie i Skindzierz, zespołu miejscowości Nowa Chodorówka, Poświętne, Krzywa i Suchowola, Sztabina, Białobrzegów, Augustowa i Nowinki, Suwałk oraz Szypliszek,
•	węzły drogowe w: Wyszomierzu Wielkim, Szumowie, Ostrożnem, Zambrowie – 3, Gosiach Małych, Mężeninie, Sikorach, Kobylinie, Starym Jeżewie, Rzędzianach, Złotorii, Choroszczy, Białymstoku – 4, Jurowcach, Sochoniach (z proj. odc. drogi Nr 19), Suchowoli, Sztabinie, Białobrzegach, Augustowie, Wojtkowskich Włókach, Szczepkach, Suwałkach – 3, Czerwonce i Szypliszkach,
•	przejazdy drogowe w: Żabikowie Rządowym, Ostróżnem, Krajewie Korytkach, Wiśniewie, Kołakach (przy linii kolejowej), Kossakach Borowych, Nowinach, Rutkach, Mężeninie, Zambrzycach Królach, Zambrzycach Kapustach, Starym Krzewie, Starym Jeżewie, Radulach, Babinie, Żółtkach, Porosłach, Białymstoku, Kumiale, Starej Chodorówce, Głęboczyźnie, Grymiaczkach, Ostrówku, Domuratach, Kolnicy, Szczeberce, Poddubówku, Zielonych Kamedulskich, Małym Brodzie, Krzywólce, Szwajcarii, Węgielni, Jasionowie,
•	przepusty do przepędu bydła i drogi serwisowe (dojazdowe) do obsługi ruchu lokalnego zgodnie z opracowanymi koncepcjami,
•	wzmocnienie istniejących mostów,
•	adaptację istniejących i budowę nowych miejsc obsługi podróżnych (MOP) w: Szumowie, Żabikowie, Krajewie Korytkach (2), Małych Gosiach, Nowym Krzewie, Starym Jeżewie, Radulach, Złotorii, Przewalance, Popiołówce, Suchowoli, Sztabinie, Kamieniu, Augustowie, Topiłówce, Gatnie, Suwałkach, Szwajcarii, Czerwonce i Szypliszkach.

W celu ominięcia Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej, docelowo zakłada się przebieg drogi ekspresowej Nr S 8 „Via Baltica” po nowej trasie od Choroszczy - Dobrzyniewo Duże, następnie z wykorzystaniem odcinka drogi krajowej Nr 65 Białystok – Knyszyn oraz po kierunku drogi wojewódzkiej Nr 671 na odcinku Knyszyn – Korycin. Koncepcja programowa (wstępna) przedmiotowego odcinka drogi Nr S 8 przewiduje:
•	w pierwszym etapie droga jednojezdniowa, a docelowo dwujezdniowa na odcinku Choroszcz (Łyski) - Knyszyn – Korycin,
•	obwodnice miejscowości: Dobrzyniewa Dużego, Knyszyna, Jasionówki i Korycina,
•	węzły drogowe w: Choroszczy (Łyskach), Dobrzyniewie Dużym, Knyszynie, Chobotkach, Jasionówce i Korycinie,
•	przejazdy drogowe – zgodnie z koncepcją programową,
•	przepusty do przepędu bydła, wzmocnienie mostów, drogi serwisowe do obsługi ruchu lokalnego – zgodnie z koncepcją programową,
•	miejsca obsługi podróżnych (MOP) w Dobrzyniewie Dużym, Knyszynie, Jasionówce i Korycinie.
drogi Nr 16 – (GP → S) (Grudziądz – Olsztyn – Ełk) – granica województwa – Augustów – Ogrodniki, z przebudową w pierwszym etapie do parametrów klasy GP. Docelowo wg Koncepcji Polityki Przestrzennego Zagospodarowania Kraju – na odcinku obwodnica Augustowa – granica województwa (Olsztyn) postulowane podniesienie statusu funkcjonalnego do parametrów drogi ekspresowej klasy S. Przebieg i zakres działań dostosowawczych określi koncepcja programowa. Miejsca obsługi podróżnych (MOP) przewiduje się w Serskim Lesie, Gibach 
i Hołnach Mejera,
drogi Nr S 19 granica państwa – Kuźnica – Białystok – Siemiatycze – granica województwa – (Lublin – Rzeszów) projektowanej ekspresowej klasy S. Dostosowanie drogi do parametrów ekspresowych odbywać się będzie w etapach, w zależności od wielkości ruchu i posiadanych środków finansowych. Zamierzenia dostosowawcze do parametrów klasy S przewidują:
•	wzmocnienie nawierzchni do nacisku 100 kN/oś, docelowo do 115 kN/oś,
•	w perspektywie drogę ekspresową jednojezdniową, a docelowo dwujezdniową,
•	obejścia miejscowości: Kuźnicy, Sokółki, Czarnej Białostockiej, Wasilkowa, w etapie 
z nowym przebiegiem w Białymstoku po trasie ul. Gen. Andersa – ul. Baranowicka, obejście wschodnie Białegostoku na kierunku Grabówka – Kuriany – Stanisławowo, przebieg po nowej trasie Stanisławowo – Wojszki z obejściem Wojszek, Proniewicz i Bielska Podlaskiego, Bociek, Dziadkowic i Siemiatycz,
•	węzły, skrzyżowania dwupoziomowe, w tym do przepędu bydła i dzikich zwierząt, wzmocnienie mostów oraz drogi serwisowe do obsługi ruchu lokalnego, których lokalizacja określona będzie po opracowaniu koncepcji programowych na przebudowę tej drogi.
Docelowo – „studia koncepcyjne węzła komunikacyjnego Białegostoku” zakładają w jego obszarze funkcjonalnym przebieg drogi po stronie zachodniej, po nowej trasie: od węzła Sochonie do węzła Dobrzyniewo Duże, z docelowym przebiegiem w ciągu drogi Nr S 8 „Via Baltica” po śladzie drogi Nr 65 do węzła Choroszcz, zachodnio – południową obwodnicą Białegostoku do węzła drogowego w Niewodnicy Nargilewskiej, po trasie obecnej drogi powiatowej Nr 439 Stanisławowo – Wojszki z obejściem wsi Wojszki i budową nowego mostu na rzece Narwi. Postuluje się włączenie drogi Nr S 19 do uzupełniającej sieci europejskich korytarzy transportowych (TINA).
drogi Nr 58 (G) (Olsztynek – Pisz) – granica województwa – Szczuczyn, wymagająca przebudowy do parametrów klasy G,
drogi Nr 61 – (GP → S) (Warszawa – Legionowo – Ostrołęka) – granica województwa – Łomża – Grajewo – Augustów z dostosowaniem do parametrów klasy GP, w tym: budowy obejść miejscowości: Łomży, Stawisk, Szczuczyna, Grajewa, Rajgrodu i Bargłowa Kościelnego. Postuluje się zgodnie ze „Strategią Rozwoju Województwa do roku 2010” podniesienie funkcji drogi na odcinku Łomża – Augustów do parametrów drogi ekspresowej klasy S, 
drogi Nr 62 (G) (Strzelno – Płock – Wyszków – Sokołów Podlaski) granica województwa – Drohiczyn – Siemiatycze (droga Nr S 19), wymagająca przebudowy do parametrów klasy G, 
w tym budowy obejścia Drohiczyna,
drogi Nr 63 (G) (granica państwa – Giżycko – Pisz) – granica województwa – Kisielnica – Łomża – Zambrów – granica z województwem mazowieckim (Sokołów Podlaski) z przebudową do parametrów klasy G. Postuluje się zgodnie ze „Strategią Rozwoju Województwa do roku 2010” podniesienie funkcji drogi do parametrów drogi ekspresowej klasy S na odcinku Łomża – Zambrów z budową obejścia Nagórek Jabłoni oraz budową drogi po nowym przebiegu w Zambrowie zgodnie z koncepcją programową obejścia Zambrowa drogą Nr S 8,
drogi Nr 64 Piątnica Poduchowna – Wizna – Stare Jeżewo z przebudową do parametrów klasy G, z nowym przebiegiem w węźle Stare Jeżewo zgodnie z koncepcją programową przebudowy drogi Nr S 8,
drogi Nr 65 – G i S (Gołdap – Ełk) – granica województwa – Grajewo – Białystok – Bobrowniki – granica państwa z przebudową do klasy G. Przebieg drogi w Białymstoku – w etapie po ulicach: Szosa Ełcka, Gen. Franciszka Kleberga, Gen. Władysława Andersa i jej przedłużeniem poprzez ul. Zacisze do ul. Baranowickiej. Docelowo zakłada się przebudowę drogi do klasy 
S na odcinku planowanego przebiegu drogi Nr S 8 „Via Baltica” Knyszyn – Białystok oraz docelowy przebieg w rejonie Białegostoku po zachodnio – południowej obwodnicy Białegostoku do połączenia z drogą Nr 65 k/Majówki,
drogi Nr 66 Zambrów – Wysokie Mazowieckie – Brańsk – Bielsk Podlaski – Kleszczele – Czeremcha – granica państwa, z przebudową do klasy G w pierwszej kolejności na odcinku Bielsk Podlaski – Połowce – granica państwa i ewentualnie budowa MOP-ów.
4.2. Dostosowanie standardów technicznych dróg wojewódzkich do ich klas funkcjonalnych 
i potrzeb ruchu wynikających zwłaszcza z obsługi powiązań wewnątrzwojewódzkich, w tym:
4.2.1. Dostosowanie dróg wojewódzkich na całej długości lub wyszczególnionych odcinkach do parametrów klasy G:
•	Nr 640 droga Nr 19 – Radziwiłłówka – granica państwa,
•	Nr 645 (Myszyniec) – granica województwa – Nowogród – Łomża,
•	Nr 653 (Sedranki) – granica województwa – Bakałarzewo – Suwałki – Sejny – Poćkuny, docelowo z obejściami miejscowości: Bakałarzewo, Krasnopol i Sejny, ewentualnie zmiana  kategorii na drogę krajową na odcinku Krasnopol - Sejny - Poćkuny,
•	Nr 664 na odcinku Augustów – Lipsk i ewentualnie zmiana kategorii na drogę krajową,
•	Nr 670 na odcinku Suchowola – Dąbrowa Białostocka – Nowy Dwór – granica państwa 
z możliwością podniesienia kategorii i klasy drogi w dostosowaniu do natężenia ruchu 
ze względu na ewentualne potrzeby międzynarodowego ruchu tranzytowego, w przypadku otwarcia przejścia granicznego w Chworościanach, z przebudową drogi lub linii kolejowej dla uzyskania normatywnej skrajni pod wiaduktem kolejowym,
•	Nr 671 na odcinku Korycin – Knyszyn – Stare Jeżewo, w przypadku przebiegu na odcinku Korycin – Knyszyn drogi Nr S 8 „Via Baltica”, docelowo do klasy S,
•	Nr 673 na odcinku Lipsk – Dąbrowa Białostocka,
•	Nr 676 droga Nr 8 – Białystok – Supraśl z budową obejścia Ogrodniczek,
•	Nr 677 Łomża (droga 63) – Śniadowo – granica województwa – (Ostrów Mazowiecka), docelowo z obejściami miejscowości: Konarzyc od węzła postulowanej drogi ekspresowej 
Nr 63 i Śniadowa, docelowo zmiana kategorii na drogę krajową,
•	Nr 678 Białystok – Sokoły – Wysokie Mazowieckie, docelowo z obejściami miejscowości: Horodniany i Księżyno oraz drugą jezdnią na odcinku Białystok – Markowszczyzna,
•	Nr 681 Roszki Wodźki – Łapy – Poświętne – Brańsk – Ciechanowiec, docelowo z obejściem miejscowości Roszki Wodźki,
•	Nr 682 Łapy – Turośń Dolna – Markowszczyzna, docelowo z obejściem Uhowa,
•	Nr 685 na odcinku Zabłudów – Narew – Nowosady – Hajnówka, docelowo z obejściami Narwi, Dubina i Hajnówki,
•	Nr 689 na odcinku Bielsk Podlaski – Hajnówka,
•	Nr 690 Czyżew Osada – Ciechanowiec – Siemiatycze,
•	Nr 694 (Przyjmy – Nur) – granica województwa – Ciechanowiec,

4.2.2. Dostosowanie dróg wojewódzkich do parametrów klasy Z:
•	Nr 647 (Dęby) – granica województwa – Kolno – Gromadzyn – Wykno – Stawiski,
•	Nr 648 Miastkowo – Nowogród - Morgowniki – Korzeniste – Stawiski – Przytuły,
•	Nr 651 (Gołdap) – granica województwa. – Żytkiejmy – Szypliszki – Sejny, docelowo 
z obejściem Sejn, z możliwością podniesienia kategorii i klasy drogi w dostosowaniu 
do natężenia ruchu ze względu na ewentualne potrzeby międzynarodowego ruchu tranzytowego, w przypadku otwarcia przejść granicznych z Litwą, 
•	Nr 652 (Kowale Oleckie) – granica województwa – Suwałki, docelowo z obejściem Filipowa,
•	Nr 655 (Kąp – Wydminy – Olecko) – granica województwa. – Raczki – Suwałki – Rutka Tartak,
•	Nr 658 droga 640 – Kudelicze – Pawłowicze – Św. Góra Grabarka – Kajanka,
•	Nr 659 Topczewo – Hodyszewo – Nowe Piekuty – Dąbrówka Kościelna – droga Nr 66,
•	Nr 663 Pomorze – Sejny,
•	Nr 664 na odcinkach Raczki – Augustów i Lipsk – granica państwa,
•	Nr 668 Piątnica Poduchowna – Przytuły – Osowiec, z przebudową skrzyżowania dróg koło wsi Janczewo,
•	Nr 670 na odcinku Osowiec – Suchowola,
•	Nr 671 na odcinku Sokolany – Korycin z budową obejścia Janowa i nowych odcinków 
w rejonach węzłów Korycin i Sokółka oraz na odcinku Stare Jeżewo – Sokoły. Nie wyklucza się możliwości podniesienia funkcji i klasy w dostosowaniu do natężenia ruchu na odcinku Korycin – Janów – Sokółka ze względu na ewentualne potrzeby międzynarodowego ruchu tranzytowego,
•	Nr 673 na odcinku Dąbrowa Białostocka – Sokółka,
•	Nr 674 Sokółka – Krynki,
•	Nr 676 na odcinku Supraśl – Krynki – granica państwa,
•	Nr 679 Łomża – Podgórze – Gać – Mężenin,
•	Nr 685 na odcinku Hajnówka – Kleszczele, docelowo budowy obejścia Hajnówki,
•	Nr 686 Zajma – Michałowo – Jałówka – granica państwa,
•	Nr 687 Juszkowy Gród – Bondary – Narewka – Nowosady,
•	Nr 689 na odcinku Hajnówka – Białowieża – granica państwa,
•	Nr 693 Kleszczele – Siemiatycze.
4.3. Dostosowanie dróg powiatowych o szczególnym znaczeniu dla rozwoju województwa – do klasy Z:
•	Nr 390 Zabłudów – Michałowo, jako głównego dojazdu do projektowanego podlaskiego lotniska regionalnego w rejonie wsi Topolany i Potoka,
•	Nr 674 i 416 Narew – Planta – Sacharki – droga wojewódzka 687, jako głównego dojazdu do zbiornika Siemianówka z kierunku Bielska Podlaskiego,
•	Nr 387 i 343 Śniadowo – Szczepankowo – Chojny – Nowogród, jako obejścia Łomży 
w sytuacji awaryjnej,
•	Nr 864 Lipsk - Gruszka ze względów turystycznych,
•	Nr 484, 471, 426, 427, 428, 701 i 702 Raczki – Bakałarzewo – Filipów – Przerośl – (Linowo) – Hańcza – Wiżajny, jako tras turystyki samochodowej wzdłuż doliny rzeki Rospudy 
i w Suwalskim Parku Krajobrazowym,
•	Nr 740, 739, 737 Krasnopol – Orlinek – Kaletnik – Czerwonka – droga krajowa Nr S 8, jako obejście Wigierskiego Parku Narodowego dla ruchu tranzytowego, odbywającego się obecnie po drodze wojewódzkiej Nr 653 Suwałki – Krasnopol – Sejny, ewentualnie zmiana kategorii na drogę krajową.
4.4. Dostosowania infrastruktury kolejowej do międzynarodowych, krajowych i regionalnych potrzeb przewozowych, w tym:
linii magistralnej E 75 Warszawa – Białystok – Sokółka – Suwałki – Trakiszki – granica państwa – („Rail Baltica” Warszawa – Kowno – Ryga – Tallin – Helsinki) do kursowania pociągów z prędkością w ruchu pasażerskim 160 km/h i towarowym 120 km/h przy nacisku 225 KN/oś poprzez:
•	budowę drugiego toru na odcinku Białystok – Sokółka – Suwałki – Trakiszki – granica państwa,
•	elektryfikację na odcinku Sokółka – Suwałki – Trakiszki – granica państwa,
•	budowę dwupoziomowych przecięć z trasami drogowymi,
linii magistralnej E 26 (Warszawa – Białystok) – Sokółka – Kuźnica Białostocka – granica państwa (Grodno – Wilno – S. Petersburg), do parametrów jak linia E 75,
linii Białystok – Bielsk Podlaski – Czeremcha, do kursowania pociągów z prędkością poniżej 100 km/h,
linii Białystok – Grajewo – Ełk, do kursowania pociągów z prędkością 100 km/h,
linii Siedlce – Siemiatycze – Czeremcha – Hajnówka – Siemianówka – granica państwa, 
do kursowania pociągów z prędkością 100 km/h na odcinku do Czeremchy oraz poniżej 
100 km/h na dalszym odcinku,
linii Śniadowo – Łomża, do kursowania pociągów z prędkością poniżej 100 km/h,
linii Olecko – Suwałki, do kursowania pociągów z prędkością poniżej 100 km/h,
linii Hajnówka – Białowieża, do kursowania pociągów z prędkością poniżej 100 km/h,
linii szerokotorowych: granica państwa – Kuźnica Białostocka – Sokółka – Geniusze, granica państwa – Zubki Białostockie, granica państwa – Chryzanów,
zorganizowanie transportu kombinowanego w szczególności na liniach Nr E75 i E22 oraz budowa  terminali, których lokalizację przesądzą stosowne opracowania studialno – projektowe,
utworzenie centrum logistycznego w aglomeracji białostockiej,
rezerwowania terenów pod południową kolejową obwodnicę Białegostoku na kierunku: posterunek odgałęźny Turczyn (linia Łapy – Białystok) – posterunek odgałęźny Henrykowo (linia Białystok – Zubki Białostockie).
4.5. Usprawnienie i rozbudowa systemów infrastruktury transportowej miast uznanych za ośrodki rozwoju: potencjalnego europejskiego (europolu) – Białegostoku, ponadregionalnego – Suwałk, potencjalnego ponadregionalnego – Łomży i potencjalnego regionalnego – Bielska Podlaskiego wymagać będzie w szczególności:

4.5.1. w Białymstoku
modernizacji i budowy ulic w ciągach dróg krajowych i wojewódzkich, w tym:
•	budowy odcinka ul. Ks. Stanisława Suchowolca w nowym przebiegu i modernizacji pozostałego odcinka leżącego w ciągu drogi Nr S 19,
•	budowy przedłużenia ul. Gen. Władysława Andersa poprzez ul. Zacisze do ul. Baranowickiej wraz z przedłużeniem ul. Piastowskiej do ul. 27 Lipca – jako odcinków projektowanych przebiegów w etapie drogi krajowej ekspresowej Nr S 19 i krajowej Nr 65,
•	przebudowy ul. Narodowych Sił Zbrojnych od granic miasta do ul. Gen. Franciszka Kleeberga, w ciągu drogi krajowej Nr 65 i ul. Baranowickiej,
•	przebudowy ulic Ciołkowskiego i Wiadukt z wiaduktem nad torami, docelowo z budową drugiej jezdni, w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 678,
dokończenia realizacji obwodnicy śródmiejskiej poprzez:
•	budowę odcinka „Trasy Kopernikowskiej” od ul. Piastowskiej do ul. 11 Listopada i estakady nad torami PKP do połączenia z ul. Zwycięstwa,
•	budowę 2 jezdni ul. Monte Cassino,
•	przebudowę węzła na skrzyżowaniu ulic H. Dąbrowskiego i Poleskiej,
przebudowy i budowy głównych ulic, w tym:
•	kontynuacji budowy tunelu pod torami PKP w ciągu ul. Ks. J. Popiełuszki i układu drogowego w jego sąsiedztwie,
•	budowy drugiej jezdni ul. Ks. J. Popiełuszki,
•	budowy ul. Mazowieckiej w nowym przebiegu od ul. Cieszyńskiej do ul. Kopernika,
•	budowy 2 jezdni ul. Wiejskiej od ul. Pogodnej do ul. Ciołkowskiego,
•	budowy ul. Świętokrzyskiej do ul. Gen. Stanisława Maczka z połączeniem z ul. Gen. Berlinga,
•	przebudowy ul. Narodowych Sił Zbrojnych od ul. Gen. Franciszka Kleeberga do 
ul. Jana Pawła II,
•	budowy przedłużenia ul. Narodowych Sił Zbrojnych do ul. Wiadukt poprzez Aleje Niepodległości i ul. Paderewskiego,
•	kontynuacja przedłużenia ul. Piastowskiej od ul. 27 Lipca do ul. Wysockiego,
•	przebudowy Alei 1000 – lecia PP,
•	przebudowy ul. Mickiewicza od Trasy Kopernikowskiej do granic miasta,
•	budowy przedłużenia ul. Hetmańskiej poprzez Aleje Niepodległości do ul. Klepackiej,
budowy ścieżek rowerowych w ilości około 123 km,
realizacja ustaleń „Koncepcji obsługi parkingowej centrum Białegostoku wraz z zasadami organizacji ruchu i zarządzania parkowaniem”,
promowanie preferencji obsługi miasta komunikacją zbiorową.
4.5.2. w Łomży
przebudowy ulic:
•	Sikorskiego, Szosy Zambrowskiej i skrzyżowań w ciągu drogi krajowej Nr 63,
•	Wojska Polskiego, Placu Kościuszki i ul. Zjazd w ciągu drogi krajowej Nr 61,
•	Poznańskiej jako docelowego obejścia miasta ciągiem drogi Nr 61,
•	Nowogrodzkiej i Sikorskiego w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 645,
•	Alei Legionów w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 677,
•	Szosy do Mężenina w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 679,
budowy odcinka obwodnicy miejskiej z nowym mostem na rz. Narwi w postulowanej drodze ekspresowej w ciągu dróg Nr 61 i 63,
budowy parkingów i ścieżek rowerowych, w tym:
•	rozwoju systemu parkingowego w śródmieściu,
•	urządzenia i budowy ścieżek rowerowych w ilości ok. 14 km zgodnie ze „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Łomży”.
4.5.3. w Suwałkach
przebudowy ulic:
•	Pułaskiego, Podhoroskiego i Utraty w ciągu drogi krajowej Nr 8,
•	Grunwaldzkiej i 23 Października w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 652,
•	Bakałarzewskiej w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 653,
•	Reja – druga jezdnia w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 655,
budowy obwodnic drogowych: zachodniej w ciągach ulic: – Bulwarowej, Sikorskiego, Grunwaldzkiej i Leśnej oraz wschodniej w ciągu ulic – Armii Krajowej i Przemysłowej,
budowy wiaduktu na skrzyżowaniu z torami PKP w ul. Sejneńskiej w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 653,
rozwoju systemu parkingowego, zwłaszcza w śródmieściu,
budowy ścieżek rowerowych w ilości ok. 27 km.
4.5.4. w Bielsku Podlaskim
przebudowy ulic:
•	Białostockiej, Piłsudskiego, Mickiewicza i Wojska Polskiego, leżących w ciągu drogi krajowej ekspresowej Nr S 19,
•	Białowieskiej i Kleszczelowskiej, leżących w ciągu drogi krajowej Nr 66,
budowy połączenia ul. Chmielnej z ul. Północną i przebudowy ul. Chmielnej - drogi powiatowej,
budowy ścieżek rowerowych zgodnie ze „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Bielska Podlaskiego”.
4.5.5. Rozwój systemów infrastruktury transportowej Białegostoku, Suwałk, Łomży i Bielska Podlaskiego z uwzględnieniem stosownych zasad określonych w punkcie V.5.6.
4.6. Poprawienie warunków obsługi komunikacją zbiorową wymagać będzie: 
-	zapewnienia 2 km strefy dostępności do przystanków w komunikacji międzymiastowej 
i 0,5 km w komunikacji komunalnej,
-	modernizacji i budowy dróg i ulic na trasach kursowania komunikacji autobusowej.
4.7. Poprawienie obsługi ruchu na granicach z Litwą i Białorusią wymaga:
z Litwą:
-	utworzenia drogowego przejścia granicznego (z ograniczeniem ruchu) w Bolciach – Varteliai, z budową urządzeń po stronie litewskiej,
-	utworzenia postulowanych drogowych przejść granicznych w zależności od porozumień 
z Litwą w: Krejwianach, Widugierach i Berżnikach, 
z Białorusią: 
-	zakończenia przebudowy drogowego przejścia granicznego w Kuźnicy,
-	rozbudowy kolejowego przejścia granicznego w Kuźnicy,
-	rozbudowy drogowego przejścia granicznego w Połowcach,
-	utworzenia postulowanych drogowych przejść granicznych w zależności od porozumień 
z Białorusią w: Lipszczanach, Chworościanach, Wojnowcach, Krynkach, Jałówce, Tokarach oraz Białowieży i na Kanale Augustowskim w Rudawce do obsługi ruchu turystycznego.
4.8. Stworzenie warunków rozwoju krajowej i międzynarodowej turystyki wodnej poprzez:
•	modernizację Kanału Augustowskiego w zakresie:
-	poprawy stanu technicznego urządzeń hydrotechnicznych,
-	poprawy standardu użytkowego bazy turystyki wodnej,
-	utworzenie turystycznego przejścia granicznego w Rudawce w uzgodnieniu z Białorusią,
-	podjęcie współpracy z Białorusią w celu rekonstrukcji urządzeń hydrotechnicznych 
i Kanału Augustowskiego po stronie białoruskiej,
-	stworzenie korzystnych warunków prawnych i instytucjonalnych dla turystyki wodnej na odcinku Augustów – Grodno, 
•	podniesienie standardu istniejącej bazy turystycznej i jej rozwój stosownie do potrzeb obsługi szlaków turystyki wodnej na rzekach Czarna Hańcza i Rospuda i powiązanych 
z nimi jeziorami oraz Pisa, Narew, Biebrza i Bug. 
4.9. Poprawa powiązań transportowych między gminami nadbużańskimi – Korczew w powiecie siedleckim i Sarnaki w powiecie łosickim, a gminami Drohiczyn i Mielnik w powiecie siemiatyckim poprzez realizację przepraw promowych przez rzekę Bug:
•	Drohiczyn – Korczew,
•	Mielnik – Zabuże.
4.10. Budowa ścieżek rowerowych ustalonych w miejscowych planach i studiach uwarunkowań 
i kierunków zagospodarowania przestrzennego w oparciu m.in. o opracowane koncepcje układu dróg rowerowych i pieszo – rowerowych z uwzględnieniem ruchu drogowego i rowerowego lub rowerowego i pieszego na trasach turystycznych rowerowych:
międzynarodowych:
-	(Biała Piska) – granica województwa – Augustów – Lipszczany – (Grodno),
-	Suwałki – granica województwa – (Stańczyki – Gołdap),
-	(Stańczyki) – granica województwa – Bolcie,
-	Suwałki – Wigry – Stary Folwark – Sejny – (Kapczamiestis),
krajowych, międzyregionalnych, regionalnych i lokalnych, w szczególności łączących elementy zagospodarowania turystycznego.
4.11. Podniesienie atrakcyjności województwa podlaskiego poprzez: 
•	wybudowanie podlaskiego lotniska regionalnego na obszarach wsi Topolany i Potoka 
w gminie Michałowo, a do tego czasu modernizacja lotniska sportowo sanitarnego na Krywlanach w Białymstoku, w zakresie umożliwiającym nieregularną komunikację lotniczą i odprawy graniczne,
•	wybudowanie lokalnego lotniska dla potrzeb północnego obszaru funkcjonalnego 
w Suwałkach,
•	wybudowanie sportowo – sanitarnego lotniska dla potrzeb zachodniego obszaru funkcjonalnego w rejonie Czerwonego Boru.
5. Kierunki rozwoju systemów infrastruktury elektroenergetycznej
5.1.	 Poprawa bezpieczeństwa pracy krajowego systemu energetycznego w północno – wschodnim obszarze, w stanach normalnych i awaryjnych oraz umożliwienie uczestnictwa w europejskim rynku energii w obszarze bałtyckim wymagać będzie realizacji układu przesyłowego (zadanie rządowe Polskich Sieci Energetycznych do 2010 r.), w tym:
•	linii jednotorowej WN 400 kV GPZ „Narew” – GPZ Ełk,
•	linii jednotorowej WN 400 kV GPZ „Ełk” – GPZ Mątki Olsztyn,
•	linii dwutorowej WN 400 kV GPZ „Ełk” – Alytus (Litwa).
Budowa tego układu poprawi również ekonomikę wykorzystania elektrowni OSTROŁĘKA i umożliwi zmniejszenie strat przesyłowych.
Pozwoli to także, przy odpowiednim skoordynowaniu prac, na bezpieczne przeprowadzenie modernizacji i przebudowy sieci 220 kV w tym rejonie. 
5.2. Rozwój współpracy energetycznej z Białorusią wymagać będzie:
•	budowy linii 400 kV GPZ „Narew” – Białoruś – częściowo po trasie ist. WN 220 kV Roś – GPZ 1 Białystok (zadanie PSE po 2010 r.),
•	dostosowania do nowych warunków pracy GPZ 1 Białystok i GPZ „Narew”.
Celowość i koszty realizacji połączenia 400 kV z Białorusią uzależnione będą od wyboru wariantu przyszłej współpracy i warunków technicznych uruchomienia połączeń z systemami wschodnich sąsiadów.
5.3.	 Dostosowanie do wymogów europejskich istniejących urządzeń systemu wymagać będzie wg Planu rozwoju PSE S.A.:
•	modernizacji stacji GPZ 1 Białystok,
•	rozbudowy stacji GPZ „Narew”.
5.4. Poprawa pracy systemu na napięciu 110 kV w niektórych częściach województwa podlaskiego wymagać będzie wg Planu rozwoju Zakładu Energetycznego Białystok inwestycji na obszarach województw sąsiednich, w tym:
•	dla potrzeb części północnej – budowy w województwie warmińsko – mazurskim powiązań 110 kV w relacji Węgorzewo – Giżycko, Mikołajki – Orzysz, Orzysz – Ełk, Ełk – Szczuczyn – Stawiski – Łomża i Ełk – Olecko – Suwałki oraz rozbudowy RPZ-ów w Węgorzewie, Giżycku i Gołdapi,
•	dla potrzeb części zachodniej budowy w województwie mazowieckim linii 110 kV RPZ Ostrołęka – Kolno – Ełk (na odcinku Ostrołęka – Nowogród),
•	dla potrzeb części południowej – budowy w województwie mazowieckim linii 110 kV relacji Siedlce – Siemiatycze. 

5.5.	 Dostosowanie systemu elektroenergetycznego na napięciu 110 kV do potrzeb obecnych 
i wynikających z rozwoju województwa z zachowaniem normatywnych standardów jakościowych i ilościowych wg Zakładu Energetycznego Białystok S.A. wymagać będzie:
a)	w najbliższych 15-tu latach (w etapie):
•	zapewnienia odpowiedniej ilości i jakości energii elektrycznej w intensywnie rozwijającej się zachodniej części aglomeracji białostockiej poprzez budowę RPZ 6 Białystok wraz z linią zasilającą WN 110 kV napowietrzną (w I etapie z linii GPZ „Narew” – GPZ 1 Białystok),
•	zapewnienia wystarczającej ilości mocy dla Specjalnej Suwalskiej Strefy Ekonomicznej w Suwałkach poprzez budowę stacji RPZ 110/20 kV wraz z linią zasilającą WN 110 kV w I etapie – jako „wcięcie” do linii GPZ Suwałki – RPZ Augustów, a w II etapie RPZ „Strefa” – RPZ „Hańcza” Suwałki,
•	zapewnienia prawidłowej pracy stacji „Polanka” w Czarnej Białostockiej poprzez budowę linii WN 110 kV relacji RPZ Wasilków – RPZ „Polanka” Czarna Białostocka,
•	wzmocnienia układu zasilającego aglomerację białostocką poprzez budowę wyjść liniowych 110 kV z GPZ „Narew” w kierunku RPZ „Przemysłowy” – RPZ 5 Białystok – GPZ 1 Białystok i w kierunku RPZ 8 Białystok – RPZ Fasty – GPZ 1 Białystok,
•	zapewnienia prawidłowej pracy systemu nie tylko w m. Augustów, ale umożliwienia tworzenia nowego pierścienia energetycznego na odc. Augustów – Białystok (ważnego z punktu widzenia potrzeb PKP) poprzez budowę linii WN 110 kV RPZ Augustów 
1 (ist.) – RPZ Augustów 2 (proj. w II etapie),
•	zapewnienia możliwości wprowadzenia do systemu elektroenergetycznego ZEB – energii elektrycznej, wytwarzanej w farmach wiatrowych:
-	na obszarze gm. Wiżajny poprzez budowę linii WN 110 kV – RPZ „Hańcza” Suwałki – RS Wiżajny, a w II etapie budowę RPO Wiżajny,
-	na obszarze gm. Suwałki (Potasznia) poprzez budowę linii WN 110 kV (wcięcie do istniejącej linii WN 110 kV „Hańcza” – Filipów wraz z RPO Potasznia),
•	poprawy stanu technicznego istniejącego systemu elektroenergetycznego poprzez modernizację:
-	4 stacji RPZ w: Augustowie, Wysokiem Mazowieckiem, Fastach Białystok i Lewkowie,
-	3 rozdzielni sieciowych RS w: Szczuczynie, Suwałkach, Wiżajnach i Stawiskach,
-	17 odcinków linii WN 110 kV na obszarze całego województwa, tj.: Knyszyn – Mońki, Ełk 1 – Grajewo 2, GPZ 1 Białystok – Czarna Białostocka, Czarna Białostocka – Sokółka, Sokółka – Dąbrowa B., Dąbrowa Białostocka – Augustów, Ostrołęka poprzez Nowogród – Łomża 2 – Łomża 1, „Hańcza” Suwałki – Olecko, „Reja” Suwałki – Suwałki, „Hańcza” Suwałki – Sejny, „Narew” – Bielsk Podlaski, Bielsk Podlaski – Adamowo, Adamowo – Siemiatycze, Siemiatycze – Siedlce, Bielsk Podlaski – Hajnówka, Hajnówka – Stare Lewkowo, Zambrów – Wysokie Mazowieckie.
b) w przedziale czasowym 25 – 30 lat (docelowo):
•	zapewnienia niezawodności zasilania, odpowiedniej ilości i jakości mocy i energii elektrycznej na potrzeby sieci osadniczej województwa poprzez tworzenie nowych pierścieni na napięciu 110 kV. Dotyczyć to będzie budowy 10-ciu RPZ 110/15 kV wraz 
z liniami zasilającymi w: Szczuczynie, Stawiskach, Piątnicy, Brańsku, Czeremsze, Bielsku Podlaskim, Choroszczy i Aglomeracji Białostockiej („Przemysłowy”, „Olmonty” 
i „Wyżyny”),
•	zapewnienia odpowiedniej ilości i jakości mocy i energii elektrycznej na potrzeby PKP poprzez budowę 10-ciu RPZ 110/15 kV wraz z liniami zasilającymi, tj.: Augustów 2, Nurzec Stacja, Sztabin, Sidra, Raczki, Suchowola, Sokoły, Zambrów, Śniadowo, Zimnochy.
Urządzenia te będą niezbędne w przypadku elektryfikacji szlaków kolejowych. 
Obecnie trudny jest do przewidzenia zakres i czas realizacji ww. urządzeń.
5.6.	 Racjonalne wykorzystanie źródeł energii elektrycznej, węzłów rozdzielczych i linii przesyłowych WN, SN i NN poprzez:
•	utrzymanie w dobrym stanie technicznym wszystkich istniejących urządzeń elektroenergetycznych,
•	rozbudowę sieci rozdzielczych SN i linii NN.
6. Kierunki rozwoju systemów infrastruktury gazowniczej
6.1. Rozbudowa systemów infrastruktury gazowniczej, w tym:
6.1.	1. Zaktualizowanie koncepcji gazyfikacji województwa.
6.1.2. Rozbudowa systemu gazowniczego w/c wg „Długoterminowego planu rozwoju do roku 2020” Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A., w środkowej i południowej części województwa podlaskiego w oparciu o istniejące gazociągi w/c:
a)	Bobrowniki – Białystok – Zambrów – Wyszków – Rembelszczyzna z odgałęzieniem do Łomży – budowa gazociągów w/c do zasilania miast i gmin:
•	w I etapie (2001 – 2005): Wasilków, Czarna Białostocka, Gródek, EC Białystok, Hajnówka, Czyże, Orla, Dubicze Cerkiewne, Boćki, Bielsk Podlaski,
•	w II etapie (2006 – 2010): Krynki, Michałowo, Narew, Choroszcz, Tykocin, Rutki, Kobylin Borzymy, Zawady, Kołaki Kościelne, Kulesze Kościelne,
•	w III etapie (2011 – 2020): Ciechanowiec, Klukowo, Nowe Piekuty, Łomża, Szepietowo, Śniadowo, Miastkowo, Nowogród, Szumowo, Czyżew Osada,
•	wariantowego zasilania m. Sokółki projektowanym gazociągiem Czarna Białostocka – Sokółka.
b)	zwiększenie możliwości zasilania z istniejącego gazociągu w/c Bobrowniki – Białystok poprzez połączenie z SGT „Jamał” w Kondratkach – odcinkiem gazociągu w/c Kondratki – Bobrowniki,
c)	Wysokoje – Hołowczyce – Rembelszczyzna do zasilania gmin:
•	w I etapie: Siemiatycze, Drohiczyn,
•	w II etapie: Nurzec stacja, Dziadkowice, Grodzisk.
6.1.3. Rozbudowa systemu gazowniczego w/c w zachodniej i północnej części województwa 
w oparciu o wariantowe zasilanie:
a) z Systemu Gazociągów Tranzytowych „Jamał” z tłoczni w Zambrowie:
•	wg PGNiG miast i gmin: Stawiski, Kolno, Suwałki, Augustów, Lipsk, Raczki, Przerośl, Nowinka, Sztabin, Jeleniewo, Grabowo, Szczuczyn i Piątnica,
•	wg PBPP do pozostałych miast i gmin tej części województwa, które nie zostały ujęte 
w planach PGNiG do 2020 r. a przyjętych w „Studium programowym możliwości rozwoju gazyfikacji woj. białostockiego, łomżyńskiego i suwalskiego” wykonanym przez GAZOPROJEKT Wrocław w 1995 r.,
b) z projektowanego gazociągu tranzytowego DN 1000/800 Białoruś – z tłoczni Iwacewicze ~ 190 km od granicy polsko – białoruskiej – Obwód Kaliningradzki, przebiegającego przez obszar województwa podlaskiego trasę Lipszczany – Lipsk – Augustów – Gołdap, miast i gmin jw.
	Oba warianty pozwalają zasilać wszystkie miasta i gminy w zachodniej i północnej części województwa, po dostosowaniu średnic gazociągów do wyboru poszczególnych rozwiązań.
Ze względu na trudny do określenia czas i sposób rozbudowy systemu w tej części województwa zakłada się ponadto alternatywne zasilanie miast Grajewo, Goniądz i Mońki.
6.1.4. Ewentualna (w perspektywie) budowa połączenia transgranicznego z litewskim systemem gazowniczym (Suwałki – Mariampol – Alytus).
6.1.5. Uwzględnienie bilansu zużycia i dostaw gazu dla potrzeb województwa podlaskiego 
w krajowej regulacji nierównomierności poboru gazu (podziemne magazyny gazu).
6.1.6. Budowa drugiego gazociągu (obok zrealizowanego) w korytarzu Systemu Gazociągów Tranzytowych „Jamał”.
6.1.7. Podjęcie działań przez władze samorządowe na rzecz: 
•	przyspieszenia przez PGNiG realizacji gazociągów określonych w punktach 6.1.2. i 6.1.3. oraz wprowadzenia do jego planów rozwoju gazociągów dla miast i gmin nie uwzględnionych ww punktach,
•	wspomaganie rozwoju gazociągów dystrybucyjnych.
6.2. Utrzymanie systemu tranzytowego rurociągów naftowych "Przyjaźń" w dobrej sprawności technicznej, z możliwością rozbudowy, przy zachowaniu zasad określonych w punkcie V.7.e.f. 
7. Kierunki rozwoju infrastruktury systemów ciepłowniczych
7.1.	 Dostosowanie systemów ciepłowniczych do potrzeb przekształceń i rozwoju zagospodarowania przestrzennego w warunkach konkurencji rynkowej nośników energetycznych poprzez:
•	dywersyfikację sposobów zaopatrzenia w energię cieplną w największych jednostkach osadniczych, z uwzględnieniem maksymalnego wykorzystania potencjału istniejących systemów, w tym z wykorzystaniem sposobów wytwarzania ciepła i energii elektrycznej 
w tzw. układach skojarzonych,
•	dostosowanie źródeł ciepła do przewidywanego zapotrzebowania i wybór najefektywniejszych technologii wytwarzania uwzględniających aspekty ekologiczne,
•	odchodzenie od budowy źródeł o dużej mocy na rzecz mniejszych źródeł ciepła lokalizowanych bliżej odbiorców, w celu zmniejszenia strat przesyłowych i bieżącego dostosowania produkcji do potrzeb odbiorców.
7.2.	 Poprawa sprawności technicznej i efektywności ekonomicznej funkcjonowania systemów poprzez:
•	zmniejszenie strat cieplnych w istniejących sieciach i urządzeniach,
•	wprowadzanie nowych rozwiązań technicznych i technologicznych w istniejących sieciach 
i węzłach cieplnych minimalizujących koszty eksploatacji i ułatwiających obsługę.
7.3.	 Ekologizacja systemów ciepłowniczych poprzez:
•	zmniejszenie uciążliwości istniejących urządzeń systemów ciepłowniczych w zakresie technologii spalania i emisji spalin, przy zastosowaniu urządzeń oczyszczających, a także kontroli i restrykcji w stosunku do emiterów ponadnormatywnych zanieczyszczeń,
•	wprowadzenie na szerszą skalę proekologicznych nośników energetycznych, takich jak gaz, olej opałowy, itp.,
•	zmniejszanie zużycia energii cieplnej przez odbiorców (np. termorenowacja budynków). 
7.4.	 Rozwój energetyki odnawialnej poprzez:
•	opracowanie regionalnej strategii i programu rozwoju energetyki odnawialnej, obejmujących wszystkie potencjalne źródła energii odnawialnej występujące na obszarze województwa,
•	wdrażanie technologii energetycznych w oparciu o źródła odnawialne w założeniach i planach zaopatrzenia w energię poszczególnych miast i gmin województwa,
•	wykorzystywanie istniejących na obszarze województwa źródeł energii odnawialnej, 
tj.: biomasy (drewno, zrębki, słoma), biogazu (gnojowica, wysypiska śmieci, itp.), energii wiatrowej, wodnej, słonecznej oraz ciepła z głębi ziemi,
•	wykorzystanie ciepła – produktu ubocznego z tłoczni w Zambrowie i Kondratkach Systemu Gazociągów tranzytowych „Jamał”.
8. Kierunki rozwoju systemów infrastruktury telekomunikacyjnej
8.1.	 Modernizacja i rozbudowa infrastruktury telekomunikacyjnej (telefonii stacjonarnej, komórkowej) pod kątem:
•	wzmocnienia konkurencyjności regionu,
•	przeciwdziałania marginalizacji niektórych obszarów.
Wymagać to będzie w szczególności:
-	utrzymania istniejących urządzeń telekomunikacyjnych w dobrym stanie technicznym,
-	budowy nowych połączeń światłowodowych wewnątrzwojewódzkich i międzywojewódzkich oraz modernizacji i rozbudowy urządzeń telekomunikacyjnych wynikających z potrzeb rozwoju społeczno – gospodarczego,
-	dalszego rozwoju telefonii komórkowej i budowy stacji bazowych zgodnie z zapotrzebowaniem mieszkańców.
8.2. Integracja społeczeństwa województwa ze społecznością międzynarodową poprzez rozwój infrastruktury informatycznej o najwyższym standardzie: 
•	międzynarodowym, opartym o nowoczesne środki przetwarzania,
•	powszechnym, opartym o nowoczesne komputery osobiste.
Wymagać to będzie w szczególności:
-	dostosowania systemu telekomunikacyjnego do wymogów zintegrowanego rynku Unii Europejskiej, w tym: wprowadzenia standardów technicznych sprzętu i oprogramowania pozwalających na tworzenie zintegrowanej infrastruktury informatyczno – komunikacyjnej kompatybilnej i zdolnej do współpracy z infrastrukturą międzynarodową,
-	rozwoju nowoczesnej infrastruktury telekomunikacyjnej, szerokopasmowych sieci multimedialnych opartych na światłowodach o dużej przepustowości, tzw. autostrad informacyjnych (infostrad),
-	wszechstronnego zastosowania nowych systemów komunikacji: radiowych, telewizyjnych, satelitarnych do przetwarzania informacji,
-	usprawnienia komunikacji między społecznościami poprzez włączenie sieci lokalnych do ogólnopolskiej sieci informatycznej, sieci europejskiej i do sieci ogólnoświatowej.
8.3. Tworzenie systemu łączności teleinformatycznej dla potrzeb struktur administracji publicznej wszystkich szczebli pod kątem:
•	zapewnienia łączności elektronicznej dla jednostek samorządowych,
•	udostępnienia jakościowo nowych możliwości w zakresie gromadzenia i udostępnienia zasobów informacyjnych regionu,
•	usprawnienia komunikacji pomiędzy obywatelami a administracją rządową i samorządową, podmiotami gospodarczymi i partnerami społecznymi.
Wymagać to będzie w szczególności:
-	unowocześnienia sieci telekomunikacyjnych w celu przystosowania do technik multimedialnych i budowy sieci telekomunikacyjnych przystosowanych do świadczenia podstawowych usług informacyjnych, w szczególności sieci szerokopasmowych,
-	budowy lokalnych sieci komputerowych, teleinformatycznych publicznych sieci miejskich obejmujących placówki akademickie, instytuty badawcze, instytucje rządowe i samorządowe i włączenie tych sieci do systemu ogólnopolskiego w celu usprawnienia komunikacji.
8.4. Rozwój telematyki w zastosowaniu do potrzeb systemów transportowych:
•	drogowych – w celu stworzenia zintegrowanej sieci nadzoru i sterowania,
•	kolejowych – w celu optymalnego kierowania ruchem, zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa,
•	obsługi towarowej – w celu współdziałania w zarządzaniu towarami oczekującymi na przewóz w centralach logistycznych.
Wymagać to będzie w szczególności:
-	równomiernego rozwoju sieci teleinformacyjnej systemu transportowego,
-	wyposażenia dróg przewozowych w niezbędną infrastrukturę telekomunikacyjną umożliwiającą wprowadzenie i pobór informacji przez dysponentów i użytkowników systemów transportowych,
-	budowy kabli światłowodowych wzdłuż wszystkich linii kolejowych,
-	rozwoju współpracy pomiędzy różnymi sieciami transmisji i wymiany danych,
-	wykorzystanie nawigacji satelitarnej i innych nowoczesnych środków do przekazywania na odległość i przetwarzania danych.
8.5. Realizacja systemów telekomunikacyjnych z uwzględnieniem zasad określonych w pkt V.3.c, V.7.f.
9. Kierunki i zasady zagospodarowania w zakresie obronności i ochronności
Kierunki te w niniejszym planie obejmują określone w poniższym tekście i rysunku aneksu obronnego potrzeby:
•	obronności państwa,
•	ochrony granic,
•	obrony i ochrony ludności (OC),
•	ochrony bezpieczeństwa publicznego,
•	ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa,
•	ochrony przeciwpowodziowej.
Potrzeby te realizować należy w szczególności poprzez uwzględnianie poniższych kierunków i zasad zagospodarowania w ustaleniach sporządzanych przez samorządy lokalne studiach i miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, w wydawanych na podstawie ww. planów decyzjach o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenów oraz w programowaniu zadań inwestycyjnych w zakresie infrastruktury technicznej i społecznej na wszystkich szczeblach administracji rządowej i samorządowej.
9.1. Kierunki zagospodarowania w zakresie obronności państwa
a)	utrzymanie istniejącego zasobu nieruchomości Skarbu Państwa będących w zarządzie MON lub Lasów Państwowych i znajdujących się w najmie wojska. Dotyczy to nieruchomości i obiektów wojskowych na terenach:
•	miast: Białegostoku, Bielska Podlaskiego, Łomży, Suwałk i Zambrowa,
•	gmin: Choroszcz, Dubicze Cerkiewne, Goniądz, Hajnówka, Supraśl, Suwałki, Wysokie Mazowieckie.
Ewentualne wygaszanie prawa zarządu MON, na jego wniosek, nad całością lub częścią nieruchomości, które staną się zbędne dla potrzeb wojska,
b)	utrzymanie stref ochronnych dla obiektów wojskowych, dla których zostały już wydane odpowiednie decyzje, co dotyczy obiektów wojskowych w mieście Suwałki i gminie Supraśl oraz uwzględnianie stref ochronnych, które będą ustalone w przyszłości (np. w gminie Hajnówka),
c)	uwzględnienie lokalizacji obiektu wojskowego 85/93 określonego w programie zadań rządowych Ministerstwa Obrony Narodowej wg poz. BDG-4/722-684/00 rejestru Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast do uwzględnienia w obszarze gminy Szypliszki w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego tego obszaru lub jego zmianie,
d)	zapewnienie następujących parametrów dróg krajowych i wojewódzkich:
•	szerokości jezdni 	 - 6 m,
•	minimalnego promienia skrętu 	- 30 m,
•	nośności mostów w ruchu ciągłym 	- 300 kN,
•	nośności mostów przy pojedynczym pojeździe 	- 600 kN,
•	skrajnie pionowe 	- 4,5 m,
e)	uwzględnianie potrzeb obronności i bezpieczeństwa państwa w kształtowaniu struktur przestrzennych jednostek osadniczych, wynikających z Zarządzenia Nr 7 Prezesa Rady Ministrów z 18 kwietnia 1986r. w sprawie uwzględniania aspektów obronnych w planowaniu przestrzennym (Dziennik Urzędowy K.O.K. 6/86) lub później wydanych w tej sprawie zarządzeń i przepisów.
Szczegóły dotyczące ww. kierunków zagospodarowania będą uściślane przez stosowne organy wojskowe na etapie zgłaszania uwag i wniosków do sporządzanych przez samorządy opracowań planistycznych i na etapie ich uzgadniania.

9.2. Kierunki zagospodarowania w zakresie ochrony granicy państwowej
W celu poprawy warunków ochrony granicy państwowej poprzez Straż Graniczną, odcinek granicy chroniony przez jedną strażnicę powinien ulec skróceniu do około 15-20 km. Przewiduje się budowę nowych obiektów Straży Granicznej w Czeremsze Osadzie, Sokółce i Lipsku oraz stosownie do potrzeb ewentualnie w innych miejscowościach.

9.3. Kierunki zagospodarowania w zakresie obrony cywilnej (OC): 
a)	kształtowanie odpornych na zagrożenia nadzwyczajne struktur przestrzennych jednostek osadniczych w planach miejscowych poprzez stosowanie następujących zasad: 
•	ograniczanie powierzchni zespołów zabudowy zwartej do ok. 250 ha i rozdzielanie poszczególnych większych zespołów takiej zabudowy pasami przeciwpożarowymi 
o szerokości min. 100 m. Pasy takie należy kształtować zwłaszcza na bazie terenów otwartych o charakterze ekologicznym i rekreacyjnym, a wykorzystywać również 
do celów ewakuacji i realizacji budowli ochronnych,
•	unikanie monotonii programowej dużych zespołów mieszkaniowych poprzez łączenie funkcji mieszkaniowej z funkcjami produkcyjnymi i usługowymi komercyjnymi, 
tj. tworzenie zespołów wielofunkcyjnych,
•	kształtowanie zabudowy przy głównych trasach komunikacyjnych miast (ulicach: ekspresowych - E, głównych ruchu przyspieszonego - GP i głównych - G) w sposób uniemożliwiający ewentualne zagruzowanie, tj. przyjmując szerokość ulic w liniach zabudowy nie mniejszą niż suma wysokości budynków naprzeciwległych plus 10 m,
•	stosowanie dobrych powiązań układów ulic wewnętrznych z ulicami głównymi, 
w tym z trasami wylotowymi z miast, umożliwiających sprawną ewakuację i rozśrodkowanie ludności,
•	stosowanie dwustronnego zasilania zabudowy z systemów infrastruktury energetycznej i wodociągowej, zapewniającego sprawne i niezawodne ich funkcjonowanie,
•	zapewnianie ochrony sanitarnej dolin rzek oraz obszarów zasobowych ujęć komunalnych wody (stref ochrony pośredniej),
•	dywersyfikację zasilania jednostek osadniczych, zwłaszcza największych, w energię elektryczną i gaz,
•	zaniechanie wyznaczania terenów budowlanych na terenach zagrożenia powodziowego i rozwijanie małej retencji w większych miastach i ich sąsiedztwie,
b)	kształtowanie systemu urządzeń obronnych i ochronnych, w tym:
•	przygotowywanie doraźnych miejsc ochronnych (ukryć zastępczych) dla mieszkańców z wykorzystaniem terenów tworzących systemy przyrodnicze miast, a w szczególności: lasów, parków, terenów użytków rolnych, ogrodów działkowych, części pasów linii elektroenergetycznych, terenów o niskich poziomach wód gruntowych w dolinach rzecznych, położonych w sąsiedztwie terenów mieszkaniowych, itp.,
•	planowanie ukryć zastępczych na terenach zabudowy mieszkaniowej intensywnej 
z wykorzystaniem na ten cel: zieleńców, boisk sportowych, skwerów, placów zabaw, itp. – przy spełnieniu warunków zachowania odległości ukrycia od budynku w wielkości minimum połowy wysokości budynku plus trzy metry,
•	dążenie do zapewnienia ukryć ludności w budowlach ochronnych, jako obiektach 
o podwójnym przeznaczeniu tzn. spełniających swoje funkcje w czasie pokoju, a jednocześnie umożliwiających szybkie ich wykorzystanie do celów ochronnych. Dotyczy to również obiektów przewidzianych do przystosowania i wykorzystania w warunkach zagrożenia jako punktów likwidacji skażeń. Na schrony i ukrycia powinny być przede wszystkim wykorzystane piwnice w budynkach mieszkalnych, użyteczności publicznej, podziemne obiekty handlowe, usługowe, magazynowe, komunikacyjne, garażowe, itp. dostosowane do potrzeb obrony cywilnej,
•	rezerwowanie terenów do doraźnego wykorzystywania obiektów ochronnych oraz punktów likwidacji skażeń i wykonywanie ich zagospodarowania w czasie pokoju, zapewniającego szybkie i bezkolizyjne lokalizowanie tych budowli w przypadkach braku możliwości zapewnienia ukrycia określonej liczby ludności w istniejących już budowlach ochronnych i pomieszczeniach częściowo przystosowanych na ukrycia,
•	zapewnienie dostawy wody dla ludności w warunkach ekstremalnych w ilości 
7,5 l wody na osobę/dobę poprzez utrzymanie i realizację studni awaryjnych z zachowaniem odległości studni od budynków mieszkalnych nie przekraczającej 800 m. Sprawne zaopatrzenie ludności w wodę wymagać będzie zarezerwowania miejsca i wykonania ok. 200 nowych ujęć awaryjnych wody w obszarze województwa podlaskiego,
•	planowanie systemu alarmowania mieszkańców w oparciu o 134 istniejące i ok. 80 projektowanych syren alarmowych, tak umieszczonych, aby zasięgiem ich słyszalności w promieniu ok. 300 m objąć obszary istniejącego i przyszłego (projektowanego) zainwestowania województwa,
•	systematyczne przystosowywanie oświetlenia zewnętrznego całej infrastruktury energetycznej i komunikacyjnej województwa do wygaszania i zaciemniania,
•	projektowanie nowych skrzyżowań komunikacyjnych dwupoziomowych z równoczesnym wyznaczaniem tras awaryjnych objazdów w odległości minimum 50 m 
od skrzyżowania,
•	rekompensowanie nieuniknionych zmian przeznaczenia terenów rezerwowanych 
w planach pod: budowle ochronne doraźne, ujęcia wody, punkty likwidacji skażeń, itp., równoczesnym zarezerwowaniem równorzędnego terenu lub zabezpieczeniem odpowiedniej ilości budowli ochronnych OC zlokalizowanych pod budynkami,
•	likwidowanie istniejących budowli ochronnych i studni awaryjnych tylko w wyjątkowych wypadkach i tylko za zgodą Szefa Obrony Cywilnej Województwa na wnioski zainteresowanych jednostek oraz po zasięgnięciu opinii Powiatowego, Miejskiego lub Gminnego Szefa OC.

9.4. Kierunki zagospodarowania w zakresie ochrony bezpieczeństwa publicznego:
•	kształtowanie przejrzystych układów przestrzennych zabudowy, zwłaszcza w dużych 
i średnich miastach województwa przeciwdziałających z natury zjawiskom kryminogennym, 
•	utrzymanie i modernizacja istniejących obiektów policji, przydatnych do pełnionych celów,
•	budowa nowych obiektów, stosownie do potrzeb policji w szczególności w:
-	Białymstoku - komisariatów: I, II, V i VI,
-	Komendy Powiatowej Policji w Grajewie.

9.5. Kierunki ochrony przeciwpowodziowej:
a)	opracowanie szczegółowych map z obszarami i rzędnymi zasięgu fali powodziowej dla obszaru całego województwa podlaskiego z wykorzystaniem map sporządzonych dla obszaru byłego województwa białostockiego na podstawie fali powodziowej z 1979r.,
b)	wykorzystanie danych map zasięgu fali powodziowej do określania przez starostów obszarów nieobwałowanych zagrożonych powodzią oraz eliminowania zabudowy kubaturowej z terenów zagrożonych, zgodnie z wytycznymi Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast,
c)	określenie przez starostów obszarów nieobwałowanych zagrożonych powodzią zgodnie z art. 66 Prawa Wodnego. W przypadku, gdy tereny te nie zostały wyznaczone decyzją starosty, zasięg fali powodziowej określają mapy w planach operacyjnych miejskich, miejsko-gminnych i gminnych komitetów przeciwpowodziowych. Mapy te winny być wykorzystane przez gminy przy opracowywaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego,
d)	precyzyjne ustalanie dopuszczalności zabudowy oraz warunków zabudowy i zagospodarowania terenów zagrożonych powodzią w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego z uwzględnieniem skutków prawnych tych ustaleń,
e)	uwzględnianie w planach miejscowych zagospodarowania przestrzennego w szczególności:
•	potencjalnego zagrożenia terenów w ustalonych strefach zagrożenia zbiorników wodnych zaporowych, w przypadku katastrofy budowlanej lub awarii urządzeń zaporowych,
•	budowy dróg na terenach zalewowych z wyniesieniem korony drogi minimum 0,5 m powyżej maksymalnych rzędnych fali powodziowej,
•	budowy linii energetycznych, gazowych, itp. na terenach zalewowych, w sposób gwarantujący pełne bezpieczeństwo,
•	zaniechanie wyznaczania nowych terenów zabudowy trwałej i zagospodarowania trwałego (z wyjątkiem urządzeń hydrotechnicznych) w obszarach zalewowych.
9.6. Kierunki ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa
9.6.1. Lokalizacja parkingów dla samochodów przewożących materiały niebezpieczne, które uległy wypadkowi lub uszkodzeniu:
a)	na drogowych przejściach granicznych, przez które odbywa się ruch pojazdów ciężarowych w: Budzisku, Kuźnicy Białostockiej i Bobrownikach oraz przy innych, w tym planowanych do otwarcia,
b)	co 100 km na głównych drogach przebiegających przez województwo podlaskie, a w szczególności przy drogach krajowych:
•	nr S 8 granica województwa – Zambrów – Białystok – Augustów – Suwałki – Budzisko w: wsi Szwajcaria, Augustowie ul. Białostocka 1 i ul. Przemysłowa 2, Sztabinie ul. Augustowska, Korycinie, wsi: Złotoria, Gosie Małe i Szumowo,
•	nr S 19 granica państwa – Kuźnica Białostocka – Białystok – Bielsk Podlaski – Sięmiatycze w: Wasilkowie i Siemiatyczach – stacja paliw nr 634,
•	nr 61 Augustów – Łomża – Ostrołęka w: Augustowie ul. Wypusty 7 i ul. Wojska Polskiego 74, Grajewie ul. Konstytucji 3 Maja, wsi Chojny i wsi Kisielnica,
•	nr 65 Bobrowniki – Białystok – Grajewo – (Ełk) we wsi Bobrowniki i wsi Zaścianki – Szosa Baranowicka 58.
c)	warunki techniczne, jakie powinny spełniać powyższe parkingi z uwagi na możliwości występowania pożaru lub innego miejscowego zagrożenia należy przyjmować zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz. U. z 1999r. Nr 43 poz. 430). Parkingi mają służyć postojowi pojazdów przewożących niebezpieczne substancje chemiczne, w których nastąpiło rozszczelnienie, wylanie się lub wysypanie z opakowania przewożonych substancji. Na parkingu służby ratownicze będą przeładowywać, przepompowywać lub neutralizować wydobywające się substancje. Ilość 
i proponowane lokalizacje parkingów mogą w zależności od potrzeb ulegać zmianom.
9.6.2. Lokalizacja wysypisk i oczyszczalni ścieków, które będą zdolne do przyjęcia odpadów poakcyjnych, tj. odzyskanych i zebranych substancji z miejsc kolizji, wypadku lub zdarzenia, uprzednio zneutralizowanych i umieszczonych w jednym opakowaniu lub urządzeniu. Miejsca składowania materiałów niebezpiecznych zabezpieczonych podczas akcji ratowniczo-gaśniczych powinny być wyznaczone w każdym powiecie. Miejsca takie powinny odpowiadać wymogom ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628) oraz jej przepisów wykonawczych. Ustalenie lokalizacji ww. wysypisk ze względów praktyczno-ekonomicznych powinno opierać się na analizie stanu gospodarki odpadami komunalnymi na około 140 wysypiskach istniejących w województwie podlaskim.
10. Główne kierunki rozwoju zagospodarowania na obszarach funkcjonalnych województwa
Kierunki zagospodarowania przestrzennego stanowiące element polityki przestrzennej zostały zdefiniowane w układzie czterech obszarów funkcjonalnych województwa: centralnego, zachodniego, północnego i południowego. 
W obszarach funkcjonalnych szczegółowo określono kierunki rozwoju sieci osadniczej, funkcji społecznych i gospodarczych oraz wyodrębniono występujące na nich obszary problemowe. Kierunki ochrony środowiska przyrodniczego i kulturowego oraz kierunki rozwoju infrastruktury transportowej, energetycznej i telekomunikacyjnej zostały szczegółowo określone dla całego województwa, w związku z powyższym omówiono je tylko w zarysie w obszarach funkcjonalnych.
 10.1. Obszar funkcjonalny centralny
Obszar ten o pow. 6 516 km2 (32,3% pow. woj.) obejmuje powiaty: grodzki – miasto Białystok, białostocki, moniecki i sokólski, w tym 33 gminy. Po ustaleniu granic w Koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju, będzie on mógł stanowić obszar metropolitalny miasta Białegostoku, wymagający ustawowo sporządzenia planu zagospodarowania przestrzennego.
Stan i prognoza ludności do roku 2030 obszaru funkcjonalnego centralnego przedstawia się następująco:

powiat	2000	2002	2005	2010	2015	2020	2025	2030	
miasto Białystok	286,8	290,2	295,8	308,2	322,3	334,3	341,8	345,3	
białostocki	140,2	140,6	141,3	142,5	144,1	145,0	144,6	143,0	
moniecki	 45,3	 44,7	 43,8	 42,4	 41,0	 39,6	 38,0	 36,4	
sokólski	 77,8	 76,7	 74,9	 72,2	 69,5	 66,7	 63,7	 60,7	
razem obszar centralny	550,1	552,2	555,8	565,3	576,9	585,6	588,1	587,4	

Źródło: Opracowanie własne w oparciu o "Prognoza ludności Polski wg województw na lata 1999-2030" - GUS, Warszawa 2000.
10.1.1.	Funkcje obszaru
Obszar funkcjonalny centralny posiada warunki do rozwoju wielofunkcyjnego z dominacją przemysłu i rolnictwa. Uzupełniające funkcje pełnić będą turystyka, leśnictwo oraz lecznictwo uzdrowiskowe. 
10.1.2.	Kierunki rozwoju sieci osadniczej
Głównym ośrodkiem obsługi obszaru będzie miasto Białystok - potencjalny ośrodek rozwoju społeczno-gospodarczego o znaczeniu europejskim, tzw. europol.
Białystok - blisko 300-tysięczna metropolia, największe miasto północno-wschodniej Polski, pełni rolę administracyjnego, gospodarczego i naukowego centrum tej części kraju. Dynamika rozwoju miasta, kondycja jego gospodarki, potencjał urządzeń edukacji, nauki i kultury oraz jakości środowiska życia mieszkańców determinują w znacznym stopniu rozwój całego województwa podlaskiego. Ta wiodąca rola miasta wymaga dalszego tworzenia warunków rozwoju, sprzyjających osiągnięciu przez miasto statusu „europolu” i ośrodka pomostowego w przyszłych stosunkach między Unią Europejską a Białorusią i Rosją. Rozwoju wymagać będą także funkcje miasta związane z obsługą aglomeracji i obszaru metropolitalnego, w szczególności z zakresu: administracji publicznej, nauki, szkolnictwa wyższego i średniego, ochrony zdrowia i opieki socjalnej, kultury, sportu itp.
W ramach kształtującej się aglomeracji obejmującej silne powiązania z Białymstokiem gmin podmiejskich, szczególne znaczenie będą miały tereny intensywnej urbanizacji w pasie około 10 km od granic miasta. Na terenach tych będzie nasilony ruch budowlany, zwłaszcza w zakresie  inwestycji komunalnych, komunikacyjnych i infrastrukturalnych oraz mieszkaniowych, produkcyjno-gospodarczych i usługowych. Są i będą one bezpośrednim zapleczem dla rozwoju infrastruktury społecznej , gospodarczej i rekreacji Białegostoku..
	Sprostaniu przez miasto licznym funkcjom, wtym związanym z osiągnięciem statusu potencjalnego ośrodka równoważenia rozwoju o znaczeniu europejskim – europolu, sprzyjać będzie:

1)	w zakresie poprawy struktury przestrzennej zagospodarowania:
•	kształtowanie nowoczesnego miejskiego centrum administracyjno-usługowego z priorytetem programowym urządzeń o ponadregionalnym i ogólnomiejskim zasięgu oddziaływania,
•	kształtowanie ośrodków usługowych dzielnicowych dla dużych zespołów zabudowy mieszkaniowej,
•	kształtowanie w południowym obszarze miasta kompleksów: obiektów i urządzeń uczelnianych, wystawienniczych oraz generowania innowacji technicznych, technologicznych i organizacyjnych – „parków przemysłowych” i „nisz innowacyjnych”,
•	porządkowanie i zagospodarowywanie na cele zieleni parkowej i wypoczynku codziennego terenów systemu przyrodniczego miasta z zachowaniem ich walorów ekologicznych i powiązań z zewnętrznym systemem przyrodniczym,
•	przekształcanie zabudowy zdegradowanej i zdekapitalizowanej z priorytetem obszarów ochrony konserwatorskiej,
2)	w zakresie sfery społecznej:
a)	rozbudowa, modernizacja i budowa obiektów szkolnictwa wyższego, w tym:
•	w Uniwersytecie w Białymstoku – dokończenie budowy biblioteki, budowy i rozbudowy budynków wydziałów prawa, filologicznego, fizyki i rektoratu oraz budowa centrum sportowego,
•	w Politechnice Białostockiej – realizacja Podlaskiego Centrum Wystawienniczego, budowa hali widowiskowo-sportowej na ok. 5000 miejsc i adaptacja hali typu "Berlin" 
w Kleosinie na potrzeby Instytutu Zarządzania i Marketingu,
•	w Wyższej Szkole Finansów i Zarządzania - budowa auli na 600 miejsc,
•	w Akademii Medycznej - kompleksowa renowacja Pałacu Branickich, utworzenie centrum diagnostyczno-leczniczego i dydaktyczno-badawczego na bazie Państwowego Szpitala Klinicznego i Dziecięcego Szpitala Klinicznego oraz utworzenie centrum laboratoryjno-badawczego,
•	w Wyższej Szkole Matematyki i Informatyki Użytkowej - budowa budynku dydaktycznego,
•	w Niepublicznej Wyższej Szkole Pedagogicznej – pozyskanie terenu i budowa własnego obiektu,
•	w Akademii Muzycznej im. F. Chopina w Warszawie - Filii w Białymstoku - zagospodarowanie ok. 2,3 ha lasu na potrzeby dydaktyczne, jako parku - ogrodu botanicznego,
b)	modernizacja i rozbudowa bazy materialnej szkolnictwa średniego,
c)	modernizacja i rozbudowa bazy lecznictwa, w tym:
•	rozbudowa i modernizacja oddziału położniczo-ginekologicznego Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. J. Śniadeckiego,
•	budowa pawilonu diagnostyczno-zabiegowego W.Sz.Z. im. J. Śniadeckiego,
•	realizacja przychodni dla potrzeb strefy podmiejskiej,
d)	rozwój bazy lokalowej opieki socjalnej i pomocy społecznej, w tym:
•	budowa domu pomocy społecznej dla osób dorosłych upośledzonych umysłowo,
•	rozbudowa Domu Pomocy Społecznej,
•	budowa noclegowni dla rodzin eksmitowanych,
•	budowa i rozbudowa obiektów służących rehabilitacji,
e)	modernizacja, rozbudowa i budowa nowych placówek kultury, w tym:
•	modernizacja Teatru Dramatycznego im. A. Węgierki,
•	budowa Książnicy Podlaskiej,
•	utworzenie centrum sztuki i działalności artystycznej,
f)	modernizacja i rozbudowa urządzeń sportowych, w tym: 
•	stadionu „BKS Jagiellonia – Wersal Podlaski” na stadion piłkarski z zapleczem socjalno – sportowym, 
•	stadionu „KS Włókniarz”,
3)	w zakresie ochrony i kształtowania systemu przyrodniczego:
•	ochrona rezerwatów przyrody „Zwierzyniec” i „Uroczysko Antoniuk” oraz ustanowienie Zespołu Przyrodniczo-Krajobrazowego „Stawy Dojlidzkie”,
•	objęcie ochroną obszarów bagiennych Bażantarki ze „Stawami Marczukowskimi”,
•	parkowo-rekreacyjne zagospodarowanie dolin rzek Białej i Dolistówki,
4)	w zakresie rozwoju gospodarczego miasta:
•	lokalizacja obszarów nowoczesnych technologii (w granicach Białegostoku oraz z uwzględnieniem możliwości wyjścia poza granice miasta) wraz z rezerwą terenu pod budowę zakładów produkcyjnych,
•	działania pobudzające aktywność i przedsiębiorczość społeczności lokalnych mające na celu rozwój małych i średnich zakładów pracy o niewielkiej uciążliwości dla środowiska i budowanych na terenach zurbanizowanych,
•	lokalizacja i realizacja Podlaskiego Centrum Promocji,
•	lokalizacja i realizacja Parku Technologicznego,
5)	w zakresie infrastruktury komunikacyjnej, w szczególności:
•	zabezpieczenie rezerw terenów pod budowę przechodzących przez Białystok dróg ekspresowych Nr 8 (Via Baltica) i Nr 19 (Białystok - Lublin - Rzeszów - Słowacja) i budowa wewnętrznych miejskich i zewnętrznych aglomeracyjnych obwodnic w projektowanych ciągach tych dróg, 
•	modernizacja istniejącego układu przejść przez tory kolejowe, obejmujące budowę tunelu 
u zbiegu ulic Popiełuszki i Kopernika oraz budowę nowego wiaduktu nad terenami kolejowymi, jako elementu podstawowego układu komunikacyjnego o charakterze ponadlokalnym,
•	zakończenie remontu budynku dworca kolejowego oraz budowa kompleksu dworcowego obejmującego parkingi, przejścia podziemne, perony i centrum usługowo-handlowe,
•	przebudowa ulic wylotowych w ciągach dróg krajowych i wojewódzkich,
•	studia lokalizacyjne i budowa terminalu kolejowo-drogowego,
•	koordynacja działań związanych z budową układu drogowego na granicy miasta Białystok oraz gmin sąsiednich,
6)	w zakresie infrastruktury technicznej:
•	określenie terenów pod inwestycje komunalne na potrzeby Białegostoku, zwłaszcza pod cmentarze grzebalne, wysypiska i utylizację odpadów,
•	ewentualna realizacja wysokotemperaturowych urządzeń utylizacji odpadów stałych,
•	ochrona ujęć wodnych, obsługujących Białystok oraz gminy sąsiednie,
•	rozbudowa istniejących ujęć wody w Wasilkowie, Jurowcach i Pietraszach,
•	modernizacja miejskiej oczyszczalni ścieków z uwzględnieniem optymalnego zasięgu centralnego systemu odprowadzania i oczyszczania ścieków,
•	rozbudowa i budowa gazociągów wysokiego ciśnienia m. in. zasilających EC II Białystok 
i ewentualną ciepłownię w Sowlanach,
•	przeniesienie poza granice miasta Białystok stacji redukcyjno – pomiarowej I0, zlokalizowanej na terenie Zakładu Gazowniczego Białystok przy ul. Zacisze i adaptacja odcinka gazociągu wysokiego ciśnienia w granicach miasta na sieć średniego ciśnienia,
•	budowa sieci gazowej wysokiego ciśnienia na potrzeby zasilania gmin: Turośń Kościelna, Choroszcz i Dobrzyniewo Duże oraz Tykocin i Zawady,
•	rozbudowa i budowa infrastruktury kanalizacyjnej, ciepłowniczej i elektroenergetycznej na podstawowych kierunkach rozwoju miasta.
Sokółka, Mońki – powiatowe wielofunkcyjne ośrodki rozwoju koncentrujące urządzenia usługowe w zakresie: edukacji, ochrony zdrowia, kultury, sportu, handlu oraz otoczenia biznesu. Prawidłowe pełnienie funkcji i podnoszenie rangi tych miast powiatowych wymagać będzie:
1)	wzmocnienia bazy materialnej infrastruktury społecznej poprzez:
•	modernizację i rozbudowę bazy materialnej szkolnictwa średniego, 
•	restrukturyzację, modernizację i rozbudowę bazy lecznictwa zamkniętego i otwartego oraz rozwój opieki socjalnej i pomocy społecznej prowadzonej przez różne instytucje,
•	rozbudowę oraz w miarę potrzeb budowę nowych placówek kultury, w tym bibliotek, muzeów, itp.,
•	modernizację i rozbudowę bazy sportu i rekreacji, w tym modernizację pływalni w Mońkach,
2)	poprawy funkcjonalności systemu komunikacyjnego miast poprzez budowę obwodnic w ciągach dróg krajowych, budowę bezkolizyjnych skrzyżowań z liniami kolejowymi i przebudowę dróg wojewódzkich przechodzących przez miasto,
3)	rozbudowy i budowy infrastruktury kanalizacyjnej, ciepłowniczej i elektroenergetycznej, stosownie do potrzeb rozwoju zabudowy i ochrony środowiska,
4)	rozwój małych i średnich zakładów pracy nieuciążliwych dla środowiska, w tym modernizacji 
i restrukturyzacji istniejących zakładów oraz urządzeń obsługi biznesu,
5)	zagospodarowania terenów wypoczynku masowego i świątecznego w miastach i ich sąsiedztwie,
6)	modernizacji i budowy urządzeń obsługi ruchu międzynarodowego w Sokółce.
Łapy – wielofunkcyjny gminny ośrodek rozwoju z funkcjami ponadlokalnymi, wspomagającymi ośrodek powiatowy w zakresie edukacji, ochrony zdrowia, kultury i sportu.
	Miasto pełnić będzie także funkcję ośrodka aktywizacji społeczno – gospodarczej, wspomagającego rozwój przedsiębiorczości, zwłaszcza w zakresie otoczenia biznesu oraz obsługi ruchu turystycznego. Wzmocnienie funkcji miasta wymagać będzie modernizacji, rozbudowy oraz przystosowania do przyszłych wymogów infrastruktury społecznej i technicznej, w tym:
•	utworzenia Centrum Kształcenia Praktycznego przy Zespole Szkół Mechanicznych,
•	modernizacji szpitala powiatowego,
•	rozbudowy Domu Kultury,
•	poprawy funkcjonalności systemu komunikacyjnego poprzez budowę i przebudowę ulic 
z priorytetem ciągów dróg wojewódzkich i terenów inwestycyjnych,
•	ukształtowania powiązań przyrodniczych systemu zieleni miejskiej z Narwiańskim Parkiem Narodowym i Doliną Narwi oraz zagospodarowanie parku miejskiego i terenów wypoczynku przywodnego,
•	rozbudowy powiązań infrastrukturalnych z gminami Suraż i Poświętne,
•	porządkowania i uzupełnień zabudowy w centrum miasta.
Dąbrowa Białostocka, Supraśl, Choroszcz, Tykocin, Goniądz, Kuźnica – pozostałe gminne wielofunkcyjne ośrodki rozwoju z funkcjami ponadlokalnymi w zakresie: lecznictwa specjalistycznego i sanatoryjnego, turystyki i wypoczynku o zasięgu regionalnym i ponadregionalnym oraz obsługi ruchu granicznego. Funkcje te wymagają modernizacji, rozbudowy i budowy nowych urządzeń, w tym w szczególności:
1)	w Supraślu:
•	utworzenia Wyższej Szkoły Artystycznej na bazie Liceum Sztuk Plastycznych,
•	budowy pływalni przy Zespole Szkół Mechanizacji Rolnictwa,
•	rozbudowy Przychodni Rejonowej,
•	budowy obiektów uzdrowiskowych wraz z niezbędną infrastrukturą rekreacyjną i leczniczą,
•	utworzenia Oddziału Muzeum Podlaskiego z muzeum ikon w zespole klasztornym,
•	budowy w Puszczy Knyszyńskiej ośrodka narciarstwa biegowego,
•	właściwego zagospodarowania terenów sportowo-rekreacyjnych,
2)	w Tykocinie - rozwój bazy noclegowo-gastronomicznej i rozrywkowej o wysokim standardzie oraz porządkowania zabytkowego układu urbanistycznego i terenów zieleni nadrzecznej,
3)	w Kuźnicy - dokończenia rozbudowy urządzeń drogowego przejścia granicznego i modernizacji przejścia kolejowego oraz budowy urządzeń obsługi komunikacji i turystyki, 
4)	w Choroszczy - rewaloryzacja zespołu klasztornego, parku przy pałacyku myśliwskim i zabytkowego układu urbanistycznego staromiejskiego,
5)	w Goniądzu - utworzenie Europejskiego Centrum Turystyki Bagiennej i dalszy rozwój infrastruktury turystycznej w tym o wysokim standardzie. 
Lokalne (gminne) ośrodki rozwoju stanowić będą małe miasta: Suchowola, Knyszyn, Czarna Białostocka, Wasilków, Suraż i Zabłudów oraz wiejskie ośrodki gminne: Nowy Dwór, Sidra, Janów, Korycin, Jaświły, Trzcianne, Jasionówka, Krypno, Zawady, Dobrzyniewo Duże, Szudziałowo, Krynki, Gródek, Michałowo, Juchnowiec Kościelny, Turośń Kościelna i Poświętne.
Wymienione ośrodki wymagają działań aktywizujących w sferze gospodarczej i społecznej. Zlokalizowane w niektórych z nich urządzenia ponadlokalnej infrastruktury społecznej wymagają modernizacji lub rozbudowy.
Wsie z funkcjami ponadlokalnymi: Różanystok, Kruszyniany, Bohoniki – miejscowości 
z funkcjami kultu religijnego – wymagają w szczególności ochrony ich walorów kulturowych i dostosowania do funkcji bazy pielgrzymkowej i turystycznej.
Bobrowniki – z funkcją obsługi ruchu granicznego wymagające rozbudowy urządzeń towarzyszących przejściom granicznym.
Ogrodniczki, Doktorce, Dolistowo, Żółtki, Złotoria, Koplany, Bondary-Rybaki – miejscowości o funkcji turystyczno-wypoczynkowej znaczenia ponadlokalnego, wymagające porządkowania i rozbudowy bazy turystyczno – wypoczynkowej.
Łaźnie, Jałówka, Uhowo i Czerewki – z funkcjami pomocy społecznej, wymagające modernizacji i ewentualnej rozbudowy obiektów.
Topolany - Potoka – lokalizacja lotniska regionalnego.
10.1.3.	Kierunki ochrony środowiska przyrodniczego
W dziedzinie środowiska przyrodniczego za najważniejsze kierunki ochrony przyrody uznaje się:
1)	wdrażanie i uwzględnianie w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego ustaleń dotyczących ochronnych uwarunkowań zagospodarowania obszarów projektowanej europejskiej sieci NATURA-2000 obejmującej: Puszczę Knyszyńską, Dolinę Biebrzy, Bagienną Dolinę Narwi, Dolinę Górnej Narwi i Nieckę Michałowsko-Gródecką,
2)	obejmowanie ochroną prawną wybranych elementów systemu przyrodniczego, a w tym utworzenie obszaru chronionego krajobrazu Niecki Michałowsko-Gródeckiej oraz tworzenie nowych rezerwatów przyrody, użytków ekologicznych i innych form ochrony określonych w ustawie 
o ochronie przyrody,
3)	zapobieganie nadmiernym stratom wody i poprawę bilansu wodnego obszaru funkcjonalnego zwłaszcza w zlewniach deficytowych rzeki Sidry i Łosośnej, poprzez realizację zbiorników małej retencji,
4)	określenie i ustanowienie zasad prawnej ochrony i zagospodarowania obszarów stanowiących główne zbiorniki wód podziemnych (GZWP) tj. nr 217 - "Pradolina rzeki Biebrzy i nr 218 – „Pradolina rzeki Supraśl”,
5)	realizowanie międzynarodowych porozumień z Białorusią w sprawie kontroli jakości wód granicznych tj. rzek: Narwi, Krynki i Świsłoczy,
6)	przyjęcie priorytetu realizacyjnego dla systemów kanalizacji sanitarnej, deszczowej oraz gromadzenia i utylizacji odpadów stałych dla obszarów objętych ochroną prawną,
7)	ochronę lasów i zadrzewień poprzez:
•	ograniczenie przeznaczania terenów leśnych na cele nieleśne, zwłaszcza lasów ochronnych położonych w granicach administracyjnych miast oraz w odległości 10 km od granic miasta Białegostoku,
•	sukcesywne zalesianie gruntów marginalnych zgodnie z określonymi granicami polno-leśnymi wprowadzonymi do dokumentów planistycznych gmin i z krajowym programem zwiększania lesistości, obejmującym gminy: Dobrzyniewo Duże, Choroszcz, Dąbrowa Białostocka, Łapy, Sokółka, Supraśl, Suraż, Wasilków, Gródek, Krynki, Kuźnica, Suchowola, Szudziałowo,
•	sukcesywne zalesianie i zadrzewianie terenów stanowiących potencjalne korytarze migracyjne zwierząt pomiędzy Puszczą Białowieską i Puszczą Knyszyńską, Puszczą Knyszyńską i Puszczą Augustowską, Puszczą Knyszyńską i doliną rzeki Biebrzy,
8)	ochronę przed nadzwyczajnymi zagrożeniami środowiska, zwłaszcza poprzez:
•	stały monitoring obiektów zagrażających środowisku oraz drogowych i kolejowych tras przewozu niebezpiecznych ładunków,
•	wyznaczenie zasięgu fali powodziowej zbiornika wodnego Siemianówka oraz terenów zagrożonych powodzią od rzek i innych zbiorników wodnych z określeniem w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego sposobu zagospodarowania terenów znajdujących się w zasięgu zagrożenia powodziowego.
10.1.4.	Kierunki ochrony środowiska kulturowego
Zasadnicze kierunki działania w zakresie ochrony środowiska kulturowego to:
1)	ochrona i rewaloryzacja historycznych założeń zgodnie z zasadami określonymi w punkcie V.3.c:
•	zabytkowych układów urbanistycznych miast: Białegostoku, Tykocina, Supraśla, Choroszczy, Sokółki, Knyszyna, Dąbrowy Białostockiej, Suraża, Zabłudowa,
•	zabytkowych układów urbanistycznych i ruralistycznych jednostek wiejskich, takich jak: Krynki, Michałowo, Gródek, Sidra, Nowy Dwór, Jasionówka, Jałówka, Topolany, Lewickie, Mikicin, Krycin, Ryboły, Zalesie, Kruszyniany, Horodniany,
•	zespołów pałacowo – ogrodowych: Branickich, Hasbacha i Lubomirskich w Białymstoku, Branickich w Choroszczy, Buchholtzów w Supraślu, Wołłowiczów w Pawłowiczach oraz 
w Lewickich,
•	zabytkowych zespołów dworsko-ogrodowych i parków w: Hieronimowie, Horodnianach, Niewodnicy Nargilewskiej, Jasionówce, Bobrze Wielkiej, Mikicinie, Żyliczach, Krynkach, Zabłudowie, Pietkowie, Stelmachowie, Juchnowszczyźnie, Krasnem.
Priorytetem ochrony i rewaloryzacji powinny być objęte z w/w założenia historyczne o największej wartości kulturowej z największą ilością zabytków, o najwyższej wartości i walorach turystycznych, wyodrębnione tłustym drukiem.
2)	opracowanie studiów historyczno-urbanistycznych miejscowości o walorach kulturowych nie posiadających takich opracowań oraz miejscowości, które mają je zdezaktualizowane,
3)	ochrona i utrzymanie dobrego stanu technicznego i form historycznych obiektów zabytkowych i o wartościach kulturowych oraz stanowisk archeologicznych według zasad określonych w punkcie V.3.d i e, w tym:
•	obiektów sakralnych,
•	miejsc kultu religijnego: Różanystok, Krypno, Święta Woda koło Wasilkowa, Supraśl (klasztor prawosławny),
•	obiektów użyteczności publicznej m. in. w: Białymstoku, Supraślu, Tykocinie, Żółtkach (dom asesorii granicznej), Nowej Kamiennej (dworzec kolejowy),
•	obiektów i umocnień obronnych w Osowcu,
•	obiektów przemysłowych i techniki m. in. w: Białymstoku, Choroszczy (zespół fabryki Moesa), Supraślu (zespół fabryczny Jansena), wiatraków i młynów na obszarach wiejskich,
•	grodzisk, kurhanów i licznych stanowisk archeologicznych,
4)	tworzenie parków kulturowych przez samorządy gminne.
10.1.5.	Kierunki rozwoju funkcji gospodarczych
1)	Przemysł, przedsiębiorczość:
a)	stymulowanie lokalizacji inwestycji oraz wspieranie rozwoju MŚP – (zwiększenie atrakcyjności lokalizacyjnej obszaru funkcjonalnego i jego sieci osadniczej w zakresie infrastruktury transportowej i technicznej oraz podaży uzbrojonych terenów budowlanych, przemysłowych 
i usługowych – zwłaszcza komunalnych i skarbu państwa dla lokalizacji zakładów i ich zespołów, tworzenie warunków przestrzennych do rozwoju otoczenia biznesu, absorpcji innowacji 
i transferu nowoczesnych technologii, transgranicznej współpracy gospodarczej oraz wykorzystania rezerw tkwiących w zagospodarowaniu przestrzennym), m. in. poprzez:
•	utworzenie Centrum Innowacji i Transferu Nowoczesnych Technologii przy Politechnice Białostockiej,
•	tworzenie korzystnych i konkurencyjnych warunków sprzyjających powstawaniu ośrodków generowania innowacji technicznych, technologicznych i organizacyjnych – „parków przemysłowych” i „nisz innowacyjności” na wyodrębnionych, przygotowanych infrastrukturalnie obszarach (zwłaszcza w aglomeracji białostockiej np. z wykorzystaniem terenu lotniska Krywlany po wybudowaniu nowego lotniska regionalnego w gm. Michałowo oraz terenów produkcyjno-usługowych w Łapach i w Sokółce),
•	budowa informatycznego systemu wspomagania zarządzania województwem przez administrację publiczną zapewniająca dobrą komunikację między podmiotami gospodarczymi i administracją,
•	lokalizację regionalnego, wielofunkcyjnego centrum promocyjno – wystawienniczo – targowego w granicach Białegostoku,
•	aktywizację obszarów przygranicznych poprzez tworzenie warunków infrastrukturalnych do rozwoju zakładów produkcyjnych i usługowych w rejonach istniejących i projektowanych przejść granicznych,
•	lepsze wykorzystanie istniejącego zainwestowania i terenów produkcyjno – usługowych oraz rolnych ewentualnie przydatnych na te cele, określonych w p. 3.11. „Uwarunkowań”,
b)	wsparcie rozwoju przemysłu, m. in. poprzez tworzenie warunków do modernizacji i budowy zakładów produkcyjnych powiązanych z lokalną bazą surowcową, w tym:
•	rozwój małych i średnich zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego opartego o zasobną bazę surowcową i nowoczesne technologie; dotyczy to głównie przetwórstwa mleczarskiego, mięsnego, zbóż, ziemniaków oraz owoców i warzyw (aglomeracja białostocka i miasta: Sokółka, Dąbrowa Białostocka, Mońki oraz ośrodki gminne Michałowo i Gródek),
•	rozwój zakładów produkcyjnych bazujących na surowcach drzewnych (w miejscowościach sąsiadujących z obszarami koncentracji drzewostanu produkcyjnego),
•	rozwój przemysłu materiałów budowlanych w oparciu o największe udokumentowane złoża kruszywa naturalnego w rejonie Sokółki, Sidry, Wasilkowa, Kuźnicy, Mielnika, Dobrzyniewa Dużego i Choroszczy oraz złoża surowców ilastych w gminach Dobrzyniewo Duże, Juchnowiec Kościelny, Choroszcz, Michałowo, Tykocin,
c)	prowadzenie polityki przestrzennej z uwzględnieniem określonych w pkt V.4.3. „Zasad rozwoju funkcji przemysłowej i usług komercyjnych”.
2)	Rolnictwo
	Obszar funkcjonalny centralny charakteryzujący się średnią jakością rolniczej przestrzeni produkcyjnej, ze względu na usytuowanie w nim Białegostoku, Łap i Sokółki, gdzie znajdują się znaczące zakłady przetwórstwa rolno – spożywczego, powinien być zapleczem surowcowym dla tych zakładów, w szczególności w zakresie produkcji zwierzęcej i ogrodniczej. Powinien on być również bezpośrednim zapleczem żywnościowym aglomeracji białostockiej.
	Głównym kierunkiem rozwoju rolnictwa w obszarze centralnym będzie trwały rozwój zrównoważony uwzględniający ład ekonomiczny, społeczny i przestrzenny prowadzący do wielofunkcyjnego rozwoju metodami produkcji zarówno w systemie integrowanym jak i ekologicznym, w szczególności w obszarach objętych programem NATURA 2000. Kierunkami rozwoju rolnictwa w obszarze centralnym będą:
a)	kierunki produkcji rolniczej:
•	w rejonie mazowiecko – bielskim, obejmującym gminy: Dobrzyniewo Duże, Krypno, Tykocin, Zawady, Choroszcz, Turośń Kościelna, Juchnowiec Kościelny, Łapy, Poświętne, Suraż orazgminę miejską Białystok rozwój produkcji zarówno roślinnej jak 
i zwierzęcej metodami integrowanymi na potrzeby istniejącego przetwórstwa (buraków cukrowych, owoców, warzyw, trzody chlewnej) oraz żywności na bezpośrednie zaopatrzenie ludności aglomeracji,
•	w rejonie moniecko – sokólskim, obejmującym gminy: Mońki, Knyszyn, Jasionówka, Korycin, Jaświły, Suchowola, Dąbrowa Białostocka, Nowy Dwór, Sidra, Janów, Sokółka, o średniej jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej dominować powinien rozwój rolnictwa metodami integrowanymi, a zwłaszcza hodowli bydła mlecznego i trzody chlewnej oraz upraw ziemniaków, warzyw i owoców,
•	w rejonie biebrzańskim, obejmującym gminy: Goniądz i Trzcianne, z dużym udziałem użytków zielonych i lasów oraz warunkami przyrodniczymi do produkcji rolniczej gorszymi niż w innych rejonach, ze względu na położenie w obszarach chronionych dominować powinien rozwój produkcji metodami ekologicznymi, a głównie hodowli bydła mlecznego,
•	w rejonie wschodnim, obejmującym gminy: Kuźnica, Czarna Białostocka, Szudziałowo, Wasilków, Supraśl, Krynki, Gródek, Zabłudów, Michałowo, o niskim wskaźniku waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej oraz przeważającym udziale lasów 
w strukturze użytków (w tym obszarów chronionych) dominować powinna uprawa żyta i ziemniaków, w szczególności na pasze do produkcji zwierzęcej, zwłaszcza trzody. 
b)	racjonalne zagospodarowanie rolniczej przestrzeni produkcyjnej oraz poprawa jej jakości poprzez:
•	tworzenie warunków do rozwoju rolnictwa zrównoważonego uwzględniającego zróżnicowaną wartość rolniczej przestrzeni produkcyjnej w obszarze przy zachowaniu tradycyjnych wartości kulturowych i obyczajowości wiejskiej. Preferowanie rozwoju gospodarstw specjalistycznych i specjalizacji produkcji w kierunku jej intensyfikacji w zachodniej części obszaru a ekstensyfikację produkcji rolnej, a nawet jej zaniechanie 
na rzecz zalesiania gruntów marginalnych, we wschodniej części obszaru,
•	dalszy rozwój specjalizacji produkcji rolnej na potrzeby rynku żywnościowego i przetwórstwa na terenach mających już wykształtowane tradycje produkcyjne, tj.: ziemniaków konsumpcyjnych w rejonie Moniek, warzyw, owoców, drobiu i mięsa w rejonach podmiejskich Białegostoku, truskawek w rejonie Korycina i Suchowoli, buraków cukrowych w rejonie Łap, chowu bydła mlecznego w rejonie Łap, Moniek, Sokółki i Dąbrowy Białostockiej.
•	preferowanie rolnictwa ekologicznego w obszarach objętych europejskim programem ochrony środowiska NATURA 2000: Dolinie Biebrzy, Dolinie Narwi, Puszczy Knyszyńskiej, Niecce Gródecko – Michałowskiej,
•	tworzenie warunków do kompleksowego urządzania terenów wiejskich, w tym do przekształceń struktury obszarowej gospodarstw rolnych w kierunku zwiększenia ich powierzchni i poprawy rozłogów poprzez: scalenia i wymiany gruntów, zwłaszcza 
w 14 gminach wschodniej części obszaru, wydzielenia gruntów Skarbu Państwa do przejęcia przez Lasy Państwowe w celu zalesień (około 9.500 ha, w tym do roku 2006 
o powierzchni 3.175 ha), poprawę stosunków wodnych użytków rolnych, w tym modernizację urządzeń melioracyjnych, realizację nowych obiektów dla terenów wymagających melioracji na obszarze 74.236 ha oraz realizacji programu małej retencji, który zakłada budowę ośmiu zbiorników powyżej 5 ha każdy w I etapie i ośmiu w II etapie,
•	realizację programu zwiększenia lesistości w dwunastu gminach dla których opracowano operaty granic polno-leśnych poprzez zalesienia, w szczególności gruntów marginalnych oraz opracowanie takich operatów dla siedmiu gmin wskazanych w Krajowym Programie Zwiększenia Lesistości Kraju,
•	wyłączanie z produkcji żywności gruntów rolnych w sąsiedztwie zakładów przemysłowych, emitujących zanieczyszczenia i dróg o dużym natężeniu ruchu, z przeznaczeniem tych gruntów pod produkcję roślin przemysłowych.
c) rozwój i unowocześnienie przemysłu rolno-spożywczego, usług rolniczych i instytucji otoczenia rolnictwa, w tym:
•	modernizacja i rozwój zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego oraz budowa nowych, w szczególności przetwarzających produkty ekologiczne w celu wykorzystania większych możliwości produkcyjnych rolnictwa i przerobu wytwarzanych surowców na miejscu,
•	tworzenie warunków do wielofunkcyjnego rozwoju wsi, a w szczególności do powstawania nowych miejsc pracy poza rolnictwem (np. w obsłudze turystyki w rejonach rekreacyjnych i przejść granicznych oraz obszarach chronionych),
•	wspieranie instytucji obsługujących rolnictwo, w szczególności w zakresie rozwoju bazy przechowalnictwa surowców i produktów oraz ich zbytu np. poprzez rozwój giełd rolno-spożywczych w Fastach i Sokółce,
•	wspieranie inicjatyw do tworzenia związków producentów rolnych w celu promocji 
i zagospodarowania ich produktów ułatwiających poprawę ekonomicznej efektywności gospodarowania,
•	tworzenie instytucji zajmujących się kompleksową obsługą gospodarstw rolnych, 
w szczególności specjalistycznych i wielkotowarowych w zakresie zaopatrzenia 
w środki do produkcji, obsługi finansowej, doradczej i marketingowej i warunków rozwoju ich bazy materialnej.
d) kierunki rozwoju rolnictwa w obszarze funkcjonalnym centralnym powinny uwzględniać 
w prowadzeniu polityki przestrzennej „Zasady rozwoju funkcji rolniczej” określone 
w pkt V.4.2.
3)	Leśnictwo
•	rozwój leśnictwa, głównie w oparciu o istniejące kompleksy lasów Puszczy Knyszyńskiej oraz lasy prywatne, poprzez zalesienia gruntów marginalnych, zgodnie z określonymi granicami polno-leśnymi w gminach i z krajowym programem zwiększania lesistości oraz zalesianie potencjalnych korytarzy migracyjnych zwierząt pomiędzy Puszczą Knyszyńską, 
a Puszczą Białowieską, doliną Biebrzy i doliną Narwi,
•	ukierunkowanie gospodarki leśnej w Puszczy Knyszyńskiej na harmonizowanie funkcji produkcyjnych z funkcją ekologiczną, w tym podnoszenie społecznej funkcji lasów i niwelowanie konfliktów (miejsce pracy, ochronność, źródło surowców i runa leśnego, walory rekreacyjne i warunki ich wykorzystania),
•	prowadzenie polityki według określonych w pkt V.4.5. „Zasad zagospodarowania i użytkowania lasów”,
4)	Gospodarka rybacka
•	wspieranie rozwoju hodowli ryb w zbiornikach retencyjnych,
•	wspieranie budowy i hodowli ryb w stawach rybnych,
•	tworzenie warunków do rozwoju baz rybackich i ośrodków zarybieniowych gatunków tradycyjnie hodowanych,
5)	Turystyka i wypoczynek
a)	prowadzenie polityki wg określonych w pkt V.4.4. „Zasad zagospodarowania dotyczących rozwoju turystyki”,
b)	uporządkowanie istniejącego zainwestowania turystyczno-wypoczynkowego poprzez:
•	podniesienie standardów bazy i wyposażenia,
•	uporządkowanie gospodarki ściekowej,
•	likwidację bazy substandardowej i degradującej walory przyrodnicze i rekreacyjne,
•	modernizację dróg dojazdowych,
c)	wykreowanie systemu ośrodków rozrządu i obsługi ruchu turystycznego:
•	o randze międzynarodowej i krajowej – Białegostoku,
•	o randze regionalnej – Tykocina i Goniądza,
•	Centrum Turystyki Bagiennej przy dyrekcji BPN w Osowcu,
•	lokalnych centrów obsługi ruchu turystycznego w Narwiańskim Parku Narodowym 
w Łapach i w Parku Krajobrazowym Puszczy Knyszyńskiej w Supraślu,
d)	wykreowanie miejscowości turystyczno-wypoczynkowych o randze:
•	ponadregionalnej - Supraśl, Tykocin, Goniądz,
•	regionalnej - Choroszcz,
e)	wykreowanie systemu mikrorejonów turystycznych oraz ustalenie ich pojemności bezpiecznej dla środowiska i wiodących form rekreacji, przede wszystkim na bazie:
•	Narwiańskiego Parku Narodowego:
-	turystyka krajoznawcza, ekoturystyka,
-	agroturystyka, turystyka kwalifikowana (wodna, piesza, konna, rowerowa),
•	Biebrzańskiego Parku Narodowego:
-	turystyka krajoznawcza, ekoturystyka,
-	agroturystyka, turystyka kwalifikowana (wodna, piesza, konna, rowerowa),
•	Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej:
-	turystyka krajoznawcza, ekoturystyka,
-	agroturystyka, turystyka kwalifikowana (piesza, konna, rowerowa),
•	Supraśla - wypoczynek i lecznictwo sanatoryjne,
•	Doliny Narwi - wypoczynek świąteczny i pobytowy, turystyka krajoznawcza, kajakarstwo, wędkarstwo, itp.,
•	Zbiornika Siemianówka - wypoczynek świąteczny i pobytowy, wędkarstwo, sporty wodne,
f)	rozwój turystyki transgranicznej i międzynarodowej w oparciu o:
•	istniejące i projektowane kolejowe i drogowe przejścia graniczne,
•	drogi krajowe Nr 8, Nr 19 i Nr 65,
•	drogi wojewódzkie Nr 670 i Nr 676,
•	linię kolejową Białystok - Sokółka - Kuźnica Białostocka - granica państwa oraz Sokółka - Augustów - Suwałki - granica państwa,
•	transgraniczne obszary chronione,
g)	stworzenie regionalnego centrum turystyki kulturowo-etnicznej w Białymstoku oraz lokalnych centrów turystyki kulturowo-etnicznej w Tykocinie i Supraślu,
h)	tworzenie wiosek etnograficznych - tatarskiej w Bohonikach i Kruszynianach, białoruskiej w Trześciance i Topolanach,
i)	rozwój turystyki kulturowo-etnicznej (samochodowej, pieszej, rowerowej, kajakowej, konnej) w oparciu o miejscowości: Białystok, Kamienna Stara, Różanystok, Sidra, Pawłowicze, Łosośna Mała, Bohoniki, Kruszyniany, Supraśl, Krypno, Tykocin, Choroszcz, Turośń Kościelna, Topolany, Ryboły, Trześcianka, Wasilków (Święta Woda),
j)	rozwój lecznictwa uzdrowiskowego w Supraślu poprzez tworzenie warunków planistycznych, terenowo-prawnych, infrastrukturalnych i finansowych do realizacji dzielnicy sanatoryjnej z parkiem zdrojowym,
k)	rozwój zabudowy letniskowej na obszarach atrakcyjnych przyrodniczo w powiązaniu 
z wiejskimi jednostkami osadniczymi wyposażonymi w podstawową infrastrukturę techniczną (woda, kanalizacja),
l)	tworzenie warunków do rozwoju agroturystyki,
m)	tworzenie ośrodków turystyki jeździeckiej i szlaków turystyki konnej w Puszczy Knyszyńskiej (Sokole - Królowy Most - Kołodno - Cieliczanka, Waliły - Nowosiółki - Sokołda - Międzyrzecze),
n)	odbudowa i udostępnienie kolejki leśnej wąskotorowej do obsługi ruchu turystycznego 
w Puszczy Knyszyńskiej (Waliły - Czarna Białostocka - Kopisk),
o)	zagospodarowanie szlaków turystycznych:
•	wodnych (kajakowych) rzek Narwi i Biebrzy w stanice i pola biwakowe
•	pieszych i rowerowych w miejsca odpoczynku i biwakowania,
•	samochodowych w parkingi i Miejsca Obsługi Podróżnych,
p)	rozwój wypoczynku codziennego i świątecznego dla mieszkańców Białegostoku w jego strefie podmiejskiej w oparciu o:
•	parki miejskie i ogrody działkowe - wypoczynek związany z imprezami sportowo-kulturalnymi, spacerami pieszymi i rowerowymi, czynny wypoczynek związany 
z uprawą i pielęgnacją działek,
•	miejscowości położone nad rzekami i zbiornikami wodnymi na obszarze Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej - wypoczynek związany z plażowaniem, sportami wodnymi, wędkarstwem - także w okresie zimowym, zbieractwem, wycieczkami pieszymi, rowerowymi i konnymi, narciarstwem biegowym,
•	Zbiornik Siemianówka i miejscowość Bondary - Rybaki - wypoczynek związany z plażowaniem, sportami wodnymi i lodowymi, wędkarstwem (także w okresie zimowym), wycieczkami pieszymi, rowerowymi,
•	miejscowości położone na obszarze i skraju Narwiańskiego Parku Narodowego: obserwacja dzikich zwierząt i ptaków, wypoczynek związany z plażowaniem, sportami wodnymi, wędkarstwem, wycieczkami pieszymi, rowerowymi,
•	miejscowości położone nad rzeką Supraśl: Wasilków, Jurowce, Sielachowskie, Osowicze, Dobrzyniewo Fabryczne, Dzikie - wypoczynek związany z plażowaniem, wędkarstwem, wycieczkami pieszymi i rowerowymi,
•	miejscowości położone nad rzeką Narwią: Ciełuszki, Kaniuki, Ploski - Wojszki, Strabla - Doktorce, Zawyki, Suraż, Rzędziany, Radule, Złotoria, Góra, Tykocin, Kiermusy, Łazy, Zajki - wypoczynek pobytowy w ośrodkach wypoczynkowych i kwaterach agroturystycznych, plażowanie, sporty wodne, wędkarstwo, wycieczki piesze, rowerowe i konne.
10.1.6.	Kierunki rozwoju komunikacji
•	Prowadzenie polityki wg określonych w pkt V.6. „Zasad rozwoju infrastruktury transportowej”.
•	Rozwój infrastruktury transportowej zgodnie z kierunkami i zadaniami określonymi 
w pkt VI. 3. „Kierunkami rozwoju infrastruktury transportowej”.
10.1.7.	Kierunki rozwoju systemów zaopatrzenia w wodę, odprowadzania i oczyszczania ścieków, usuwania i utylizacji odpadów stałych
1)	Prowadzenie polityki wg określonych w pkt V.8. „Zasad rozwoju infrastruktury wodociągowej kanalizacyjnej i gospodarki odpadami stałymi”.
2)	Kierunki rozwoju systemów zaopatrzenia w wodę wymagają dostosowania ich do potrzeb wynikających z rozwoju społeczno-gospodarczego obszaru i zapewnienia odbiorcom dostawy wody w sposób ciągły o jakości zgodnej z obowiązującymi normami i w ilości pokrywającej pełne zapotrzebowanie, w tym:
•	budowa nowych urządzeń zaopatrzenia w wodę w miastach Sokółce i Łapach,
•	budowa nowych urządzeń zaopatrzenia w wodę na terenach wiejskich w miejscowościach: Kołodno lub Królowy Most gm. Gródek, Tołcze gm. Kuźnica, Brzeziny gm. Trzcianne, Łaziuki gm. Tykocin, Sokołda gm. Supraśl, Kuriany gm. Zabłudów,
•	tworzenie warunków do perspektywicznej rozbudowy ujęć wody i urządzeń uzdatniania dla potrzeb m. Białegostoku,
•	modernizacja istniejących stacji wodociągowych, tam gdzie to jest konieczne, aby uzyskać normatywne standardy Unii Europejskiej,
•	rozbudowa sieci wodociągowej w miastach i terenach wiejskich umożliwiająca podłączenie do scentralizowanych systemów wodociągowych zwartej zabudowy istniejącej i projektowanej,
•	ustalenie i wdrożenie stref ochronnych ujęć wody zaopatrujących w wodę ludność oraz Głównych Zbiorników Wód Podziemnych Nr 218 „Pradoliny rz. Supraśl” i Nr 217 „Doliny rz. Biebrzy”.
3)	Kierunki rozwoju systemów odprowadzania i oczyszczania ścieków zapewniające ograniczenie wielkości odprowadzanych ładunków zanieczyszczeń do wód powierzchniowych i ziemi oraz normatywne standardy cywilizacyjne w zakresie odprowadzania ścieków z istniejącego 
i przyszłego osadnictwa, wymagać będą:
a)	uporządkowania gospodarki ściekowej w miastach, ośrodkach gminnych i terenach wiejskich o zwartej zabudowie z priorytetem realizacyjnym w obszarach prawnie chronionych:
•	Biebrzańskim Parku Narodowym (zlewnia rz. Biebrzy):
-	budowy kanalizacji sanitarnej i oczyszczalni ścieków w miejscowościach gminnych Nowy Dwór i Sidra,
-	modernizacji i rozbudowa oczyszczalni ścieków w Dąbrowie Białostockiej,
-	budowy systemów kanalizacji sanitarnej w strefie ochronnej Parku z odprowadzeniem ścieków do istniejących oczyszczalni w: Dąbrowie Białostockiej, Dolistowie Starym gm. Jaświły, Goniądzu, Trzciannem oraz do projektowanych oczyszczalni w: Zwierzyńcu Wielkim gm. Dąbrowa Białostocka, Rutkowszczyźnie i Karpowiczach gm. Suchowola, Osowcu i Kramkówce gm. Goniądz, Łazach Dużych gm. Tykocin, Giełczynie lub Brzezinach gm. Trzcianne.
•	Narwiańskim Parku Narodowym (zlewnia rz. Narwi):
-	budowy kanalizacji sanitarnej w strefie ochronnej Parku z odprowadzeniem ścieków w poszczególnych gminach do istniejących oczyszczalni w Łapach, Choroszczy, Turośni Kościelnej oraz do projektowanej oczyszczalni w Rzędzianach gm. Tykocin 
a w mieście Surażu i gm. Poświętne z przerzutem ścieków do oczyszczalni 
w Łapach.
•	Parku Krajobrazowym Puszczy Knyszyńskiej (zlewnia rz. Supraśl):
-	budowy scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej w miejscowościach 
o zwartej zabudowie leżących w parku z odprowadzeniem ścieków do istniejącej oczyszczalni w Szudziałowie z terenu tej gminy oraz projektowanych oczyszczalni w Łaźniach lub Sokołdzie w gm. Supraśl, Królowym Moście w gm. Gródek i Kopisku w gm. Dobrzyniewo Duże,
-	budowy kanalizacji sanitarnej w strefie ochronnej parku z odprowadzeniem ścieków do istniejących oczyszczalni w Tykocinie, Czarnej Białostockiej, Białymstoku 
z gmin Wasilków i Dobrzyniewo Duże oraz do projektowanych oczyszczalni 
w Chrabołach gm. Dobrzyniewo Duże i Zofiówce gm. Knyszyn,
•	Obszarze Chronionego Krajobrazu Doliny Narwi (zlewnia rz. Narwi):
-	budowy scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej w miejscowościach leżących w obszarze z odprowadzeniem ścieków do kanalizacji sanitarnej w Tykocinie i Surażu z terenu tych gmin do istniejącej oczyszczalni ścieków Domu Pomocy Społecznej w Czarewkach z gm. Juchnowiec Kościelny i do oczyszczalni ścieków 
w Bagniukach z terenów wokół zbiornika Siemianówka,
•	Obszarze Chronionego Krajobrazu Wzgórz Sokólskich (zlewnia Niemna):
-	budowy kanalizacji sanitarnej we wsiach o zwartej zabudowie z odprowadzeniem ścieków do istniejących oczyszczalni w Krynkach, Kuźnicy, Szudziałowie z terenu tych gmin oraz projektowanych oczyszczalni w Minkowcach gm. Szudziałowo 
i Czuprynowie gm. Kuźnica,
b)	modernizacji istniejących oczyszczalni ścieków zwłaszcza pod kątem redukcji związków biogennych azotu i fosforu, w tym oczyszczalni ścieków w Białymstoku,
c)	budowy urządzeń oczyszczających wody opadowe przed ich odprowadzeniem do wód powierzchniowych na istniejących i projektowanych kanałach w miastach i zabudowanych terenach wiejskich z priorytetem realizacyjnym dla obszarów prawnie chronionych, zwłaszcza w strefie ochronnej ujęć wodnych Białegostoku.
4)	Rozwój systemów usuwania i utylizacji odpadów stałych ukierunkowany na ochronę środowiska i gospodarcze wykorzystanie części odpadów wymagać będzie:
•	modernizacji i rozbudowy wysypiska dla Białegostoku w Hryniewiczach,
•	budowy instalacji recyklingu wysokotemperaturowego dla potrzeb miasta Białegostoku 
i obszaru aglomeracji,
•	budowa spalarni dla potrzeb powiatów monieckiego i sokólskiego,
•	budowy wysypisk odpadów stałych, z zastosowaniem nowoczesnych technologii w gminach Suchowola, Jaświły, Korycin i Choroszcz,
•	modernizacji i rozbudowy gminnych wysypisk z zastosowaniem nowoczesnych technologii w gminach: Janów, Nowy Dwór, Sidra, Jasionówka, Sokółka, Michałowo, Mońki, Gródek, Szudziałowo i międzygminnych w Tykocinie również dla gm. Zawady, w Surażu i gm. Poświętne, w Studziankach w gm. Wasilków dla 3 gmin: Wasilków, Supraśl, Czarna Białostocka z priorytetem realizacji wysypisk obsługujących obszary prawnie chronione,
•	zorganizowania Zakładu Utylizacji Odpadów na terenie ciepłowni miejskiej w Łapach,
•	wprowadzenia selektywnej zbiórki odpadów pozwalających na pozyskanie surowców wtórnych z priorytetem realizacji w obszarach prawnie chronionych i zagospodarowanych terenach turystycznych (np. Zbiornik Siemianówka),
•	rozwiązania problemu odpadów niebezpiecznych, w tym szpitalnych,
•	likwidację mogilników w Baciutach gmina Turośń Kościelna i Folwarkach Tylwickich gmina Zabłudów.

10.1.8.	Kierunki rozwoju systemów infrastruktury energetycznej i telekomunikacyjnej
1)	W zakresie elektroenergetyki:
•	prowadzenie polityki wg „Zasad rozwoju infrastruktury energetycznej”, określonych 
w punkcie V.7.,
•	stosowanie odpowiednich dla obszaru ustaleń z „Kierunków rozwoju systemów infrastruktury elektroenergetycznej”, określonych w punkcie VI.5.
2)	W zakresie gazownictwa:
•	prowadzenie polityki wg „Zasad rozwoju infrastruktury energetycznej”, określonych 
w punkcie V.7.,
•	stosowanie odpowiednich dla obszaru ustaleń z „Kierunków rozwoju systemów infrastruktury gazowniczej”, określonych w punkcie VI.6.
3)	W zakresie ciepłownictwa stosowanie dla obszaru odpowiednich ustaleń z „Kierunków rozwoju systemów infrastruktury ciepłowniczej”, określonych w punkcie VI.7.
4)	W zakresie telekomunikacji stosowanie dla obszaru odpowiednich ustaleń z „Kierunków rozwoju systemów infrastruktury telekomunikacyjnej”, określonych w punkcie VI.8.
10.1.9.	Obszary problemowe
W obszarze funkcjonalnym (metropolitalnym) centralnym występują następujące obszary ze szczególnymi problemami, zjawiskami i konfliktami w gospodarce przestrzennej:
•	aglomeracji białostockiej,
•	przygranicza,
•	biebrzański.
Obszary problemowe ze względu na ilość i złożoność występujących w nich problemów wymagają generalnie:
•	sporządzenia kompleksowych analiz i studiów zagospodarowania przestrzennego, obejmujących zagadnienia ekologiczne, kulturowe, społeczne, gospodarcze, komunikacyjne, infrastrukturalne – całości lub części obszarów,
•	aktualizacji „studiów gminnych” w oparciu o studia kompleksowe i sporządzania planów miejscowych dla obszarów intensywnych przekształceń zagospodarowania,
•	koordynacji programów działań inwestycyjnych celu publicznego między zainteresowanymi zarządami gmin oraz ochronnych w zakresie środowiska przyrodniczego i kulturowego,
•	aktywnej i skoordynowanej polityki w sferze gospodarki gruntami, ukierunkowanej na realizację zadań publicznych w dłuższych horyzontach czasowych i powiązanej bezpośrednio z potrzebami polityki przestrzennej.

Obszar problemowy aglomeracji białostockiej - kształtującą się aglomerację białostocką tworzą: miasto Białystok oraz miasta i gminy: Łapy, Suraż, Juchnowiec Kościelny, Choroszcz, Turośń Kościelna, Dobrzyniewo Duże, Wasilków, Czarna Białostocka, Supraśl i Zabłudów.
Aglomeracja białostocka o perspektywicznym zaludnieniu powyżej 400 tys. mieszkańców 
i największym w skali województwa podlaskiego potencjale rozwojowym społeczno-gospodarczym, będzie głównym wielofunkcyjnym motorem rozwoju województwa, zdolnym perspektywicznie konkurować w niektórych dziedzinach w przestrzeni krajowej i europejskiej. Położenie aglomeracji na skrzyżowaniu krajowych pasm rozwoju, wyznaczonych przebiegiem dróg ekspresowych i magistralnych linii kolejowych, w tym części w I europejskim korytarzu transportowym Warszawa - Białystok - Suwałki - gr. państwa (Kowno - Ryga - Tallin) stwarzać będzie obok potencjału społeczno-gospodarczego szanse i przesłanki jej przyszłego rozwoju na wschodnich rubieżach Unii Europejskiej. Będzie to również zwiększać szansę na wykreowanie miasta Białegostoku na ośrodek „pomostowy” między Unią Europejską a Białorusią i Rosją oraz europejski ośrodek rozwoju „europol”.
Miasto Białystok łącznie z bezpośrednio przyległymi terenami rozwojowymi funkcji miejskich w sąsiadujących gminach, tworzyć będzie obszar intensywnwj urbanizacji zróżnicowanej 
w czasie intensywności urbanizacji na poszczególnych kierunkach rozwoju zagospodarowania. 
W zasięgu obszaru intensywnej urbanizacji znajdą się w szczególności następujące miejscowości: 
z gminy Choroszcz - Turczyn, Klepacze, Krupniki, Łyski, Porosły i Porosły Kolonia, z gminy Dobrzyniewo Kościelne - Fasty, Dobrzyniewo Fabryczne, z gminy Wasilków - Osowicze, Sielachowskie, Jurowce, Sochonie i Nowodworce, z gminy Supraśl - Karakule, Ogrodniczki, Sowlany, Zaścianki, Grabówka i Kolonia Sobolewo, z gminy Zabłudów - Dojlidy Górne i Zagórki, z gminy Juchnowiec Kościelny - Stanisławowo, Olmonty, Hryniewicze, Ignatki, Kolonia Ignatki, Ignatki Osiedle Śródlesie, Księżyno, Horodniany i Kleosin oraz z gminy Turośń Kościelna - Niewodnica Korycka i Kościelna. Miejscowości te na zasadzie porozumień zainteresowanych gmin mogą być sukcesywnie włączane w obszar administracyjny Białegostoku. 
Polityka przestrzenna rozwoju aglomeracji białostockiej oparta o kompleksowe analizy 
i studia zagospodarowania przestrzennego tego obszaru powinna być ukierunkowana:
a)	w obszarze intensywnej urbanizacji Białegostoku na:
•	określenie potrzeb rozwoju poszczególnych funkcji miejskich Białegostoku, wykraczających poza jego granice administracyjne na obszary sąsiadujących gmin,
•	rozbudowę powiązań funkcjonalnych i infrastrukturalnych miasta Białegostoku z gminami sąsiadującymi,
•	utrzymanie ciągłości powiązań ekologicznych systemu przyrodniczego Białegostoku 
z wielkoprzestrzennymi elementami regionalnego systemu przyrodniczego – Puszczą Knyszyńską oraz dolinami rzek Narwi i Supraśli,
•	ochronę wartości zabytkowych i kulturowych intensywnie urbanizujących się gmin oraz tworzenie takich wartości, zwłaszcza w przestrzeniach publicznych nowej zabudowy,
•	współpracę miasta Białegostoku z gminami sąsiednimi w przygotowaniu planistycznym i infrastrukturalnym obszarów dla rozwoju funkcji mieszkaniowo-usługowej w formie zwartych zespołów zabudowy (osiedli). Dotyczyć to powinno w szczególności obszarów urbanizacji w: Fastach, Sielachowskich, Osowiczach, Nowodworcach (na południe od drogi B-stok – Supraśl), Sowlanach, Grabówce, Zaściankach, Kolonii Sobolewo, Olmontach, Stanisławowie, Hryniewiczach, Księżynie, Horodnianach, Ignatkach, Niewodnicy Koryckiej, Klepaczach, Krupnikach, Porosłach i Łyskach (perspektywicznie),
•	rozwój funkcji produkcyjno – usługowej w: Grabówce, Zaściankach, Sowlanach, Kol. Sobolewo, Kol. Ignatki i Ignatkach, Księżynie oraz na „zachodnim – warszawskim kierunku rozwoju urbanizacji”. Wymagać to będzie w szczególności koordynacji inwestycji celu publicznego z zakresu infrastruktury technicznej i transportowej, obsługującej obszary produkcyjno – usługowe z infrastrukturą Białegostoku,
•	rozwój funkcji turystycznej i wypoczynkowej w formie urządzeń wypoczynku codziennego i świątecznego w dostosowaniu do walorów i odporności ekologicznej środowiska obszarów podmiejskich. Dotyczyć to powinno współpracy w modernizacji, rozbudowie i budowie ośrodków rekreacji, w szczególności w: Sielachowskich – Jurowcach, Ogrodniczkach, Nowodworcach, Koplanach – Brończanach, Księżynie, Horodnianach i nad stawami dojlidzkimi. Ważne będzie również utrzymanie funkcjonowania kompleksów pracowniczych ogrodów działkowych zlokalizowanych na obszarach gmin: Wasilków, Zabłudów, Juchnowiec Kościelny i Turośń Kościelna,
•	zabezpieczenie rezerw terenowych pod realizację południowo-wschodniej i południowo-zachodniej obwodnicy drogowej miasta Białegostoku na ciągach dróg krajowych Nr 8, Nr 19 i ew. 65 w gminach: Dobrzyniewo Duże, Choroszcz, Turośń Kościelna, Juchnowiec Kościelny, Zabłudów i Supraśl. Wymagać to będzie utrzymania stosownych korytarzy dla przyszłego przebiegu dróg krajowych w studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego w/w gmin, zgodnie z koncepcjami programowymi,
•	koordynację działań w zakresie przebudowy dróg krajowych i wojewódzkich pod kątem likwidacji „wąskich gardeł” i uciążliwości dla środowiska,
•	modernizację, rozbudowę lub budowę inwestycji komunalnych, o znaczeniu ponadlokalnym, w tym:
-	składowisk i urządzeń utylizacji nieczystości stałych w Hryniewiczach, Sowlanach, Jeronikach i Studziankach,
-	ujęć komunalnych wody w Jurowcach, Wasilkowie i Pietraszach,
-	cmentarzy grzebalnych w Karakulach i Turczynie,
-	ciepłowni w Sowlanach na potrzeby północno-wschodniego kierunku rozwoju zainwestowania miasta (osiedla Wyżyny-Bagnówka) oraz części wsi Nowodworce, Karakule i Sowlany,
-	gazociągów wysokiego ciśnienia na potrzeby gazyfikacji sieci osadniczej obszaru metropolitalnego,

b)	w pozostałym obszarze aglomeracji białostockiej na:
•	skoordynowany wewnętrznie - ukierunkowany na harmonijny jakościowy rozwój zagospodarowania ośrodków węzłowych aglomeracji białostockiej – miast: Łap, Czarnej Białostockiej, Supraśla, Wasilkowa, Choroszczy, Zabłudowa i Suraża. W szczególności procesowi porządkowania, rewaloryzacji i uzupełnień zabudowy powinny podlegać obszary śródmiejskie stanowiące wizytówki turystyczne miast,
•	rozwój funkcji miast:
-	w Łapach - przemysłu rolno-spożywczego i metalowego, usług zdrowia i szkolnictwa - głównie na bazie istniejącej znaczącej bazy materialnej oraz turystyki,
-	w Czarnej Białostockiej - przemysłu metalowego, drzewnego i turystyki,
-	w Supraślu - turystyki o znaczeniu krajowym i międzynarodowym, lecznictwa uzdrowiskowego, wypoczynku pobytowego i świątecznego, szkolnictwa wyższego 
i średniego oraz kultu religijnego wyznawców prawosławia z uwzględnieniem pełnej ochrony walorów historyczno-kulturowych i przyrodniczych. Wymagać to będzie 
w szczególności przygotowania planistycznego i infrastrukturalnego terenów rozwoju funkcji uzdrowiskowej,
-	w Wasilkowie - turystyki i wypoczynku codziennego i świątecznego oraz lokalnego ośrodka przemysłowego,
-	w Choroszczy - lecznictwa specjalistycznego, urządzeń ponadlokalnych opieki społecznej i kulturowych oraz turystyki,
•	objęcie ochroną doliny rzeki Supraśl z głównym zbiornikiem wód podziemnych 
Nr 217 – „Pradolina rzeki Supraśl” i ujęciami wody miasta Białegostoku oraz opracowanie i wdrożenie planu ochrony Narwiańskiego Parku Narodowego,
•	modernizację i rozbudowę ośrodków wypoczynku świątecznego położonych na obszarze Puszczy Knyszyńskiej zwłaszcza nad rzekami Supraśl i Narew,
•	modernizację dróg krajowych i wojewódzkich zgodnie z punktem VI.3 kierunków rozwoju infrastruktury transportowej, z priorytetem dróg ekspresowych,
•	budowę podlaskiego lotniska regionalnego w rejonie wsi Topolany – Potoka w gminie Michałowo,
•	rozwój systemu gazyfikacji przewodowej zgodnie z punktem V.5.2. kierunków rozwoju systemów infrastruktury gazowniczej,
•	stworzenie korytarzy dla projektowanej ponadlokalnej infrastruktury elektroenergetycznej określonej w punkcie VI.4. kierunków rozwoju systemów infrastruktury elektroenergetycznej.
Obszar problemowy przygranicza
	W skład obszaru problemowego przygranicza wchodzą gminy: Lipsk, Nowy Dwór, Dąbrowa Białostocka, Sidra, Kuźnica, Sokółka, Szudziałowo, Krynki, Gródek i Michałowo. W obszarze występuje szereg niekorzystnych zjawisk demograficznych. W szczególności nasila się proces: depopulacji, niekorzystnej struktury wiekowej, defeminizacji. Narasta zjawisko bezrobocia i zubożenia mieszkańców. Zapobieżenie tym niekorzystnym procesom, w oparciu o studia zagospodarowania, w obszarze wymaga programów wsparcia i odpowiedniej polityki przestrzennej w zakresie:
a)	aktywizacji gospodarczej i społecznej:
•	modernizacji i rozbudowy istniejących przejść granicznych w Kuźnicy i Bobrownikach oraz ewentualnej budowy nowych przejść granicznych drogowych w Chworościanach, Wojnowcach, Krynkach i Jałówce,
•	tworzenia obszarów aktywizacji gospodarczej w oparciu o istniejące i potencjalne przejścia graniczne na obszarach: Chworościany - Nowy Dwór - Dąbrowa Białostocka, Kuźnica - Sokółka, Wojnowce - Sokółka, Krynki - Ostrów - Szudziałowo, Bobrowniki - Gródek, Jałówka - Michałowo,
•	utrzymania i rozwoju funkcji ponadlokalnych w zakresie ochrony zdrowia, edukacji, administracji gospodarczej i finansowej, obsługi przedsiębiorczości w Dąbrowie Białostockiej,
•	aktywizacji gospodarczej ośrodków gminnych poprzez rozwój usług, drobnego przemysłu 
i rzemiosła,
•	budowy regionalnego lotniska w rejonie wsi Topolany - Potoka, gm. Michałowo,
•	modernizacji i budowy dróg dojazdowych do przejść granicznych, w tym budowy drogi rokadowej wzdłuż granicy wschodniej państwa, łączącej istniejące i projektowane przejścia graniczne,
b)	restrukturyzacji rolnictwa:
•	tworzenia gospodarstw wielkoobszarowych specjalizujących się w chowie bydła mlecznego i owiec,
•	zalesiania gruntów marginalnych poprzez realizację programu zwiększania lesistości kraju,
•	rozwój rolnictwa ekologicznego na obszarach objętych programem NATURA 2000 w dolinach Biebrzy i Narwi, w Puszczy Knyszyńskiej i Niecce Gródecko-Michałowskiej,
•	realizacji programu małej retencji,
•	tworzenia gospodarstw agroturystycznych na bazie istniejącej i projektowanej zabudowy zagrodowej,
c) zagospodarowania turystycznego poprzez realizację programu z zakresu turystyki, odnoszącego się do obszaru problemowego z kierunków rozwoju funkcji gospodarczych określonych 
w pkt 9.1.5. 5. turystyka.
Obszar problemowy biebrzański
	Do obszaru problemowego biebrzańskiego należą części gmin na terenie których znajduje się Biebrzański Park Narodowy wraz z otuliną Parku. Z białostockiego obszaru funkcjonalnego 
w skład obszaru problemowego wchodzą części gmin: Tykocin, Trzcianne, Goniądz, Jaświły, Suchowola, Dąbrowa Białostocka i Nowy Dwór.
	Z racji uwarunkowań położenia i rangi przyrodniczej Biebrzańskiego Parku Narodowego oraz powiązań z terenami otaczającymi w obszarze funkcjonalnym centralnym, zarysowuje się konieczność następujących działań w sferze polityki przestrzennej:
•	dostosowania sposobów użytkowania i zagospodarowania terenów do warunków określonych w planie ochrony Biebrzańskiego Parku Narodowego,
•	opracowania planów miejscowych dla obszarów objętych w/w planem ochrony, 
z uwzględnieniem jego wymogów,
•	modernizacji i przebudowy dróg i kolei przechodzących przez BPN z zachowaniem przepisów ustawy o ochronie przyrody oraz zapewniających dostępność turystyczną,
•	zagospodarowania turystycznego obszaru, a w tym: zagospodarowania szlaku turystycznego kajakowego rzeki Biebrzy, zagospodarowania turystycznego i udostępnienia zwiedzającym fortu Osowiec, urządzenia punktów widokowych i szlaków turystycznych poprzez bagna biebrzańskie,
•	rozwiązania w gminach otaczających BPN problemu oczyszczania ścieków oraz usuwania i utylizacji odpadów - na zasadzie priorytetu inwestycyjnego regionalnego,
•	tworzenia warunków dla rozwoju alternatywnych źródeł dochodów nierolniczych dla miejscowej ludności.
10.2. Obszar funkcjonalny zachodni
Obszar obejmuje powiaty: grodzki – miasto Łomża, grajewski, kolneński, łomżyński, wysokomazowiecki i zambrowski o łącznej powierzchni 5 309 km2, co stanowi 26,3% powierzchni województwa podlaskiego. W skład obszaru wchodzi 36 gmin, w tym: 4 gminy miejskie, 6 gmin miejsko-wiejskich i 26 wiejskich. 
Stan i prognozę zaludnienia obszaru funkcjonalnego w tys. do roku 2030 przedstawia poniższa 
tabela:
Powiat	2000 r.	2005 r.	2010 r.	2015 r.	2020 r.	2025 r.	2030 r.	
grajewski	51,6	51,0	50,6	50,0	49,2	48,1	46,8	
kolneński	41,2	40,3	39,3	38,1	36,7	35,0	33,4	
łomżyński	51,2	49,9	48,4	46,6	44,6	42,6	40,7	
wysokomazowiecki	61,8	60,2	58,3	56,3	54,2	51,9	49,6	
zambrowski	46,5	45,8	45,0	44,2	43,1	41,8	40,2	
m. Łomża	65,1	66,8	69,2	71,7	73,6	74,5	74,4	
razem obszar zachodni	 317,4	 314,0	 310,8	 306,9	 301,4	 293,9	 285,1	
Źródło: Opracowanie własne w oparciu o "Prognoza ludności Polski wg województw na lata 1999-2030" - GUS, 
Warszawa 2000.
10.2.1. Główne funkcje obszaru
Główną funkcją obszaru jest rolnictwo. Funkcje uzupełniające stanowią: przemysł z dominacją przetwórstwa rolno – spożywczego, turystyka i leśnictwo.
10.2.2. Kierunki rozwoju sieci osadniczej
Miasto Łomża – ponadregionalny wielofunkcyjny ośrodek równoważenia rozwoju, pełniący główną rolę w aktywizowaniu zachodniego obszaru funkcjonalnego województwa podlaskiego. Ośrodek rozwoju wielofunkcyjnego wyposażony w potencjał usługowy o znaczeniu regionalnym 
i częściowo ponadregionalnym w zakresie edukacji i szkolnictwa wyższego, ochrony zdrowia 
i opieki społecznej, kultury, administracji oraz infrastruktury gospodarczej, w tym otoczenia biznesu i handlowej, sprzyjający dynamicznemu rozwojowi gospodarczemu i społecznemu.
Osiągnięcie statusu ośrodka ponadregionalnego wymagać będzie wzmocnienia potencjału usługowego, gospodarczego i infrastrukturalnego miasta, a w szczególności:
a)	rozwoju funkcji produkcyjno – usługowych, głównie w oparciu o istniejącą bazę materialną i rezerwy terenowe,
b)	rozwoju zaplecza gospodarki w tym realizacji giełdy rolno - spożywczej,
c)	rozwoju szkolnictwa wyższego w tym: 
•	utworzenia filii publicznych szkół wyższych i ich materialnej bazy dydaktycznej,
•	utworzenia biblioteki międzyuczelnianej, 
•	realizacji akademickiej bazy noclegowej, gastronomicznej i sportowej,

d)	rozbudowy bazy edukacji i szkolnictwa w tym:
•	rozbudowy budynku Centrum Kształcenia Praktycznego,
•	budowy hali sportowej przy II LO i sali sportowej przy Zespole Szkół nr 1,
e)	rozbudowy i modernizacji istniejących placówek specjalistycznej opieki medycznej,
f)	rozbudowy bazy ratownictwa medycznego, w tym budowy lotniska sanitarnego,
g)	rozbudowy i modernizacji bazy materialnej opieki społecznej, w tym: 
•	stworzenia bazy lokalowej dla Centrum Pomocy Rodzinie, 
•	realizacji bazy dla Ośrodka Interwencji Kryzysowej (miejsc hotelowych i noclegowni), 
•	modernizacji budynku Domu Dziecka,
h)	rozbudowy i modernizacji bazy materialnej placówek kultury, w tym: 
•	budowy sali koncertowej, kina i amfiteatru,
•	zapewnienia obiektu na potrzeby Muzeum Północno – Mazowieckiego,
i)	rozbudowy i modernizacji bazy sportu i rekreacji, w tym: 
•	budowy lotniska sportowego (ew. w powiązaniu z sanitarnym), 
•	modernizacji stadionu miejskiego, 
•	realizacji stadionu międzyszkolnego,
•	urządzenia terenów rekreacyjno – wypoczynkowych nad rzeką Narwią i Łomżyczką,
•	realizacji zespołu rekreacyjno – archeologicznego „Królowa Bona” w Starej Łomży,
•	budowy kompleksu sportowo – rekreacyjnego (na osiedlu „Konstytucji 3 Maja”),
•	wytyczenia i budowy ścieżek rowerowych na terenie miasta,
j)	zwiększenia powierzchni terenów zieleni urządzonej, w tym realizacji Parku im. Jana Pawła II Papieża Pielgrzyma,
k)	rozwoju budownictwa mieszkaniowego, w tym budowy mieszkań socjalnych, 
l)	realizacji obiektów z zakresu bezpieczeństwa i porządku publicznego, w tym:
•	budowy izby wytrzeźwień,
•	budowy schroniska dla zwierząt,
m)	rozwoju bazy turystycznej, miejsc obsługi podróżnych samochodowych (MOP) i szlaku wodnego Narwi,
n)	rozbudowy infrastruktury technicznej, w tym:
•	rozbudowy stacji uzdatniania wody w Podgórzu i na ujęciu Rybaki,
•	sukcesywnej rozbudowy układów przesyłu wody, ścieków, ciepła i gazu,
•	budowy i modernizacji wysypiska odpadów komunalnych,
•	realizacji stacji segregacji odpadów oraz budowy kompostowni odpadów organicznych,
•	rozbudowy sieci elektroenergetycznej i ciepłowniczej.
o)	przygotowania terenów pod rozwój funkcji usługowych, mieszkaniowych i produkcyjnych,
p)	poprawy wizerunku miasta poprzez:
•	rewaloryzację zabytkowej substancji miasta i właściwą ekspozycję obiektów zabytkowych,
•	rehabilitację terenów spółdzielczych osiedli mieszkaniowych,
q)	rozbudowy i modernizacji układu komunikacyjnego miasta, w tym:
•	budowy obwodnicy z realizacją nowego mostu na Narwi i budowy skrzyżowań lub węzłów drogowych, tj. zjazdów z dróg krajowych na obszar miasta na wlocie drogi nr 61 
i nr 63 do ciągu obwodnicy,
•	likwidacji miejsc niebezpiecznych i urządzeń ochrony ruchu pieszego,
•	rozbudowy stref parkowania na obszarze centrum i ośrodków usług ponadlokalnych.
	Miasta: Grajewo, Kolno, Wysokie Mazowieckie, Zambrów – powiatowe wielofunkcyjne ośrodki rozwoju skupiające usługi o znaczeniu powiatowym i ponadpowiatowym w zakresie edukacji, ochrony zdrowia, opieki społecznej, kultury, handlu, administracji i otoczenia biznesu. Potencjał gospodarczy miast opierać się będzie głównie o przetwórstwo rolno - spożywcze (przemysł mleczarski i mięsny), przemysł drzewny i drobną wytwórczość.
	Rozwój ośrodków ukierunkowany będzie na wzmocnienie funkcji usługowej, infrastruktury i obsługi ruchu tranzytowego, lokowanie małych i średnich przedsiębiorstw, zwłaszcza związanych z gospodarką żywnościową.
Dalszy rozwój miast realizowany będzie w szczególności poprzez:
a)	rozbudowę i modernizację bazy produkcyjno – usługowej, w tym przede wszystkim przetwórstwa rolno-spożywczego oraz rozwój otoczenia biznesu,
b)	rozbudowę i modernizację bazy materialnej edukacji, w tym:
•	budowę sal sportowych przy szkołach w Grajewie, Kolnie i Zambrowie,
•	adaptację hali przemysłowej na halę sportową w Zambrowie,
•	realizację bazy Centrum Kształcenia Zawodowego w Wysokiem Mazowieckiem,
•	realizację Centrum Edukacji Przyrodniczej w Grajewie,
c)	rozbudowę i modernizację bazy materialnej kultury oraz sportowo – rekreacyjnej, w tym:
•	budowę basenów miejskich w Grajewie i Wysokiem Mazowieckiem,
•	urządzenie terenów rekreacyjno – wypoczynkowych z przystanią kajakową nad rzeką Ełk w Grajewie,
•	modernizację stadionu miejskiego w Grajewie,
•	budowę centrum kultury wraz z salą widowiskową w Zambrowie,
•	modernizację obiektów towarzyszących centrum kultury w Grajewie,
•	utworzenie muzeum regionalnego w Zambrowie,
•	budowę ośrodka rekreacji w Wysokiem Mazowieckiem,
•	wytyczenie i budowę ścieżek rowerowych na terenie miast,
d)	rozbudowę i modernizację bazy materialnej opieki medycznej i społecznej, w tym:
•	modernizację szpitali miejskich, 
•	utworzenie Ośrodka Interwencji Kryzysowej w Zambrowie,
e)	zwiększenie powierzchni terenów zieleni urządzonej, w tym:
•	zakładanie parków i zieleńców,
•	rozbudowę cmentarza komunalnego w Grajewie i w Kolnie oraz realizację nowego cmentarza w Wysokiem Mazowieckiem,
f)	rozwój bazy turystycznej i zaplecza obsługi podróżnych samochodowych,
g)	rozbudowę infrastruktury technicznej, w tym:
•	budowę RPZ – II w Zambrowie,
•	modernizację istniejących stacji transformatorowych 110/15 kV GPZ-1 w Grajewie 
i Wysokiem Mazowieckiem, 
•	modernizację składowiska odpadów w Czerwonym Borze (Zambrów),
•	rozbudowę i modernizację wysypiska odpadów komunalnych wraz z sortownią w Koszarówce (Grajewo), 
•	rozbudowę sieci gazowniczej w Zambrowie i Wysokiem Mazowieckiem,
•	rozbudowę sieci wodociągowej, kanalizacyjnej, ciepłowniczej, elektroenergetycznej,
•	rozbudowę miejskich oczyszczalni ścieków w Grajewie i Zambrowie,
•	zakończenie budowy oczyszczalni ścieków w Kolnie,
•	modernizację stacji uzdatniania i ujęć wody,
h)	rozwój budownictwa mieszkaniowego, w tym budowę społecznych mieszkań czynszowych i mieszkań socjalnych,
i)	działania planistyczne i realizacyjne w zakresie porządkowania struktury przestrzennej miast, w tym:
•	rewaloryzację historycznych założeń przestrzennych i obiektów zabytkowych,
•	rehabilitację terenów śródmiejskich i spółdzielczych osiedli mieszkaniowych,
•	przekształcenia funkcjonalne centrum miast i koncentrację w nich funkcji administracyjnych, kulturalnych i handlowo – usługowych,
j)	rozbudowę i modernizację układów komunikacyjnych miast, w tym:
•	budowę obejścia Grajewa po stronie północnej w ciągu drogi krajowej nr 61 z realizacją skrzyżowań i węzłów zjazdowych na obszar miejski,
•	budowę obejścia Kolna w ciągu drogi krajowej Nr 63,
•	budowę obwodnicy Zambrowa i wsi Wiśniewo w ciągu drogi krajowej ekspresowej nr 8 wraz z drogą łączącą obwodnicę z drogami Nr 63 i 66 i realizację węzłów wlotowych,
•	modernizację skrzyżowań na ciągach dróg krajowych i wojewódzkich,
•	budowę miejsc obsługi ruchu samochodowego (MOP),
•	realizację bezkolizyjnego przejazdu kolejowego w Grajewie,
k)	przygotowanie terenów pod rozwój funkcji usługowych, mieszkaniowych i produkcyjnych poprzez opracowania planistyczne, scalenia i reparcelacje terenów budowlanych i sukcesywne ich uzbrajanie w urządzenia infrastruktury technicznej.
Miasta: Ciechanowiec, Jedwabne, Nowogród, Rajgród, Stawiski, Szczuczyn – wielofunkcyjne gminne ośrodki rozwoju, pełniące funkcję usługową na poziomie gminnym w zakresie administracji, ochrony zdrowia i opieki socjalnej, edukacji, kultury i sportu, obsługi rolnictwa oraz funkcje gospodarcze i mieszkalnictwa.
Miasta te pełnić będą również funkcje o znaczeniu ponadlokalnym:
•	Ciechanowiec – usługową w zakresie kultury i turystyki, oświaty, ochrony zdrowia i opieki społecznej,
•	Jedwabne – usługową w zakresie oświaty oraz kultury jako miejsce pamięci narodowej (martyrologii),
•	Nowogród – usługową w zakresie kultury i turystyki,
•	Rajgród – obsługi ruchu turystycznego i wypoczynku,
•	Szczuczyn – usługową w zakresie oświaty, ochrony zdrowia i opieki socjalnej,
Rozwój tych miast w dostosowaniu do funkcji ponadlokalnych wymagać będzie:
•	wzmocnienia bazy materialnej infrastruktury społecznej w szczególności poprzez: 
-	rozbudowę i modernizację placówek szkolnych i przyszkolnych urządzeń sportowych, 
w tym: budowa basenów w Ciechanowcu i Szczuczynie,
-	rozbudowę bazy ochrony zdrowia i opieki społecznej, w tym budowę Domu Pomocy Społecznej w Szczuczynie,
•	rozwoju bazy zaplecza turystyki związanej z Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu,
•	rozbudowy i modernizacji bazy kultury, turystyki i sportowo – rekreacyjnej w Nowogrodzie, w tym: realizacji turystycznego kompleksu sportów letnich i zimowych, urządzenia amfiteatru i rozwoju Skansenu Kurpiowskiego,
•	rozwoju bazy obsługi ruchu turystycznego z usługami handlu, gastronomii, hotelarskimi, rozbudowy bazy turystyki i wypoczynku oraz zaplecza komunikacji w Rajgrodzie, w tym: rozbudowy portu żeglarskiego, przystani i stanic wodnych, urządzenie miejsc plażowania, rekreacji i rozrywki,
•	rozwoju zaplecza turystyki krajoznawczej związanej z Muzeum Pożarnictwa i Zespołem Klasztornym Pijarów w Szczuczynie,
•	rozbudowy bazy produkcyjno - usługowej, głównie z zakresu przetwórstwa i przechowalnictwa surowców rolnych,
•	rozbudowy oraz modernizacji sieci i urządzeń infrastruktury technicznej, w tym: budowy nowego ujęcia i stacji wodociągowej w Szczuczynie, modernizacji stacji wodociągowych 
w Ciechanowcu, Jedwabnem, Nowogrodzie i Stawiskach, rozbudowy i modernizacji oczyszczalni ścieków w Ciechanowcu, Jedwabnem, Stawiskach, Szczuczynie, Rajgrodzie, budowy wysypiska odpadów komunalnych w Stawiskach oraz rozbudowy i modernizacji wysypiska w Ciechanowcu (Nowodwory), budowa stacji transformatorowych 110/15 kV 
w Stawiskach, Szczuczynie i Ciechanowcu wraz z liniami zasilającymi 110 kV,
•	rozbudowy i modernizacji układów komunikacyjnych miast, w tym: budowy obwodnic Stawisk, Szczuczyna, Rajgrodu w ciągu drogi krajowej nr 61,
•	działań planistycznych i realizacyjnych w zakresie porządkowania struktury przestrzennej miast, w szczególności rewaloryzacji historycznych założeń przestrzennych i obiektów zabytkowych.
	Wsie: Czyżew Osada, Piątnica, Śniadowo, Turośl, Wizna, Zbójna, Grabowo, Klukowo, Kobylin Borzymy, Kołaki Kościelne, Kulesze Kościelne, Mały Płock, Miastkowo, Nowe Piekuty, Przytuły, Radziłów, Rutki, Sokoły, Szepietowo, Szumowo, Wąsosz - wielofunkcyjne gminne ośrodki rozwoju pełniące funkcję usługową na poziomie gminnym w zakresie administracji, ochrony zdrowia i opieki społecznej, oświaty, kultury i sportu oraz funkcje gospodarcze.
Niektóre z w/w ośrodków gminnych pełnić będą dodatkowo funkcje o znaczeniu ponadlokalnym:
•	Czyżew Osada, Śniadowo – przemysłową,
•	Piątnica – przemysłową i turystyczną,
•	Wizna, Turośl, Zbójna – turystyczną,
•	Szepietowo – usługową w zakresie doradztwa rolniczego oraz promocji i reklamy rolnictwa podlaskiego,
Rozwój tych ośrodków w dostosowaniu do funkcji ponadlokalnych wymagać będzie 
w szczególności:
•	wzmocnienia bazy materialnej infrastruktury społecznej, 
•	rozbudowy i modernizacji bazy produkcyjno – usługowej, 
•	rozbudowy bazy turystyki i wypoczynku w Piątnicy, Zbójnej, Turośli i Wiźnie,
•	rozbudowy sieci i urządzeń infrastruktury technicznej, w szczególności rozwiązania gospodarki ściekowej we wsiach: Piątnica, Turośl, Zbójna, Wąsosz, Kobylin Borzymy, Kołaki Kościelne, Kulesze Kościelne, Miastkowo, Przytuły, Szumowo, Nowe Piekuty, modernizacji oczyszczalni ścieków w: Sokołach, Szepietowie, Małym Płocku i Czyżewie Osadzie oraz budowy stacji transformatorowych 110/15 kV RPZ w: Piątnicy, Sokołach i Śniadowie wraz z liniami zasilającymi 110 kV,
•	rozbudowy i modernizacji układów komunikacyjnych, w tym budowy obejść Śniadowa 
i Piątnicy w ciągach dróg krajowych.
	
Wiejskie jednostki osadnicze z funkcjami ponadlokalnymi:
•	turystyczno - wypoczynkową: Kozioł, Ptaki, Dobrylas, Baliki, Morgowniki, Czartoria, Rybaki, Czarnawieś, Woźnawieś, Rybczyzna, Wojtkowice, 
•	usługową z zakresu szkolnictwa ponadgimnazjalnego: Krzyżewo, Wojewodzin, Niećkowo, Marianowo,
•	usługową z zakresu opieki społecznej: Kozarze, Pniewo, Giełczyn,
•	naukowo-badawczą, turystyczną i kulturową: Kurowo, Biebrza, Tybory Kamianka, Drozdowo,
•	kultu religijnego: Hodyszewo,
•	sportu i więziennictwa - Czerwony Bór,
•	więziennictwa - Grądy Woniecko.
Pełnienie w/w funkcji ponadlokalnych wymagać będzie w szczególności rozwoju infrastruktury technicznej i urządzeń obsługi turystyki i wypoczynku.
10.2.3. Kierunki ochrony środowiska
Za najważniejsze kierunki ochrony środowiska uznaje się:
1)	wdrożenie europejskiej sieci ekologicznej NATURA 2000 na zasadach określonych w punkcie VI.1.1., obejmującej następujące obszary: Doliny Biebrzy, Doliny Dolnej Narwi, Przełomowej Doliny Narwi, Bagiennej Doliny Narwi, Doliny Dolnego Bugu,
2)	 podnoszenie statusu ochronności istniejących i tworzenie nowych obszarów prawnie chronionych, w tym:
•	ustanowienie Kurpiowskiego Parku Krajobrazowego na części Obszaru Chronionego Krajobrazu Równiny Kurpiowskiej i Doliny Dolnej Narwi oraz Parku Krajobrazowego Doliny Bugu na części Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Bugu i Nurca,
•	powiększanie sieci rezerwatów przyrody: na Kurpiowszczyźnie (Uroczysko Łokieć, Dolina Rzeki Rybnicy, Jezioro Łacha), na Wysoczyźnie Kolneńskiej (Jezioro Grajwy, Dolina Rzeki Łojewek, Krzewo), na Wysoczyźnie Wysokomazowieckiej (Wyliny) i Międzyrzeczu Łomżyńskim (Stara Łomża),
•	zwiększanie zasięgu przestrzennego obszarów chronionego krajobrazu o znaczeniu regionalnym, w tym powołanie do życia obszarów chronionego krajobrazu dolin rzek: Ełku, Wissy, Skrody, Łojewka i Śliny oraz rozszerzenie istniejącego Obszaru Chronionego Krajobrazu Pojezierza Rajgrodzkiego oraz Doliny Nurca,
•	poddawanie ochronie małych form przyrody, tj. pomników przyrody, użytków ekologicznych, zespołów przyrodniczo – krajobrazowych, stanowisk dokumentacyjnych, korytarzy ekologicznych itp.,
3)	ochrona powierzchni ziemi zgodnie z kierunkami określonymi w punkcie VI.1.2., w tym: likwidacja nieurządzonych wysypisk odpadów i mogilnika w Dębnikach, rozwiązanie problemu utylizacji odpadów medycznych, rekultywacja terenów poeksploatacyjnych i prowadzenie racjonalnej gospodarki zasobami złóż surowców mineralnych oraz ochrony gleb, zwłaszcza 
w rejonie intensywnej produkcji rolniczej w południowej części obszaru,
4)	ochrona powietrza atmosferycznego według kierunków określonych w punkcie VI.1.3., 
w szczególności na obszarach: ochrony prawnej (Biebrzańskiego Parku Narodowego, Narwiańskiego Parku Narodowego, Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego, proj. Kurpiowskiego Parku Krajobrazowego), osiedli mieszkaniowych większych miast oraz urządzeń użyteczności publicznej, 
5)	ochrona i poprawa stanu sanitarnego wód powierzchniowych do zakładanych klas czystości, w tym: Narwi, Bugu, Biebrzy, Pisy, Nurca i innych cieków oraz ochrona wód podziemnych, 
w szczególności głównych zbiorników wód podziemnych: nr 216 „Sandr Kurpie” i nr 217 „Pradolina rzeki Biebrza”, zgodnie z punktemVI.1.4. „kierunków zagospodarowania”,
6)	ochrona lasów i zadrzewień zgodnie z kierunkami zawartymi w punkcie VI.1.5, w tym przede wszystkim w sąsiedztwie Łomży, Grajewa i Zambrowa, na terenach prawnej ochrony przyrody oraz w rejonach intensywnego zagospodarowania turystycznego (okolice Ciechanowca, Rajgrodu i Nowogrodu),
7)	ochrona warunków życia i zdrowia ludzi przed hałasem, wibracjami oraz elektromagnetycznym promieniowaniem niejonizującym, zgodnie z kierunkami określonymi w punkcie VI.1.6., w szczególności w strefie oddziaływania drogi krajowej nr 61 i proj. linii 400 kV GPZ „Narew” – Ełk,
8)	ochrona przed nadzwyczajnymi zagrożeniami środowiska według kierunków zawartych 
w punkcie VI.1.7., w tym wyznaczenie zasięgu fali powodziowej rzek – Narwi, Biebrzy 
i Nurca.
10.2.4. Kierunki ochrony środowiska kulturowego
Zasadnicze kierunki działania w zakresie ochrony środowiska kulturowego to:
a)	kompleksowa ochrona i stworzenie warunków do racjonalnego funkcjonowania obszarów krajobrazu historyczno – kulturowo – przyrodniczego zgodnie z zasadami określonymi w punkcie V.3.b., w tym ochrona i rewaloryzacja zabytkowych zespołów osadniczych tworzących krajobraz kulturowy:
•	Doliny Biebrzy,
•	Puszczy Kurpiowskiej (okolice Nowogrodu),
•	Jeziora Rajgrodzkiego i doliny rzeki Jerzgni (okolic Rajgrodu),
•	Doliny Narwi, głównie okolic Waniewa, Kurowa, Drozdowa i Wizny,
•	Doliny Nurca i okolic Ciechanowca,
b)	ochrona i rewaloryzacja historycznych założeń przestrzennych zgodnie z zasadami zawartymi w punkcie V.3.c), w tym między innymi:
•	zabytkowych układów urbanistycznych miast m.in.: Łomży, Ciechanowca, Szczuczyna 
i Rajgrodu, 
•	zabytkowych układów urbanistycznych i ruralistycznych jednostek wiejskich w szczególności Wizny, Radziłowa, Wąsosza i Paproci Dużej,
•	zabytkowych zespołów pałacowo – parkowych m.in. w Ciechanowcu i Drozdowie,
•	zabytkowych zespołów dworsko – parkowych zwłaszcza w: Kurowie, Grabowie, Lachowie i Bęćkowie,
c)	opracowanie studiów historyczno-urbanistycznych, miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, planów rewaloryzacji i innych opracowań konserwatorskich i urbanistycznych dla miejscowości posiadających zabytkowe układy urbanistyczne, dla miejscowości o walorach kulturowych nie posiadających takich opracowań oraz miejscowości, które mają je zdezaktualizowane, w tym zwłaszcza: Łomży, Ciechanowca, Szczuczyna, Wizny, Radziłowa i Rajgrodu, 
d)	ochrona i utrzymanie dobrego stanu technicznego i form historycznych obiektów zabytkowych i o wartościach zabytkowych oraz stanowisk archeologicznych według zasad określonych w punkcie V.3.d), w tym głównie:
•	obiektów sakralnych w: Ciechanowcu, Łomży, Niedźwiadnej, Rosochatem Kościelnym, Szczepankowie i Szczuczynie,
•	miejsc kultu religijnego w Łomży i Hodyszewie,
•	obiektów użyteczności publicznej: ratusza w Łomży, zespołów pocztowych w Łomży, Stawiskach i Szczuczynie, banku i sądu w Łomży,
•	zabytków inżynierii wojskowej: „Twierdzy Łomża” – zespół fortów w Piątnicy, „Twierdzy Osowiec”, „Fort Koziołek”,
•	grodzisk i licznych stanowisk archeologicznych, w tym grodziska wczesnośredniowiecznego i „Wzgórza Świętego Wawrzyńca” w Starej Łomży,
e)	tworzenie nowych wartości kulturowych według zasad określonych w punkcie V.3.f., w tym rezerwatów i parków kulturowych.
10.2.5.	 Główne kierunki rozwoju funkcji gospodarczych
1)	przemysł, przedsiębiorczość
•	racjonalne wykorzystanie istniejącego zainwestowania i terenów produkcyjnych oraz rolnych przydatnych na te cele określonych w punkcie 3.11. „Uwarunkowań...”,
•	tworzenie warunków do budowy nowych zakładów przetwórstwa rolno – spożywczego wykorzystujących miejscowe surowce, przede wszystkim w południowej i środkowej części obszaru funkcjonalnego,
•	tworzenie warunków rozwoju zakładów przetwórstwa surowców drzewnych,
•	rozwój przemysłu wydobywczego i materiałów budowlanych w oparciu o udokumentowane zasoby surowców mineralnych, głównie w rejonach północnych obszaru funkcjonalnego,
•	kształtowanie ośrodków rozwoju gospodarczego i otoczenia biznesu w Łomży, Zambrowie, Grajewie, Kolnie i Wysokiem Mazowieckiem,
•	promocja przedsiębiorczości w zakresie przemysłu rolno-spożywczego poprzez dalszy rozwój bazy wystawienniczej na terenach Wojewódzkiego Podlaskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Szepietowie,
•	preferowanie rozwoju małych zakładów przyjaznych dla środowiska przyrodniczego, głównie w zakresie rzemiosła artystycznego, wikliniarstwa, ekologicznych pokryć dachowych 
z trzciny oraz rękodzieła ludowego Kurpiowszczyzny i Podlasia,
•	prowadzenie polityki według określonych w punkcie V.4.3. „Zasad rozwoju funkcji przemysłowej i usług komercyjnych”.
2)	rolnictwo
Obszar funkcjonalny zachodni charakteryzuje się dobrymi warunkami do rozwoju wysokotowarowego rolnictwa i przemysłu rolno – spożywczego opierającego się na nowoczesnych technologiach i najwyższej w województwie jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej oraz wysokim poziomie intensywności produkcji rolniczej.
Głównymi kierunkami rozwoju rolnictwa w obszarze będzie jego intensyfikacja i preferowanie gospodarstw farmerskich o produkcji specjalistycznej – roślinnej i zwierzęcej metodami integrowanymi, ukierunkowanymi, w szczególności na: uprawę buraków cukrowych, hodowlę bydła mlecznego oraz trzody chlewnej, przy racjonalnym wykorzystaniu wartościowych dla rolnictwa gruntów. Kierunkami rozwoju rolnictwa w obszarze zachodnim będą:
a)	w zakresie specjalizacji produkcji rolniczej:
•	w rejonie mazowiecko – bielskim, obejmującym gminy: Zambrów, Szumowo, Kołaki Kościelne, Rutki, Czyżew Osada, Wysokie Mazowieckie, Kulesze Kościelne, Kobylin Borzymy, Sokoły, Nowe Piekuty, Szepietowo, Klukowo, Ciechanowiec orazgminy miejskie: Wysokie Mazowieckie, Zambrów o wysokiej jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej oraz dużym udziale użytków rolnych, w tym gruntów ornych wysokiej klasy bonitacyjnej dominować powinna uprawa roślin przemysłowych – buraków cukrowych i ziemniaków dla potrzeb przetwórstwa, zaś w produkcji zwierzęcej hodowla bydła mlecznego,
•	w rejonie łomżyńsko – kolneńskim, obejmującym gminy: Grajewo, Szczuczyn, Wąsosz, Radziłów, Grabowo, Kolno, Stawiski, Mały Płock, Turośl, Zbójna, Nowogród, Miastkowo, Śniadowo, Łomża, Piątnica, Wizna, Jedwabne, Przytuły oraz gminy miejskie: Grajewo, Kolno, Łomża o średniej jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej i wysokiej intensywności produkcji rolniczej – rozwój zarówno rolnictwa integrowanego jak 
i ekologicznego, z dużym udziałem upraw roślin przemysłowych – ziemniaków wysokiej jakości oraz rzepaku a także roślin paszowych dla hodowli bydła mlecznego i tuczu trzody chlewnej,
•	w rejonie pojeziernym, obejmującym gminę Rajgród, charakteryzującym się dużym udziałem lasów oraz użytków zielonych oraz terenów chronionych dominować powinna produkcja roślinna i zwierzęca metodami ekologicznymi.
b)	racjonalne zagospodarowanie rolniczej przestrzeni produkcyjnej oraz poprawa jej jakości, poprzez:
•	tworzenie warunków do rozwoju rolnictwa intensywnego w kierunku systemu integrowanego na terenach o najwyższej jakości gleb, dla rolników tworzących silne, nowoczesne, dynamicznie rozwijające się gospodarstwa, których produkcja będzie przeznaczona dla okolicznych dobrze prosperujących zakładów przetwórczych, na rynek krajowy 
i rynki światowe (rejon mazowiecko - bielski),
•	dalszy rozwój hodowli bydła mlecznego na terenie całego obszaru zachodniego, dostarczającej najwyższej jakości produktu dla najlepszych w kraju zakładów mleczarskich,
•	 tworzenie warunków do rozwoju gospodarstw specjalizujących się w produkcji roślin okopowych, jako zaplecza surowcowego dla zakładów przetwórstwa: cukrowni w Łapach i zakładów ziemniaczanych w Łomży,
•	tworzenie warunków do produkcji ekologicznej na obszarach objętych europejskim programem ochrony środowiska NATURA 2000: Równiny Kurpiowskiej, Doliny Narwi 
i Doliny Biebrzy,
•	działania na rzecz poprawy struktury gospodarstw rolnych oraz wzrostu ich efektywności, w tym realizację programu scaleń i wymian gruntów, w szczególności w gminach: Wizna, Łomża, Nowogród, Rutki na obszarze 4.050 ha (2.080 ha do roku 2006) oraz poprawę stosunków wodnych – modernizację istniejących urządzeń melioracyjnych 
i realizację nowych obiektów na obszarze 56.680 ha użytków rolnych wymagających melioracji. W ramach tych prac będą również modernizowane i budowane nowe drogi transportu rolnego ułatwiające dojazdy do pól oraz realizowany program małej retencji poprzez budowę zbiorników wodnych, w tym ośmiu o obszarze powyżej 5 ha,
•	tworzenie warunków do dalszego rozwoju produkcji ogrodniczej w obszarach podmiejskich dla zaopatrzenia miast, w szczególności Łomży,
c)	rozwój i unowocześnianie przemysłu rolno – spożywczego, usług rolniczych i instytucji otoczenia rolnictwa poprzez:
•	modernizację i rozbudowę istniejących zakładów przemysłu mleczarskiego, mięsnego 
i ziemniaczanego,
•	tworzenie warunków do powstania nowych zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego w rejonach nadwyżek surowców,
•	poprawę infrastruktury technicznej obszarów wiejskich tworzącej lepsze warunki działalności gospodarczej związanej z rolnictwem,
•	tworzenie warunków rozwoju instytucji i urządzeń otoczenia rolnictwa zapewniających dogodne warunki zaopatrzenia i zbytu produkcji rolnej oraz obsługi finansowej gospodarstw rolnych, w tym doradztwa, marketingu i promocji,
d) kierunki rozwoju rolnictwa w obszarze funkcjonalnym zachodnim powinny uwzględniać „Zasady rozwoju funkcji rolniczej” określone w pkt. V.4.2.
3)	leśnictwo
•	rozwój leśnictwa w oparciu o istniejące kompleksy lasów państwowych położone głównie 
w północnej i środkowej części obszaru: lasy rajgrodzkie, Puszczy Kurpiowskiej, kompleks Czerwonego Boru oraz rozdrobnione lasy prywatne,
•	sukcesywne powiększanie zasobów leśnych poprzez zalesianie nieużytków i gleb marginalnych, zwłaszcza na obszarach ochrony przyrody, przy udziale środków Skarbu Państwa, uwzględniając krajowy program zwiększania lesistości obejmujący następujące gminy: Grajewo, Jedwabne, Łomża, Nowogród, Radziłów i Wizna, w tym wykonanie operatów granic polno – leśnych dla gmin Łomża, Nowogród, Radziłów i Grajewo,
•	prowadzenie polityki w zakresie gospodarki leśnej zgodnie z zasadami określonymi 
w punkcie V.4.5. „Zasady zagospodarowania i użytkowania lasów”,
4)	rybactwo – rozwój i hodowli ryb głównie w oparciu o istniejące gospodarstwa rybackie,
5)	turystyka
a)	prowadzenie polityki przestrzennej wg określonych w pkt. V.4.4. „Zasad zagospodarowania dotyczących rozwoju turystyki”,
b)	uporządkowanie istniejącej bazy turystyczno – wypoczynkowej poprzez: podniesienie standardu jakościowego obiektów i likwidację bazy substandardowej degradującej walory rekreacyjne środowiska przyrodniczego, porządkowanie gospodarki ściekowej i modernizację dróg dojazdowych, 
c)	rozwój turystycznych funkcji obszaru z wykorzystaniem walorów przyrodniczych 
i kulturowych oraz z uwzględnieniem następujących predyspozycji turystyczno–wypoczynkowych:
•	Rejon Rajgrodzki:
-	wypoczynek pobytowy w oparciu o domy wczasowe, domy letniskowe i agroturystykę, 
-	wypoczynek świąteczny i codzienny nadwodny, sporty wodne, wędkarstwo,
•	Rejon Biebrzański:
-	turystyka specjalistyczna przyrodniczo – edukacyjna na obszarze Biebrzańskiego Parku Narodowego – piesza, rowerowa, konna,
-	turystyka specjalistyczna szlakiem wodnym Biebrzy, wędkarstwo,
-	wypoczynek pobytowy głownie w oparciu o domy letniskowe i agroturystykę, 
•	Rejon Doliny Dolnej Narwi:
-	turystyka specjalistyczna przyrodniczo – edukacyjna na obszarze Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny Narwi – piesza, rowerowa, konna,
-	turystyka nawodna szlakiem Narwi, wędkarstwo,
-	wypoczynek pobytowy głównie w oparciu o domy letniskowe i agroturystykę, 
-	narciarstwo biegowe i zjazdowe,
•	Rejon Kurpiowski:
-	turystyka krajoznawcza piesza, rowerowa, konna,
-	wypoczynek pobytowy w oparciu o domy letniskowe, campingi, agroturystykę,
-	wypoczynek codzienny i świąteczny w oparciu o walory wypoczynkowe Narwi i Pisy oraz kompleksy puszczańskie,
-	turystyka nawodna szlakiem Narwi i Pisy, wędkarstwo,
-	narciarstwo biegowe,
•	Rejon Nadbużański:
-	wypoczynek pobytowy w oparciu o domy letniskowe, campingi i gospodarstwa agroturystyczne,
-	wypoczynek codzienny i świąteczny związany z rzeką Nurzec i Bug, 
d)	wykreowanie na obiekt turystyczny o skali europejskiej części unikalnego kompleksu przyrodniczo – kulturowego „Przyrodnicza Perła Polski Biebrza – Wigry” z wykorzystaniem unikalnych wartości przyrodniczych obszaru Biebrzańskiego Parku Narodowego, Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego, wartości kulturowych Piątnicy, Drozdowa, Wizny, Radziłowa, 
e)	turystyczne zagospodarowanie szlaków:
•	wodnych: Biebrzy, Narwi, Pisy, Jegrzni, Bugu, Nurca, 
•	komunikacji samochodowej: Warszawa – Łomża – Augustów, Kisielnica – Kolno – Pisz, Warszawa – Zambrów – Białystok, Warszawa – Ciechanowiec – Białowieża, 
•	pieszych, rowerowych i konnych, 
-	poprzez urządzanie pól namiotowych, campingów, przystani wodnych, parkingów, zaplecza gastronomiczno-hotelowego, oznakowań tras, itp.,
•	zagospodarowanie szlaków krajoznawczych do ośrodków zabytków architektury i budownictwa, między innymi Łomży, Szczuczyna, Ciechanowca, Nowogrodu oraz miejsc pamięci narodowej,
f)	tworzenie warunków do rozwoju agroturystyki.

10.2.6. Kierunki rozwoju komunikacji
a)	prowadzenie polityki poprawy standardów technicznych sieci drogowej wg „Kierunków rozwoju infrastruktury transportowej”, określonych w punkcie VI.3,
b)	modernizacja, w tym w szczególności przebudowa i budowa dróg krajowych i wojewódzkich zmierzająca do polepszenia warunków połączeń z układem głównych dróg krajowym 
i międzynarodowych, w tym w szczególności:
•	dostosowywanie drogi krajowej nr 8 do parametrów drogi ekspresowej z budową obejścia miasta Zambrowa i wsi Wiśniewo,
•	dostosowanie parametrów drogi krajowej nr 61 i odcinka drogi krajowej nr 63 od obwodnicy Łomży do Zambrowa (obwodnica drogi ekspresowej nr 8) do wymogów klasy GP i wymogów ruchu międzynarodowego z budową obejść miejscowości: Rajgród, Grajewo, Szczuczyn, Stawiski oraz Łomży z nowym mostem na Narwi. Docelowo – podniesienie statusu do klasy drogi ekspresowej (S),
c)	zapewnienie i usprawnienie powiązań komunikacyjnych między ponadlokalnymi i lokalnymi ośrodkami obsługi poprzez dostosowanie dróg wojewódzkich do parametrów klasy G lub min. Z, a dróg powiatowych do parametrów klasy min. L,
d)	modernizacja układu komunikacyjnego obsługującego strefy ruchu turystycznego wzdłuż rzek Narwi i Biebrzy, 
e)	realizacja systemu dalekobieżnych ścieżek rowerowych wzdłuż Narwi i w obszarach leśnych oraz rozwój stref obsługi ruchu turystycznego wzdłuż dróg tranzytowych na bazie istniejących parkingów i stacji paliw,
f)	modernizacja linii kolejowych Warszawa – Białystok i Białystok – Ełk. 
10.2.7. Kierunki rozwoju infrastruktury technicznej
1)	w zakresie elektroenergetyki
Prowadzenie polityki wg określonych w pkt V.7. „Zasad rozwoju infrastruktury energetycznej”, a w szczególności dostosowanie systemu elektroenergetycznego do potrzeb wynikających 
z rozwoju zagospodarowania poprzez:
•	budowę linii WN 400 kV relacji GPZ "NAREW" – Ełk na terenie powiatów: Wysokie Mazowieckie, Zambrów, Łomża, Grajewo,
•	budowę linii 110 kV: GPZ Łomża I - Piątnica - Stawiski - Szczuczyn - Ełk, Wysokie Mazowieckie - Ciechanowiec (obecnie 30 kV), Ciechanowiec - Brańsk, Ostrołęka - Nowogród (linia 2-torowa), Nowogród - RPZ Łomża II - GPZ Łomża I, GPZ Łomża I - Śniadowo - Zambrów (GPZ - I), GPZ Zambrów I - RPZ Zambrów II - Sokoły - GPZ „Narew”,
•	budowę stacji transformatorowych 110/15 kV w miejscowościach: Piątnica, Stawiski, Szczuczyn, Ciechanowiec, Śniadowo, Zambrów (RPZ - II), Sokoły,
•	modernizację stacji 110 /15 kV GPZ - I w Grajewie i w Wysokiem Mazowieckiem,
•	modernizację rozdzielni sieciowych RS 15/15 kV w Szczuczynie oraz w Stawiskach,
•	modernizację linii 110 kV: RPZ - Grajewo II - GPZ Ełk I, GPZ Zambrów - GPZ Wysokie Mazowieckie, GPZ Ostrołęka przez Nowogród - RPZ Łomża II i GPZ Łomża I,
•	budowę nowych ciągów magistralnych 15 kV od nowych stacji 110/15 kV do powiązania 
z istniejącą siecią 15 kV,
2)	w zakresie zaopatrzenia w wodę
Prowadzenie polityki wg określonych w pkt. V.8. „Zasad rozwoju infrastruktury wodociągowej” poprzez:
•	modernizację istniejących stacji wodociągowych, tam gdzie jest to konieczne, pod kątem uzyskania standardów Unii Europejskiej oraz budowę nowej stacji wodociągowej w Szczuczynie,
•	budowa nowych urządzeń zaopatrzenia w wodę na terenach wiejskich,
•	rozbudowę systemów sieci wodociągowej w miastach i na obszarach wiejskich umożliwiającą podłączenie istniejącej i projektowanej zwartej zabudowy (szczególnie w północnej części obszaru),
•	opracowanie i wdrażanie stref ochronnych komunalnych ujęć wody oraz respektowanie ustaleń obowiązujących w strefach. 
3) w zakresie odprowadzania i oczyszczania ścieków
Prowadzenie polityki wg określonych w pkt. V.8. „Zasad rozwoju infrastruktury technicznej”, 
a w szczególności uporządkowanie gospodarki ściekowej w miastach i wsiach z priorytetem realizacyjnym w obszarach prawnie chronionych, poprzez: 
a)	w Biebrzańskim Parku Narodowym z otuliną:
•	modernizację i rozbudowę oczyszczalni ścieków w Jedwabnem i Rajgrodzie,
•	budowę oczyszczalni ścieków w Klimaszewnicy, Mścichach, Łojach Awissa (gm. Radziłów) i Białaszewie (gm. Grajewo),
•	rozbudowę sieci kanalizacji sanitarnej w Wiźnie,
•	budowę scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej w miejscowościach o zwartej zabudowie położonych w otulinie parku z odprowadzeniem do istniejących oczyszczalni ścieków w: Wiźnie, Jedwabnem, Rajgrodzie oraz projektowanych w Klimaszewnicy, Mścichach i Łojach Awissa (w gminie Radziłów) oraz Białaszewie (gmina Grajewo),
•	budowę przyzagrodowych oczyszczalni ścieków we wsi Sośnia w gminie Radziłów (równolegle z wodociągowaniem),
b)	w Łomżyńskim Parku Krajobrazowym Doliny Narwi z otuliną:
•	budowę kanalizacji sanitarnej i oczyszczalni ścieków w Bronowie (gm. Wizna),
•	budowę scentralizowanych sieci kanalizacji sanitarnej w miejscowościach otuliny parku (z obszaru gm. Piątnica i Łomża) z odprowadzeniem ścieków poprzez przepompownię główną i kanał tłoczny przez rzekę Narew do oczyszczalni w Łomży,
•	budowę oczyszczalni przyzagrodowych we wsiach o zabudowie rozproszonej leżących w strefie ochrony parku (między innymi we wsiach Żelechy i Truszki - gm. Łomża 
i Łady Borowe - gm. Zambrów),
c)	w Narwiańskim Parku Narodowym z otuliną:
•	budowę scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej w miejscowościach o zwartej zabudowie położonych w otulinie parku z odprowadzeniem do projektowanych oczyszczalni w: Waniewie (gm. Sokoły), Kurowie i Pszczółczynie (gm. Kobylin Borzymy),
d)	w Projektowanym Kurpiowskim Parku Krajobrazowym: 
•	budowę oczyszczalni ścieków i sieci kanalizacyjnej w ośrodkach gminnych: Turośli 
i Zbójnej,
•	budowę scentralizowanych sieci kanalizacji sanitarnej w miejscowościach o zwartej zabudowie położonych w obszarze projektowanego parku, z odprowadzeniem do istniejącej oczyszczalni w Nowogrodzie i projektowanych w: Turośli, Zbójnej oraz we wsiach Czerwone i Zabiele (gm. Kolno),
•	budowę oczyszczalni przyzagrodowych we wsiach o zabudowie rozproszonej leżących w obszarze projektowanego parku na terenie gmin: Turośl, Zbójna, Kolno, Nowogród 
i Mały Płock, 
•	rozbudowę sieci kanalizacji sanitarnej w Nowogrodzie,
e)	w Obszarze Chronionego Krajobrazu Równiny Kurpiowskiej i Doliny Dolnej Narwi: 
•	budowę scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej w miejscowościach o zwartej zabudowie (z obszaru gm. Piątnica i Łomża) z odprowadzeniem poprzez przepompownię główną i kanał tłoczny przez rzekę Narew do istniejącej oczyszczalni w Łomży,
•	budowę przyzagrodowych oczyszczalni ścieków we wsiach o zabudowie rozproszonej,

f)	w Obszarze Chronionego Krajobrazu Pojezierza Rajgrodzkiego: 
•	budowę scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej w miejscowościach o zwartej zabudowie położonych w obszarze gminy Rajgród z odprowadzeniem do istniejącej oczyszczalni w Rajgrodzie,

g)	w Obszarze Chronionego Krajobrazu Doliny Bugu i Nurca:
•	modernizację oczyszczalni ścieków w Ciechanowcu,
•	skanalizowanie wsi o zwartej zabudowie (między innymi Kozarze) z odprowadzeniem do oczyszczalni ścieków w Ciechanowcu,
•	budowę przyzagrodowych oczyszczalni ścieków we wsiach o zabudowie rozproszonej,
poza terenami prawnie chronionymi:
•	zakończenie budowy oczyszczalni ścieków w Kolnie,
•	modernizację (zwłaszcza pod kątem redukcji związków biogennych azotu i fosforu) oraz ewentualna rozbudowa oczyszczalni komunalnych między innymi w: Grajewie, Zambrowie, Szczuczynie, Stawiskach, Jedwabnem, Małym Płocku, Sokołach, Szepietowie i Czyżewie,
•	budowę oczyszczalni ścieków w ośrodkach gminnych: Miastkowie, Szumowie, Nowych Piekutach, Kołakach Kościelnych, Kuleszach Kościelnych, Kobylinie Borzymach 
i Przytułach,
•	zwiększanie dostępu do sieci kanalizacji sanitarnej poprzez jej sukcesywną rozbudowę (szczególnie tam, gdzie oczyszczalnie są nowe lub zmodernizowane i posiadają rezerwę wydajności, np. w Łomży, Nowogrodzie, Śniadowie),

Budowę urządzeń oczyszczających wody opadowe przed ich odprowadzeniem do wód powierzchniowych na istniejących i projektowanych kanałach deszczowych w miastach i zabudowanych terenach wiejskich (z priorytetem realizacyjnym w obszarach prawnie chronionych, zwłaszcza w strefach ochronnych ujęć wody).
4) w zakresie zaopatrzenia w gaz
Prowadzenie polityki wg określonych w punkcie V.7. „Zasad rozwoju infrastruktury technicznej”, w szczególności poprzez realizację gazociągów wysokiego ciśnienia, w tym:
•	budowę gazociągów podłączeniowych wysokiego ciśnienia w kierunku północnym z wykorzystaniem istniejącego gazociągu wysokiego ciśnienia o średnicy 250 mm zaopatrujących w gaz gminy: Kulesze Kościelne, Kołaki Kościelne, Kobylin Borzymy i Rutki oraz w kierunku południowym do gmin: Szumowo, Nowe Piekuty, Ciechanowiec, Szepietowo i Czyżew Osada,
•	rozbudowę gazociągu wysokiego ciśnienia o średnicy 200 mm (z Łomży) zasilającego 
w gaz gminy: Nowogród, Śniadowo i Miastkowo,
•	budowę gazociągu magistralnego w/c o średnicy 500 mm - według wariantu I (z tłoczni gazu w kierunku północnym i północno-wschodnim) zasilającego w gaz gminy: Piątnicę, Stawiski i Szczuczyn oraz budowa gazociągów podłączeniowych zasilających w gaz miasto 
i gminę Kolno, Grajewo, Jedwabne oraz gminy: Radziłów, Wizna i Turośl lub według wariantu II - budowę gazociągu w/c o średnicy 250 mm z kierunku północnego zasilającego wymienione wyżej gminy,
•	rozbudowę sieci średniego ciśnienia w miastach i gminach: Łomży, Zambrowie, Wysokiem Mazowieckiem i Sokołach.
5) w zakresie gospodarki odpadami
Prowadzenie polityki według określonych w punkcie V.8 „Zasad rozwoju infrastruktury wodociągowej, kanalizacyjnej i gospodarki odpadami stałymi”, poprzez:
•	modernizację istniejących wysypisk komunalnych i gminnych (między innymi w gminach: Ciechanowiec, Grajewo, Klukowo, Nowogród, Rutki, Sokoły, Szepietowo, Turośl, Wąsosz, Wizna) poprzez przystosowywanie ich do wymogów ochrony środowiska oraz budowa nowych wysypisk odpadów stałych (między innymi w gminie Stawiski) oraz zakładu utylizacji dla obszaru funkcjonalnego zachodniego,
•	rozwiązanie problemu odpadów niebezpiecznych, w tym: likwidacji centralnego mogilnika Zbójna – Dębniki, odpadów medycznych (Łomża, Grajewo, Zambrów, Wysokie Mazowieckie, Ciechanowiec, Szczuczyn) oraz poprodukcyjnych (Łomża, Grajewo i Zambrów),
•	porządkowanie gospodarki odpadami, w tym likwidację istniejących źródeł zagrożeń środowiska (nieurządzone wysypiska wiejskie i inne składowiska odpadów), zwłaszcza na obszarach ochrony przyrody (Biebrzańskiego Parku Narodowego, Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny Narwi, obszarów chronionego krajobrazu), głównych zbiorników wód podziemnych (Sandr Kurpie, Dolina rzeki Biebrza) oraz w obszarach pozbawionych dostatecznej izolacji poziomów wodonośnych (Równina Kurpiowska, Kotlina Biebrzańska, północna część Wysoczyzny Wysokomazowieckiej), 
•	rozwiązanie problemów związanych z utrzymaniem czystości i porządku na terenach intensywnego zagospodarowania turystycznego (otoczenia Jeziora Rajgrodzkie, dolin Biebrzy, Narwi, Pisy i Bugu) oraz na terenach wypoczynkowych miast (okolic Łomży, Nowogrodu, Grajewa i Zambrowa).
10.2.8. Obszary problemowe
W obszarze funkcjonalnym zachodnim występują dwa obszary problemowe:
1)	obszar problemowy – „Biebrzański Park Narodowy” z otuliną
Obszar położony na północnym – wschodzie jednostki obejmujący części następujących gmin: Jedwabne i Wizna z powiatu łomżyńskiego oraz Grajewo, Radziłów i Rajgród z powiatu grajewskiego.
Jest to obszar o wysokim stopniu zachowania naturalności środowiska przyrodniczego 
z dużą bioróżnorodnością zachowanych ekosystemów bagiennych, torfowiskowych i leśnych, objęty prawną ochroną przyrody. 
Główną funkcją Parku i otuliny będzie ochrona wartości przyrodniczych z uzupełniającymi funkcjami w zakresie: rolnictwa o kierunku hodowlanym, naukowo-badawcza, edukacji przyrodniczej, turystyka kwalifikowana i krajoznawcza oraz agroturystyka, a w otulinie dodatkowo funkcja leśna i turystyka. Ważniejszymi ośrodkami aktywizacji obszaru będą: Grajewo, Rajgród, Wizna 
i Radziłów.
Główne konflikty i zjawiska przestrzenne w tym obszarze to:
•	duży udział gruntów prywatnych w strukturze użytkowania utrudniający realizację głównych celów statutowych Parku, przy braku środków finansowych na zakup gruntów,
•	niski stopień wyposażenia osadnictwa w urządzenia infrastruktury technicznej (brak kanalizacji i oczyszczalni ścieków, gazu przewodowego, niedostateczna sieć wodociągowa), 
•	niezadowalający stan sanitarny i zagrożenia środowiska przyrodniczego na obszarze otuliny, w tym wód powierzchniowych i powierzchni ziemi,
•	zaniechanie systematycznego wykaszania łąk w kontekście zachodzących niekorzystnych zmian w ekosystemach torfowiskowych,
•	brak dostatecznego zagospodarowania (bazy noclegowej i gastronomicznej, stanic wodnych, szlaków turystycznych, ścieżek rowerowych) dla kształtowania turystycznej funkcji obszaru, tj. rozwoju turystyki kwalifikowanej i edukacyjnej,
•	postępujący proces starzenia się ludności na wsi i niski poziom warunków życia, 
•	mało alternatywnych źródeł utrzymania mieszkańców terenów bagien biebrzańskich 
(np. w obsłudze ruchu turystycznego, agroturystyce, wikliniarstwie), 
•	zły stan dróg oraz brak zaplecza technicznego motoryzacji (np. parkingów),
•	ograniczenia rozwoju i intensyfikacji rolnictwa wynikające z zakazów stosowania niektórych środków chemicznych i biologicznych w produkcji rolnej, lokalizacji dużych ferm hodowlanych itp.,
•	brak dostatecznego rozpoznania zasobów o wartościach kulturowych,
•	przebiegi ciągów komunikacji i infrastruktury technicznej prowadzące do fragmentacji środowiska przyrodniczego Parku i jego otuliny (droga krajowa nr 65 Grajewo – Białystok, linia kolejowa Ełk – Białystok, linia elektroenergetyczna 110 kV Ełk – Białystok).
Kierunki polityki przestrzennej:
•	tworzenie warunków rozwoju alternatywnych źródeł dochodów miejscowej ludności, 
w tym agroturystyki,
•	rozwój rolniczej funkcji obszaru poprzez preferowanie hodowli bydła mlecznego oraz upowszechnianie rolnictwa ekologicznego,
•	rozwój funkcji turystycznej poprzez realizację bazy noclegowej i gastronomicznej oraz infrastruktury turystycznej, 
•	rozwój infrastruktury technicznej na obszarach wiejskich poprawiającej stan sanitarny środowiska przyrodniczego i likwidującej źródła jego zagrożeń, z priorytetem realizacyjnym dla systemów kanalizacji sanitarnej i deszczowej oraz gromadzenia i utylizacji odpadów stałych,
•	poprawa dostępności infrastruktury turystycznej obszaru poprzez modernizację sieci drogowej oraz realizację zaplecza technicznego motoryzacji,
•	minimalizowanie konfliktów przestrzennych w relacji ochrona środowiska – infrastruktura techniczna i komunikacja poprzez stosowanie bezpiecznych przebiegów i rozwiązań technicznych w obszarach parku i otuliny,
•	poprawa stanu sanitarnego poprzez zmniejszenie obciążeń środowiska (wyeliminowanie zrzutów ścieków, stymulowanie wykorzystania odnawialnych i proekologicznych źródeł energii i itp.) na obszarze otuliny parku,
•	wdrożenie ustaleń planu ochrony parku w kompleksowym studium zagospodarowania przestrzennego oraz w „studiach gminnych” i planach miejscowych.
2)	obszar problemowy „Kurpiowszczyzny” - proj. „Kurpiowski Park Krajobrazowy”
Obszar położony w północno-zachodniej części subregionu. Obejmuje część powiatu kolneńskiego (gmina Turośl oraz zachodnia część gminy Kolno) i część powiatu łomżyńskiego (gmina Zbójna i północno-zachodnia część gminy Nowogród). Położony na Równinie Kurpiowskiej, jest on jednym z największych i najciekawszych regionów etnograficznych w Polsce. Występuje tu różnorodność zespołów krajobrazu – duże powierzchnie leśne, łąki oraz wydmy, urozmaicona rzeźba terenu i malownicze doliny rzek Narwi i Pisy. Cały obszar wyróżnia się stosunkowo niewiele przekształconym środowiskiem przyrodniczym i wysoką lesistością. Poza walorami przyrodniczymi, obszar wzbogaca dobrze zachowane środowisko kulturowe regionu etnograficznego Kurpiowszczyzny - budownictwo ludowe, zdobnictwo, rzeźba, tkactwo, wycinankarstwo, jak również folklor kurpiowski kultywowany przez mieszkańców. Główną funkcją obszaru Kurpiowszczyzny będzie rolnictwo o kierunku hodowlanym. Funkcjami uzupełniającymi będą gospodarka leśna, turystyka pobytowa i krajoznawcza oraz agroturystyka.
Ośrodkami aktywizacji obszaru będą Kolno, Nowogród, Zbójna i Turośl.
a)	główne konflikty i zjawiska przestrzenne występujące na obszarze, to:
•	konieczność dostosowania form zagospodarowania do wysokich walorów środowiska przyrodniczego i kulturowego – ochrona walorów środowiska przyrodniczego i zachowanie tożsamości kulturowej regionu etnograficznego Kurpiowszczyzny, 
•	ograniczenia rozwoju zagospodarowania przestrzennego i funkcji osadniczej, wynikające z potrzeby ochrony najbardziej cennych ekosystemów wodno – łąkowych oraz kompleksów leśnych,
•	ograniczenia w zagospodarowywaniu terenów objętych przyrodniczą ochroną konserwatorską oraz na obszarze położonym nad Głównym Zbiornikiem Wód Podziemnych „Sandr Kurpie”,
•	niedostateczne wykorzystanie walorów przyrodniczych i kulturowych obszaru dla rozwoju funkcji turystycznej, w tym słabo rozwinięta baza turystyczna i o stosunkowo niskim standardzie usług, 
•	najniższa w regionie jakość rolniczej przestrzeni produkcyjnej (przewaga gleb słabych 
o niskiej wartości rolniczej i niski udział gruntów ornych w powierzchni użytków rolnych) ograniczające rozwój i intensyfikację produkcji rolnej, 
•	duży udział lasów, jako czynnika ograniczającego wielkość rolniczej przestrzeni produkcyjnej,
•	obszar depresji społeczno – gospodarczej (niski poziom dochodów oraz wyposażenia 
w infrastrukturę społeczną i techniczną, niekorzystna struktura wieku i płci ludności, wysokie bezrobocie), 
•	wyjątkowo ubogie wyposażenie w urządzenia zaopatrzenia w wodę i generalnie brak urządzeń do odprowadzania i utylizacji ścieków,
•	znaczny udział zabudowy rozproszonej stwarzający trudności w realizacji uzbrojenia technicznego, 
•	słabo rozwinięta sieć drogowa na części obszaru oraz słabo rozwinięte zaplecze ruchu kołowego,
b)	kierunki polityki przestrzennej dostosowane do specyfiki obszaru, to:
•	ochrona wysokich walorów krajobrazowych i środowiska przyrodniczego na obszarze, 
w tym:
-	zachowanie wyróżniających się krajobrazowo terenów o różnych typach ekosystemów,
-	podniesienie statusu ochrony obszaru do rangi parku krajobrazowego,
-	dostosowanie zasad i sposobu zagospodarowania do stopnia ochrony obszarów,
•	rozwój funkcji rolniczej ze specjalizacją w zakresie chowu bydła mlecznego z wykorzystaniem naturalnych użytków zielonych oraz rolnictwa ekologicznego,
•	ochrona i poprawa jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej z wykluczeniem metod 
i zabiegów pogarszających walory środowiska,
•	rozwój usług rolniczych i instytucji obsługi rolnictwa,
•	rozwój funkcji produkcyjnej, w tym przetwórstwa rolno – spożywczego w oparciu o własną bazę surowcową oraz drobnej wytwórczości i usług,
•	rozwój wielokierunkowej działalności zapewniającej alternatywne źródła dochodów miejscowej ludności, w tym agroturystyki i pszczelarstwa, 
•	rozwój turystyki krajoznawczej, weekendowej i pobytowej w oparciu o wysokie walory środowiska przyrodniczego i kultury materialnej;
•	rozwój zaplecza obsługi ruchu turystycznego,
•	poprawa wyposażenia w infrastrukturę społeczną i techniczną,
•	kształtowanie racjonalnego systemu obsługi ludności i ruchu turystycznego,
•	rozwój leśnictwa w oparciu o bogate zasoby leśne,
•	sporządzenie planów ochrony dla ewentualnego parku krajobrazowego i wdrożenie jego ustaleń w kompleksowym studium zagospodarowania przestrzennego, a następnie 
w „studiach gminnych” i planach miejscowych. 
10.3. Obszar funkcjonalny północny
Obszar ten obejmuje powiaty: ziemski i grodzki suwalski, augustowski i sejneński o łącznej powierzchni 3888 km2 i stanowi 19,3% powierzchni województwa podlaskiego. W skład obszaru wchodzą 22 gminy, w tym: 3 gminy miejskie, 1 gmina miejsko – wiejska i 18 gmin wiejskich.
Stan i prognoza zaludnienia obszaru funkcjonalnego do roku 2030 w tys. osób przedstawia poniższa tabela:

Powiat	2000	2005	2010	2015	2020	2025	2030	
augustowski
sejneński
suwalski
m. Suwałki	61,0
22,0
35,6
69,1	60,3
21,5
35,4
72,2	60,1
21,0
34,5
75,8	59,9
20,5
33,5
79,8	59,3
19,9
32,1
83,0	58,4
19,2
30,7
85,0	57,3
18,4
29,2
85,8	
Razem obszar północny	187,7	189,4	191,4	193,7	194,3	193,3	190,7	
Źródło: Rocznik statystyczny Województw. GUS Warszawa 2001r.
Prognoza ludności Polski według województw na lata 1999 – 2030, GUS Warszawa 2001

10.3.1. Funkcje obszaru
Dominującymi funkcjami obszaru będą: rolnictwo oraz turystyka i wypoczynek. Funkcjami uzupełniającymi będą: przemysł, leśnictwo i lecznictwo uzdrowiskowe.
10.3.2.	 Kierunki rozwoju sieci osadniczej
Miasto Suwałki – ponadregionalny wielofunkcyjny ośrodek równoważenia rozwoju. Pełnienie tej funkcji wymagać będzie wzmocnienia potencjału gospodarczego, usługowego i infrastrukturalnego miasta, a w szczególności:
a)	w zakresie nauki:
•	 stworzenia bazy materialnej szkolnictwa wyższego,
•	 utworzenia biblioteki międzyuczelnianej,
b)	w zakresie ochrony zdrowia i opieki socjalnej:
•	 rozwoju ośrodka pomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi,
•	 rozwoju bazy materialnej Szpitala Wojewódzkiego,
c)	w zakresie kultury:
•	stworzenia bazy dla rozwoju Centrum Kultury Regionu Północnego i Centrum Spotkań Młodzieży Wschód – Zachód,
d)	w zakresie wypoczynku codziennego i świątecznego:
•	zwiększenia powierzchni urządzonych terenów zielonych, zwłaszcza wzdłuż doliny rzeki Czarnej Hańczy,
•	zagospodarowania rekreacyjnego zbiorników wód powyrobiskowych oraz jezior w strefie podmiejskiej,
e)	w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego:
•	rewaloryzacji zabytkowych założeń urbanistycznych z zachowaniem możliwości ekspozycji i ochrony tożsamości kulturowej otoczenia i krajobrazu,
•	utrzymania w dobrym stanie technicznym zabytkowych obiektów sakralnych (kościołów, cerkwi, kaplic) i świeckich (ratusza, gimnazjum),
f)	w zakresie przemysłu i przedsiębiorczości:
•	wspierania rozwoju Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej poprzez przygotowanie terenów i warunków do dalszej rozbudowy,
•	wspierania rozwoju produkcji materiałów budowlanych, przetwórstwa rolno – spożywczego i drzewnego, zagospodarowującej surowce lokalne,
•	zapewnienia warunków przestrzennych i infrastrukturalnych do utworzenia w Suwałkach: Regionalnego Centrum Informacji, Centrum Rozwoju Współpracy Międzynarodowej, Transgranicznej i Integracji Europejskiej oraz Centrum Przygranicznej Sprzedaży Hurtowej,
g)	w zakresie infrastruktury transportowej:
•	budowy obejścia zabudowanych terenów miasta drogą krajowej Nr 8 (Via Baltica),
•	zabezpieczenia terenów pod realizację MOP-ów przy drogach krajowych,
•	zrealizowania międzynarodowej trasy rowerowej,
•	zelektryfikowania i zmodernizowania linii i urządzeń kolejowych,
•	stworzenia warunków do wprowadzenia komunikacji lotniczej poprzez rozbudowę istniejącego lotniska sportowego,

h)	w zakresie infrastruktury technicznej:
•	budowy linii elektroenergetycznej 110 kV od RPZ „Hańcza” do Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, stacji 110/20 kV i linii 110 kV relacji Ełk – RPZ „Hańcza”,
•	zabezpieczenia przed zanieczyszczeniem wód podziemnych i wybudowania stacji uzdatniania na terenie ujęcia komunalnego,
•	zrealizowania systemu urządzeń oczyszczających wody z kanalizacji deszczowej wprowadzanych do rzeki Czarnej Hańczy,
•	rozwiązania problemu odpadów medycznych poprzez budowę nowoczesnej spalarni,
•	zrealizowania wysypiska odpadów przemysłowych przy kompostowni i rekultywacji wyeksploatowanego wysypiska odpadów komunalnych
Miasto Augustów – powiatowy wielofunkcyjny ośrodek rozwoju skupiający usługi o znaczeniu regionalnym, krajowym i międzynarodowym w zakresie wypoczynku, turystyki, lecznictwa uzdrowiskowego i sportów wodnych orazo znaczeniu powiatowym w zakresie: administracji, edukacji, ochrony zdrowia i opieki socjalnej, kultury, sportu i otoczenia biznesu.
Wzmocnienie bazy materialnej dla prawidłowej realizacji powyższych funkcji, wymagać będzie w szczególności:
a)	w zakresie turystyki i wypoczynku:
•	zlikwidowania substandardowej i degradującej walory przyrodnicze bazy rekreacyjnej zlokalizowanej na obrzeżach miasta,
•	uporządkowania gospodarki ściekowej i systemów grzewczych w pozostałych obiektach wypoczynkowych,
•	wspierania podnoszenia standardów jakościowych bazy wypoczynkowej,
b)	w zakresie lecznictwa uzdrowiskowego tworzenia warunków planistycznych, terenowych 
i infrastrukturalnych do realizacji dzielnicy sanatoryjnej i parku zdrojowego,
c)	w zakresie bazy sportowej:
•	realizacji centrum sportów wodnych (kajakarstwo, narciarstwo wodne, wyciągi wodne, baseny pływackie, kąpielisko, windsurfing, żeglarstwo),
•	modernizacji i rozbudowy bazy urządzeń i obiektów sportowych (hala sportowa, boiska sportowe),
d)	w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego działań planistycznych i rewaloryzacyjnych obejmujących zabytkowe założenia urbanistyczne miejskie orazobiekty i urządzenia Kanału Augustowskiego,
e)	w zakresie infrastruktury społecznej tworzenia warunków do:
•	utworzenia filii Politechniki Białostockiej i jej bazy materialnej, a docelowo realizacji ośrodka akademickiego,
•	utworzenia powiatowego centrum kultury,
•	modernizacji i rozbudowy bazy lecznictwa zamkniętego i otwartego oraz opieki i pomocy społecznej, 
f)	w zakresie przemysłu i przedsiębiorczości – modernizacji ciągów produkcyjnych w istniejących zakładach, w celu likwidacji uciążliwości dla środowiska i głównej wypoczynkowo – sanatoryjnej funkcji miasta,
g)	w zakresie infrastruktury transportowej:
•	realizacji obejść terenów zwartej zabudowy miasta ciągami dróg krajowych Nr S 8 
i Nr 61,
•	modernizacji linii kolejowej „Rail Baltica”, w tym likwidacji kolizji z ruchem miejskim i elektryfikacji,
•	zmodernizowania infrastruktury Kanału Augustowskiego w celu jego turystycznego wykorzystania w skali międzynarodowej,
•	dostosowania infrastruktury drogowej do potrzeb ruchu turystycznego, w tym zapewnienia terenów dla realizacji: MOP, stacji obsługi technicznej, tras rowerowych rangi międzynarodowej (Biała Piska – Augustów – Lipszczany – Grodno) i krajowej (Augustów, Płaska, Ateny),
h)	w zakresie infrastruktury technicznej:
•	zmodernizowania komunalnego ujęcia wody,
•	rozbudowy kanalizacji sanitarnej,
•	doprowadzenia gazu ziemnego dla potrzeb grzewczych i produkcyjnych w celu zmniejszenia emisji zanieczyszczeń w uzdrowisku,
•	zrekultywowania wyeksploatowanego wysypiska odpadów komunalnych,
•	wybudowania powiatowego centrum recyklingu odpadów i kompostowni,
•	budowy RPZ 110/15 kV wraz z linią zasilającą, modernizacji RPZ 110/15 kV i budowy linii 110 kV Augustów – Sejny.
Miasto Sejny – powiatowy wielofunkcyjny ośrodek rozwoju, koncentrujący usługi w zakresie edukacji, ochrony zdrowia, handlu, otoczenia biznesu o randze lokalnej oraz w zakresie kultury 
i obsługi ruchu turystycznego transgranicznego o randze krajowej (Konsulat Litewski).
Pełnienie przez miasto tych funkcji wymagać będzie w szczególności:
a)	rozbudowy bazy materialnej i wyposażenia obiektów kulturalnych – sal widowiskowych, wystawienniczych, koncertowych,
b)	rozbudowy bazy rozrządu i obsługi ruchu turystycznego transgranicznego i na obszarze pojezierza Sejneńskiego oraz obsługi sfery gospodarczej,
c)	ochrony i rewaloryzacji zabytkowych założeń urbanistycznych i obiektów,
d)	wzmocnienie bazy materialnej infrastruktury społecznej poprzez:
•	tworzenia warunków przestrzennych do rozwoju ośrodka „Pogranicze sztuk, kultur, narodów”,
•	modernizacji i rozbudowy bazy materialnej szkolnictwa średniego, lecznictwa, opieki socjalnej i pomocy społecznej,
•	modernizacji i rozbudowy bazy sportu (pływalnie),
•	realizacji i zagospodarowania ogólnodostępnych terenów rekreacyjnych miejskich, leśnych i przywodnych,
e)	rozbudowy i budowy infrastruktury wodociągowej, kanalizacyjnej, energetycznej i ulicznej oraz budowy drugostronnego zasilania RPZ 110/20 kV w Sejnach.
Miasto Lipsk – wielofunkcyjny gminny ośrodek rozwoju wspomagający ośrodek powiatowy w zakresie szkolnictwa średniego, ochrony zdrowia, kultury oraz rozwoju przedsiębiorczości i otoczenia biznesu. W perspektywie pełnić on może również funkcję ośrodka rozrządu i obsługi potencjalnego ruchu transgranicznego i turystycznego w północnej części Biebrzańskiego Parku Narodowego oraz południowej części Puszczy Augustowskiej.
Wzmocnienie tych funkcji miasta wymagać będzie:
a)	realizacji obiektów i urządzeń dla potrzeb turystyki i wypoczynku obszarów Biebrzańskiego Parku Narodowego i Puszczy Augustowskiej,
b)	realizacji obiektów i urządzeń związanych z potencjalnym ruchem transgranicznym,
c)	adaptacji obiektów i terenów gospodarczych do nowych potrzeb produkcyjnych lub społecznych, w tym obiektów bazy GS „Samopomoc Chłopska”, „Unitra – Unitech” i Spółdzielni Usług Rolniczych,
d)	modernizacji i rozbudowy ujęcia wody oraz kanalizacji,
e)	modernizacji i rozbudowy składowiska odpadów komunalnych.
Wsie Gminne – Wiżajny, Rutka – Tartak, Szypliszki, Puńsk, Jeleniewo, Krasnopol, Przerośl, Filipów, Bakałarzewo, Raczki, Nowinka, Giby, Płaska, Bargłów Kościelny i Sztabin pełnić będą rolę ośrodków aktywizacji obszarów gmin, a także szereg funkcji ponadlokalnych.
We wszystkich jednostkach modernizacji i rozbudowy wymagają obiekty infrastruktury społecznej z zakresu szkolnictwa, służby zdrowia i kultury. We wsiach Giby, Płaska, Krasnopol, Nowinka i Puńsk należy zrealizować oczyszczalnie ścieków i kanalizację sanitarną, a w Gibach, Puńsku i Sztabinie zmodernizować lub wybudować komunalne ujęcia wód podziemnych.
Wzmocnienia bazy materialnej, umożliwiającej prawidłowe pełnienie specyficznych funkcji ponadlokalnych wymagają:
a)	w zakresie obsługi ruchu turystyczno – wypoczynkowego wsie: Wiżajny, Rutka – Tartak, Filipów, Bakałarzewo, Przerośl, Raczki, Giby, Płaska, Krasnopol, ruchu turystycznego na obszarze Biebrzańskiego Parku Narodowego wieś Sztabin, a na obszarze Suwalskiego Parku Krajobrazowego wieś Jeleniewo,
b)	w zakresie obsługi ruchu turystycznego i towarowego transgranicznego wsie Szypliszki, Nowinka i Bargłów Kościelny,
c)	w zakresie kultury, tradycji ludowych i współpracy transgranicznej z Litwą wieś Puńsk,
d)	w zakresie potencjalnych urządzeń i obiektów obsługi ruchu lotniczego wieś Raczki.
Wsie ze specyficznymi funkcjami ponadlokalnymi wymagające wzmocnienia potencjału 
w zakresie:
•	obiektów i urządzeń związanych z obsługą wysokiej rangi ruchu turystycznego i wypoczynku: Smolniki w gminie Wiżajny (SPK), Stary Folwark, Wigry i Gawrych Ruda w gminie Suwałki (WPN), Zelwa w gminie Giby, Serwy w gminie Płaska,
•	urządzeń i obiektów związanych z drogowymi przejściami granicznymi: Ogrodniki i Budzisko a z kolejowym przejściem granicznym – Trakiszki.
10.3.3.	 Kierunki ochrony środowiska przyrodniczego
•	wdrożenie „Europejskiej sieci ekologicznej NATURA 2000” na obszarach prawnie chronionych (parków narodowych i krajobrazowych, rezerwatów i chronionego krajobrazu) oraz wymagających ochrony, w tym na obszarach:
-	Suwalskiego Parku Krajobrazowego z jeziorem Hańcza,
-	Ostoi Wigierskiej,
-	Puszczy Augustowskiej,
-	Doliny Biebrzy,
•	opracowanie planów ochrony parków narodowych, krajobrazowego i rezerwatów a następnie planów miejscowych zagospodarowania przestrzennego tych obszarów uwzględniających ustalenia zawarte w planach ochrony,
•	ustanowienie transgranicznych obszarów chronionych - „Suwalsko – Wisztynieckiego” 
i „Trzy Puszcze”, sporządzenie planów ich ochrony i zagospodarowania a następnie wdrożenie,
•	prowadzenie polityki przestrzennej zgodnie z pkt. VI.1 „Kierunki ochrony zasobów środowiska województwa” oraz zasad określonych w pkt. V.2.
10.3.4.	 Kierunki ochrony środowiska kulturowego
•	prowadzenie polityki według określonych w pkt V.3. zasad ochrony i kształtowania środowiska kulturowego szczególnie wobec najcenniejszych terenów i obiektów określonych 
w pkt III.2.2. „uwarunkowań zagospodarowania”, w tym: Wigier, Suwałk, Augustowa, Sejn i Kanału Augustowskiego,
•	tworzenie warunków przestrzennych do współpracy transgranicznej z Litwą, Białorusią 
i województwem warmińsko–mazurskim w zakresie ochrony i racjonalnego zagospodarowania walorów środowiska kulturowego,
•	twórcze kontynuowanie lokalnych tradycji oraz nawiązywanie do wartościowych historycznych sposobów aranżacji przestrzeni publicznych i form zabudowy.
10.3.5.	 Kierunki rozwoju funkcji społecznych
Dostosowanie potencjału infrastruktury społecznej do potrzeb wynikających z funkcji i wymogów współczesności, w tym ochrony tożsamości narodowej, wymagać będzie:
a)	w zakresie nauki i szkolnictwa:
•	równomiernego rozmieszczenia w obszarze funkcjonalnym obiektów szkolnictwa średniego,
•	rozwoju i podniesienia standardu bazy oświatowej,
•	przygotowania terenów i infrastruktury technicznej do realizacji bazy szkolnictwa wyższego w Suwałkach i Augustowie,
b)	w zakresie ochrony zdrowia i opieki społecznej:
•	wspierania działań na rzecz utrzymania i rozwoju Szpitala Wojewódzkiego w Suwałkach i szpitali powiatowych w Augustowie i Sejnach,
•	tworzenie bazy materialnej do edukacji wypoczynku i integracji osób niepełnosprawnych, w tym tworzenia warunków do rozwoju i poprawy funkcjonowania pomocy środowiskowej i zabezpieczenia spokojnej starości,
c)	w zakresie sportu i wypoczynku codziennego i świątecznego:
•	tworzenia warunków przestrzennych i infrastrukturalnych do realizacji boisk i sal gimnastycznych przy gimnazjach i udostępnianie ich po godzinach lekcyjnych dla rekreacji i sportu ludności,
•	podnoszenia standardu i wyposażenia istniejącej bazy sportowej i rekreacyjnej,
•	tworzenia warunków przestrzennych do realizacji nowych obiektów rekreacyjnych (parków, ścieżek zdrowia i rowerowych, plaży, kąpielisk, przystani wodnych).
10.3.6.	 Kierunki rozwoju funkcji gospodarczych
1)	Rolnictwo
Obszar funkcjonalny północny charakteryzuje się niskim wskaźnikiem waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej, dużym udziałem lasów w strukturze użytków, a także bardzo zróżnicowaną rzeźbą terenu i dużą ilością wód powierzchniowych.
Głównymi kierunkami rozwoju rolnictwa w obszarze będzie dalszy rozwój gospodarstw specjalizujących się w chowie bydła mlecznego w rejonach do tego predysponowanych o wykształconych tradycjach produkcyjnych tego typu oraz rolnictwa ekologicznego i agroturystyki – w szczególności na terenach objętych europejskim programem ochrony środowiska NATURA 2000 i turystycznych. Kierunkami rozwoju rolnictwa w obszarze północnym będą:
a)	specjalizacja produkcji rolniczej:
•	w rejonie pojeziernym, obejmującym gminy: Bargłów Kościelny, Augustów, Płaska, Nowinka, Giby, Sejny, Krasnopol, Suwałki, Raczki, Bakałarzewo, Filipów, Jeleniewo, Szypliszki, Puńsk, Rutka – Tartak, Przerośl, Wiżajny orazgminy miejskie: Augustów, Sejny, Suwałki zróżnicowanym pod względem warunków przyrodniczych z dużą powierzchnią obszarów chronionych dominować powinien rozwój systemów rolniczych przyjaznych środowisku – ekologicznych i integrowanych z produkcją roślinną w przeważającej części podporządkowany produkcji zwierzęcej (hodowli bydła i tuczu trzody chlewnej),
•	w rejonie biebrzańskim, obejmującym gminy Lipsk, Sztabin o dużym obszarze terenów prawnie chronionych, z warunkami przyrodniczymi produkcji rolniczej gorszymi niż w innych rejonach, niską intensywnością produkcji i dużym udziałem użytków zielonych dominować powinien rozwój produkcji metodami ekologicznymi, a w szczególności chów bydła mlecznego i opasowego.
b)	racjonalne zagospodarowanie rolniczej przestrzeni produkcyjnej oraz poprawa jej jakości poprzez:
•	tworzenie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych do poprawy jakości 
i racjonalnego zagospodarowania rolniczej przestrzeni produkcyjnej w celu wspierania specjalizacji i intensyfikacji produkcji w kierunku metod integrowanych dostosowanych do potrzeb rynku w zachodnim obszarze powiatów: augustowskiego i suwalskiego 
w szczególności w kierunku chowu bydła mlecznego ze względu na bliskość dobrze prosperujących zakładów mleczarskich w Augustowie, Grajewie i Suwałkach,
•	tworzenie preferencji do rozwoju produkcji rolnej metodami ekologicznymi na obszarach objętych ochroną prawną w szczególności: Suwalskiego Parku Krajobrazowego, Wigierskiego Parku Narodowego, Puszczy Augustowskiej i Doliny Biebrzy, tworzenie warunków do uprawy ziół na tym terenie a także wspieranie dalszego rozwoju agroturystyki ze względu na walory krajobrazowe, przyrodnicze i wytwarzane produkty ekologiczne,
•	tworzenie warunków do kompleksowego urządzania terenów wiejskich predysponowanych do rozwoju produkcji roślinnej i zwierzęcej w celu likwidacji rozdrobnienia agrarnego gospodarstw rolnych i polepszenia rozłogów tych gospodarstw, w tym do scaleń 
i wymian gruntów, w szczególności w gminach: Sztabin, Sejny, Giby, Suwałki 
i Przerośl na obszarze 3.600 ha, w tym do roku 2006 – 1.270 ha, modernizacji istniejących urządzeń melioracyjnych oraz realizacji nowych obiektów na terenach rolnych wymagających melioracji o powierzchni około 47.160 ha. W ramach urządzania terenów wiejskich będą ulepszane i budowane nowe drogi transportu rolnego w celu polepszenia dojazdu do pól,
•	tworzenie warunków do rozwoju produkcji ogrodniczej w rejonach podmiejskich miast, w szczególności Suwałk.
c)	rozwój i unowocześnianie przemysłu rolno – spożywczego, usług rolniczych i instytucji otoczenia rolnictwa poprzez:
•	dalszy rozwój przemysłu mleczarskiego i drobiowego głównie na bazie modernizacji 
i rozbudowy istniejących zakładów umożliwiających poprawę jakości i wzrost ilości wytwarzanych produktów,
•	tworzenie warunków do rozwoju przetwórstwa roślin przemysłowych takich jak: tytoń, rzepak, itp.,
•	wsparcie przedsięwzięć tworzących nowe miejsca pracy poza rolnictwem, w szczególności z wykorzystaniem surowców lokalnych i tradycji produkcyjnych,
•	tworzenie warunków do rozwoju instytucji obsługujących rolnictwo, zwłaszcza w zakresie zbytu surowców i produktów np. giełd rolno – spożywczych w: Suwałkach i Augustowie,
•	rozbudowę infrastruktury technicznej na obszarach wiejskich tworzącej lepsze warunki działalności gospodarczej i życia ludności wiejskiej,
d)	kierunki rozwoju rolnictwa w obszarze funkcjonalnym północnym powinny uwzględniać „Zasady rozwoju funkcji rolniczej” określone w punkcie V.4.2.
2)	Leśnictwo 
Kierunki zagospodarowania lasów w obszarze funkcjonalnym winny uwzględniać „Zasady zagospodarowania i użytkowania lasów”, określone w punkcie V.4.5. a także kierunki „Ochrony lasów i zadrzewień oraz wzbogacanie ich walorów”, określone w punkcie VI.1.5., w tym:
•	zalesiania gruntów marginalnych dla potrzeb produkcji rolnej a istotnych dla ekologii i turystyki, z uwzględnieniem „Krajowego Programu Zwiększania Lesistości”, szczególnie 
w gminach Bakałarzewo, Filipów, Jeleniewo, Lipsk, Przerośl, Suwałki i Sztabin,
•	zwiększanie społecznej funkcji lasów i niwelowanie konfliktów z ich funkcjami produkcyjnymi (miejsca pracy, źródła drewna i runa leśnego, a walory rekreacyjne i warunki ich wykorzystania),
3)	Gospodarka rybacka, której kierunkami będą:
•	wspieranie rozwoju hodowli ryb zwłaszcza na dużych powierzchniach jezior,
•	tworzenie warunków do rozwoju baz rybackich i ośrodków zarybieniowych gatunków tradycyjnie hodowlanych orazmałego i średniego przetwórstwa rybnego,
4)	Przemysł i przedsiębiorczość, których kierunkami będą:
•	tworzenie warunków do wykorzystania dla rozwoju przemysłu i przedsiębiorczości istniejących uzbrojonych terenów, urządzeń technicznych i obiektów, zwłaszcza w Suwałkach, Augustowie, Sejnach i Lipsku,
•	preferowanie rozwoju przemysłów: spożywczego, drzewnego, lekkiego i mineralnego bazujących na miejscowych surowcach i na technologiach przyjaznych dla środowiska,
•	tworzenie korzystnych warunków przestrzennych do działalności instytucji wspierających rozwój małych i średnich firm – agencji, fundacji, instytucji doradczych, promocyjnych oraz inkubatorów przedsiębiorczości,
•	uwzględnienie w kierunkach rozwoju „Zasad rozwoju funkcji produkcyjnej i usług komercyjnych”, określonych w punkcie V.4.3.,
5)	Turystyka i wypoczynek, których kierunkami rozwoju będą:
•	likwidacja bazy substandardowej i degradującej walory przyrodnicze i rekreacyjne szczególnie w gminach Giby, Płaska i Suwałki,
•	wykreowanie mikrorejonów turystyczno – wypoczynkowych, z programami urządzeń obsługi stosownymi do specyfiki ich walorów i pojemności środowiskowej,
•	tworzenie warunków do lokalizacji unikalnego programu rekreacyjnego na terenach o dużych walorach krajobrazowych, np. "Wioska Jaćwingów"  i "Wakacyjna Wioska Bałtów",
•	wsparcie rozwoju agroturystyki na całym obszarze funkcjonalnym,
•	zagospodarowanie szlaków turystycznych:
-	wodnych – na rzekach Czarnej Hańczy, Biebrzy i Rospudzie oraz na Kanale i jeziorach Augustowskich,
-	rowerowego – Hanzeatyckiego z Lizbony w kierunku Białorusi i Litwy,
-	pieszego szlaku E11 – Europejskiego Szlaku Dalekobieżnego.
•	uwzględnienie „Zasad rozwoju turystyki” określonych w punkcie V.4.4.
10.3.7.	 Kierunki rozwoju infrastruktury transportowej
Kierunki rozwoju w obszarze funkcjonalnym powinny uwzględniać „Zasady rozwoju infrastruktury transportowej”, określone w punkcie V.6. oraz odpowiednie „Kierunki rozwoju infrastruktury transportowej”, określone w punkcie VI.4., w tym:
•	dostosowanie dróg krajowych Nr 8, 16 i 61 do ruchu tranzytowego, z obejściami terenów zabudowanych miast Suwałk i Augustowa oraz wsi Szypliszki, Nowinka, Białobrzegi, Sztabin, Bargłów Kościelny,
•	modernizację i przebudowę dróg wojewódzkich z obejściami wsi Filipów, Bakałarzewo, Raczki, Jeleniewo, Krasnopol oraz miast Sejny i Lipsk,
•	modernizację linii kolejowej Sokółka – Suwałki - Trakiszki i Suwałki – Olecko poprzez ich elektryfikację i likwidację kolizji z ruchem drogowym i pieszym,
•	modernizację urządzeń hydrotechnicznych Kanału Augustowskiego,
•	budowę nowych przejść granicznych o charakterze głównie turystycznym, na granicy z Litwą w: Widugierach, Berżnikach, Bolciach i Krejwianach, a na granicy z Białorusią: drogowego w Lipszczanach i wodnego na Kanale Augustowskim w Rudawce – zależnie od stosownych porozumień międzynarodowych.
10.3.8. Kierunki rozwoju infrastruktury technicznej
a)	w zakresie elektroenergetyki uwzględnienie „Zasad rozwoju infrastruktury energetycznej”, określonych w punkcie V.7. i stosownych zadań z „Kierunków rozwoju systemów infrastruktury elektroenergetycznej”, określonych w punkcie VI.5., w tym w szczególności:
•	realizacja dwutorowej linii 400 kV Ełk – Alytus (Litwa),
•	realizacja linii 110 kV z Potaszni do Suwałk i z Suwałk do Wiżajn do odbioru i przesyłu energii elektrycznej z elektrowni wiatrowych,
•	realizacja stacji 110/20 kV dla potrzeb elektryfikacji kolei w Augustowie, Sztabinie, Raczkach wraz z liniami 110 kV,
•	budowa farm wiatrowych w gminach Rutka-Tartak, Wiżajny i Suwałki,
b)	w zakresie gospodarki wodą i ściekami uwzględnienie „Zasad rozwoju infrastruktury”, określonych w punkcie V.8., poprzez:
•	modernizację gminnych ujęć wody w Jeleniewie, Rutce-Tartak, Gibach, Puńsku oraz budowa nowego ujęcia w Sztabinie,
•	kompleksowe rozwiązanie gospodarki ściekowej na terenie Suwalskiego Parku Krajobrazowego, na bazie oczyszczalni gminnych: w Jeleniewie i projektowanej w Wiżajnach oraz budowy kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej i grawitacyjnej,
•	kompleksowe rozwiązanie gospodarki ściekowej na terenie Wigierskiego Parku Narodowego poprzez kanalizację ciśnieniową do oczyszczalni ścieków w Suwałkach 
i w Bryzglu,
•	rozwiązanie gospodarki ściekowej na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego 
w oparciu o oczyszczalnie ścieków w Lipsku i Sztabinie poprzez budowę kanalizacji ciśnieniowej i grawitacyjnej, lub wykorzystanie punktów zlewnych,
•	rozbudowę kanalizacji sanitarnej doprowadzającej ścieki do oczyszczalni gminnej 
w Rutce-Tartak z miejscowości położonych w zlewni rzeki Szeszupy,
•	budowę oczyszczalni ścieków i kanalizacji sanitarnej w miejscowościach gminnych: Giby, Płaska, Krasnopol, Nowinka i Puńsk,
•	modernizacja oczyszczalni gminnych w Filipowie i w Raczkach w celu zwiększenia ich przepustowości oraz stopnia redukcji związków biogennych,
c)	w zakresie gospodarki odpadami uwzględnienie zasad jw., poprzez:
•	wprowadzenie programów selektywnej zbiórki odpadów szczególnie na terenach wiejskich i szersze powiązanie jej z kompostownią w Suwałkach,
•	rozwiązanie problemu zagospodarowania osadów z oczyszczalni ścieków,
•	rozwiązanie problemu utylizacji odpadów niebezpiecznych,
•	budowę wysypisk w gminie Raczki i Szypliszki,
•	rozbudowę i modernizację wysypisk w Filipowie, Jeleniewie i Lipsku,
d)	w zakresie gazownictwa uwzględnienie „Zasad rozwoju infrastruktury energetycznej”, określonych w punkcie V.7. oraz stosownych zadań z „Kierunków rozwoju systemów infrastruktury gazowniczej”, określonych w punkcie VI.6., w tym:
•	sporządzenie koncepcji gazownictwa dla całego obszaru z uwzględnieniem potrzeb bytowo – komunalnych, technologicznych i energetycznych,
•	budowa sieci wysokiego i średniego ciśnienia oraz stacji redukcyjnych w pierwszej kolejności dla terenów najbardziej zurbanizowanych, turystyczno – wypoczynkowych 
i chronionych,
e)	w zakresie telekomunikacji – uwzględnienie odpowiednich dla obszaru „Kierunków rozwoju...” zawartych w punkcie VI.8.
10.3.9. Obszary problemowe
W obszarze funkcjonalnym północnym występuje obszar problemowy „pojezierny” – równoważenia rozwoju turystyki i wypoczynku z ochroną walorów środowiska przyrodniczego i kulturowego oraz część obszaru problemowego „biebrzańskiego” – harmonizowania rozwoju osadnictwa z ochroną walorów przyrodniczo – kulturowych.
Obszar problemowy pojezierny
	Obszar ten ma wybitne walory przyrodnicze i krajoznawcze stwarzające duże możliwości rozwoju turystyki i wypoczynku. Należą do nich: Puszcza Augustowska, polodowcowa rzeźba terenu, malownicze i dostępne jeziora, czyste ekologicznie środowisko przyrodnicze oraz zróżnicowane etnicznie środowisko kulturowe. Szczególnymi atrakcjami turystycznymi obszaru są: Wigierski Park Narodowy z zabytkowym zespołem sakralnym w Wigrach i leśną kolejką wąskotorową, Suwalski Park Krajobrazowy z jeziorem Hańcza – najgłębszym w Polsce, liczne i różnorodne szlaki turystyczne, w tym szlaki o randze międzynarodowej - pieszy E -11 i kajakowy rzeką Czarną Hańczą oraz Kanał Augustowski z urządzeniami towarzyszącymi - cenny zabytek techniki o znaczeniu europejskim. 
Puszcza Augustowska z jeziorami oraz Wigierski Park Narodowy, to obszary o największej koncentracji bazy turystycznej zlokalizowanej w: Augustowie, Serwach, Płaskiej, Starym Folwarku, Gawrych Rudzie, Bryzglu, Atenach, Okuniowcu, Gibach, Zelwie, Kuklach, Posejnelach i na terenach lasów państwowych nad jeziorami Białe i Sajno. W północnej części obszaru koncentracja bazy występuje w Smolnikach, Wiżajnach i Becejłach. 
Baza turystyczno – wypoczynkowa ma charakter wybitnie sezonowy, a jej standard w większości odbiega od oczekiwań dzisiejszego turysty i nie wpływa pozytywnie na wzrost ruchu turystycznego. Obiekty są w znacznym stopniu wyeksploatowane i stanowią często zagrożenie dla środowiska przyrodniczego, ze względu na nie spełniające wymogów urządzenia infrastruktury technicznej.
W ostatnich latach nastąpił duży wzrost ilości domów letniskowych i kwater agroturystycznych o różnym standardzie i zakresie świadczonych usług dodatkowych. 
Bazę turystyczną całoroczną o najwyższym standardzie posiada Augustów. Wykorzystywana jest ona również dla potrzeb lecznictwa uzdrowiskowego. 
Tereny rozwoju turystyki są niedoinwestowane w drogi dojazdowe, urządzenia wodno – kanalizacyjne i systemy grzewcze. Największe braki infrastrukturalne występują na obszarach o dużym nasileniu ruchu turystycznego, objętych ochroną prawną – w Suwalskim Parku Krajobrazowym, Wigierskim Parku Narodowym oraz wsiach Puszczy Augustowskiej. Ta sytuacja oraz duże nasilenie budownictwa letniskowego na terenach atrakcyjnych turystycznie doprowadzić może 
w sumie do ekologicznej degradacji obszarów chronionych oraz terenów turystyczno – wypoczynkowych położonych wokół jezior. Narastająca tendencja do wykupywania gruntów na cele zabudowy letniskowej i rezydencjonalnej również prowadzi do degradacji krajobrazu i blokady terenów niezbędnych do lokalizacji urządzeń wypoczynku i turystyki o charakterze ogólnodostępnym. Jest to tym groźniejsze, że obszar ten nie posiada w większości odpowiednich do potrzeb turystów 
i wczasowiczów urządzeń obsługi (boisk sportowych, basenów całorocznych, urządzonych kąpielisk ogólnodostępnych, wypożyczalni sprzętu sportowego, obiektów gastronomicznych, itp.).
Polityka przestrzenna samorządów w zakresie rozwoju zagospodarowania turystycznego 
i wypoczynkowego w obszarze problemowym „pojeziernym” wymaga ukierunkowania na eliminowanie tych niekorzystnych tendencji i zjawisk, a w szczególności:
a)	sporządzania kompleksowych studiów zagospodarowania przestrzennego obszarów intensywnego zagospodarowania turystyczno – wypoczynkowego, jako podstawy do aktualizacji studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin i sukcesywnego sporządzania planów miejscowych z priorytetem obszarów chronionych. Studia te uwzględniać powinny:
•	funkcje miast Suwałk i Augustowa, jako głównych ośrodków rozrządu i obsługi ruchu turystycznego i wypoczynkowego, a miasta Sejny jako ośrodka pomocniczego, 
•	koncentrację bazy rekreacyjnej głównie w sąsiedztwie istniejącej zwartej zabudowy, na terenach wyposażonych w urządzenia podstawowej infrastruktury technicznej, z wyjątkiem miejsc wymagających ochrony przed zabudową ze względów ekologicznych, krajobrazowych lub konserwatorskich,
•	pozostawienie możliwie największych obszarów w stanie naturalnym dla potrzeb penetracji rekreacyjnej,
•	dostosowanie form i programu zagospodarowania turystycznego i wypoczynkowego do specyfiki i chłonności rekreacyjnej środowiska przyrodniczego,
•	w rejonach: Wiżajn, Rutki-Tartak, jezior Szelment i Gib, o znacznej odporności środowiska priorytet funkcji wypoczynku pobytowego, a w Suwalskim Parku Krajobrazowym funkcji turystyki krajoznawczej i dydaktycznej oraz jednoczesną pojemność rekreacyjną około 5000 osób (przy chłonności środowiska przyrodniczego około 7000 osób),
•	w rejonie Wigierskiego Parku Narodowego priorytet funkcji turystyki kwalifikowanej wodnej, dydaktycznej i krajoznawczej z uzupełniającą funkcją wypoczynku pobytowego i świątecznego, głównie w strefie ochronnej oraz jednoczesną pojemność rekreacyjną około 8000 osób (przy chłonności środowiska przyrodniczego około 25000 osób),
•	w rejonie jeziora Czarna Hańcza, Puszczy Augustowskiej i Kanału Augustowskiego 
o największej odporności środowiska, dominację funkcji turystyki kwalifikowanej wodnej z uzupełniającą funkcją wypoczynku pobytowego, a w rejonie Gib – wypoczynku pobytowego oraz jednoczesną pojemność rekreacyjną ok. 4000 osób (przy chłonności środowiska przyrodniczego ok. 23000 osób),
•	w rejonie miasta Augustowa preferencje funkcji turystyki kwalifikowanej wodnej 
i lecznictwa uzdrowiskowego z uzupełniającą funkcją wypoczynku pobytowego oraz jednoczesną pojemność rekreacyjną rejonu ok. 7500 osób (przy chłonności środowiska przyrodniczego pozamiejskiego ok. 6000 osób),
•	priorytet lokalizacji zagospodarowania turystycznego i wypoczynkowego ogólnodostępnego, o wysokim standardzie jakościowym i długim okresie użytkowania w skali rocznej na terenach rekreacyjnych o najwyższych walorach,
•	zakazy lokalizacji zagospodarowania turystyczno – wypoczynkowego kolizyjnego 
z ustaleniami planów ochrony obszarów przyrodniczych lub ich aktami stanowiącymi,
•	nieprzeznaczanie pod zagospodarowanie rekreacyjne innych terenów, których zabudowa naruszałaby walory krajobrazowe obszaru,
•	harmonizowanie form zabudowy turystycznej z otaczającym krajobrazem i nawiązywanie do form architektury regionalnej,
b)	pozyskiwanie do zasobów komunalnych gruntów niezbędnych dla ogólnodostępnych urządzeń obsługi turystyki i wypoczynku realizowanych jako zadania celu publicznego,
c)	realizację lokalnej infrastruktury transportowej poprawiającej dostępność obszarów rekreacyjnych z priorytetem przewidywanych do intensywnego zagospodarowania,
d)	realizację lokalnej infrastruktury wodno – kanalizacyjnej i proekologicznej energetycznej (np. gazyfikacja i energetyka odnawialna) z priorytetem obszarów objętych najwyższymi formami ochrony prawnej.
Obszar problemowy „biebrzański”
	Do części obszaru problemowego „biebrzańskiego” należą obszary gmin: Lipsk, Sztabin 
i Bargłów Kościelny, znajdujące się w zasięgu Biebrzańskiego Parku Narodowego i jego strefy ochronnej. Podstawowymi problemami wymagającymi rozwiązania w sferze polityki przestrzennej tego obszaru są:
•	modernizacja i przebudowa: drogi krajowej ekspresowej Nr S 8 „Via Baltica” z obwodnicą Sztabina, dróg wojewódzkich Nr 663 i Nr 673 oraz linii kolejowej Białystok – Sokółka – Augustów w ciągu „Rail Baltica”, z uwzględnieniem wymogów ochrony Biebrzańskiego Parku Narodowego,
•	zagospodarowanie turystyczne, w tym szlaku turystycznego wodnego rzeki Biebrzy z urządzeniami obsługi w Lipsku i Sztabinie,
•	rozbudowa systemów kanalizacji sanitarnej, systemu usuwania i utylizacji odpadów stałych z obszarów wiejskich,
•	tworzenie warunków przestrzennych dla rozwoju alternatywnych źródeł zatrudnienia ludności rolniczej,
•	dostosowanie sposobów użytkowania i zagospodarowania terenów do warunków określonych w planie ochrony Biebrzańskiego Parku Narodowego,
•	sporządzenie kompleksowego studium zagospodarowania przestrzennego, jako podstawy aktualizacji „studiów gminnych” oraz fragmentarycznych planów miejscowych.
10.4.Obszar funkcjonalny południowy
Obszar obejmuje powiaty: bielski, hajnowski, siemiatycki i zajmuje 4468 km2, co stanowi 22,1% powierzchni województwa podlaskiego. W skład obszaru wchodzi 26 gmin, w tym 4 miejskie, 2 miejsko – wiejskie i 20 wiejskich.
Stan i prognoza ludności do roku 2030 obszaru funkcjonalnego południowego przedstawia się następująco:
Stan i prognoza ludności do roku 2030 obszaru funkcjonalnego południowego
powiat	2000	2002	2005	2010	2015	2020	2025	2030	
bielski	63,0	61,9	60,1	57,4	55,0	52,6	50,4	48,2	
hajnowski	52,8	51,7	50,2	47,8	45,5	43,4	41,4	39,5	
siemiatycki	51,7	51,1	50,3	48,8	47,3	45,7	43,9	42,2	
razem obszar południowy	167,5	164,7	160,6	154,0	147,8	141,7	135,7	129,9	
Źródło: opracowanie własne w oparciu o wydawnictwo GUS Warszawa 2000 "Prognoza ludności Polski wg województw na lata 1999 - 2030.
10.4.1.	 Funkcje obszaru
Rozwój zagospodarowania przestrzennego powinien zmierzać w kierunku wielofunkcyjności, co oznacza – rozwój równorzędny podstawowych funkcji gospodarczych takich jak: rolnictwo, turystyka, przemysł i leśnictwo. Rozwijane będą również funkcje uzupełniające, o węższym zasięgu przestrzennym i gospodarczym, takie jak: agroturystyka, lecznictwo uzdrowiskowe, gospodarka rybacka oraz wspierania przedsiębiorczości.
10.4.2.	Kierunki rozwoju sieci osadniczej
Głównym ośrodkiem obsługi obszaru jest potencjalny regionalny ośrodek równoważenia rozwoju - miasto Bielsk Podlaski.
Bielsk Podlaski pełnić będzie ważną rolę w aktywizowaniu południowo-wschodnich obszarów województwa. Ośrodek rozwoju wielofunkcyjnego dysponuje potencjałem gospodarczym 
i usługowym o znaczeniu ponadlokalnym w zakresie: edukacji, ochrony zdrowia, kultury, sportu, handlu i infrastruktury wspomagającej rozwój przedsiębiorczości.
Osiągnięcie statusu ośrodka regionalnego wymagać będzie w szczególności:
1)	działań planistycznych i realizacyjnych w zakresie porządkowania struktury przestrzennej miasta, w tym m. in. uporządkowania centrum i rozwoju systemu terenów zielonych,
2)	wsparcia rozwoju budownictwa i przemysłu, w tym modernizacji istniejących zakładów i rozwoju małych i średnich nowoczesnych zakładów, głównie przetwórstwa rolno – spożywczego, zwłaszcza poprzez wyposażenie terenów produkcyjno – usługowych w infrastrukturę 
komunalną,
3)	wzmocnienia bazy materialnej infrastruktury społecznej poprzez:
•	budowę krytej pływalni miejskiej,
•	utworzenie wydziału zamiejscowego szkoły wyższej, głównie z wykorzytaniem istniejącej bazy lokalowej,
•	modernizację i realizację obiektów i urządzeń sportowych przy Zespole Szkół Zawodowych,
•	modernizację i rozbudowę bazy szkolnictwa średniego z pozyskaniem nowych obiektów 
i terenów pod inwestycje szkolne,
•	restrukturyzację, modernizację i rozbudowę bazy lecznictwa zamkniętego i otwartego,
4)	budowy obwodnicy w ciągu drogi ekspresowej nr 19 oraz rozbudowy i modernizacji wewnętrznego układu komunikacyjnego miasta w powiązaniu z drogami wojewódzkimi i drogą ekspresową,
5)	rozbudowy infrastruktury technicznej w zakresie kanalizacji, ciepłownictwa i elektroenergetyki na podstawowych kierunkach rozwoju miasta.
Hajnówka, Siemiatycze – powiatowe wielofunkcyjne ośrodki rozwoju koncentrujące urządzenia usługowe w zakresie: edukacji, ochrony zdrowia, kultury, sportu, handlu oraz otoczenia biznesu, turystyki i wypoczynku. Utrzymanie i rozwój w/w funkcji tych miast wymagać będzie:
1)	wzmocnienia bazy materialnej infrastruktury społecznej poprzez:
•	poprawę bazy materialnej i dydaktycznej zamiejscowego Wydziału Zarządzania Środowiskiem Politechniki Białostockiej w Hajnówce,
•	utworzenie wydziału zamiejscowego szkoły wyższej w Siemiatyczach,
•	modernizację i rozbudowę bazy materialnej szkolnictwa średniego,
•	utworzenie muzeum Zabytków Kultury Białoruskiej w Hajnówce,
•	restrukturyzację, modernizację i rozbudowę bazy lecznictwa zamkniętego i otwartego, opieki socjalnej i pomocy społecznej oraz kultury, sportu i turystyki, w tym w szczególności:
-	rozbudowę izby przyjęć przy Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Siemiatyczach, z jednoczesnym utworzeniem Oddziału Pielęgnacyjno–Opiekuńczego,
-	zaadoptowanie istniejących nieruchomości na potrzeby Domu Pomocy Społecznej oraz rozbudowy Ośrodka Szkolno – Rehabilitacyjnego w Siemiatyczach,
-	utworzenie Środowiskowego Domu Samopomocy w Siemiatyczach,
-	utworzenie Powiatowego Centrum Kultury w Siemiatyczach,
-	modernizację i rozbudowę sal i boisk sportowych w Hajnówce i Siemiatyczach,
-	rozbudowę bazy obsługi ruchu turystycznego,
-	budowa krytej pływalni w Hajnówce,
2)	poprawy funkcjonowania systemu komunikacyjnego miast poprzez budowę obwodnic i skrzyżowań bezkolizyjnych w ciągach istniejących dróg krajowych i wojewódzkich oraz przebudowę ulic ruchu wewnętrznego,
3)	rozbudowy i budowy infrastruktury kanalizacyjnej, ciepłowniczej i elektroenergetycznej,
4)	działań pobudzających aktywność i przedsiębiorczość społeczności lokalnych na rzecz rozwoju małych i średnich zakładów pracy oraz modernizacji istniejących z uwzględnieniem wymogów ochrony środowiska,
5)	przygotowywania i uzbrajania terenów pod zabudowę mieszkaniową i produkcyjną.
Białowieża, Drohiczyn, Narewka, Narew, Dubicze Cerkiewne, Rudka, Mielnik, Czeremcha – gminne wielofunkcyjne ośrodki rozwoju z funkcjami ponadlokalnymi, które wymagają modernizacji i rozbudowy zlokalizowanych w tych ośrodkach urządzeń usługowych i produkcyjnych. Spełniają one ważną rolę w aktywizowaniu powiatu hajnowskiego i siemiatyckiego. Dominującymi funkcjami ponadlokalnymi będą:
-	w Białowieży – turystyka o znaczeniu i zasięgu międzynarodowym oraz nauka i szkolnictwo specjalistyczne,
-	w Drohiczynie – administracja i nauka kościelna oraz turystyka o znaczeniu krajowym,
-	w Narewce, Dubiczach Cerkiewnych, Rudce, Kleszczelach – turystyka i wypoczynek 
o znaczeniu regionalnym,
-	w Mielniku – potencjalnie lecznictwo uzdrowiskowe o zasięgu krajowym oraz turystyka 
i wypoczynek o znaczeniu regionalnym,
-	w Czeremsze – obsługa ruchu granicznego,
-	w Narwi – przemysł maszynowy i motoryzacyjny.
Zlokalizowana w tych miejscowościach infrastruktura społeczna wymaga modernizacji, rozbudowy lub budowy nowych obiektów, a w szczególności:
•	budowy sali gimnastycznej w Drohiczynie,
•	zorganizowania gminnego ośrodka kultury we wsi Rudka,
•	rozwoju placówek naukowo – badawczych w Białowieży,
•	odbudowa Domu Pomocy Społecznej w Białowieży.
Lokalne ośrodki rozwoju stanowić będą miasta: Kleszczele i Brańsk oraz pozostałe wiejskie ośrodki gminne: Czyże, Wyszki, Boćki, Perlejewo, Grodzisk, Dziadkowice, Milejczyce i Nurzec Stacja. Wymagają one działań aktywizujących w sferze gospodarczej i społecznej. Pełnienie przez nie funkcji lokalnych ośrodków obsługi wymaga modernizacji i rozbudowy istniejących urządzeń, w tym:
•	utrzymania i modernizacji placówek kultury oraz tworzenie gminnych ośrodków kultury 
w miejscowościach, które ich nie posiadają,
•	utrzymania, modernizacji i rozbudowy istniejącej bazy sportu lub realizacji nowych obiektów i urządzeń w miejscowościach nie posiadających takich urządzeń.
Wsie z funkcjami ponadlokalnymi:
-	Święta Góra Grabarka – miejsce o dominującej funkcji kultu religijnego,
-	Stary Dwór – Nowa Łuka, Rybaki, Koźliki, Ploski, Niemirów, Wajków, Wólka Nadbużna, Ogrodniki, Zajęczniki, Tonkiele i Granne – miejscowości o dominującej funkcji turystyczno-wypoczynkowej znaczenia regionalnego, wymagające modernizacji, rozbudowy i budowy ośrodków wypoczynkowych oraz porządkowania w pierwszej kolejności gospodarki wodno-ściekowej.
10.4.3.	 Kierunki ochrony środowiska przyrodniczego
W dziedzinie ochrony i kształtowania środowiska przyrodniczego najważniejszymi kierunkami działań i zadaniami bedą:
1)	uwzględnianie w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego ustaleń planów ochrony obszarów projektowanej europejskiej sieci NATURA 2000 dotyczących obszarów Puszczy Białowieskiej, Doliny Dolnego Bugu, Doliny Górnej Narwi, 
2)	zachowanie pozostających poza siecią NATURA 2000 walorów ekologicznych Puszczy Białowieskiej, obszarów chronionego krajobrazu Doliny Bugu, Doliny Narwi i Puszczy Białowieskiej oraz rezerwatów przyrody, użytków ekologicznych i pomników przyrody,
3)	obejmowanie ochroną prawną wybranych elementów systemu przyrodniczego, a w tym obszarów Doliny Górnego Nurca i Łąk Górniańskich oraz tworzenie nowych rezerwatów przyrody, użytków ekologicznych i innych form ochrony prawnej przyrody,
4)	wypracowanie porozumień międzynarodowych określających zasady ochrony i zagospodarowania Transgranicznych Obszarów Chronionych Puszczy Białowieskiej i Przełomu Bugu,
5)	przyjęcie priorytetu realizacyjnego dla systemów kanalizacji sanitarnej, deszczowej oraz gromadzenia i utylizacji odpadów stałych i płynnych w obszarach objętych ochroną prawną, likwidacja pozostałych wylewisk nieczystości płynnych, nieurządzonych wysypisk nieczystości stałych oraz centralnych mogilników w Anusinie i Słochach Annopolskich, a także rozwiązanie problemu utylizacji odpadów medycznych oraz optymalne wykorzystanie już istniejących bezpiecznych spalarni odpadów medycznych,
6)	sukcesywne zalesianie gruntów marginalnych zgodnie z granicami polno – leśnymi ustalonymi w planach zagospodarowania przestrzennego gmin i z krajowym programem zwiększania lesistości obejmującym gminy: Drohiczyn, Kleszczele i Narew oraz zadrzewianie potencjalnych korytarzy migracyjnych zwierząt pomiędzy Puszczą Białowieską i Puszczą Knyszyńską,
7)	ochrona przed nadzwyczajnymi zagrożeniami środowiska poprzez:
•	stały monitoring obiektów zagrażających środowisku oraz drogowych i kolejowych tras przewozu ładunków niebezpiecznych,
•	wyznaczenie zasięgu zalewu awaryjnego zbiornika wodnego Siemianówka oraz terenów zagrożonych falą powodziową rzek Narwi i Nurca oraz określenie sposobu zagospodarowania terenów znajdujących się w zasięgu zagrożenia powodziowego,
8)	zwiększanie zalesień w trybie ustawy o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesień w otoczeniu obszarów szczególnie chronionych np. Puszczy Białowieskiej,
10.4.4.	 Kierunki ochrony środowiska kulturowego
Zasadnicze kierunki działania w zakresie ochrony środowiska kulturowego to:
1)	ochrona i rewaloryzacja historycznych założeń zgodnie z zasadami zawartymi w punkcie V.3.c, dotyczące w szczególności:
•	zabytkowych układów urbanistycznych miast: Bielska Podlaskiego, Siemiatycz, Brańska, Drohiczyna, Kleszczel,
•	zabytkowych układów urbanistycznych i ruralistycznych jednostek wiejskich: Białowieży, Bociek, Czyż, Domanowa, Mielnika, Milejczyc, Narwi, Orli, Narewki, Ostrożan, Rudki, Topczewa i Trześcianki,
•	zabytkowych zespołów pałacowo – ogrodowych Starzeńskich w Strabli i Ossolińskich 
w Rudce,
•	carskiej rezydencji myśliwskiej w Białowieży,
•	stworzenia warunków formalno-prawnych i organizacyjnych do rekonstrukcji pałacu carskiego w Białowieży,
•	zabytkowych zespołów dworsko-ogrodowych i parków w: Andryjankach, Bacikach Średnich, Dołubowie, Kamiennym Dworze, Jodłówce, Ostrożanach.
Priorytetem ochrony i rewaloryzacji powinny być objęte założenia historyczne o największej wartości kulturowej z największą ilością zabytków, o najwyższej wartości i walorach turystycznych, wyodrębnione tłustym drukiem w powyższym zestawie.
2)	opracowanie studiów historyczno – urbanistycznych miejscowości o walorach kulturowych nie posiadających takich opracowań oraz miejscowości, które mają studia zdezaktualizowane,
3)	ochrona i utrzymanie dobrego stanu technicznego i form historycznych obiektów zabytkowych i o wartościach kulturowych oraz stanowisk archeologicznych, według zasad określonych w punkcie V.3.d i e, w tym w szczególności:
•	obiektów sakralnych,
•	miejsc kultu religijnego: Św. Góra Grabarka i uroczysko Krynoczka koło Hajnówki,
•	obiektów użyteczności publicznej w: Bielsku Podlaskim (ratusz, zajazd), Kleszczelach (dworzec kolejowy), Rudce (pałac, zajazd), Białowieży (zespół dworca kolejowego, zespół budynków Parku Dyrekcyjnego, zespół budynków Nadleśnictwa i Leśniczówek, zespół budownictwa ludowego),
•	obiektów przemysłowych i techniki: budynki kaflarni w Siemiatyczach, przepusty drogowe w Orli i Teremiskach, wiatraki na obszarach wiejskich,
•	grodzisk, kurhanów i licznych stanowisk archeologicznych,
4)	tworzenie parków kulturowych przez samorządy gminne.
10.4.5.	 Kierunki rozwoju funkcji gospodarczych
1)	Przemysł
a)	stymulowanie lokalizacji inwestycji oraz wspieranie rozwoju MŚP poprzez zwiększanie atrakcyjności lokalizacyjnej obszaru i jego sieci osadniczej w zakresie infrastruktury transportowej i technicznej, dla rozwoju otoczenia biznesu, absorpcji innowacji i transferu nowoczesnych technologii, rozwoju transgranicznej współpracy gospodarczej i wykorzystania rezerw tkwiących w zagospodarowaniu przestrzennym, w tym w szczególności poprzez:
•	przygotowanie i udostępnianie terenów turystycznych na skraju Puszczy Białowieskiej,
•	budowę informatycznego systemu wspomagania zarządzania województwem przez administrację samorządową (w celu zapewnienia wymiany informacji między podmiotami gospodarczymi a administracją),
•	ogólną poprawę stanu wyposażenia jednostek osadniczych, a w szczególności ich terenów przemysłowych, w infrastrukturę techniczną,
•	tworzenie warunków infrastrukturalnych do rozwoju zakładów produkcyjnych i usługowych w rejonie przejść granicznych,
•	lepsze wykorzystanie istniejącego zainwestowania i terenów produkcyjno–usługowych oraz innych przydatnych na te cele, określonych w p. 3.11. „Uwarunkowań...”.
b)	rozwój przemysłu surowcowego, poprzez tworzenie warunków do modernizacji i budowy zakładów produkcyjnych powiązanych z lokalną bazą surowcową, w tym do:
•	umiarkowanego rozwoju małych i średnich zakładów przetwórstwa rolno – spożywczego opartych na nowoczesnych technologiach przede wszystkim w Bielsku Podlaskim, Siemiatyczach, Brańsku, Narwi i Kleszczelach,
•	rozwoju zakładów produkcyjnych bazujących na surowcach drzewnych, w miejscowościach sąsiadujących z obszarami koncentracji drzewostanu produkcyjnego,
•	rozwoju przemysłu wydobywczego i materiałów budowlanych w oparciu o udokumentowane złoża surowców ilastych w gm. Bielsk Podlaski, Orla, Czyże i Narewka oraz piasków i żwirów w gminie Siemiatycze a kredy w Mielniku,
c)	prowadzenie polityki przestrzennej zgodnie z „Zasadami rozwoju funkcji przemysłowej 
i usług komercyjnych”, określonych w punkcie V.4.3.
2)	Rolnictwo
Obszar funkcjonalny południowy charakteryzuje się wysokim wskaźnikiem waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej oraz stosunkowo dużym udziałem lasów w strukturze użytkowania gruntów. Przeważająca część obszaru ma dobre warunki do rozwoju produkcji roślinnej i zwierzęcej oraz jest zapleczem surowcowym dla lokalnych zakładów przetwórstwa rolno – spożywczego oraz obszarów sąsiednich.
Głównymi kierunkami rozwoju rolnictwa w obszarze będzie rozwój gospodarstw specjalistycznych o systemie integrowanym w jego części zachodniej, a gospodarstw rodzinnych o ekologicznym kierunku produkcji na terenach europejskiej sieci ekologicznej NATURA 2000. Kierunkami rozwoju rolnictwa w obszarze południowym będą:
a)	specjalizacja produkcji rolniczej
•	w rejonie mazowiecko – bielskim, obejmującym gminy: Bielsk Podlaski, Wyszki, Czyże, Orla, Brańsk, Boćki, Rudka, Grodzisk, Dziadkowice, Perlejewo, Drohiczyn, Siemiatycze orazgminy miejskie: Bielsk Podlaski, Brańsk, Siemiatycze o wysokiej jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej zakłada się dominację systemu rolnictwa integrowanego. W produkcji roślinnej duży udział stanowić powinny rośliny przemysłowe – burak cukrowy i rzepak oraz uprawa warzyw i owoców na potrzeby istniejącego przetwórstwa rolno – spożywczego. Rejon ten powinien również odgrywać poważną rolę w produkcji zwierzęcej, zwłaszcza w hodowli bydła,
•	w rejonie wschodnim, obejmującym gminy: Narew, Narewka, Białowieża, Hajnówka, Dubicze Cerkiewne, Kleszczele, Czeremcha, Milejczyce, Nurzec Stacja, Mielnik oraz gminę miejską Hajnówka dominować powinna produkcja metodami ekologicznymi, zwłaszcza na terenach o niskich wskaźnikach jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Dominować tu powinna uprawa zbóż podstawowych, z uzupełniającym kierunkiem produkcji – hodowlą bydła i trzody chlewnej oraz owiec i koni. Rejon predystowany jest do intensywnych zalesień oraz rozwoju turystyki i agroturystyki wspierających powstawanie miejsc pracy w sektorze pozarolniczym.
b)	racjonalne zagospodarowanie rolniczej przestrzeni produkcyjnej oraz poprawa jej jakości poprzez:
•	tworzenie warunków do intensyfikacji produkcji na obszarach o najwyższej wartości rolniczej przestrzeni produkcyjnej (rejon mazowiecko – bielski) ukierunkowanej na potrzeby surowcowe istniejących zakładów przetwórczych: mleczarni, cukrowni i zakładów mięsnych, itp.,
•	tworzenie warunków do rozwoju produkcji metodami ekologicznymi na obszarach aktualnej lub potencjalnej ochrony prawnej, w szczególności: Puszczy Białowieskiej, Doliny Dolnego Bugu, Doliny Górnej Narwi oraz Doliny Górnego Nurca,
•	realizację programów poprawy struktury gospodarstw rolnych oraz wzrostu efektywności produkcji rolnej poprzez: scalenia i wymiany gruntów w trzynastu gminach na obszarze 14.600 ha, w tym 5.595 ha do roku 2006. Część prac w tym zakresie będzie miała na celu: wydzielenie zwartych kompleksów dla Lasów Państwowych do zalesień, modernizację obszarów zmeliorowanych oraz sukcesywną realizację nowych obiektów wymagających melioracji na obszarze 67.166 ha orazw ramach programu małej retencji wybudowanie 
12 zbiorników wodnych o powierzchni powyżej 5 ha każdy,
•	zwiększenie lesistości gmin objętych programem krajowym na podstawie opracowanych operatów granic polno – leśnych wprowadzonych do planów zagospodarowania przestrzennego,
•	tworzenie warunków do dalszego rozwoju produkcji ogrodniczej i sadowniczej w szczególności w rejonie Siemiatycz.
c)	rozwój i unowocześnianie przemysłu rolno – spożywczego, usług rolniczych i instytucji otoczenia rolnictwa poprzez:
•	rozwój zakładów przemysłu rolno – spożywczego: mleczarskich, owocowo – warzywnych 
i mięsnych poprawiających jakość wytwarzanych produktów oraz lepszego zagospodarowania wytwarzanych w obszarze surowców,
•	wykorzystanie walorów środowiska przyrodniczego do rozwoju agroturystyki w rejonach Puszczy Białowieskiej, zbiornika wodnego Siemianówka, Doliny Narwi i Doliny Bugu,
•	wspieranie rozwoju otoczenia rolnictwa dla zapewnienia właściwej obsługi gospodarstw rolnych w zakresie: zbytu surowców i produktów, kompleksowej obsługi finansowej, doradczej i promocyjnej,
•	wspieranie infrastruktury technicznej na obszarach wiejskich,
d)	uwzględnienie „Zasad rozwoju funkcji rolniczej” określonych w punkcie V.4.2. 
3)	Leśnictwo 
a)	zwiększanie powierzchni kompleksów leśnych, położonych głównie w przygranicznej strefie obszaru południowego: Puszcza Białowieska, lasy nadleśnictw Bielsk Podlaski, Nurzec 
i Rudka, poprzez zalesianie gruntów marginalnych, zgodnie z określonymi granicami polno – leśnymi w gminach i z krajowym programem zwiększania lesistości obejmującym gminy: Drohiczyn, Kleszczele i Narew oraz zalesienie potencjalnych korytarzy migracyjnych zwierząt pomiędzy Puszczą Białowieską i Puszczą Knyszyńską,
b)	ukierunkowanie gospodarki leśnej w Puszczy Białowieskiej na harmonizowanie funkcji produkcyjnych z funkcją ekologiczną, w tym podnoszenie społecznej funkcji lasów i niwelowanie konfliktów (np. miejsc pracy, pozysk surowca drzewnego i runa leśnego, a zachowanie walorów rekreacyjnych, warunki ich wykorzystania oraz wymogi ochrony ekologicznej),
c)	prowadzenie polityki według „Zasad zagospodarowania i użytkowania lasów”, określonych w punkcie V.4.5.
4)	Gospodarka rybacka
a)	wspieranie rozwoju hodowli ryb w zbiornikach retencyjnych,
b)	wspieranie budowy stawów rybnych.
5)	Turystyka i wypoczynek
a)	prowadzenie polityki według „Zasad zagospodarowania dotyczących rozwoju turystyki”, określonych w pkt V.4.4.,
b)	uporządkowanie istniejącego zainwestowania turystyczno-wypoczynkowego poprzez:
•	podniesienie standardu bazy, wyposażenia i obsługi,
•	likwidację bazy substandardowej i degradującej walory przyrodnicze i rekreacyjne,
•	uporządkowanie gospodarki ściekowej,
•	modernizację dróg dojazdowych i kolei,
c)	rozwój wiodących form rekreacji w niżej wymienionych 4 głównych rejonach turystyczno – wypoczynkowych obszaru południowego w dostosowaniu do ich walorów przyrodniczych i kulturowych:
•	Puszcza Białowieska:
-	turystyka edukacyjna, krajoznawcza, ekoturystyka, wypoczynek krótkopobytowy 
w domach wczasowych i kwaterach prywatnych,
-	agroturystyka, turystyka kwalifikowana – piesza, konna, rowerowa,
•	zbiornik wodny Siemianówka:
-	wypoczynek pobytowy w oparciu o domy wczasowe, domy letniskowe i agroturystykę,
-	wypoczynek świąteczny i codzienny – nadwodny, sporty wodne, wędkarstwo,
-	turystyka kwalifikowana – piesza, konna, rowerowa,
•	Dolina Górnej Narwi:
-	wypoczynek pobytowy sezonowy w oparciu o ośrodki wypoczynkowe, domy wypoczynkowe, domy letniskowe i agroturystykę,
-	turystyka krajobrazowa (piesza i rowerowa), kajakarstwo, wędkarstwo,
•	Dolina Bugu:
-	wypoczynek pobytowy sezonowy w oparciu o ośrodki wypoczynkowe, kwatery prywatne, domy letniskowe i agroturystykę,
-	lecznictwo uzdrowiskowe,
-	turystyka krajoznawcza (piesza i rowerowa), kajakarstwo, wędkarstwo,
d)	rozwój turystyki transgranicznej w oparciu o:
•	istniejące kolejowe i drogowe przejście graniczne w Połowcach oraz projektowane przejścia drogowe w Białowieży i Tokarach,
•	drogi krajowe Nr 66 i Nr 62, drogę wojewódzką Nr 640 oraz linię kolejową Białystok – Czeremcha – Połowce,
•	rzekę Bug łącznie z odcinkiem transgranicznym do Brześcia,
•	transgraniczne obszary chronione – TOCh „Przełom Bugu” i TOCh „Puszcza Białowieska”,
e)	rozwój turystyki kulturowo-etnicznej (samochodowej, pieszej, rowerowej, kajakowej) 
w oparciu o miejscowości: Hajnówka, Siemiatycze, Bielsk Podlaski, Białowieża, Mielnik, Drohiczyn, Narew, Narewka, Dubicze Cerkiewne, Czyże, Orla, Boćki, Rudka, Św. Góra Grabarka, Dołubowo, Wólka Pietkowska, Strabla,
f)	rozwój lecznictwa uzdrowiskowego w Mielniku poprzez tworzenie warunków planistycznych, terenowo – prawnych, infrastrukturalnych i finansowych do realizacji dzielnicy sanatoryjnej z parkiem zdrojowym,
g)	lokalizacja nowej zabudowy letniskowej, głównie w powiązaniu z wiejskimi jednostkami osadniczymi wyposażonymi w podstawową infrastrukturę techniczną (wodociągową i kanalizacyjną) oraz infrastrukturę rekreacyjną (plaże, kąpieliska, stoki narciarskie, urządzenia rozrywki, itp.),
h)	zagospodarowanie szlaków turystycznych:
•	wodnych rzek Narwi i Bugu (np. w stanice wodne, pola biwakowe, itp.),
•	rowerowych w miejsca odpoczynku i biwakowania,
•	samochodowych w parkingi i Miejsca Obsługi Podróżnych,
•	pieszych w miejsca odpoczynku, biwakowania i zwiedzania,
i)	tworzenie warunków do rozwoju agroturystyki na całym obszarze funkcjonalnym,
j)	opracowanie koncepcji i budowa Europejskiego Centrum Turystyki Przyrodniczej 
w Białowieży,
k)	stworzenie lokalnych centrów turystyki kulturowo – etnicznej w Białowieży, Dubiczach Cerkiewnych, Mielniku,
l)	opracowanie koncepcji i tworzenie wiosek etnograficznych (np. białoruska – Czyże, Orzeszkowo, Dasze, Dobrywoda),
m)	budowa przystani dla jachtów i innych urządzeń sportów wodnych nad zbiornikiem Siemianówka,
n)	tworzenie ośrodków turystyki jeździeckiej i szlaków turystyki konnej w Puszczy Białowieskiej i lasach mielnickich (np. Lewkowo Stare, Budy - Teremiski, Orzeszkowo, Starzyna, Policzna, Zubacze, Wilanowo, Radziwiłówka, Wajków),
o)	utrzymanie kolejki leśnej wąskotorowej Hajnówka – Topiło oraz odbudowa i uruchomienie na odcinku Hajnówka – Rybaki,
p)	rozwój zagospodarowania stref wypoczynku codziennego i świątecznego mieszkańców miast powiatowych obszaru południowego:
•	Bielsk Podlaski, którego strefa obejmuje:
-	parki miejskie i ogrody działkowe – wypoczynek związany z imprezami sportowo – kulturalnymi, spacerami pieszymi i rowerowymi, czynny wypoczynek związany 
z uprawą działek,
-	zbiornik wodny Siemianówka, rejon Bondary – Rybaki – wypoczynek związany 
z plażowaniem, sportami wodnymi, wędkarstwem całorocznym, wycieczkami pieszymi, rowerowymi,
-	dolinę rzeki Narew z miejscowościami Strabla – Doktorce, Ploski – Wojszki, Stupniki – Koźliki – wypoczynek związany z plażowaniem, sportami wodnymi, wędkarstwem, zbieractwem, wycieczkami pieszymi i rowerowymi,
-	Dubicze Cerkiewne i obrzeża lasów otaczających kompleks Puszczy Białowieskiej – wypoczynek nadwodny oraz związany ze zbieractwem, wycieczkami pieszymi, rowerowymi, konnymi, narciarstwem biegowym,
•	Hajnówka, której strefa obejmuje:
-	parki miejskie, obrzeża Puszczy Białowieskiej, ogrody działkowe – wypoczynek związany z imprezami sportowo – kulturalnymi, spacerami pieszymi i rowerowymi, czynny wypoczynek związany z uprawą działek,
-	zbiornik wodny Siemianówka, południowe obrzeże – wypoczynek związany z plażowaniem, sportami wodnymi, wędkarstwem całorocznym, wycieczkami pieszymi, rowerowymi,
-	Dubicze Cerkiewne, Narewka, Kleszczele - Repczyce oraz obrzeże lasów otaczających kompleks Puszczy Białowieskiej – wypoczynek nadwodny oraz związany ze zbieractwem, wycieczkami pieszymi, rowerowymi, konnymi, narciarstwem biegowym,
-	Białowieża, Pogorzelce, Teremiski, Budy oraz miejscowości w gminach Narew, Narewka, Hajnówka, Dubicze Cerkiewne położone na obrzeżu Puszczy Białowieskiej – wypoczynek związany ze zbieractwem, wycieczkami pieszymi, rowerowymi i konnymi,

•	Siemiatycze, których strefa obejmuje:
-	zbiorniki wodne w Siemiatyczach – wypoczynek związany z plażowaniem, sportami wodnymi, wędkarstwem całorocznym, wycieczkami pieszymi, rowerowymi,
-	parki miejskie i ogrody działkowe – wypoczynek związany z imprezami sportowo-kulturalnymi, spacerami pieszymi i rowerowymi, czynny wypoczynek związany 
z uprawą działek,
-	dolinę rzeki Bug z miejscowościami: Niemirów, Sutno, Wajków, Mielnik, Olendry, Turna Mała, Wólka Nadbużna, Ogrodniki, Zajęczniki, Drohiczyn – wypoczynek związany z plażowaniem, sportami wodnymi, wędkarstwem, wycieczkami pieszymi, konnymi i rowerowymi oraz narciarstwem biegowym.
10.4.6.	 Kierunki rozwoju komunikacji:
•	prowadzenie polityki według „Zasad rozwoju infrastruktury transportowej”, określonych w punkcie V.6.,
•	rozwój infrastruktury transportowej zgodnie z odpowiednimi kierunkami i zadaniami 
w „Kierunkach rozwoju infrastruktury transportowej", określonych w punkcie VI.3., 
w tym modernizacja linii kolejowej Hajnówka - Białowieża i ponowne uruchomienie kursów autobusu szynowego o regionalnych charakterze łączącym funkcję komunikacyjną i turystyczną.
10.4.7. Kierunki rozwoju systemów zaopatrzenia w wodę, odprowadzenia i oczyszczania ścieków, usuwania i utylizacji odpadów stałych:
1)	prowadzenie polityki według „Zasad rozwoju infrastruktury wodociągowej, kanalizacyjnej 
i gospodarki odpadami stałymi”, określonych w punkcie V.8.
2)	w zakresie zaopatrzenia w wodę:
•	realizacja w Hajnówce urządzeń zaopatrzenia w wodę,
•	modernizacja istniejących stacji wodociągowych dla osiągnięcia normatywnych parametrów wody pitnej,
•	rozbudowa sieci wodociągowej w miastach i na terenach wiejskich umożliwiająca podłączenie istniejącej i projektowanej zwartej zabudowy,
•	ustalenie i wdrożenie stref ochronnych ujęć wody wodociągów komunalnych zaopatrujących w wodę ludność.
3)	w zakresie odprowadzania i oczyszczania ścieków:
a)	uporządkowanie gospodarki ściekowej w miastach, ośrodkach gminnych i terenach wiejskich o zwartej zabudowie z priorytetem realizacyjnym w obszarach prawnie chronionych:
•	w obszarze Chronionego Krajobrazu Puszczy Białowieskiej:
-	budowa i rozbudowa istniejących oczyszczalni ścieków w: Białowieży, Dubiczach Cerkiewnych, Starzynie w gm. Dubicze Cerkiewne, Orzeszkowie w gm. Hajnówka, Narwi, Masiewie w gm. Narewka,
-	budowa scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej z odprowadzeniem ścieków z obszaru gminy Białowieża do oczyszczalni w Białowieży, do istniejących oczyszczalni w Hajnówce, Narewce, Gruszkach i Starym Lewkowie w gm. Narewka oraz do projektowanych oczyszczalni ścieków wymienionych powyżej,
•	w Obszarze Chronionego Krajobrazu Doliny Narwi:
-	modernizacja oczyszczalni ścieków w Narewce,
-	budowa oczyszczalni ścieków i kanalizacji sanitarnej w Narwi, Wyszkach, Strabli gm. Wyszki oraz wokół zbiornika wodnego Siemianówka w gm. Narewka z oczyszczalnią ścieków na gruntach wsi Nowa Łuka,
-	realizacja kanałów sanitarnych zbierających ścieki z terenów zwartej zabudowy wiejskiej i ośrodków turystycznych z odprowadzeniem ich do istniejących i projektowanych oczyszczalni,
•	w obszarze Chronionego Krajobrazu Doliny Bugu:
-	modernizacja oczyszczalni i rozbudowa kanałów sanitarnych w Siemiatyczach,
-	budowa oczyszczalni ścieków i kanalizacji sanitarnej w Drohiczynie, Bużysku 
w gm. Drohiczyn, Perlejewie i dla Mielnika na gruntach sąsiadującej wsi Osłowo,
-	realizacja kanałów sanitarnych na terenach zwartej zabudowy jednostek osadniczych i ośrodków turystycznych z doprowadzeniem ich do istniejących i projektowanych oczyszczalni,
b)	poza terenami prawnie chronionymi:
-	modernizacja oczyszczalni ścieków i rozbudowa sieci kanałów sanitarnych w Bielsku Podlaskim,
-	budowa oczyszczalni ścieków i sieci kanałów sanitarnych w Czyżach, Dziadkowicach, Milejczycach, Nurcu Stacji i Orli,
c)	budowa urządzeń oczyszczających wody opadowe na istniejących i projektowanych kanałach w miastach i zabudowanych terenach wiejskich z priorytetem realizacyjnym dla obszarów prawnie chronionych.
4)	usuwanie i utylizacja odpadów stałych
Rozwój systemów usuwania i utylizacji odpadów stałych ukierunkowany na ochronę środowiska i maksymalne gospodarcze wykorzystanie odpadów stałych wymagać będzie:
•	budowy spalarni dla potrzeb powiatów: hajnowskiego (zadanie priorytetowe) oraz bielskopodlaskiego i siemiatyckiego,
•	modernizacji, rozbudowy i budowy gminnych wysypisk odpadów stałych, z zastosowaniem nowoczesnych technologii, składowania i utylizacji, w tym dla gmin miejskich: Bielsk Podlaski i Siemiatycze oraz gmin wiejskich: Boćki, Dubicze Cerkiewne, Czyże, Kleszczele, Milejczyce, Nurzec Stacja, Dziadkowice, Orla, Czeremcha, Perlejewo, Grodzisk, Rudka, Siemiatycze i Brańsk, z priorytetem realizacji wysypisk obsługujących obszary prawnie chronione,
•	rozwiązania problemu odpadów niebezpiecznych, zwłaszcza ze szpitali powiatowych,
•	likwidacji istniejących centralnych mogilników w: Anusinie i Stochach Annopolskich 
w gminie Siemiatycze.
10.4.8.	 Kierunki rozwoju systemów infrastruktury energetycznej i telekomunikacyjnej
1)	w zakresie elektroenergetyki:
•	prowadzenie polityki wg określonych w punkcie V.7. „Zasad rozwoju infrastruktury energetycznej”,
•	określenie kierunków rozwoju i zadań do realizacji według „Kierunków rozwoju systemów infrastruktury elektroenergetycznej”, sformułowanych w punkcie VI.5.,
2)	w zakresie gazownictwa i naftociągów:
•	prowadzenie polityki według „Zasad rozwoju infrastruktury energetycznej”, określonych 
w punkcie V.7.,
•	realizacja stosownych dla obszaru kierunków rozwoju i zadań z „Kierunków rozwoju systemów infrastruktury gazowniczej i naftociągów”, określonych w punkcie VI.6.,
3)	w zakresie ciepłownictwa – realizacja stosownych dla obszaru kierunków rozwoju z „Kierunków rozwoju systemów infrastruktury ciepłowniczej”, sformułowanych w punkcie VI.7.,
4)	w zakresie telekomunikacji – realizacja stosownych dla obszaru kierunków rozwoju z „Kierunków rozwoju systemów infrastruktury telekomunikacyjnej”, sformułowanych w punkcie VI.8.
10.4.9.	 Obszary problemowe
W obszarze funkcjonalnym południowym występują następujące obszary ze szczególnymi problemami, zjawiskami i konfliktami w gospodarce przestrzennej:
•	Puszczy Białowieskiej,
•	przygranicza.
Obszary problemowe ze względu na ilość występujących i złożoność problemów wymagać będą:
•	sporządzenia kompleksowych studiów zagospodarowania przestrzennego dla całości obszarów lub ich części z uwzględnieniem priorytetu obszarów chronionych i z szansami aktywizacji – jako podstawy aktualizacji „studiów gminnych”,
•	sporządzania planów miejscowych dla obszarów intensywnych przekształceń i inwestycji publicznych – skoordynowanych na stykach gmin,
•	koordynacji programów działań inwestycyjnych celu publicznego oraz ochronnych z zakresu środowiska przyrodniczego między zainteresowanymi zarządami gmin,
•	aktywnej i skoordynowanej polityki w sferze gospodarki gruntami, ukierunkowanej na realizację zadań publicznych w dłuższych horyzontach czasowych.
Obszar problemowy Puszczy Białowieskiej
W skład obszaru problemowego Puszczy Białowieskiej wchodzą gminy: Białowieża, Hajnówka, Narewka, Czyże, Dubicze Cerkiewne, Narew i miasto Hajnówka. Głównym elementem przyrodniczym obszaru jest Puszcza Białowieska, stanowiąca wielkoprzestrzenny element ekosystemu przyrodniczego o znaczeniu europejskim. Puszcza posiada status ochronny Obszaru Chronionego Krajobrazu, w obrębie którego znajduje się Białowieski Park Narodowy, podlegający ścisłej ochronie i uznany w 1977r. przez UNESCO za Światowy Rezerwat Biosfery, a w 1979r. wpisany na listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości oraz liczne rezerwaty przyrody. Pozostałe tereny obszaru problemowego stanowią obszary osiedleńcze, rolne, leśne i wód otwartych.
	Głównym ośrodkiem obszaru jest Hajnówka – wielofunkcyjny powiatowy ośrodek rozwoju. Ośrodkami wspomagającymi będą wielofunkcyjne gminne ośrodki rozwoju z funkcjami ponadlokalnymi.
	Do podstawowych problemów obszaru można zaliczyć:
•	przyjęcie systemu ochronności Puszczy Białowieskiej przy zachowaniu warunku godzenia funkcji ochronnej i gospodarczej Puszczy,
•	występowanie niekorzystnych zjawisk demograficznych charakteryzujących się nasilonym procesem depopulacji ludności, niekorzystną strukturą wieku świadczącą o postępującym procesie starzenia się ludności, zjawiskiem defeminizacji oraz wysokim stopniem zubożenia ludności,
•	niedostateczny rozwój funkcji gospodarczych pozarolniczych obszaru, występowanie przemysłu o technologiach uciążliwych dla środowiska oraz braki w wyposażeniu gmin puszczańskich w infrastrukturę techniczną, głównie kanalizacyjną i gazową.
Rozwój przestrzenny obszaru powinien zmierzać w kierunku rozwoju wielofunkcyjnego, co oznacza równorzędny rozwój rolnictwa, leśnictwa, turystyki, przemysłu oraz instytucji wspierania przedsiębiorczości.
Zapobieżenie niekorzystnym procesom zachodzącym w obszarze wymaga programów wsparcia, zwłaszcza w zakresie aktywizacji gospodarczej, restrukturyzacji rolnictwa i przemysłu oraz zagospodarowania turystycznego.
W obszarze Puszczy Białowieskiej zarysowują się w związku z tym następujące kierunki działań i zadań polityki przestrzennej:
a)	w zakresie ochrony i kształtowania środowiska:
•	podniesienie statusu ochronnego Puszczy Białowieskiej,
•	realizacja porozumień dotyczących transgranicznego obszaru Puszczy Białowieskiej,
•	realizacja programu małej retencji i zalesień na obszarze problemowym,
•	pełne wyposażenie obszaru w sieć kanalizacyjną i gazową,
b)	w zakresie aktywizacji gospodarczej i społecznej:
•	rozwijanie obszaru aktywizacji gospodarczej Siemianówka – Planta w oparciu o istniejące przejście graniczne kolejowe w Siemianówce,
•	modernizacja i ew. zmiana technologii istniejących zakładów przemysłowych pod kątem wymogów ochrony środowiska oraz realizacja zakładów przemysłowych nie stwarzających uciążliwości dla środowiska,
•	harmonizowanie funkcji ekologicznej Puszczy Białowieskiej z gospodarką leśną poprzez 
m. in. podnoszenie społecznej funkcji lasów i niwelowanie konfliktów,
•	rozwój średniej wielkości zakładów produkcyjnych w miejskich i wiejskich ośrodkach obsługi gmin,
•	rozbudowa i wzmocnienie instytucji wspierających rozwój przedsiębiorczości,
•	utrzymanie i rozwój funkcji ponadlokalnych w zakresie nauki, szkolnictwa wyższego i edukacji w Białowieży i Hajnówce,
•	aktywizacja gospodarcza ośrodków gminnych poprzez rozwój usług, drobnego przemysłu 
i rzemiosła,
•	modernizacja i rozbudowa infrastruktury technicznej oraz układu komunikacyjnego, warunkujących rozwój gospodarczy,
•	urychomienie turystycznego przejścia granicznego Białowieża - Pierierow,
c)	w zakresie restrukturyzacji rolnictwa:
•	preferowanie form intensywnych rozwoju rolnictwa na gruntach o wyższej wartości gleb, 
a na pozostałym obszarze opartego o ekologiczne zasady gospodarowania,
•	tworzenie gospodarstw wielkoobszarowych specjalizujących się w uprawie podstawowych zbóż i ziemniaków, hodowli bydła, owiec i trzody chlewnej,
•	tworzenie gospodarstw agroturystycznych na bazie istniejącej i modernizowanej zabudowy zagrodowej,
d)	w zakresie zagospodarowania turystycznego:
•	poprawa stanu zainwestowania poprzez wyposażenie w wysokiej jakości urządzenia infrastruktury technicznej i podwyższenie standardu użytkowego obiektów,
•	realizacja nowego zainwestowania o użytkowaniu całorocznym w jednostkach osadniczych w pełni wyposażonych w urządzenia infrastruktury technicznej i o wysokiej atrakcyjności turystycznej,
•	realizacja nowej bazy turystycznej nad zbiornikami wodnymi Siemianówka i Bachmaty 
w Dubiczach Cerkiewnych oraz na obrzeżu Puszczy Białowieskiej w gminach Hajnówka 
i Dubicze Cerkiewne,
•	wytyczenie i realizacja tras turystycznych – pieszych i rowerowych,
•	realizacja pozostałego programu z zakresu turystyki, odnoszącego się do obszaru problemowego, zgodnie z odpowiednimi „Kierunkami rozwoju funkcji gospodarczych”, określonymi w punkcie 10.4.5. 5. turystyka.
Obszar problemowy przygranicza
W skład obszaru problemowego przygranicza wchodzą następujące gminy: Kleszczele, Czeremcha, Milejczyce, Nurzec Stacja i Mielnik. W obszarze występuje szereg niekorzystnych zjawisk demograficznych. W szczególności nasilają się procesy depopulacji ludności, niekorzystnej struktury wiekowej i defeminizacji. Narasta zjawisko bezrobocia i zubożenia mieszkańców. W celu zapobieżenia występującym niekorzystnym procesom obszar wymaga programów wsparcia m. in. 
w zakresie aktywizacji gospodarczej, restrukturyzacji rolnictwa oraz zagospodarowania turystycznego.
W obszarze przygranicza zarysowują się w związku z tym następujące kierunki działań i zadania polityki przestrzennej:
a)	w zakresie aktywizacji gospodarczej i społecznej:
•	modernizacja i rozbudowa istniejącego przejścia granicznego w Połowcach oraz ewentualnie wspieranie organizacyjne, promocyjne, szkoleniowe i ekonomiczne budowy przejścia granicznego drogowego w Tokarach w gminie Mielnik,
•	tworzenie obszarów aktywizacji gospodarczej w oparciu o istniejące i potencjalne przejście graniczne na obszarach: Czeremcha – Kleszczele, Tokary – Radziwiłówka – Sięmiatycze,
•	aktywizacja gospodarcza ośrodków gminnych poprzez rozwój usług, drobnego przemysłu 
i rzemiosła,
•	rozbudowa i modernizacja infrastruktury technicznej oraz układu komunikacyjnego, warunkujących rozwój gospodarczy,
b)	w zakresie restrukturyzacji rolnictwa:
•	tworzenie gospodarstw wielkoobszarowych specjalizujących się w chowie bydła mlecznego i owiec,
•	realizacja programu małej retencji a zwłaszcza zalesień na dużych obszarach gruntów marginalnych skarbu państwa i prywatnych,
•	rozwój rolnictwa ekologicznego na obszarach objętych programem NATURA 2000,
•	tworzenie gospodarstw agroturystycznych głównie na bazie istniejącej zabudowy zagrodowej,
c)	w zakresie zagospodarowania turystycznego realizacja programu z zakresu turystyki, odnoszącego się do obszaru problemowego, z kierunków rozwoju funkcji gospodarczych określonych w punkcie 10.4.5. 5. turystyka.

VII. ZADANIA SŁUŻĄCE REALIZACJI PONADLOKALNYCH CELÓW PUBLICZNYCH
Cele publiczne określone według art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, poz. 543 z 2000 r. z późn. zmianami), których realizacji służyć będą przedmiotowe zadania, obejmują w niniejszym planie w szczególności:
•	wydzielanie gruntów pod drogi publiczne, budowę i utrzymanie tych dróg, obiektów i urządzeń transportu publicznego oraz kontroli ruchu lotniczego,
•	budowę i utrzymanie przewodów do przesyłania gazów i energii elektrycznej, a także innych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń,
•	budowę i utrzymanie publicznych urządzeń służących do gromadzenia, przesyłania 
i oczyszczania ścieków oraz utylizacji odpadów,
•	budowę oraz utrzymanie zbiorników i innych urządzeń wodnych służących zaopatrzeniu 
w wodę, regulacji przepływów i ochronie przed powodzią,
•	budowę i utrzymanie pomieszczeń dla urzędów organów władzy, administracji, sądów 
i prokuratur, państwowych szkół wyższych, szkół publicznych, a także państwowych obiektów ochrony zdrowia, domów opieki społecznej i placówek opiekuńczo –wychowawczych i rehabilitacyjnych,
•	budowę obiektów i utrzymanie obiektów i urządzeń niezbędnych na potrzeby obronności pastwa i ochrony granicy państwowej a także do zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, w tym budowę zakładów dla nieletnich,
•	inne cele publiczne określone w odrębnych ustawach.
Zadanie służące realizacji celów publicznych według art. 13, ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 1994 r. (Dz. U. Nr 15, poz. 139 z 1999 r. z późn. zmianami) to każda działalność państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego, wynikająca z ustaw o ile wymaga ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu i jest finansowana w całości lub w części z budżetu państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Za zadanie takie może być także uznane zgodnie z ust. 4, art. 13 w/w ustawy na wniosek właściwego ministra lub wojewody zadanie służące realizacji celów publicznych, realizowane w całości ze środków własnych inwestora. Warunkami realizacji zadań zawartych w programach rządowych wpisanych do wojewódzkiego rejestru oraz zadań samorządu województwa zawartych w programie wojewódzkim, a także innych zadań uznanych za publiczne, zgodnie z art. 61 do 65 w/w ustawy jest ich wprowadzenie do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego po uprzednim przeprowadzeniu negocjacji z gminą, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Przedmiotem tych negocjacji powinny być: 
•	warunki wprowadzenia zadań do planów miejscowych dotyczące pokrycia kosztów sporządzenia planów lub ich zmian ustalone w sposób określony w art. 14 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym oraz zakres i zawartość materiałów wejściowych dostarczonych przez inwestora,
•	realizacja zobowiązań finansowych z tytułu skutków prawnych sporządzenia planu lub jego zmiany określonych w rozdziale 3 w/w ustawy.
Zbiór zadań służących realizacji ponadlokalnych celów publicznych – stanowiący konkretyzację kierunków zagospodarowania przestrzennego województwa usystematyzowano poprzez ich podział na:
a)	działy i rodzaje powiązane z poszczególnymi celami publicznymi (np.: infrastruktura transportowa – drogi krajowe, wojewódzkie, infrastruktura energetyczna elektroenergetyczna i gazownicza, infrastruktura ochrony i kształtowania środowiska – kanalizacyjna i utylizacja odpadów, infrastruktura społeczna – nauka, kultura, zdrowie, sport, itp.),
b)	grupy zadań (w obrębie działów) obejmujące:
•	zadania rządowe ujęte w rejestrze Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast,
•	zadania ujęte w uchwalonym programie wojewódzkim,
•	potencjalne zadania programów rządowych lub centralnych, wynikające z dokumentów rządowych, takich jak np.: „Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju”, strategie i polityki resortowe, plany rozwoju instytucji centralnych zarządzających infrastrukturą, w tym zgłoszone jako wnioski do planu,
•	potencjalne zadania programów wojewódzkich zawarte w programach średnio- i długookresowych sporządzanych przez organy i jednostki samorządu województwa oraz zgłoszone jako wnioski do planu zagospodarowania przestrzennego województwa przez samorządy lokalne,
•	potencjalne zadania programów wojewódzkich lub planów rozwoju jednostek zarządzających regionalną ponadlokalną infrastrukturą techniczną i społeczną, w tym zgłoszone jako wnioski planu zagospodarowania przestrzennego województwa,
•	potencjalne zadania programów centralnych lub regionalnych wynikające z potrzeb regionalnych, które wyłoniły się w trakcie prac planistycznych nad kierunkami zagospodarowania, a wiążą się z ogólnymi zapisami „Strategii rozwoju województwa do roku 2010”.
Zadania rządowe służące realizacji ponadlokalnych celów publicznych ujęte w centralnym rejestrze programów rządowych Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast:
•	budowa układu przesyłowego 400 kV Polska - Litwa, określonego szczegółowiej 
w punkcie 5.1. kierunków zagospodarowania str 189 i punkcie 2.1. wykazu zadań 
str 273,
•	Program Inwestycji Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego w Dziedzinie Bezpieczeństwa (NSiP) wnioskowany przez Ministra Obrony Narodowej, a obejmujący różne elementy infrastruktury wojskowej - określony szczegółowiej w punkcie 9.1 c kierunków zagospodarowania str 194.

1. Infrastruktura społeczna
1.1.	Zadania wynikające z Programu Wojewódzkiego na lata 2001 – 2003

L.p.	Nazwa zadania	Obszar
realizacji	Termin 
realizacji	
1	2	3	4	

1	Edukacja
Utworzenie wydziału zamiejscowego Wyższej Szkoły Zawodowej – przy wykorzystaniu istniejącej bazy lokalowej	
Bielsk Podlaski	
2003	
2	Utworzenie Państwowej Wyższej Szkoły Informatyki i Przedsiębiorczości – przygotowanie bazy materialnej	Łomża	2003	
3	Utworzenie Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej – przygotowanie bazy materialnej	Suwałki	2003	
4.	Utworzenie Centrum Innowacji i Transferu Nowoczesnych Technologii Politechniki Białostockiej	Białystok	2004	

5	Ochrona zdrowia i opieka społeczna
Budowa pawilonu diagnostyczno – zabiegowego 	
   Białystok ul. M. Skłodowskiej – Curie 	
2001 – 2003 	
6	Modernizacja i rozbudowa Domu Pomocy Społecznej	Mońki	2003	
7	Dom Pomocy Społecznej dla dziewcząt upośledzonych umysłowo	Łomża	2003	
8	Rozbudowa i modernizacja Domu Pomocy Społecznej „Kalina”	Suwałki	2004	
9	Uruchomienie zintegrowanej linii radioterapii      w Białostockim Ośrodku Onkologicznym 	Białystok	2003	
10	Poprawa bazy materialnej Szpitala Miejskiego     w Zambrowie	Zambrów	2003 - 2006	

11	Kultura i ochrona zabytków
Modernizacja Teatru Dramatycznego 
im. Al. Węgierki	
Białystok	
2002 – 2003 	
12	Budowa Książnicy Podlaskiej	Białystok	2004	
13	Budowa Domu Kultury Litewskiej	 Puńsk	2003	
14	Rewitalizacja zabytkowej zabudowy drewnianej wsi podlaskiej	powiaty: sejneński, hajnowski, siemiatycki, wysokomazowiecki, łomżyński		

1	2	3	4	

15	Sport i rekreacja
Centrum Sportów Wodnych „Augustów”	
Augustów	
2001 – 2003 	
16	Modernizacja Stadionu Jagiellonia – Wersal Podlaski z adaptacją na stadion piłkarski z zapleczem socjalno – sportowym 	Białystok	2001 – 2003 	
17	Budowa Akademickiego Centrum Sportu (sala widowiskowo – sportowa) Politechniki Białostockiej	Białystok	2003	
18	Zespół sportowo – rekreacyjny na potrzeby Regionalnego Centrum Sportowo – Uzdrowiskowego 	Supraśl	2001 – 2003	
19	Realizacja bazy uzdrowiskowej Podlasia poprzez uzupełnienie infrastruktury Uzdrowiska Nizinno – Klimatyczno – Borowinowego 	Supraśl	2003	
20	Miejska pływalnia kryta	Hajnówka	2003	
21	Budowa sali sportowej o wymiarach 36x18 m 
z zapleczem i łącznikiem przy gimnazjum	Siemiatycze	2001 – 2003 	

22	Turystyka
Szlak turystyczny – szlakiem czterech wyznań (zmodernizowanie dróg o długości 92,2 km, wybudowanie miejsc obsługi podróżnych)	
teren gmin: Krynki, Sokółka, Dąbrowa Białostocka, Suchowola, Korycin, Janów, miejscowości: Bohoniki, Kruszyniany, Różanystok	
2001 – 2013 	
23	Komputerowy System Informacji Turystycznej 
i Promocji Województwa Podlaskiego (Centrum Obsługi Informacji średnio co 40 km)	Białystok
teren województwa	2003	

24	Zarzadzanie województwem
Wspomaganie zarządzania województwem przez administrację samorządową

teren województwa	
2003	

1.2. Potencjalne zadania o charakterze ponadlokalnym wynikające z kierunków zagospodarowania przestrzennego zawarte w programach rozwoju kultury do roku 2006, sportu do roku 2005 i turystyki do roku 2010 samorządu wojewódzkiego

L.p.	Nazwa zadania	Obszar
realizacji	Termin 
realizacji	
1	2	3	4	

1	Kultura i ochrona zabytków
Utworzenie Muzeum Ikon w części Pałacu Archimandrytów w Supraślu jako Oddziału Muzeum Podlaskiego w Białymstoku	
Supraśl	
2003	
1	2	3	4	
2	Powołanie powiatowych domów, ośrodków kultury i bibliotek oraz zapewnienie im bazy lokalowej	ośrodki powiatowe 	2002 – 2006	
3	Budowa wielofunkcyjnej sali widowiskowej	Suwałki	2002 – 2006	
4	Zorganizowanie gminnych ośrodków kultury w gminach nie posiadających takich obiektów:
-	Poświętne
-	Rudka
-	Bargłów Kościelny, Płaska
-	Suwałki
-	Sejny
-	Grajewo, Radziłów
-	Przytuły, Wizna
-	Kolno
-	Klukowo, Kobylin Borzymy, Kulesze Kościelne, Piekuty Nowe
-	Zambrów, Kołaki Kościelne, Rutki Kossaki
-	Siemiatycze, Perlejewo 	

pow. białostocki
pow. bielski
pow. augustowski
pow. suwalski
pow. sejneński
pow. grajewski
pow. łomżyński
pow. kolneński
pow. wysokomazowiecki
pow. zambrowski
pow. siemiatycki	2002 – 2006	
5	Systematyczna poprawa bazy lokalowej muzeów	teren województwa	2004	
6	Organizacja muzeów społecznych lub regionalnych, izb rękodzieła ludowego, warsztatów rękodzielniczych i innych 	 teren województwa	do 2006	
7	Rewaloryzacja barokowego zespołu pałacowo – ogrodowego Branickich	Białystok	do 2006	
8	Rewitalizacja założeń barokowego zespołu pałacowo – parkowego w Choroszczy	Choroszcz	do 2006	
9	„Fortyfikacje Podlasia” – ochrona zabytków architektury obronnej (rewitalizacja)	Piątnica i Osowiec	do 2006	
10	Rewitalizacja historycznego układu urbanistycznego	m. Tykocin	po 2003	
11	Opracowanie programu ochrony obszaru kulturowego miejscowości z zespołem zabytkowych parków: Pałacowego i Dyrekcyjnego, Zespołem Nadleśnictwa Białowieża i Zespołem Budownictwa Drewnianego Rusinów Podlasia 	w. Białowieża	po 2003	

12	Opracowanie programu ochrony układów ruralistycznych	Trześcianka, 
Puchły, Soce	do 2006	

13	Sport
Kryta pływalnia	
Bielsk Podlaski	
2003	
14	Hala sportowa, boiska sportowe, bieżnia, 
skocznia la, korty tenisowe i trybuny	Bielsk Podlaski
Zespół Szkół Zaw.	2003 – 2005	
15	Zespół sportowy wraz z halą sportową	Knyszyn	2001 – 2004	
16	Kryta pływalnia – modernizacja 	Mońki	2001 – 2003	

1	2	3	4	
17	Hala sportowa	Sokółka – Zespół Szkół	2004 – 2005	
18	Hala sportowa	Siemiatycze
Gimnazjum gminne	2001 – 2003	
19	Hala sportowa	Drohiczyn	2001 – 2004	
20	Hala sportowa	Mielnik	2000 – 2003	
21	Kompleks boisk	Łapy – Gimnazjum 	2003	
22	Modernizacja stadionu sportowego	Łomża	2004 – 2005	
23	Hala sportowa 	 Łomża - II LO
- Zespół Szkół Nr 1	2003 – 2004
2004 – 2005	
24	Kryta pływalnia	Zambrów	2000 – 2003	
25	Hala sportowa	Zambrów – ZSO 	2003 – 2006	
26	Kryta pływalnia	 Wys. Mazowieckie
- Gimnazjum	2004 – 2005	
27	Kryta pływalnia	Suwałki	2003 – 2010	
28	Boiska do gier zespołowych	Sejny	2001 – 2004	
29	Stadion sportowy	Puńsk	2001 – 2004	
30	Hala sportowa 	Grajewo	2004 - 2006	
31	Stadion miejski 	Grajewo	2003 - 2004	
32	Kryta pływalnia	Hajnówka	po 2003	

33	Rekreacja na obszarach uzdrowiskowych
Budowa obiektów uzdrowiskowych wraz z niezbędną infrastrukturą rekreacyjną, leczniczą i noclegową	
Augustów
Supraśl
Mielnik	
do 2015	
34	Budowa ścieżek zdrowia w potencjalnych miejscowościach uzdrowiskowych	- II -	2003-2004	
35	Tworzenie bazy noclegowej na obszarach prouzdrowiskowych	gminy – Augustów, Supraśl i Mielnik	do 2005	

36	Turystyka
Tworzenie ośrodków turystyki jeździeckiej i szlaków turystyki konnej, szczególnie w rejonach puszcz	
Puszcza Białowieska, Knyszyńska, Augustowska	
do 2010	
37	Stworzenie punktów wypożyczalni nart i wytyczenie szlaków narciarskich w najpopularniejszych rejonach rozwoju narciarstwa biegowego	Suwalszczyzna, Bagna Biebrzańskie, Puszcza Białowieska, Knyszyńska	do 2006	
38	Odbudowa wybranych odcinków sieci wąskotorowych kolejek leśnych i uruchomienie sezonowych turystycznych kursów kolejek na tych odcinkach	Puszcze: Augustowska, Białowieska, Knyszyńska	do 2010	
1	2	3	4	
39	Budowa nowych kempingów, pól biwakowych, schronisk, bazy gastronomicznej, itp.	szlaki turystyczne województwa – piesze, rowerowe, itp.	do 2006	
40	Budowa portów, przystani i stanic wodnych dla potrzeb turystyki wodnej	akweny wodne województwa	do 2015	
41	Opracowanie koncepcji i budowa centrum turystyki etnicznej i kulturowej	Białystok	do 2010	
42	Opracowanie koncepcji i budowa Centrum Turystyki Przyrodniczej	Białowieża	do 2015	
43	Tworzenie na terenach byłych poligonów ośrodków turystyki aktywnej i sprawnościowej (gry wojenne, paintball, szkoła przetrwania)	tereny byłych poligonów	do 2010	
44	Przekształcenie budynków byłych szkół w schroniska młodzieżowe oraz obiekty turystyki kwalifikowanej	teren województwa	do 2015	

1.3. Potencjalne zadania wynikające z kierunków zagospodarowania przestrzennego województwa – wnioski zgłoszone przez instytucje i samorządy lokalne

L.p.	Nazwa zadania	Obszar realizacji	Termin realizacji	
1	2	3	4	

1	Szkolnictwo wyższe
Uniwersytet w Białymstoku
-	sfinalizowanie budowy biblioteki

-	dobudowa części budynku Wydziału Prawa

-	budowa części audytoryjnej przy budynku rektoratu
-	budowa centrum sportowego	
Białystok
ul. M. Curie – Skłodowskiej  
ul. Mickiewicza
ul. M. Curie – Skłodowskiej
ul. Świerkowa  	
zależnie od środków finansowych	
2	Politechnika Białostocka
-	kontynuacja budowy Wydziału Elektrycznego
-	rozpoczęcie realizacji Podlaskiego Centrum Wystawniczego 
-	adaptacja obiektów na potrzeby Wydziału Zamiejscowego w Suwałkach	Białystok 
ul. Wiejska 45D
ul. Świerkowa

Suwałki
ul. Sejneńska	
2000 – 2003
2002 – 2005

2004 – 2006 	
3	Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania – budowa auli na 600 słuchaczy	Białystok
ul. Ciepła 40	2002-2005	
4	Wyższa Szkoła Matematyki i Informatyki Użytkowej – budowa budynku dydaktycznego	Białystok
ul. Kamienna	zależnie od środków finansowych	

1	2	3	4	
5	Niepaństwowa Wyższa Szkoła Pedagogiczna – budowa własnego budynku	 Białystok	jw. 	
6	Utworzenie wyższej uczelni – studia zaoczne	Zambrów	jw. 	
7	Utworzenie Wyższej Szkoły Administracji i Informatyki	Grajewo
	2004 – 2006  	

8	Szkolnictwo średnie
Sukcesywna modernizacja i rozbudowa obiektów szkolnych
-	Zespół Szkół
-	obiekty szkolnictwa średniego

-	obiekty szkolne 	

Czarna Białostocka
teren pow. Białostockiego
teren pow. Augustowskiego	

zależnie od środków finansowych
	
9	Budowa Zespołu Szkół Zawodowych	Wysokie Mazowieckie	jw. 	
10	Modernizacja, rozbudowa i doposażenie Regionalnego Centrum Kształcenia Zawodowego	Suwałki	2004 – 2006 	

11	Ochrona zdrowia
Modernizacja Szpitala	
Łapy	zależnie od środków finansowych	
12	Realizacja Przychodni Pasa Podmiejskiego	pow. Białostocki	jw. 	
13	Budowa Domu Pomocy Społecznej dla osób dorosłych upośledzonych umysłowo	Białystok	jw. 	
14	Rozbudowa Domu Pomocy Społecznej	Białystok	jw. 	
15 	Rozbudowa Domów Pomocy Społecznej	Uhowo, Łaźnie, Jałówka	jw. 	
16	Adaptacja budynku szkoły podstawowej wsi Ignatowizna na potrzeby Domu Spokojnej Starości	gm. Rutka Tartak	jw. 	
17	Utworzenie Domu Pomocy Społecznej	Piątnica	po 2005 r.
zależnie od środków finansowych	
18	Utworzenie ośrodka szkolno – rehabilitacyjnego dla dzieci niepełnosprawnych w bezpośrednim sąsiedztwie chronionych terenów przyrodniczych	pow. Białostocki	zależnie od środków finansowych
	
19	Zorganizowanie sieci rodzinnych domów dziecka	pow. Białostocki	jw. 	
20	Utworzenie gminnych świetlic terapeutycznych oraz Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych	pow. Białostocki	jw. 	
21	Zaadaptowanie istniejących nieruchomości na potrzeby Domu Pomocy Społecznej	Siemiatycze	jw. 	

1	2	3	4	
22	Rozbudowa Ośrodka Szkolno – Rehabilitacyjnego 	Siemiatycze	jw. 	
23	Utworzenie Środowiskowego Domu Samopomocy 		jw. 	
24	Uruchomienie Pogotowia Opiekuńczo – Wychowawczego, Domu Dziecka oraz tworzenie Rodzinnych Domów Dziecka	Suwałki	jw. 	
25	Modernizacja i adaptacja budynków WPN na Ośrodek Wsparcia dla Osób z Zaburzeniami Psychiatrycznymi 	Lipniak gm. Suwałki	jw.	
26	Utworzenie Regionalnego Ośrodka Pomocy Dzieciom	teren gm. Suwałki	jw.	
27	Adaptacja budynku byłej szkoły na Centrum Wypoczynku, Edukacji i Integracji dla Osób Niepełnosprawnych – „Modelowy Ośrodek WBN”	Nowa Wieś
gm. Suwałki	jw.	
28	Powołanie Powiatowego Zespołu Pomocy Lokalnej ds. Uzależnień	Zambrów	2005	
29	Rozbudowa i modernizacja budynków na potrzeby utworzenia Centrum Pomocy Społecznej	Suwałki	2005 – 2007 	
30	Utworzenie Domu Opieki Społecznej w Bielsku Podlaskim na istniejącej bazie lokalowej	Bielsk Podlaski	zależnie od środków finansowych	

31	Kultura
Rozbudowa i rozszerzenie funkcji Białostockiego Muzeum Wsi	
Osowicze 
gm. Wasilków	zależnie od środków finansowych	
32	Utworzenie Powiatowego Centrum Kultury	Siemiatycze	jw. 	
33	Utworzenie biblioteki międzyuczelnianej	Suwałki	jw. 	
34	Utworzenie muzeum regionalnego	Zambrów	jw. 	
35	Budowa centrum kulturowego z salą widowiskową	Zambrów	jw. 	
36	Budowa centrum kulturowego „cmentarzysko Jaćwingów”	Szwajcaria 
k. Suwałk	jw.	
37	Rewitalizacja zabytkowych kamienic przy ul. Kościuszki wraz z terenem przyległym	Suwałki	2004 – 2007 	
38	Modernizacja obiektów towarzyszących centrum kultury	Grajewo	2003 – 2005 	
39	Utworzenie Stacji Edukacyjnej - Muzeum Wigierskiego Parku narodowego	Stary Folwark, Widierski Park Narodowy	zależnie od środków finansowych	

40	Sport i rekreacja
Zagospodarowanie terenów sportowo – rekreacyjnych	
Supraśl, Jurowce, Nowodworce, Żółtki, Złotoria, Koplany	
zależnie od środków finansowych	
41	Zagospodarowanie ośrodka narciarskiego	Ogrodniczki	jw.	

1	2	3	4	
42	Budowa ośrodków narciarstwa biegowego 	Puszcza Knyszyńska	jw. 	
43	Utworzenie ośrodka sportów wodnych	zalew Siemianówka	jw. 	
44	Zagospodarowanie obszarów sportowo – rekreacyjnych 	Łomża	jw. 	
45	Budowa hali sportowej przy SP Nr 4	Zambrów	2003 – 2006	
46	Modernizacja hal sportowych i zaplecza Ośrodka Sportu i Rekreacji 	Suwałki	zależnie od środków finansowych	
47	Budowa wyciągu narciarskiego	Osinki gm. Suwałki	jw. 	
48	Budowa portu jachtowego na potrzeby żeglarstwa	Stary Folwark
gm. Suwałki	jw. 	
49	Budowa hali sportowej z boiskiem wielofunkcyjnym	Czyżew	2003 – 2004 	
50	Budowa hali sportowej 	Piątnica	zależnie od środków finansowych	
51	Budowa basenu miejskiego 	Grajewo	jw. 	

52	Turystyka
Renowacja i modernizacja Kanału Augustowskiego wraz z budową obiektów obsługi ruchu turystycznego i uruchomieniem wodnego przejścia granicznego	
Kanał Augustowski	
jw. 	
53	Budowa infrastruktury turystycznej obejmującej m.in. budowę ścieżek rowerowych i obiektów towarzyszących (hotelu o wysokim standardzie) w mieście i w kierunkach atrakcyjnych miejsc wypoczynku wokół miasta	Suwałki i okolice	jw. 	
54	Budowa Centrum Rekreacji, Turystyki i Wypoczynku „Arkadia”	Suwałki	jw. 	
55	Modernizacja wraz z rozbudową bazy w Ekoturystycznym Ośrodku Polskiego Towarzystwa Turystyczno – Krajoznawczego 	Stary Folwark	jw. 	
56	Rozbudowa Stanicy Wodnej Polskiego Towarzystwa Turystyczno – Krajoznawczego 	Gawrych Ruda	jw. 	
57	Wyznaczenie tras rowerowych	Wigierski Park Narodowy	jw. 	
58	Modernizacja istniejących obiektów z przeznaczeniem na gospodarstwa agroturystyczne	Leszczewek -
Stary Folwark, Cimochowizna, Magdalenowo - Wigry, Piertanie Tartak, Brudyniszki, Krzywe, Płociczno, Gawrych Ruda	jw. 	
1	2	3	4	
59	Zagospodarowanie terenów zielonych w dolinie rzeki Jabłonki między ul. Kościuszki i Ostrowską	Zambrów	2005 – 2008	
60	Utworzenie parku między ul. Łomżyńską i Żytnią	Zambrów	zależnie od środków finansowych	
61	Opracowanie tras turystycznych pogranicza województwa podlaskiego obejmujących miejscowości z unikalnymi obiektami sakralnymi: Supraśl, Krynki, Jurowlany, Kruszyniany, Bohoniki, Szudziałowo, Klimówka, Sidra, Siderka, Sokółka, Różanystok, Kamienna Stara	pow. Białystok 
i Sokółka
	2003 – 2006 	
62	Opracowanie szlaku turystycznego grodzisk ruskich w dolinie rz. Narwi obejmujących: Suraż, Zawyki, Zajączki, kurhan w Doktorcach i Strablę	pow. Białystok 
i Bielsk Podlaski	do 2006	
63	Opracowanie trasy turystycznej „Szlakiem osadnictwa wczesnośredniowiecznego w dolinie Bugu” (grodziska w Burzyskach, Rogawce, Drohiczynie, Mielniku i Niemirowie	pow. Siemiatycze	do 2006	
64	Rozwój turystyki aktywnej	Suwałki i okolice parków narodowych i krajobrazowych	2004 – 2006 	
65	Budowa hali widowiskowo – targowej i akwaparku	Suwałki	zależnie od środków finansowych	
66	Urządzenie terenów rekreacyjno – wypoczynkowych z przystanią kajakową nad jeziorem Toczyłowo	gm. Grajewo	jw. 	
67	Urządzenie terenów rekreacyjno – wypoczynkowych nad jeziorem Mizmaz	gm. Grajewo	jw.	
68	Adaptacja zbiorników wodnych w Topile do celów turystycznych			
69	Budowa Centrum Edukacyjno – Rozrywkowego „Wakacyjna Wioska Bałtów” w miejscowości Pobondzie		zależnie od środków finansowych	
70	Urządzenie trasy spływu kajakowego rzeką Szeszupą do granicy z Litwą wraz z infrastrukturą towarzyszącą	gm. Rutka Tartak 	jw.	
71	Budowa wyciągu narciarskiego w miejscowości Rowele (uzupełnienie projektu p.z.. „Wakacyjna Wioska Bałtów”	gm. Rutka Tartak	jw.	
72	Zintegrowany system zagospodarowania i wykorzystania szlaków turystycznych Suwalszczyzny	pow. Suwałki	jw. 	
73	Zagospodarowanie turystyczne terenów wzdłuż rzeki Narew oraz fortów w Piątnicy	gm. Piątnica	jw. 	

1	2	3	4	
74	Rozwój Muzeum Przyrodniczego w Drozdowie	gm. Piątnica	jw. 	
75	Budowa centrum rekreacyjno – sportowego, w tym hali sportowej przy Gimnazjum w Nowogrodzie	Nowogród	po 2005 r. 
zależnie od środków finansowych	
76	Budowa infrastruktury turystycznej obejmującej m.in. budowę ścieżek rowerowych 	Grajewo i okolice	zależnie od środków finansowych	
77	Urządzenie terenów rekreacyjno – wypoczynkowych z przystanią kajakową nad rzeką Ełk	Grajewo	jw. 	
78	Realizacja Centrum Edukacji Przyrodniczej	Grajewo	jw. 	
79 	Rozwój turystyki w dolinie Jegrzni	gm. Rajgród	po 2004 r.	
80	Utworzenie Ośrodka Rozwoju Zrównoważonego	Gawrych Ruda - Słupie, Wigierski Park Narodowy	zależnie od środków finansowych	
81	Organizacja tras rowerowych międzynarodowych
•	R 11 (Ateny - Przylądek Północny) Długobórz - Zambrów - Wygoda - Łomża - Wizna - Sambory - Brzostowo - Łoje Awissa - Ruda - Pieńczykowo - Kuligi - Tajno Łanowe - Śluza Sosnowo - Kopiec - Barszcze - Augustów - Serwy - Danowskie - Bryzgiel - Stary Folwark - Maćkowa Ruda - Karolin - Sejny - Żegary - Dusznica - Ogrodniki,
•	”Pierścień rowerowy Suwalszczyzny” Puńsk - Trakiszki - Kompocie - Witokiemie - Sejny - Karolin - Wysoki Most - Stary Folwark - Suwałki - Bakałarzewo - Wiżajny - Budzisko.	
teren województwa
podlaskiego

obszar północny województwa	
zależnie od środków finansowych

zależnie od środków finansowych	
2. Infrastruktura elektroenergetyczna
2.1. Zadania zawarte w programie krajowym służące realizacji ponadlokalnych celów publicznych – budowa krajowego układu przesyłowego:

L.p.	Nazwa zadania	Obszar realizacji	Orientacyjna realizacja	
1	2	3	4	
1.	linia WN 400 kV dwutorowa GPZ Ełk - gr. Państwa z Litwą 
(kierunek ALYTUS)	gm. Bakałarzewo, Suwałki, Szypliszki, Puńsk, Sejny, 
m. Suwałki	2005-2010	
2.	linia WN 400 kV jednotorowa GPZ "NAREW" - GPZ Ełk	gm. Suraż, Łapy, Poświętne, Sokoły, Wysokie Mazowieckie, Kobylin Borzymy, Zawady, Wizna, Jedwabne, Przytuły, Radziłów, Wąsosz, Szczuczyn, Grajewo	2005-2010	

2.2. Potencjalne zadania programów rządowych zawarte w kierunkach zagospodarowania przestrzennego, wynikające z planów rozwoju Polskich Sieci Energetycznych S.A. - budowa krajowego układu przesyłowego:

L.p.	Nazwa zadania	Obszar realizacji	Orientacyjna realizacja	
1	2	3	4	
1.	linia WN 400 kV dwutorowa GPZ "NAREW" - gr. Państwa z Białorusią (częściowo po trasie istn. Linii WN 220 kV ROŚ	gm. Gródek, Michałowo, Supraśl, Zabłudów, Juchnowiec, Turośń Kościelna	po 2010	
2.	rozbudowa stacji GPZ "NAREW"	gm. Turośń Kościelna	2005-2010	

2.3. Potencjalne zadania kierunków rozwoju systemu WN, wynikające z planów rozwoju Zakładu Energetycznego Białystok S.A. – krótkoterminowych i perspektywicznych
2.3.1. Budowa napowietrznych linii WN 110 kV tj.:

L.p.	Nazwa zadania	Obszar realizacji	Orientacyjna realizacja	
1	2	3	4	
1.	zasilanie RPZ-6 Białystok	m. Białystok, 
gm. Choroszcz	do 2003r.	
2.	Włączenie RPZ „SSE” do linii WN 
110 kV GPZ Suwałki – RPZ Augustów	m. Suwałki, gm. Suwałki	do 2003r.	
3.	RPZ „SSE” – RPZ „Hańcza” Suwałki	gm. Suwałki i m. Suwałki	2015r.	
4.	RPZ Wasilków - RPZ "Polanka" Czarna Białostocka	gm. Wasilków, m. i gm. Czarna Białostocka	do 2015r.	
5.	drugostronne włączenie RPZ GRAJEWO 1 do linii Grajewo – Osowiec 	m. i gm. Grajewo	do 2015r.	
6.	GPZ Ełk - RPZ "Hańcza" Suwałki	m. Suwałki, gm. Suwałki, Bakałarzewo,	do 2015r.
	
7.	wyprowadzenie linii - pierścień m. Białystok z GPZ "NAREW" pomiędzy GPZ "NAREW" RPZ "Przemysłowy" Białystok, RPZ 5 B-stok - GPZ 1 B-stok i GPZ "NAREW" - RPZ 8 B-stok - RPZ FASTY - GPZ 1 Białystok	gm. Turośń Kościelna
m. Białystok	do 2015r.	
8.	RPZ Augustów 1 - RPZ Augustów 2	m. Augustów	do 2015r.	
9.	RPO Potasznia - do linii RPZ Hańcza - RPZ Filipów	gm. Suwałki	do 2015r.	
10.	RPZ "Hańcza" Suwałki - RPZ Wiżajny	m. Suwałki
gm. Jeleniewo, Suwałki, Wiżajny	do 2015r.	
11.	GPZ - 1 Ełk - RPZ Szczuczyn	gm. Szczuczyn	do 2025-30, zadania uszeregowane wg priorytetów	
12.	RPZ Szczuczyn - RPZ Stawiski	gm, Szczuczyn, Grabowo	jw.	
13.	RPZ Stawiski - RPZ Piątnica	gm. Stawiski, Piątnica	jw.	
14.	RPZ Piątnica - GPZ 1 Łomża	gm. Piątnica, Łomża
m. Łomża	jw.	
1	2	3	4	
15.	RPZ Hajnówka - RPZ Czeremcha 	m. Hajnówka, 
gm. Hajnówka, Czeremcha, Dubicze Cerkiewne	jw.	
16.	RPZ Czeremcha - do linii 110 kV kier. Adamowo	gm. Czeremcha, Milejczyce, Kleszczele	jw.	
17.	RPZ Siemiatycze - RPZ Nurzec Stacja	gm. Nurzec Stacja, Siemiatycze, 
m. Siemiatycze	jw.	
18.	RPZ Siemiatycze - kier. Siedlce	gm. Drohiczyn, Siemiatycze
m. Siemiatycze	jw.	
19.	RPZ Nurzec Stacja - do linii kier. 
Bielsk Podlaski	gm. Nurzec Stacja, Milejczyce	jw.	
20.	RPZ Augustów 2 - RPZ Sztabin	gm. Augustów, Sztabin,
m. Augustów	jw.	
21.	RPZ Sztabin - RPZ Sidra	gm. Sztabin, Dąbrowa Białostocka, Sidra	jw.	
22.	RPZ Sidra - RPZ "Polanka" Czarna Białostocka	gm. Sidra, Sokółka, Czarna Białostocka	jw.	
23.	RPZ Sokoły - GPZ "NAREW"	gm. Turośń Kościelna, Suraż, Łapy, Sokoły	jw.	
24.	GPZ Łomża 1 - RPZ Śniadowo	m. Łomża,
gm. Łomża, Śniadowo	jw.	
25.	GPZ Śniadowo - RPZ Zambrów	gm. Śniadowo, Zambrów,
miasto Zambrów	jw.	
26.	RPZ Zambrów PKP - RPZ Sokoły	gm. Zambrów, Kołaki Kościelne, Kulesze K., Sokoły	jw.
	
27.	GPZ "NAREW" - RPZ Choroszcz	gm. Turośń Kościelna, Choroszcz	jw.	
28.	RPZ Choroszcz - RPZ 6 Białystok	gm. Choroszcz, 
miasto Białystok	jw.	
29.	GPZ "NAREW" - RPZ Zimnochy	gm. Turośń Kośc., Suraż	jw.	
30.	RPZ Zimnochy - RPZ Brańsk	gm. Suraż, Wyszki, Brańsk, 
miasto Brańsk	jw.	
31.	RPZ Brańsk - RPZ Ciechanowiec	m. Brańsk, gm. Brańsk, Rudka, Ciechanowiec	jw.	
32.	GPZ Ostrołęka - RPZ Kolno	gm. Miastkowo, Nowogród	jw.	
33.	Wprowadzenie linii 110 kV do RPZ Ciechanowiec i RPZ Wysokie Mazowieckie	m. Ciechanowiec, Wysokie Mazowieckie	jw.	
34.	„Wcięcie” do istn. Linii RPZ Bielsk Podl. 1 – RPZ Hajnówka do zasilania RPZ Bielsk Podlaski 2	gm. Bielsk Podlaski	jw.	
2.3.2. Modernizacja istniejących linii WN 110 kV napowietrznych

1	2	3	4	
1.	RPZ Knyszyn - RPZ Mońki

	m. Knyszyn, Mońki, gm. Knyszyn, Mońki, 	2002-2025	
2.	RPZ Ełk 1 - RPZ Grajewo 2	miasto i gmina Grajewo	zadania wg priorytetów	
1	2	3	4	
3.	GPZ 1 Białystok - 
RPZ Czarna Białostocka	m. Białystok, 
gm. Wasilków, Czarna Białostocka	jw.	
4.	RPZ Czarna Białostocka - RPZ Sokółka	gm. Czarna Białostocka, Sokółka, m. Sokółka	jw.	
5.	RPZ Sokółka - 
RPZ Dąbrowa Białostocka	m. Sokółka, 
gm. Sokółka, Sidra, Dąbrowa Białostocka	jw.	
6.	RPZ Dąbrowa Białostocka - 
RPZ Augustów	gm. Dąbrowa Białostocka, Suchowola, Augustów, Sztabin, m. Augustów, m. Dąbrowa Białostocka	jw.	
7.	GPZ Ostrołęka (przez Nowogród) - 
RPZ Łomża 2 - GPZ Łomża 1	gm. Miastkowo, Nowogród, Łomża, m. Łomża	jw.	
8.	RPZ "Hańcza" Suwałki - RPZ Olecko	m. Suwałki, gm. Suwałki, Bakałarzewo	jw.	
9.	RPZ "Reja" Suwałki - GPZ Suwałki	m. Suwałki	jw.	
10.	RPZ "Hańcza" Suwałki - RPZ Sejny	m. Suwałki, gm. Suwałki,
Krasnopol, Sejny, m. Sejny	jw.	
11.	GPZ "NAREW" - RPZ Bielsk Podlaski 1	gm. Turośń Kościelna, Juchnowiec, Bielsk Podlaski, m. Bielsk Podlaski	jw.	
12.	RPZ Bielsk Podlaski 1 - RPZ Adamowo	m. Bielsk Podlaski,
gm. Bielsk Podlaski, Boćki, Milejczyce, Nurzec Stacja, Mielnik	jw.	
13.	RPZ Adamowo - RPZ Siemiatycze	gm. Mielnik, Siemiatycze
m. Siemiatycze	jw.	
14.	RPZ Siemiatycze - RPZ Siedlce	m. Siemiatycze, 
gm. Siemiatycze, Drohiczyn	jw.	
15.	RPZ Bielsk Podlaski - RPZ Hajnówka	m. Hajnówka, Bielsk Podlaski, gm. Hajnówka, Bielsk Podlaski, Czyże	jw.	
16.	RPZ Hajnówka - RPZ Lewkowo	m. Hajnówka,
gm. Hajnówka, Narewka	jw.	
17.	RPZ Zambrów - RPZ Wysokie Mazowieckie	m. Zambrów, 
gm. Zambrów, Wysokie Mazowieckie,
m. Wysokie Mazowieckie	jw.	
2.3.3.Budowa stacji transformatorowo - rozdzielczych

1	2	3	4	
1.	RPZ Ciechanowiec (przebudowa stacji 30/15 kV na 110/15 kV)	m. Ciechanowiec	do 2003	
2.	RPZ 6 Białystok 110/15 kV (w I etapie zasil. linią WN 110 kV "NAREW" - GPZ 1 Białystok)	m. Białystok	do 2003	
1	2	3	4	
3.	RPZ "Strefa" Suwałki 110/20 kV	m. Suwałki	do 2003	
4.	RPO "Potasznia" 20/110 kV	gm. Suwałki	2005	
5.	RPZ "Wyżyny" Białystok 110/15 kV	m. Białystok	2004-2025
zadania uszeregowane wg priorytetów	
6.	RPZ "Olmonty" 110/15 kV	gm. Juchnowiec		
7.	RPZ Augustów 2 (PKP) 110/15 kV	m. Augustów	jw.	
8.	RPO Wiżajny 20/110 kV	gm. Wiżajny	jw.	
9.	RPZ Szczuczyn (w I etapie rozdz. sieciowa 15/15 kV)	gm. Szczuczyn	jw.	
10.	RPZ Bielsk Podlaski 2 110/15 kV	m. Bielsk Podlaski	jw.	
11.	RPZ Stawiski 110/15 kV	gm. Stawiski	jw.	
12.	RPZ Piątnica 110/15 kV	gm. Piątnica	jw.	
13.	RPZ Czeremcha 110/15 kV	gm. Czeremcha	jw.	
14.	RPZ Nurzec Stacja 110/15 kV (PKP)	gm. Nurzec Stacja	jw.	
15.	RPZ Sztabin 110/15 kV (PKP)	gm. Sztabin	jw.	
16.	RPZ Sidra 110/15 kV (PKP)	gm. Sidra	jw.	
17.	RPZ Raczki 110/20 kV (PKP)	gm. Raczki	jw.	
18.	RPZ Suchowola 110/15 kV (PKP)	gm. Suchowola	jw.	
19.	RPZ Sokoły 110/15 kV (PKP)	gm. Sokoły	jw.	
20.	RPZ Zambrów 110/15 kV (PKP)	gm. Zambrów	jw.	
21.	RPZ Śniadowo 110/15 kV (PKP)	gm. Śniadowo	jw.	
22.	RPZ Zimnochy 110/15 kV (PKP)	gm. Suraż	jw.	
23.	RPZ Choroszcz 110/15 kV	gm. Choroszcz	jw.	
24.	RPZ Brańsk 110/15 kV	m. Brańsk	jw.	
25.	RPZ Przemysłowy 110/15 kV	gm. Juchnowiec	jw.	
2.3.4. Modernizacja stacji transformatorowo-rozdzielczych i rozdzielni sieciowych

1	2	3	4	
1.	RPZ Augustów 110/15 kV	m. Augustów	2003	
2.	RPZ "FASTY" Białystok 110/15/6 kV	m. Białystok	2003	
3.	RPZ Lewkowo 110/15 kV	gm. Narewka	2003	
4.	RS 15 kV Stawiski	gm. Stawiski	2003	
5.	GPZ 1 Białystok 220/110/15 kV	m. Białystok	2004	
6.	RPZ 110/20 kV Filipów	gm. Filipów	2004	
7.	RPZ 110/15 kV Grajewo	m. Grajewo	2004	
8.	RPZ Wysokie Mazowieckie 110 /15 kV	m. Wysokie Mazowieckie	2006	
9.	RS 20 kV Wiżajny	gm. Wiżajny	do 2015	
10.	RS 15 kV Szczuczyn	gm. Szczuczyn	do 2015	

3. Infrastruktura gazownicza
3.1. Potencjalne zadania programów rządowych zawarte w koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju i długoterminowych planach rozwoju Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A.
Budowa gazociągów wysokiego ciśnienia:

L.p.	Nazwa zadania	Obszar realizacji	Orientacyjny termin	
1	2	3	4	
1.	Zambrów - Łomża - Stawiski - Szczuczyn - Prostki - Raczki DN 500	gm. Zambrów, Łomża, Piątnica, Stawiski, Grabowo, Szczuczyn, Raczki	2006-2010	

3.2. Potencjalne zadanie programów rządowych wynikające z długoterminowych planów rozwoju PGN i G S.A.
Budowa gazociągu tranzytowego BIAŁORUŚ - ROSJA (obwód Kaliningradzki) – zasilanie alternatywne dla zachodnich i północnych obszarów województwa.

L.p.	Nazwa zadania	Obszar realizacji	Orientacyjny termin	
1	2	3	4	
1.	tłocznia Iwacewicze (Białoruś) – Lipszczany – Lipsk – Augustów – Raczki DN 1000	gm. Lipsk, Sztabin, Augustów, Raczki	
x	
2.	Augustów - Raczki - Gołdap 
DN 800	gm. Augustów, Raczki	x	

3.3. Potencjalne zadania kierunków rozwoju systemu gazowniczego wysokiego ciśnienia, wynikające z planów rozwoju Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. – krótko 
i długoterminowych
Budowa gazociągów w/c wraz ze stacjami redukcyjno-pomiarowymi piewszego stopnia.

L.p.	Nazwa zadania	Obszar realizacji	Orientacyjny termin	
1	2	3	4	
1.	Wyszki - Bielsk Podlaski - Hajnówka DN 200	gm. Wyszki, Bielsk Podlaski, Orla, Czyże, Hajnówka
m. Bielsk Podlaski	2003-2005	
2.	Podłączenie EC Białystok DN 250	gm. Supraśl,
m. Białystok	jw.	
3.	Kondratki - Bobrowniki DN 350	gm. Michałowo, Gródek	jw.	
4.	Wasilków - Czarna Białostocka 
DN 150	gm. Wasilków, Czarna Białostocka	jw.	
5.	Bielsk Podlaski - Boćki DN 150	gm. Bielsk Podlaski, Boćki, m. Bielsk Podlaski	jw.	
6.	odgałęzienie od gazociągu Bielsk Podlaski - Hajnówka w kierunku Orli DN 100	gm. Bielsk Podlaski, Orla	jw.	
7.	Orla - Dubicze Cerkiewne 
DN 100	gm. Orla, Dubicze Cerkiewne	2003-2005	
8.	tł. Hołowczyce (woj. mazowieckie) - Drohiczyn DN 150	gm. Siemiatycze, Drohiczyn	jw.	
1	2	3	4	
9.	od istn. kier. Drohiczyn - Nurzec Stacja DN 150	gm. Drohiczyn, Siemiatycze, Nurzec Stacja	2006-2010	
10.	Siemiatycze - Leszczka - Dziadkowice DN 150	gm. Siemiatycze, Dziadkowice	jw.	
11.	Siemiatycze - Grodzisk DN 100	gm. Siemiatycze, Grodzisk	jw.	
12.	Wyszki - Brańsk DN 100	gm. Wyszki, Brańsk	jw.	
13.	Turośń Kościelna - Choroszcz 
- Tykocin DN 150	gm. Turośń Kościelna, Choroszcz, Tykocin	jw.	
14.	Bobrowniki - Krynki - Szudziałowo
DN 100	gm. Gródek, Krynki, Szudziałowo	jw.	
15.	od istn. Bobrowniki - Białystok 
w kier. Gródek - Michałowo DN 150	gm. Gródek, Michałowo	jw.	
16.	Michałowo - Narew DN 100	gm. Michałowo, Narew	jw.	
17.	od istn. Białystok – Zambrów – Kołaki Kościelne DN 100	gm. Kołaki Kościelne	jw.	
18.	Wysokie Mazowieckie – z odgał. Kobylin Borzymy i Rutki DN 100	gm. Rutki, Zawady, Kobylin Borzymy, Kulesze Kośc	jw.	
19.	podłączenie gaz. Nieporęt - Białystok z SGT w tłoczni Zambrów DN 300	gm. Zambrów	2011-2020	
20.	Raczki - Suwałki DN 200	gm. Raczki, Suwałki, 
m. Suwałki	jw.	
21.	Łomża 1 - Łomża 2 DN 150	gm. Łomża, m. Łomża	jw.	
22.	Łomża - Śniadowo DN 150, 100	gm. Łomża, Śniadowo	jw.	
23.	Łomża - Nowogród DN 150, 100 z odgał. w kier. Miastkowa DN 100	gm. Łomża, Nowogród, Miastkowo	jw.	
24.	Stawiski - Kolno DN 150	gm. Stawiski, Kolno	jw.	
25.	Raczki - Augustów - Lipsk DN 400	gm. Raczki, Augustów, Sztabin, Lipsk	jw.	
26.	Raczki - Gołdap DN 400/250	gm. Raczki, Bakałarzewo, Filipów	jw.	
27.	Wysokie Mazowieckie - Ciechanowiec – Perlejewo z odgał. do Czyżewa Osady DN 150/100	gm. Wysokie Maz. Szepietowo, Czyżew Osada, Klukowo, Ciechanowiec, Perlejewo, 	jw.	
28.	Odgałęzienie od istn. gazociągu Białystok – Rembelszczyzna do gm. Nowe Piekuty DN 100	gm. Nowe Piekuty		
3.4. Potencjalne zadania kierunków rozwoju systemu gazociągów w/c wynikające z Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Podlaskiego
Budowa gazociągów wysokiego ciśnienia wraz ze stacjami redukcyjno-pomiarowymi I stopnia

1	2	3	4	
1.	Suwałki - Nowinka	gm. Suwałki, Nowinka, 
m. Suwałki	po 2010	
2.	Suwałki - Jeleniewo - Krasnopol - Sejny	m. Suwałki, gm. Suwałki, Jeleniewo, Szypliszki, Krasnopol, Sejny	jw.	
3.	Sejny - Giby - Płaska
	gm. Sejny, Giby, Płaska	jw.
	
1	2	3	4	
4.	od gaz. w/c Jeleniewo - Krasnopol - Szypliszki - Rutka Tartak - Wiżajny z odgał. do Puńska	gm. Szypliszki, Rutka Tartak, Wiżajny	jw.	
5.	od gaz. w/c Raczki - Gołdap - Bakałarzewo - Filipów	gm. Olecko, Bakałarzewo, Filipów	jw.	
6.	od gaz. w/c Lipsk - Augustów - Bargłów Kościelny - Rajgród	gm. Augustów, Bargłów Kościelny, Rajgród, 
m. Rajgród	jw.	
7.	Lipsk - Dąbrowa Białostocka - Suchowola - Jaświły - Mońki - Trzcianne	gm. Lipsk, Dąbrowa Białostocka, Suchowola, Jaświły, Mońki, Trzcianne	jw.	
8.	Jaświły - Goniądz	gm. Jaświły, Goniądz	jw.	
9.	Jaświły - Korycin - Jasionówka	gm. Jaświły, Korycin, Jasionówka	jw.	
10.	Jaświły - Knyszyn	gm. Jaświły, Knyszyn	jw.	
11.	Dąbrowa Białostocka - Sidra - Sokółka z odgałęzieniami w kier. Nowy Dwór, Kuźnica, Janów	gm. Dąbrowa Białostocka, Sidra, Sokółka, Nowy Dwór, kuźnica, Janów	jw.	
12.	odgałęzienie od gaz. w/c Zambrów - Raczki w kier. Jedwabne - Wizna, Grabowo - Radziłów, Wąsosz, Mały Płock	gm. Stawiski, Jedwabne, Wizna, Grabowo, Radziłów, Wąsosz, Mały Płock	jw.	
13.	odgałęzienie od gaz. w/c Bielsk Podlaski - Hajnówka w kier. Narew - Dubicze Cerkiewne - Kleszczele	gm. Czyże, Narew, Dubicze Cerkiewne, Kleszczele	jw.	
14.	Kolno - Turośl	gm. Kolno, Turośl
m. Kolno	jw.	
15.	Czarna Białostocka - Sokółka 
(zasilanie wariantowe)	gm. Czarna Białostocka, Sokółka	jw.	
16.	Grajewo - Mońki z odgał. do Goniądza (zasilanie wariantowe)	gm. Mońki, Goniądz, Grajewo	jw.	
17.	Wysokie Mazowieckie – Perlejewo DN 150 z odgałęzieniem – Czyżew Osada	gm. Wysokie Mazowieckie, Szepietowo, Ciechanowiec, Perlejewo, Czyżew Osada, Klukowo	jw.	

4. Infrastruktura transportowa
4.1. Zadania ujęte w programie wojewódzkim na lata 2001 – 2003 i dalsze dotyczące dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych oraz Lotniska Regionalnego

Tabela 1

L.p.	Nazwa zadania	
Obszar realizacji	
Termin realizacji	
	Nr drogi	Przebieg drogi	Orientacyjna długość w km			
1	2	3	4	5	6	
1	S 8	ul. Pułaskiego w Suwałkach	2,3	m. Suwałki	2002-2003	
2		Drogi wojewódzkie:				
1)	645	Myszyniec – Dęby – Łomża, 
ul. Łomżyńska w Zbójnej	1,7	gm. Zbójna	2002-2005	
2)	652	Kowale Oleckie – Suwałki
ul. 23 Października w Suwałkach	2,7	m. Suwałki	2003-2005	
1	2	3	4	5	6	
3)	658	dr. 640 – Grabarka – Kajanka 	2,2	 gm. Mielnik,
Siemiatycze, Nurzec Stacja	2002-2005	
4) 	659	Topczewo – Zalesie – Kiewłaki – Hodyszewo 	4,6	gm. Wyszki	2002-2005	
5)	670	Osowiec – Suchowola – Dąbrowa Białostocka – Nowy Dwór – gr. państwa	15,2	m. i gm. Suchowola	po 2005	
6)	677	Łomża – Ostrów Mazowiecka	4,0	gm. Śniadowo	2002-2005	
7) 	678	Białystok – Sokoły – Wysokie Mazowieckie	1,9	gm. Juchnowiec Kościelny	2002-2004	
8)	685	Zabłudów – Narew – Hajnówka – Kleszczele	2,7	gm. Dubicze Cerkiewne 
i Kleszczele	2002-2005	
9)	693	Kleszczele – Siemiatycze - skrzyżowanie ulic: Grodzieńskiej i Górnej z ulicami: Kościuszki, Wysoką i Słowiczyńską w Siemiatyczach 		m. Siemiatycze	2002-200	
3		Drogi powiatowe:				
1)	03359	Mońki – Jaświły 	1,2	gm. Mońki	2002	
2)	03363	Mońki – Goniądz	0,3	m. Mońki	2003-2004	
3)	03730	Łubin Kościelny – Truski –Boćki 	12,0	gm. Bielsk Podl., Brańsk, Boćki	2002-2004	
4)	03730	Olędy – Szmurły – Stare Puchały	33,6	gm. Brańsk, Rudka, Boćki
gm. Bielsk Podlaski, Brańsk, Boćki	2002-2004

2002-2004
	
5)		Ciąg objazdowy przez tereny przemysłowe	8	m. Grajewo	2002-2005	
6)		Program długoterminowy poprawy dróg powiatowych i gminnych w pow. wysoko-mazowieckim	13,5	pow. wysoko-mazowiecki	2001-2015	
7)		Kompleksowy program budowy 
i przebudowy dróg powiatowych 
i gminnych w pow. zambrowskim

	16	powiat zambrowski	2002-2005	
1	2	3	4	5	6	
8)		Budowa Zambrowskiego Węzła Komunikacyjnego
a)	budowa odcinka drogi krajowej łączącej obwodnicę z ulicami Białostocką i 71 Pułku Piechoty
b)	przebudowa układu komunikacyjnego w kierunku Łomży od al. Woj. Polskiego i Mazowieckiej	

3,5

1,5

m. Zambrów

m. Zambrów	

2002-2005

2004-2008	
9)	23506	Wizna – Pluty	6,5	gm. Wizna, Jedwabne	2002-2003	
10)	40484	Bakałarzewo – Raczki	5,7	gm. Bakałarzewo	2002-2003	
11)	40742	Szołtany – Wojtokiemie	10,0	gm. Puńsk	2002-2003	
12)	40748	Krasnowo – Żegary	9,3	gm. Sejny	2002-2003	
13)	40756	Krasnowo – Jeziorki	8,0	gm. Krasnopol	2002-2003	
14)	40827	Wysoki Most – Frącki	10,4	gm. Krasnopol	2002-2003	
4		Drogi w Białymstoku:				
1)		Budowa tunelu pod torami PKP na przedłużeniu ul. Ks. Jerzego Popiełuszki		m. Białystok	2002-2004	
2)		Budowa 2 jezdni ul. Ks. Jerzego Popiełuszki	0,8	m. Białystok	2002-2003	
3)		Przebudowa ulic Ks. Jerzego Popiełuszki i Hetmańskiej	1,2	m. Białystok	2002-2003	
5		Podlaskie Lotnisko Regionalne
Prace przygotowawcze do budowy lotniska regionalnego w rejonie wsi Topolany i Potoka		
gm. Michałowo	rozpocz.
w zależn. od środków finansowych   	

4.2. Potencjalne zadania programów rządowych dotyczące dróg krajowych wynikające z:
a)	Koncepcji polityki zagospodarowania przestrzennego kraju,
b)	Programu Ministerstwa Infrastruktury z 2002 r. „Infrastruktura – klucz do rozwoju”,
c)	Programu Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad przebudowy dróg w latach 2002 – 2005 – 2010, 
d)	Polityki i zamierzeń inwestycyjnych Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Białymstoku,
e)	Strategii rozwoju województwa podlaskiego,
f)	Programu zintegrowanego rozwoju drogownictwa w województwie podlaskim do 2005 r., 
z perspektywą do 2015 r., 
g)	„Strategia rozwoju sektora transportu dla Funduszy Spójności”.

Tabela 2

L.p.	Nr drogi	Nazwa zadania	

Obszar 
realizacji	

Termin realizacji	
	źródło infor.	
Przebieg drogi	Orienta-
cyjna długość w km			
1	2	3	4	5	6	
1	S 8
a,b,c,d,e,f,g	Warszawa – granica województwa – Białystok – Suwałki – Budzisko – granica państwa z Litwą				
1)		budowa obwodnicy m. Augustowa	17,152	m. i gm.Augustów gm. Nowinka	2006-2008	
2)		budowa obwodnicy m. Zambrowa wraz z droga łączącą obwodnicę z drogami Nr 63 i 66	10,85	m. i gm. Zambrów	2006-2008	
3) 		budowa 2 jezdni w m. Białymstoku i gm. Choroszcz	8,85	m. Białystok
gm. Choroszcz	2006-2008	
4)		wzmocnienie nawierzchni do 115 kN/oś Białystok – Suwałki 	117	gm. Białystok, Wasilków, Dobrzyniewo Koś., Czarna Biał., Jasionówka, Korycin, Suchowola, Sztabin, Augustów, Nowinka, Suwałki	2004-2010	
5)		budowa drogi ekspresowej jednojezdniowej na odc. granica województwa mazowieckiego – Białystok, w tym:
•	obwodnic Wiśniewa i Mężenina
•	węzłów w: Wyszomierzu Wielkim, Szumowie, Ostrożnie, Zambrowie, Gosiach Małych, Mężeninie, Sikorach, Kobylinie, Starym Jeżewie, Rzędzianach, Żółtkach, Choroszczy, Białymstoku
•	przejazdów dwupoziomowych w: Żbikowie Rządowym, Korytkach, Wiśniewie, Kołakach, Kołakach Borowych, Nowinach, Rutkach, Mężeninie, Królach, Zambrzycach, Kapustach, Nowym Krzewie, Starym Jeżewie, Radulach, Babinie, Złotorii, Porosłach
•	obiektów do przepędu bydła i dróg serwisowych dla ruchu lokalnego	70,1	m. Zambrów, Białystok, 
gm. Szumowo, Zambrów, Kołaki, Rutki, Zawady, Kobylin, Tykocin, Choroszcz, Białystok	2006-2010	
	S 19
a,d,
e,f	Kuźnica – Białystok – Bielsk Podlaski – Siemiatycze – granica województwa				
1	2	3	4	5	6	
		-	przebudowa drogi na odcinku Białystok – Bielsk Podlaski – Siemiatycze – granica województwa z nowym przebiegiem na trasie Białystok – Stanisławowo – Wojszki. Droga została zakwalifikowana do pilotażowego projektu: „Program prywatyzacji, przebudowy i utrzymania dróg”.	93,6	m. Białystok, Bielsk Podlaski, Siemiatycze,
gm. Białystok, Juchnowiec Kościelny, Zabłudów, Bielsk Podlaski, Boćki, Dziadkowice, Siemiatycze	po 2003 r.	
	c,d,
e,f	-	budowa obwodnicy m. Wasilkowa	4,5	gm. Wasilków	2004-2005	
	d,e,f	-	prace przygotowawcze do budowy obwodnicy m. Sokółki	8,4	m. i gm. Sokółka	roz. 2001r.	
	61
d,e,f	Kontynuacja przebudowy drogi na odcinkach Stawiski – Szczuczyn – Grajewo – Rajgród – Augustów do parametrów kl. GP	57,2	m. Stawiski, Szczuczyn, Grajewo, Rajgród gm. Stawiski, Grabowo, Szczuczyn, Grajewo, Rajgród, Bargłów
Kościelny, Augustów	2002-2008	
	65
d,e,f	Kontynuacja przebudowy drogi na odcinkach Białystok – Bobrowniki 
oraz przebudowa drogi na odcinku Knyszyn – Białystok 	
29,1

20,6	gm. Supraśl, Gródek, Michałowo
gm. Dobrzyniewo Kościelne, Knyszyn	2002-2005

po 2005	
	66 d,e	Przebudowa drogi Bielsk Podlaski – Kleszczele – Połowce – granica państwa, w pierwszej kolejności na odcinku Kleszczele – Czeremcha 	
34,6

10,1	m. Bielsk Podlaski, Kleszczele
gm. Bielsk Podlaski, Orla, Kleszczele, Czeremcha	2005-2010	
		Przebudowa mostów:				
	d	Przebudowa mostów na rzekach i ciekach bez nazwy (c.b.n.) i wiaduktu w ciągu dróg krajowych, uwarunkowane będzie wysokością środków finansowych. Sporządzona kolejność wg najpilniejszych potrzeb.				
	65	rz. Biebrza w Osowcu		gm. Goniądz	2002-2005	
	65	Kanał Rudzki w Osowcu		gm. Goniądz	2002-2005	
	66	rz. Jabłonka w Woli Zambrowskiej		gm. Zambrów	2002-2005	
	S 19	rz. Nurzec w Boćkach		gm. Boćki	2002-2005	
	S 8	rz. Supraśl w Jurowcach		gm. Wasilków	2002-2005	
	S 19	c.b.n. w Tartaku		gm. Sokółka	2002-2005	
1	2	3	4	5	6	
	63	rz. Brok w Czyżewie Osadzie		gm. Czyżew	2002-2005	
	S 8	rz. Jabłonka w Zambrowie		m. Zambrów	2002-2005	
	S 8	rz. Ślina w Kobylinie Kruszewie		gm. Kobylin	2002-2005	
	61	rz. Jegrznia w Rajgrodzie		m. Rajgród	2002-2005	
	S 8	rz. Dąb w Wiśniewie 		gm. Zambrów	2002-2005	
	66	rz. Bronka w Brańsku		m. Brańsk	2002-2005	
	16	rz. Czarna Hańcza w Głębokim Brodzie		gm. Giby	2002-2005	
	66	rz. Mień w Mieniu		gm. Brańsk	2002-2005	
	63	rz. Jabłonka w Zambrowie		m. Zambrów	2002-2005	
	65	rz. Nareśl w Czechowiźnie		gm. Knyszyn	2002-2005	
	S 19	c.b.n. w Knorydach		gm. Bielsk Podl. 	2002-2005	
	61	c.b.n. w Stawiskach		gm. Grabowo	2002-2005	
	S 8	rz. Biebrza w Sztabinie		gm. Sztabin	2002-2005	
	S 8	wiadukt nad linią PKP w Białymstoku		m. Białystok	2002-2005	

4.3. Potencjalne zadania programów rządowych i samorządowych dotyczące przebudowy linii kolejowych, wynikające z:
a)	Polityki i zamierzeń inwestycyjnych Polskich Kolei Państwowych S.A., Dyrekcji Infrastruktury Kolejowej, Wydział Inwestycji i Rozwoju,
b)	Przedsiębiorstwo Państwowe PKP Zakład Infrastruktury Kolejowej w Białymstoku,
c)	Strategii zintegrowanego zarządzania granicą,
d)	Strategii rozwoju województwa podlaskiego do 2010 r.,
e)	Programu zintegrowanego rozwoju transportu kolejowego województwa podlaskiego do 2005 r., z perspektywą do 2015 r.,
f)	Wniosków samorządów powiatów, miast i gmin,
g)	„Strategii rozwoju sektora transportu dla Funduszy Spójności”.

Tabela 3

L.p.	Nr linii	Nazwa zadania	
Obszar 
realizacji	
Termin realizacji	
	źródło infor.	Przebieg linii kolejowej
Przebudowa i budowa linii kolejowych			
1	2	3	4	5	
1

1)
2)	E 75
a,c,
d,e,	Warszawa – Białystok – Sokółka – Suwałki – Trakiszki – granica państwa (Rail Baltica) do parametrów międzynarodowych 
polegać będzie na:
•	budowie 2 toru na odcinkach jednotorowych
•	elektryfikacji linii na odcinku Sokółka – Suwałki – Trakiszki – granica państwa
	powiaty: wysoko-mazowiecki, Białystok, Sokółka, Augustów, Suwałki	2004-2006
	
1	2	3	4	5	
3)		•	dostosowaniu linii do kursowania pociągów z prędkością w ruchu pasażerskim 160 km/h i towarowym 120 km/h przy nacisku 225 kN/oś			
4)		•	sukcesywnej budowie dwupoziomowych przecięć z trasami drogowymi			
2	E 26 d,e	Sokółka – Kuźnica Białostocka – granica państwa o parametrach jak linia E 75	gm. Sokółka, Kuźnica	2002-2005	
3	32 i 43 d,e	Białystok – Bielsk Podlaski – Czeremcha – granica państwa	pow.: Białystok, Bielsk Podlaski, Hajnówka	2002-2005	
4	38 d,e	Białystok – Grajewo – Ełk 	pow.: Białystok, Mońki, Grajewo	2005-2015
	
5	31	e

f	(Siedlce) – granica województwa – Siemiatycze – Hajnówka – Siemianówka – granica państwa na odcinkach:
•	Siemianówka – granica państwa
•	Siemiatycze – Hajnówka – Siemianówka
•	rozbudowa stacji przeładunkowej Siemianówka oraz punktow przeładunkowych Planta, Więcków i Chryzanów 	pow.:Siemiatycze, Hajnówka	

2002-2005
2005-2015
2005 - 2015	
6	57 
e	Kuźnica Białostocka – Gieniusze (szerokotorowa) 	gm. Kuźnica, 
    Sokółka	2005-2015	
7	58 
e	Granica państwa – Zubki Białostockie (szerokotorowa) 	gm. Gródek	2005-2015	
8	59 
e	Granica państwa – Chryzanów (szerokotorowa) 	gm. Narewka	2005-2015	
9	49 
b	Śniadowo – Łomża 	gm. Śniadowo, 
    Łomża	po 2005	
10	39 
b	Olecko – Suwałki 	gm. Raczki, 
    Suwałki	po 2005	
11	52 b,f	Hajnówka – Białowieża	gm. Hajnówka, 
    Białowieża	po 2005	
12	a,f	Rezerwa terenu pod południową obwodnicą miasta Białegostoku	m. Białystok
gm. Juchnowiec Kościelny, Zabłudów		
13	f	Dokończenie przebudowy dworca kolejowego w Białymstoku	m. Białystok		
14	e,f	Budowa terminalu(i) transportu kombinowanego, ewentualnie w: Białymstoku, Trakiszkach, Kuźnicy Białostockiej, Sokółce, Zubkach Białostockich. Ilość i lokalizację terminali przesądzą stosowne opracowania studialno – projektowe.	pow. białostocki, pow. sejneński	po 2005	
1	2	3	4	5	
15	e	Utworzenie centrum logistycznego w aglomeracji białostockiej.	pow. białostocki	po 2005	
4.4.Potencjalne zadania programów rządowych dotyczące przejść granicznych, wynikające z:
a)	„Strategii zintegrowanego zarządzania granicą” przyjętej przez Radę Ministrów 6 czerwca 2000 r.,
b)	„Programu zintegrowanego rozwoju transportu kolejowego województwa podlaskiego do 2005 r., z perspektywą do 2015 r.”,
c)	„Programu zintegrowanego rozwoju drogownictwa w województwie podlaskim do 2005 r., z perspektywą do 2015 r.

Tabela 4

L.p.	źródło infor.	Nazwa zadania	Obszar
realizacji	Termin realizacji	
1	2	3	4	5	
1
1)
2)
3)	
a
a,b
a,c	Przebudowa przejść granicznych w Kuźnicy:
drogowego
kolejowego
Budowa układu drogowego do drogowego przejścia granicznego Bolcie – Varteliai 	gm. Kuźnica

gm. Wiżajny	
2001-2003
2005-2006

po 2002	

4.5. Potencjalne zadania programów samorządowych wynikające z:
a)	polityki zamierzeń inwestycyjnych Podlaskiego Zarządu Dróg Wojewódzkich,
b)	polityki i zamierzeń inwestycyjnych zarządów miast na prawach powiatu dotyczących dróg krajowych i wojewódzkich zgłoszonych do planu zagospodarowania przestrzennego województwa,
c)	„Programu zintegrowanego rozwoju drogownictwa w województwie do roku 2005, z perspektywą do 2015 r.”,
d)	„Strategii rozwoju miasta Białegostoku”.
Tabela 5
L.p.	Nr drogi	Nazwa zadania	Obszar realizacji	Termin realizacji	
	źródło infor.	Przebieg drogi	Orientacyjna długość w km			
1	2	3	4	5	6	
1.

1)	a,

681	Przebudowa i budowa dróg wojewódzkich
Roszki Wodźki – Łapy – Poświętne – Brańsk – Ciechanowiec 
•	na odcinku Pietkowo – Topczewo (z wyłączeniem Wólki Pietkowskiej)
•	budowa ciągu pieszo – rowerowego na odcinku Płonka Kościelna – Łapy 	

5

2,3	

gm. Poświętne Wyszki
gm. Łapy	

2002-2005

2002-2005	
1	2	3	4	5	6	
2)	671	Sokolany – Korycin – Knyszyn – Stare Jeżewo – Sokoły 
•	na odcinku Knyszyn – Tykocin 	

15,0	

gm. Knyszyn, Krypno, Tykocin	

2002-2005	
3)	685	Zabłudów – Narew – Hajnówka – Kleszczele 
•	ul. Sportowej w Hajnówce	

0,4	

m. Hajnówka	

2002-2005	
4)	690	Czyżew Osada – Ciechanowiec – Siemiatycze 
•	skrzyżowania z drogą powiatową 
Nr 03812 w Skiwach Dużych		

gm. Siemiatycze	

2002-2005	
5)	689	Bielsk Podlaski – Hajnówka – Białowieża – gr. państwa
•	skrzyżowania ulic: Wierobieja, Warszawskiej, Białowieskiej i 3-go Maja w Hajnówce		

m. Hajnówka	

2002-2005	
6)	681	Roszki Wodźki – Łapy – Poświętne – Brańsk – Ciechanowiec 
•	skrzyżowanie ulic Kościuszki 
i Sienkiewicza w Brańsku		

m. Brańsk	

2002-2005	
7)	645	Myszyniec – Dęby – Nowogród – Łomża 
•	skrzyżowanie ulic St. Konwy 
i Miastkowskiej w Nowogrodzie		

m. Nowogród	

2002-2005	
8)	682	Łapy – Turośń Dolna – Markowszczyzna 
•	skrzyżowanie ulic Mostowej i Sikorskiego w Łapach		m. Łapy	2002-2005	
9)	674	Sokółka – Krynki
•	skrzyżowanie ulic Mariańskiej i Kryńskiej w Sokółce		m. Sokółka	2002-2005	
2.	a,	Przebudowa mostów na rzekach i ciekach bez nazwy (c.b.n.) w ciągach dróg wojewódzkich				
1)	687	Juszkowy Gród – Bondary – Narewka – Nowosady 
•	rz. Narewka w Narewce		gm. Narewka	2002	
2)	671	Sokolany – Korycin – Knyszyn – Stare Jeżewo – Sokoły 
•	rz. Kumiałka w Jasionowej Dolinie
•	c.b.n. w Janowie
•	c.b.n. w Laskowszczyźnie		

gm. Janów
gm. Janów
gm. Korycin	

2002 
2003-2005
2003-2005	
3)	668	Piątnica Poduchowna – Przytuły – Osowiec 
•	rz. Łojewek w Kownatach		

gm. Piątnica	

2002	
4)	647	Dęby – Kolno – Gromadzyn – Wykno – Stawiski 
•	rz. Pisa w Ptakach
•	rz. Skroda we Wścieklicach		

gm. Turośl
gm. Kolno	

2003-2005
2003-2005	
1	2	3	4	5	6	
5)	655	Kąp – Wydminy – (Olecko) – gr.wojew. – Raczki – Suwałki – Rutka Tartak
•	rz. Szczeberka w Bakaniuku		

gm. Raczki	

2003-2005	
6)	681	Roszki Wodźki – Łapy – Poświętne – Brańsk – Ciechanowiec 
•	rz. Kukawka w Bujence
•	rz. Nurzec w Brańsku	
	
gm. Ciechanowiec
m. Brańsk	
2003-2005

2003-2005	
7)	690	Czyżew Osada – Ciechanowiec – Siemiatycze 
•	rz. Nurzec w Ciechanowcu		
m. Ciechanowiec	

2002-2005	
8)	673	Lipsk – Dąbrowa Białostocka –Sokółka
•	rz. Bierwicha w Bierwisze		

gm. Sidra	

2003-2005	
3.
1)

	
b,c
d,

	Ulice w zarządzie miast grodzkich:
Białystok:
c)	w ciągu dróg krajowych i wojewódzkich wymagać będą:
•	budowy odcinka ul. Ks. Stanisława Suchowolca w nowym przebiegu i przebudowy pozostałego odcinka leżącego w ciągu drogi krajowej Nr S19	

2,5

	

m.Białystok

	
Zgodnie ze strategią miasta Białego-stoku

	
		•	budowy przedłużenia ul. Gen Władysława Andersa poprzez 
ul. Zacisze do ul. Baranowickiej wraz z przedłużeniem ul Piastowskiej do ul. 27 Lipca jako odcinków projektowanych przebiegów w etapie dróg krajowych ekspresowej Nr S19 i Nr 65
•	przebudowy ul. Narodowych Sił Zbrojnych leżącej w ciągu drogi krajowej Nr 65 od granic miasta do ul. Gen. Franciszka Kleeberga 
•	przebudowy ulicy Baranowickiej
•	przebudowy ulic Ciołkowskiego i Wiadukt wraz z wiaduktem nad torami, docelowo z bud. 2 jezdni, leżącej w ciągu drogi wojew. Nr 678
d)	dokończenie realizacji obwodnicy śródmiejskiej poprzez:
•	budowę odcinka „Trasy Kopernikowskiej” od ul. Piastowskiej do ul. 11 Listopada i estakady nad torami PKP do połącz. z ul. Zwycięstwa
•	budowę 2 jezdni ul. Monte Cassino rozbudowę węzła na skrzyżowaniu ulic H. Dąbrowskiego i Poleskiej	5,5

1

5,2

3

0,8
		Zgodnie ze strategią miasta Białego-stoku

- II -

- II -

Zgodnie ze strategią miasta Białego-stoku
- II -
- II -	
1	2	3	4	5	6	
		e)	przebudowy i rozbudowy głównych ulic:
•	budowa przedłużenia ul. Piastowskiej od ul. 27 Lipca do 
ul. Wysockiego
•	budowa 2 jezdni ul. Wiejskiej od 
ul. Pogodnej do ul. Ciołkowskiego	

3

1,4

- II -

- II -	

		•	budowa ulicy Mazowieckiej w nowym przebiegu od 
ul. Cieszyńskiej do ul. Kopernika
•	budowa ul. Świętokrzyskiej do ul. Gen. Stanisława Maczka z połączeniem z ul. Gen. Berlinga 
•	budowa przedłużenia ul Hetmańskiej do ul. Zielonogórskiej
•	przebudowa ul. 1000-Lecia PP
•	przebudowa ul. Mickiewicza od Trasy Kopernikowskiej do granic miasta
•	przebudowa ul. Narod.Sił Zbrojnych od ul. Kleeberga do ul. Jana Pawła II
•	budowa przedłużenia ul. Narod. Sił Zbrojnych poprzez Aleje Niepodległości do ul. Wiadukt
•	budowa przedłużenia ul. Hetmańskiej od Alei Niepodległości do ul. Klepackiej
f)	rozwój systemu parkingowego w śródmieściu
g)	sukcesywna realizacja ścieżek rowerowych.
	0,9

2,2

1,7
4,3

1,1

5,9

1,4

123
		- II -

- II -

- II -

po 2005
po 2005

po 2005

po 2005

po 2005	
2)	b	Łomża
a)	przebudowy ulic:
•	Sikorskiego, szosy Zambrowskiej, skrzyżowań w ciągu drogi krajowej Nr 63
•	Wojska Polskiego, Plac Kościuszki, Zjazd w ciągu drogi krajowej Nr 61
•	Poznańskiej jako docelowego obejścia miasta w ciągu drogi Nr 61
•	Nowogrodzkiej i Sikorskiego w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 645
•	Aleja Legionów w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 677
•	Szosy do Mężenina w ciągu drogi wojewódzkiej Nr 679

1,2

6,5

1,4

1,7

4,2

1,9

m. Łomża	

2003-2005

2003-2010

2003-2010

2003-2010

2003-2010

2003-2010
	
1	2	3	4	5	6	
		b)	budowy parkingów i ścieżek rowerowych
•	rozwój systemu parkingowego w śródmieściu
•	urządzenie i budowa ścieżek rowerowych	

14		

2003-2010

2002-2010	
3)

	b	Suwałki
a)	kontynuacja budowy objazdu centrum miasta od strony zachodniej ulicami: Sikorskiego, Grunwaldzką, Powstańców Wielkopolskich, Buczka i Leśną, w tym:
•	droga Nr 652 - przebudowa ulic Sikorskiego i Grunwaldzkiej,
•	droga Nr 653 - przebudowa ulicy Bakałarzewskiej,
•	przebudowa ulicy Grunwaldzkiej,
•	droga Nr 655 - przebudowa ulicy Buczka,
•	budowa ul.Leśnej,
b)	droga Nr 655 - przebudowa ulicy Reja
c)	budowa obwodnicy wschodniej w ciągu ulic: Armii Krajowej i Przemysłowej wraz z przebudową ul. Sejneńskiej (droga Nr 653)
d)	rozwój systemu parkingowego w śródmieściu
e)	urządzenie i budowa ścieżek rowerowych	

7,9

2,0

1,8
0.8

2,1
1,2

2,5

7,0

27,0	

m. Suwałki

2003-2008

2006 - 2007

2007 - 2010

2002 - 2010
2002 - 2010
	
4.

	c

	„Program zintegrowanego rozwoju drogownictwa” – przebudowy i budowy dróg nie ujętych w innych zadaniach	

		

1)	c	dróg wojewódzkich (rozpoczęcie lub kontynuacja robót):				
a)	681	Roszki Wodźki – Łapy – Poświętne – Brańsk – Ciechanowiec 	33,4	gm. Łapy, Poświetne, Wyszki, Brańsk, Rudka, Ciechanowiec	do 2015	
b)	676	Białystok – Supraśl – Krynki – granica państwa 
•	budowa ścieżki rowerowej Białystok – Supraśl 	41,0

4,0	gm. Białystok, Supraśl, Szudziałowo, Krynki	do 2015	
c)	671	Sokolany – Korycin – Knyszyn – Stare Jeżewo – Sokoły 
•	ewentualnie kontynuacja na odc. Knyszyn – Tykocin 

	40,0

15,0	gm. Sokółka, Janów, Korycin, Knyszyn, Tykocin, Kobylin – Borzymy, Sokoły	do 2005	

1	2	3	4	5	6	
d)	653	Sedranki – Bakałarzewo – Suwałki – Sejny – Poćkuny 	46,5	gm. Bakałarzewo, Suwałki, Krasnopol, Sejny	do 2015	
e)	685	Zabłudów – Narew – Hajnówka – Kleszczele 

	17,2	gm.Hajnówka, Dubicze Cer., Kleszczele	do 2015	
f)	689	Bielsk Podlaski – Hajnówka – Białowieża – gr. państwa	20	gm.Hajnówka, Białowieża	do 2015	
g)	645	Myszyniec – Dęby – Nowogród – Łomża 	15,6	gm. Zbójna, Nowogród	do 2015	
h)	647	Dęby – Kolno – Stawiski 	31,2	gm. Turośl, Kolno, Stawiski	do 2015	
i)	668	Piątnica Poduchowna – Przytuły – Osowiec 	50,6	gm. Piątnica, Jedwabne, Przytuły, Radziłów, Grajewo	do 2015	
j)	655	Kąp – Wydminy – Olecko – Raczki – Suwałki – Rutka Tartak
•	na odc. Raczki – Suwałki 	

8,2	
gm. Raczki, Suwałki	
do 2015	
k)	664	Raczki – Augustów – Lipsk – gr. Państwa
•	na odc. Raczki – Augustów 	

13,5	
gm. Raczki, Augustów	
do 2015	
l)	693	Kleszczele – Siemiatycze 	28	gm.Kleszczele, Milejczyce, Nurzec Stacja, Siemiatycze	
	
ł)	648	Miastkowo – Nowogród – Morgowniki – Stawiski – Przytuły 	46,4	gm. Miastkowo, Nowogród, Mały Płock, Stawiski, Przytuły	do 2015	
m)	690	Czyżew Osada – Ciechanowiec – Siemiatycze 	30,0	gm. Czyżew Osada, Ciechanowiec, Perlejewo, Grodzisk, Drohiczyn, Siemiatycze	do 2015	
n)	651	Gołdap – Żytkiejmy – Szypliszki – Sejny 	49,0	gm. Wiżajny, Rutka Tartak, Szypliszki, Puńsk, Sejny	do 2015	
o)	670	Osowiec – Dąbrowa Białostocka – Nowy Dwór – gr. Państwa	41,1	gm. Goniądz, Jaświły, Dąb.B., Nowy Dwór	do 2015	
p)	652	Kowale Oleckie – Suwałki 	27,8	gm. Filipów, Suwałki	do 2015	
1	2	3	4	5	6	
r)	679	Łomża – Mężenin 	29,6	gm. Łomża, Rutki	do 2015	
2)	c	przebudowa mostów na rzekach 
i ciekach bez nazwy (c.b.n.) 
w ciągach dróg wojewódzkich:				
a)	647	Dęby – Kolno – Gromadzyn – Stawiski 
•	c.b.n. w Turośli		
gm. Turośl	
do 2015	
b)	648	Miastkowo – Nowogród – Morgowniki – Stawiski – Przytuły 
•	rz. Pisa w Morgownikach
•	rz. Mogilna w Porytem
•	c.b.n. w Przytułach		

gm.Nowogród
gm. Stawiski
gm. Przytuły	

do 2015
do 2015
do 2015	
c)	651	Gołdap – Żytkiejmy – Szypliszki – Sejny 
•	c.b.n. w Zaboryszkach
•	c.b.n. w Słobódce		

gm. Szypliszki
gm. Szypliszki	

do 2015
do 2015	
d)	653	Sedranki – Bakałarzewo – Suwałki – Sejny – Poćkuny 
•	rz. Żubrówka w Żubrówce		

gm. Krasnopol	

do 2015	
e)	664	Raczki – Augustów – Lipsk – gr. państwa
•	rz. Głęboka w Dowspudzie
•	c.b.n. w Sajenku		

gm. Raczki
gm. Augustów	

do 2015
do 2015	
f)	668	Piątnica Poduchowna – Przytuły – Osowiec 
•	rz. Klimaszewica w Klimaszewicy		

gm. Radziłów	

do 2015
	
g)	670	Osowiec – Suchowola – Dąbrowa Białostocka – Nowy Dwór – gr. państwa 
•	c.b.n. w Grodzisku Kolonia 

•	c.b.n. w Bagnach

•	c.b.n. w Stocku

•	c.b.n. w Chworościanach 		

gm. Suchowola
gm. Dąbrowa Białostocka
gm. Dąbrowa Białostocka

gm. Nowy Dwór	

do 2015

do 2015

do 2015

do 2015
	
h)	671	Sokolany – Korycin – Knyszyn – Tykocin – Stare Jeżewo – Sokoły 
•	rz. Narew w Tykocinie
•	c.b.n. w Tykocinie
•	rz. Jaskranka w Zofiówce 		

m. Tykocin
m. Tykocin
gm. Knyszyn	

do 2015
do 2015
do 2015	
i)	674	Sokółka – Krynki 
•	c.b.n. w Starej Kamionce 		
gm. Sokółka 	
do 2015	
j)	678	Białystok – Sokoły – Wysokie Mazowieckie
•	rz. Narew w Bokinach
•	rz. Awissa w Raszkach Wodźkach		

gm. Łapy
gm. Łapy	

do 2015
do 2015	
1	2	3	4	5	6	
k)	679	Łomża – Mężenin 
•	c.b.n. w Mężeninie		
gm. Rutki	
do 2015	
l)	681	Roszki Wodźki – Łapy – Poświętne – Brańsk – Ciechanowiec 
•	rz. Awissa w Płonce Kościelnej
•	rz. Panasówka w Świrydach
•	c.b.n. w Grochach		

gm. Łapy
gm. Brańsk
gm. Poświętne	

do 2015
do 2015
do 2015	
ł)	682	Łapy – Turośń Dolna – Markowszczyzna 
•	rz. Turoślanka w Turośni Dolnej		

gm. Turośń Kościelna

do 2015	
m.)	685	Zabłudów – Narew – Hajnówka – Kleszczele 
•	c.b.n. w Makówce
•	rz. Ruda w Narwi
•	rz. Małynka w Trześciance 		

gm. Narew
gm. Narew
gm. Narew	

do 2015
do 2015
do 2015	
h)	687	Juszkowy Gród – Narewka – Nowosady 
•	rz. Bobrówka w Lewkowie		

gm. Narewka	

do 2015	
3)
a)	c
390

	Dróg powiatowych i innych
Zabłudów – Michałowo – Gródek – Waliły Stacja
•	przebudowa drogi na odcinku Zabłudów – Michałowo	

18

gm. Zabłudów Michałowo		

b)

c)

d)

e)	
674
416

387
343

487
471
426
428
701
702

737
739
740	
•	Narew – Planta – Sacharki – droga wojewódzka Nr 687, jako główny dojazd do zbiornika Siemianówka z kierunku Bielska Podlaskiego

•	Śniadowo – Szczepankowo – Chojny – Nowogród, jako, obejście Łomży

•	Raczki – Bakałarzewo – Filipów – Przerośl – (Linowo) – Hańcza – Wiżajny; jako tras turystyki samochodowej wzdłuż doliny rzeki Rospudy i w Suwalskim Parku Krajobrazowym

•	droga Nr S8 – Kaletnik – Orlinek – Krasnopol	
14,5

22

55

13

gm. Narew, Michałowo

gm. Śniadowo, Łomża, Nowogród

gm. Raczki, Bakałarzewo
Filipów, Przerośl, Wiżajny

gm.Krasnopol, Suwałki	
do 2005

do 2010

do 2010

do 2010

4.6. Potencjalne zadania programów rządowych lub samorządowych wynikające z:
a)	„Koncepcji polityki zagospodarowania przestrzennego kraju”,
b)	zgłoszonych wniosków samorządów, powiatów, miast i gmin,
c)	opracowań studialnych Biura Projektowo – Badawczego Dróg i Mostów Transprojekt Warszawa,
d)	„Strategii rozwoju województwa podlaskiego do roku 2010”,
e)	„Programu zintegrowanego rozwoju drogownictwa województwa podlaskiego do 2005 r., 
z perspektywą do 2015 r.”,
f)	„Kierunków zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego”.
Tabela 6

L.p.	Nr drogi	Nazwa zadania	
Obszar realizacji	
Termin realizacji	
	Źródło inform.	Przebieg drogi	Orient. dł. w km			
1	2	3	4	5	6	
1		Drogi krajowe				
1)	S8

e

	Warszawa – Białystok – Suwałki – Budzisko – gr. państwa, 
- budowa obwodnic miast i wsi:
•	Suwałk             
•	Sztabina
•	Suchowoli i zespołu wsi Krzywa, Poświętne, Chodorówka	

18,7
3,8
10,2

m. i gm. Suwałki
gm. Sztabin
m. i gm. Suchowola	

do 2015
do 2015
do 2015

	

c,f

•	zespołu wsi Skindzierz, Wysokie, Zagórze
•	budowa drogi ekspresowej 2 jezdniowej na odcinku węzeł Choroszcz – Knyszyn i jednojezdniowej na odcinku Knyszyn – Korycin – Augustów – Suwałki – Budzisko 	

4,7

155	
gm. Korycin

pow. Białystok, Mońki, Sokółka, Augustów, Suwałki 	
do 2015

po 2015
	
2)	S 19 

a,c,d,f

e	Granica państwa – Kuźnica – Białystok – Siemiatycze – gr. województwa - (Rzeszów) 
- budowa drogi ekspresowej na odcinku Kuźnica –Białystok z obwodnicami 
m. Sokółki i Czarnej Białostockiej 
- budowa obwodnic wsi:
•	Kuźnicy
•	Bociek
•	Dziadkowic
- budowa obwodnic miast
•	Bielska Podlaskiego
•	Siemiatycz	

45

5,0
3,5
3,8

9,6
6,7	

pow. Sokółka,
Białystok

gm. Kuźnica
gm. Boćki
gm. Dziadkowice

m. i gm.Bielsk P.
m. i gm. Siemiatycze 	

po 2010

po 2015
po 2015
po 2015

do 2015
do 2015	
4)	61 
d,f

	Warszawa – gr. województwa – Łomża – Grajewo – Augustów 
- budowa obwodnic miast i wsi
•	Łomży 	

9,4	

m. i gm. Łomża	

do 2015	
1	2	3	4	5	6	

b,d,f	•	Stawisk
•	Szczuczyna

•	Grajewa
•	Rajgrodu
•	Bargłowa Kościelnego
- budowa 1 jezdniowej drogi ekspresowej na odc. Łomża – Augustów	2,4
4,9

9,4
5,0
2,9
102	m.i gm. Stawiski
m. i gm. Szczuczyn
m. i gm. Grajewo
m. i gm. Rajgród
gm. Bargłów K. 
pow. Łomża, Kolno, Grajewo, Augustów	do 2015

do 2015
do 2015
do 2015
do 2015
po 2015	
5)	63 

d,f	(Gr. państwa – Węgorzewo – Pisz) – gr. województwa – Łomża – Zambrów – gr. województwa - /Siedlce – Sławatycze – gr. państwa/
- budowa 1 jezdniowej drogi ekspresowej na odc. Łomża - Zambrów 	

20	

pow. Łomża, Zambrów	

po 2015	
2		Drogi wojewódzkie				
1)	651	Gołdap – Żytkiejmy – Szypliszki – Sejny z możliwością podniesienia kategorii i klasy drogi w dostosowaniu do natężenia ruchu, w przypadku uruchomienia nowych przejść granicznych z Litwą	49,0	gm. Wiżajny, Rutka Tartak, Szypliszki, Puńsk, Sejny	po 2015	
2)	670  
f	na odcinku Suchowola – Dąbrowa Białostocka – Chworościany – granica państwa – (Grodno) z możliwością podniesienia kategorii i klasy drogi 
w dostosowaniu do natężenia ruchu, 
w przypadku uruchomienia przejścia granicznego w Chworościanach	29,7	gm. Suchowola, Dąbrowa Białostocka, Nowy Dwór	po 2007	
3)	671 c,f	na odcinku Sokolany – Korycin z możliwością podniesienia kategorii 
i klasy drogi w dost. do natężenia ruchu, z budową obwodnicy Janowa 
i nowych odcinków w rejonach węzłów Korycin i Sokółka w przypadku potrzeby obsługi ruchu międzynarodowego do przejścia granicznego 
w Kuźnicy 	37,0	gm. Sokółka, Janów, Korycin	po 2007	
4)	653  f	Sedranki – Bakałarzewo – Suwałki – Sejny – Poćkuny 
•	budowa obwodnic Krasnopola 
i Sejn	4,5

2,4	gm. Krasnopol

gm. Sejny	po 2015	
5)	677  f	Łomża – Śniadowo – (Ostrów Maz.)
•	budowa obwodnic Konarzyc
i Śniadowa	
3,9
3,5	
gm. Łomża
gm. Śniadowo	po 2015	
6)	678  f	Białystok – Sokoły – Wysokie Mazowieckie
•	budowa obwodnicy Księżyna	3,0	gm. Juchnowiec Kościelny	do 2015	
1	2	3	4	5	6	
7)	676  f	Białystok – Supraśl – Krynki 
•	budowa 2 jezdni na odcinku droga 
Nr S 8 – Białystok 
•	budowa obwodnicy Ogrodniczek	
0,7

1,7	
gm. Choroszcz 
i m. Białystok
gm. Supraśl	
do 2010

po 2015	
8)	681  f	Roszki Wodźki – Łapy – Poświętne – Brańsk – Ciechanowiec 
•	budowa obwodnicy Roszek Wodziek
	1,5	gm. Łapy	do 2015	
9)	682  f	Łapy – Turośń Dol. – Markowszczyzna 
•	budowa obwodnicy Uhowa	1,5	gm. Łapy	do 2005	
10)	685  f	Zabłudów – Narew – Nowosady – Hajnówka – Kleszczele 
•	budowa obwodnic Narwi i Hajnówki	

6,2
6,0	

gm. Narew
gm. Hajnówka	po 2015	
3	b,f	Przejścia graniczne i drogi dojazdowe 				
3.1.		z Litwą				
1)		w Krejwianach
•	droga powiatowa Nr 706 Rutka Tartak – Poszeszupie – Ejszeryszki
•	droga gminna Ejszeryszki – Krejwiany – granica państwa 	
12,5

1,0	gm. Rutka Tartak	po 2007	
2)		w Widugierach
•	droga powiatowa Nr 746 Sejny – Widugiery – Krasnowo 
•	droga gminna Krasnowo – granica państwa 	
11,4

3,0	gm. Puńsk	po 2007	
3)		w Berżnikach
•	droga powiatowa Nr 759 Pomorze – Poćkuny – Berżniki 
•	droga gminna Berżniki – granica państwa 	
6,1

5,5	gm. Sejny	po 2007	
3.2.		z Białorusią				
1)		w Rudawce na Kanale Augustowskim z odbudową śluzy
•	droga powiatowa Nr 837 Przewięź – Płaska – Rudawka 
•	droga gminna Rudawka – granica państwa 
•	droga powiatowa Nr 864 Lipsk - Gruszki	

31,9

0,6	gm. Płaska	po 2007	
1	2	3	4	5	6	
2)		w Lipszczanach
•	droga wojewódzka Nr 664 Augustów – Lipsk – Lipszczany 
•	droga powiatowa Nr 673 Lipsk – Dąbrowa Białostocka – Sokółka 	
40,0

42,7		po 2007	
3)		w Chworościanach
•	droga wojewódzka Nr 670 jak 
w pkt 2.1)	
36,7	gm. Nowy Dwór	po 2007	
4)		w Wojnowcach
•	droga wojewódzka Nr 674 Sokółka – Krynki 
•	droga powiatowa Nr 129 i 126 Drahle – Malawicze Dolne – Wojnowce 
•	droga Wojnowce – granica państwa 	
23,4

12,0

1,0	gm. Sokółka	po 2007	
5)		w Krynkach
•	droga wojewódzka Nr 676 Białystok – Supraśl – Krynki – granica państwa 	
43,5	gm. Krynki	po 2007	
6)		w Jałówce
•	droga wojewódzka Nr 686 Zajma – Michałowo – Jałówka – granica państwa 	
46	gm. Michałowo	po 2007	
7)		w Białowieży
•	droga wojewódzka Nr 685 Zabłudów – Narew – Hajnówka
•	droga wojewódzka Nr 689 Bielsk Podlaski – Hajnówka – Białowieża 	
36,0

20,0	gm. Białowieża	po 2007	
8)		w Tokarach
•	droga wojewódzka Nr 640 Siemiatycze – Radziwiłłówka – granica państwa 	
26,0	gm. Mielnik	po 2007	
9)		Rozbudowa przejścia granicznego w Połowcach		gm. Czeremcha	po 2003	
4		Lotniska				
1)	b,f	budowa lotniska dla potrzeb północnego obszaru funkcjonalnego k/Raczek		gm. Raczki	pocz. 2005	

1	2	3	4	5	6	
2)	b,f	budowa lotniska sportowo – sanitarnego dla potrzeb zachodniego obszaru funkcjonalnego w rejonie Czerwonego Boru		gm. Zambrów	po 2005	

5. Infrastruktura zaopatrzenia w wodę, odprowadzenia i utylizacji ścieków oraz gospodarki odpadami
5.1. Zadania zawarte w programie wojewódzkim na lata 2001-2003 dotyczące zaopatrzenia 
w wodę, gospodarki ściekowej i odpadami
5.1.1.	Zaopatrzenie w wodę i odprowadzenie ścieków

L.p.	
Nazwa zadania	
Obszar realizacji	Orientacyjny termin 
realizacji	
1	2	3	4	
1.	Gospodarka wodno-ściekowa w dorzeczu górnej Narwi	15 gmin: Narewka, Narew, Juchnowiec Kościelny, Turośń Kościelna, Łapy, Suraż, Poświętne, Sokoły, Kobylin Borzymy, Tykocin, Zawady, Choroszcz, Krypno, Knyszyn		
2.	Rozbudowa ujęcia wodociągowego "Rajsk" w gm. Bielsk Podlaski	gmina Bielsk Podlaski, wsie: Stołowacz, Husaki, kol. Rajsk, Deniski, Proniewicze, Hryniewicze Duże, Rzepniewo	2001-2003	
3.	Budowa sieci wodociągowej w gm. Wąsosz	gmina Wąsosz, miejscowości: Zalesie, Kudłaczewo, Komosewo, Kędziorowo, Bagienice, Sulewo-Kownaty, Sulewo-Prusy	2001-2003
do 2005 r.	
4.	Rozbudowa wodociągu zbiorowego "Szudziałowo"	gmina Szudziałowo, wsie: Ostrówek, Boratyńszczyzna, Nowinka, Kozłowy Ług, Słójka-Borowszczyzna, Talkowszczyzna, Trzciano Stare, Trzciano Nowe, Klin, Jeziorek, Rowek, Wierzchlesie, Brzozowy Hrud, Łaźnisko, Podłaźniska		
5.	System wodno-kanalizacyjny Łomży i przyległych gmin	Łomża i gmina Piątnica	

	
6.	Modernizacja miejskiej oczyszczalni ścieków 
w Bielsku Podlaskim	miasto Bielsk Podlaski	2001-2003	
7.	Budowa oczyszczalni ścieków i kanalizacji sanitarnej na terenie gminy Radziłów	gm. Radziłów, m. Ostrowik, Okrasin, Święcienin, Mścichy, Konopki Awissa, Kramarzewo, Kieljany, Kownatki, Borawskie Awissa, Klimaszewnica, Łoje Awissa, Czachy, Szlasy, Szyjki, Barwiki, Brychy, Racibory, Rydzewo Szlacheckie, Czerwonki, Rydzewo- Pieniążek, Wiązownica, Zakrzewo, Mikuty, Brodowo, Dębówka, Dusze, Wypychy, Konopki, Janowo, Radziłów K. 	2002-2004	
1	2	3	4	
8.	Rozbudowa systemu kanalizacji sanitarnej w gm. Białowieża i komunalnej oczyszczalni ścieków 
w Białowieży	gmina Białowieża, miejscowości: Białowieża, Podolany I, Podolany II, Grudki, Pogorzelce, Teremiski, Budy	2001-2005	
9.	Budowa oczyszczalni ścieków w Kolnie	miasto Kolno	2002-2003	
10.	Budowa kanalizacji sanitarnej i wodociągu z przyłączeniami, z przepompownią ścieków z zasilaniem energetycznym i kanałem tłocznym	miasto Mońki	2001-2003	
11.	Modernizacja oczyszczalni ścieków w Siemiatyczach	miasto Siemiatycze	2001-2003	
12.	Budowa oczyszczalni ścieków wraz z siecią kanalizacji na terenie gm. Nowe Piekuty	gm. Nowe Piekuty, m. Krasowo Cząstki		
13.	Modernizacja oczyszczalni ścieków w Dąbrowie Biał. 	Miasto Dąbrowa Białostocka		
14.	Kanalizacja sanitarna w mieście Tykocinie - III etap	miasto Tykocin		
15.	Kanalizacja gminy Poświętne	gm. Poświętne - 14 wsi: Poświętne, Gołębie, Grochy, Kamieńskie Pliszki, Kamieńskie Jaśki, Kamieńskie Wiktory, Kamieńskie Ocioski, Zdrody Nowe, Zdrody Stare, Józefin, Gabrysin, Pietkowo I, Pietkowo II, Turek		
16.	Rozbudowa komunalnej oczyszczalni ścieków 
w Grajewie	miasto Grajewo		
17.	Ochrona dorzecza rz. Wissy 
i Biebrzy poprzez budowę sieci kanalizacyjnej we wsi Wąsosz	wieś Wąsosz		
5.1.2.	Gospodarka odpadami

Lp.	
Nazwa zadania	
Obszar realizacji	Orientacyjny termin 
realizacji	
1	2	3	4	
1.	Stworzenie systemu gospodarowania odpadami stałymi na terenie działania Stowarzyszenia Samorządów Dorzecza Biebrzy	gminy: Grajewo, Jedwabne, Knyszyn, Krypno, Przytuły, Radziłów, Rajgród, Szczuczyn, Wąsosz, Wizna	2002-2004	

1	2	3	4	
2.	Biebrzański System Gospodarki odpadami - Związek Komunalny "Biebrza"	gminy: Dąbrowa Białostocka, Goniądz, Jaświły, Lipsk, Mońki, Nowy Dwór, Sztabin, Trzcianne, Suchowola	2002-2005	
3.	Opracowanie i wdrażanie programu edukacyjnego dotyczącego ochrony środowiska z uwzględnieniem selektywnej zbiórki odpadów	miasto Suwałki	2001-2005	
4.	Rozbudowa komunalnego składowiska odpadów stałych w Koszarówce wraz z sortownią odpadów oraz wdrożenie programu segregacji odpadów	miasto i gmina Grajewo	2003 - 2006	

5.2. Potencjalne zadania programów wojewódzkich wynikające z polityki i zamierzeń inwestycyjnych zarządów powiatów, miast i gmin oraz z kierunków zagospodarowania przestrzennego województwa.
5.2.1. Zaopatrzenie w wodę i odprowadzenie ścieków

L.p.	
Nazwa zadania	
Obszar realizacji	Orientacyjny termin 
realizacji	
1	2	3	4	
1.	Ochrona ujęć wody dla m. Białegostoku poprzez objęcie scentralizowanym systemem kanalizacji sanitarnej i deszczowej z urządzeniami podczyszczającymi miejscowości leżących w strefach ochrony pośredniej obydwu ujęć wody	gmina Wasilków i Supraśl	po 2003	
2.	Ochrona Głównego Zbiornika Wód Podziemnych nr 218 „Pradolina rz. Supraśl” i objęcie miejscowości leżących nad tym zbiornikiem oraz w jego pobliżu scentralizowanym systemem kanalizacji sanitarnej	gminy: Dobrzyniewo Duże, Choroszcz, Wasilków	po 2003	
3.	Rozbudowa istniejących ujęć wody 
i urządzeń uzdatniania dla potrzeb m. Białegostoku i gmin sąsiednich: Wasilków i Supraśl	Jurowce, Wasilków, Białystok-Pietrasze	zgodnie ze strategią m. Białegostoku	
4.	Budowa stacji uzdatniania wody na terenie ujęcia komunalnego 
m. Suwałk i rozbudowa sieci 
wod. – kan.	miasto Suwałki
gmina Suwałki	2003-2004	
5.	Modernizacja stacji uzdatniania wody w Augustowie i rozbudowa sieci wod. – kan.	miasto Augustów
gmina Augustów
gmina Płaska	po 2003	
1	2	3	4	
6.	Budowa systemu kanalizacji sanitarnej wokół jeziora Wigry z odprowadzeniem ścieków do oczyszczalni w Suwałkach i Bryzglu oraz sukcesywne porządkowanie gospodarki ściekowej w istniejącej zabudowie rolniczej, mieszkaniowej nierolniczej, rekreacyjnej i ośrodkach turystycznych	Wigierski Park Narodowy i jego otulina, 
gminy: Suwałki, Nowinka, Krasnopol	po 2003	
7.	Kompleksowe rozwiązanie gospodarki ściekowej w zlewni jeziora Hańcza na terenie Suwalskiego Parku Krajobrazowego poprzez budowę kanalizacji sanitarnej z odprowadzeniem ścieków do istniejącej oczyszczalni w Jeleniewie i budowanej 
w Wiżajnach	Suwalski Park Krajobrazowy 
i jego otulina,
gminy: Jeleniewo, Przerośl, Wiżajny	po 2003	
8.	Budowa scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej dla jednostek osadniczych w zlewniach jezior Pojezierza Augustowskiego	m. Augustów
gminy: Augustów, Płaska, Nowinka, Giby	po 2003	
9.	Uporządkowanie gospodarki ściekowej w zlewni rzeki Biebrzy (ochrona Biebrzańskiego Parku Narodowego i GZWP Nr 217 ”Pradolina Rzeki Biebrzy) poprzez realizację scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej na obszarach zwartej zabudowy leżącej w Biebrzańskim Parku Narodowym i jego otulinie	gminy: Lipsk, Sztabin, Dąbrowa Białostocka, Nowy Dwór, Sidra, Jaświły, Goniądz, Trzcianne, Suchowola, Tykocin, Rajgród, Grajewo, Szczuczyn, Wąsosz, Radziłów, Przytuły, Jedwabne, Wizna	po 2003	
10.	Uporządkowanie gospodarki ściekowej w Narwiańskim Parku Narodowym i jego otulinie poprzez budowę scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej w terenach o zwartej zabudowie	gminy: Łapy. Choroszcz, Turośń Kościelna, Tykocin, Sokoły, Kobylin Borzymy	po 2003	
11.	Uporządkowanie gospodarki ściekowej w Parku Krajobrazowym Puszczy Knyszyńskiej i jego otulinie w wyniku budowy scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej w terenach o zwartej zabudowie	gminy: Supraśl, Szudziałowo, Gródek, Dobrzyniewo Kościelne, Czarna Białostocka, Wasilków, Knyszyn	po 2003	
12.	Uporządkowanie gospodarki ściekowej w dorzeczu górnej Narwi poprzez budowę scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej w miejscowościach o zwartej zabudowie leżących w Obszarze Chronionego Krajobrazu Doliny Narwi i jego otoczeniu	gminy: Michałowo, Zabłudów, Juchnowiec Kościelny, Suraż, Knyszyn, Narewka, Narew, Czyże, Bielsk Podlaski, Wyszki, tereny wokół zbiornika Siemianówka	po 2003	
1	2	3	4	
13.	Uporządkowanie gospodarki ściekowej w dorzeczu środkowej Narwi poprzez budowę scentralizowanych systemów w miejscowościach o zwartej zabudowie znajdujących się w Łomżyńskim Parku Krajobrazowym Doliny Narwi z otuliną	gminy: Piątnica, Wizna, Łomża, Zambrów	po 2003	
14.	Ochrona Głównego Zbiornika Wód Podziemnych Nr 216 ”Sandr Kurpie”, Obszaru Chronionego Krajobrazu Równiny Kurpiowskiej i Doliny Dolnej Narwi (projektowanego Kurpiowskiego Parku Krajobrazowego) poprzez objęcie miejscowości o zwartej zabudowie leżących w tym obszarze scentralizowanymi systemami kanalizacji sanitarnej	gminy: Kolno, Turośl, Zbójna, Nowogród, Mały Płock, Piątnica i Łomża	po 2003	
15.	Uporządkowanie gospodarki ściekowej w miejscowościach o zwartej zabudowie leżących w Obszarze Chronionego Krajobrazu Doliny Bugu i Nurca i jego otulinie poprzez budowę scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej	m. Drohiczyn, Ciechanowiec
gminy: Drohiczyn, Mielnik, Siemiatycze, Perlejewo, Ciechanowiec	po 2003	
16.	Budowa scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej w miejscowościach o zwartej zabudowie w Obszarze Chronionego Krajobrazu Pojezierza Rajgrodzkiego 
i jego otoczenia	miasto i gmina Rajgród	po 2003	
17.	Uporządkowanie gospodarki ściekowej w Obszarze Chronionego Krajobrazu Puszczy Białowieskiej 
i realizacja scentralizowanych systemów kanalizacji sanitarnej w zwartej zabudowie	gminy: Hajnówka, Narewka, Dubicze Cerkiewne, Narew	po 2003.	

5.2.2.	Usuwanie i unieszkodliwianie odpadów stałych

L.p.	Nazwa zadania	Obszar 
realizacji	Orientacyjny termin
realizacji	
1	2	3	4	
1.	Budowa instalacji recyklingu wysokotemperaturowego dla potrzeb m. Białegostoku i powiatu białostockiego	miasto lub powiat Białystok	po 2003	
2.	Budowa spalarni odpadów stałych dla potrzeb powiatów województwa	teren województwa podlaskiego	po 2003	
3.	Budowa zakładu unieszkadliwiania odpadów powiatu łomżyńskiego	powiat łomżyński	po 2003	
1	2	3	4	
4.	Modernizacja i rozbudowa międzygminnego składowiska w Surażu dla potrzeb gmin Suraż i Poświętne	miasto Suraż	po 2003	
5.	Modernizacja i rozbudowa międzygminnego składowiska odpadów stałych w Tykocinie dla potrzeb gminy Tykocin i Zawady	gmina Tykocin	po 2003	
6.	Budowa powiatowego centrum recyklingu odpadów, kompostowni i składowiska odpadów stałych w Augustowie oraz rekultywacja wyeksploatowanego wysypiska	miasto Augustów	po 2003	
7.	Modernizacja spalarni odpadów medycznych niebezpiecznych w Szpitalu Wojewódzkim w Suwałkach	miasto Suwałki	po 2003	
8.	Budowa składowiska odpadów niekomunalnych  przy kompostowni m. Suwałk, na potrzeby powiatu suwalskiego i miasta Suwałki	Zielone Kamedulskie
gmina Suwałki	po 2003	
9.	Modernizacja spalarni odpadów medycznych niebezpiecznych w Szpitalu Wojewódzkim w Łomży	miasto Łomża	po 2003	
10.	Rozwiązanie problemu utylizacji odpadów medycznych niebezpiecznych w zakładach lecznictwa poza szpitalami wojewódzkimi w Białymstoku, Łomży i Suwałkach	województwo podlaskie	po 2003	
11.	Likwidacja centralnych mogilników	Baciuty gm. Turośń Kościelna, Folwarki Tylwickie gm. Zabłudów, Zbójna – Dębniki	2002 – 2006	
12.	Opracowanie planów gospodarki odpadami (wojewódzkiego, powiatowych i gminnych) i sukcesywna ich realizacja	województwo podlaskie	2003 - 2004
i realizacja w latach następnych	
13.	Kompleksowy program zagospodarowania odpadów produkcji rolnej - Biogazownia Grajewo 	powiaty: grajewski, ełcki i piski	po 2004	
14.	Kompleksowy program zagospodarowania zużytych olejków spożywczych - Wytwórnia Biodiesla Grajewo	powiat grajewski	po 2004	

5.2.3.	Zbiorniki retencyjne

L.p.	Nazwa zadania	Obszar 
realizacji	Orientacyjny termin realizacji	
1	2	3	4	
1.	Realizacja programów małej retencji, w tym budowa większych zbiorników wodnych o powierzchni powyżej 5,0 ha w miejscowościach: Dąbrowa Białostocka, Bierwicha i Andrzejewo w gm. Sidra, Bielsk Podlaski, kol. Ratowiec w gm. Czarna Białostocka, Wieżanka w gm. Czyże, 	województwo podlaskie	po 2002 	
1	2	3	4	
	Reduty w gm. Orla, Kołodno gm. Gródek, Stawek i Białki gm. Narew, Supraśl, Turośń Kościelna, kol. Zabłudów, Białowieża, Czechy Orlańskie i Starzyna, Wojnówka w gm. Dubicze Cerkiewne, Waśki i Boguszewo gm. Mońki, Jurowce-Sochonie gm. Wasilków, Truskolasy Wola w gm. Sokoły, Piątnica, Narew Lecień gm. Nowogród, Kuźnica, Czuprynowo gm. Kuźnica, Krynki, Pierożki gm. Szudziałowo, Chanie-Chursy gm. Nurzec Stacja, Brańsk, Ostrożany i Bużyńsk gm. Drohiczyn, Wygonowo-Hornowo gm. Dziadkowice, Jałtuszczyki i Gołubowszczyzna gm. Milejczyce, Hajnówka, Topiło gm. Hajnówka, Jask gm. Kolno, Czyżew Kościelny, Grabowo, Łacha gm. Turośl, Tabory gm. Zbójna.			

Uwaga: Na zbiornikach zaznaczonych wytłuszczonym drukiem jest możliwość pozyskania energii elektrycznej poprzez budowę małych elektrowni wodnych zgodnie z punktem 7.4. kierunków... – „Rozwój energetyki odnawialnej”. 
6. Infrastruktura telekomunikacyjna
6.1. Potencjalne zadania kierunków rozwoju systemu, wynikające z informacji poszczególnych samorządów i TP S.A. 

	Operatorzy:

	A – TP S.A.					E - CENTERTEL
	B – SZEPTEL				F – RETEL
	C – ERA GSM				G - TELEENERGO
	D – PLUS GSM

Obszar realizacji zadania
gminy lub miasta	Nazwa zadania	

Stacje bazowe telefonii komórkowej
(operator)	
Wymiana istn. central analogowych na cyfrowe telefoniczne
(operator)	

Budowa połączenia kablowego światłowod.
(operator – TP S.A.)	Budowa sieci telef. rozdziel.
- % do wykonania 
(operator)	
1	2	3	4	5	
POWIAT AUGUSTÓW					
gmina i miasto Lipsk				20	
gmina Augustów	Żarnowo II (C)			32	
gmina Bargłów Kościelny			Dreństwo - Solistówka	68	
gmina Płaska	Rygol (D) 
Gruszki (E)		Płaska - Giby	35	
gmina Sztabin	Kamień (E)
Hruskie (E)				

1	2	3	4	5	
POWIAT BIAŁYSTOK					
m. Białystok		11 szt. (A)	Białystok - Supraśl	2	
gmina i m. Czarna Białostocka			Czarna Biał. – Czarna Wieś Kościelna	5	
gmina i m. 
Choroszcz			Choroszcz – Barszczewo
Choroszcz – Konowały – Rzędziany	6	
gmina i m. Łapy				5	
gmina i m. Supraśl			Supraśl – Białystok
Supraśl - Jaroszówka	4	
gmina i m. Tykocin				7	
gmina i m. Wasilków				Białystok - Supraśl	5	
gmina im. Zabłudów			Zabłudów - Juchnowiec	4	
gmina Dobrzyniewo Kościelne				6	
gmina Gródek			Gródek – Waliły
Gródek – Królowy Most – Sofipol
Gródek - Zubki	15	
gmina Juchnowiec Kościelny			Juchnowiec Koś. (A)
Bogdanki (A)
Kleosin (A)	Zabłudów - Juchnowiec	16	
gmina Michałowo				8	
gmina Turośń Kościelna					
gmina 	Zawady	Stare Krzewo (C)			9	
POWIAT BIELSK PODL. 					
m. Bielsk Podlaski		Bielsk Podl. (A)		15	
gmina Boćki				30	
gmina Orla				30	
gmina Wyszki				20	
POWIAT GRAJEWO					
m. Grajewo				10	
gmina i m. Szczuczyn	Szczuczyn (D, E)			10	
gmina Radziłów	Radziłów (D)		Radziłów - Przytuły	20	
POWIAT HAJNÓWKA					
gmina i m. Kleszczele	Kleszczele (E)			10	
gmina Czyże	Czyże (C, E)			80	
gmina Narewka				5	
POWIAT KOLNO					
gmina i m. Stawiski	Stawiski (D)			10	
gmina Grabowo				10	
gmina Kolno				10	
gmina Mały Płock				10	
gmina Turośl				10	
POWIAT ŁOMŻA					
m. Łomża				10	
gmina i m. Jedwabne			Jedwabne - Przytuły	40	
gmina i m. Nowogród				10	
gmina Łomża				20	
gmina Miastkowo				10	
gmina Przytuły	Przytuły (E)		Jedwabne - Przytuły	10	
gmina Wizna				10	
gmina Zbójna	Zbójna (D, E)			84	
1	2	3	4	5	
POWIAT MOŃKI					
gmina i m. Goniądz				10	
gmina i m. Mońki				10	
gmina Jaświły	Jadeszki (C)			0,5	
POWIAT SEJNY					
gmina Giby			Giby - Płaska	10	
gmina Sejny	Sejny (E)
Żegary (D)				
POWIAT SIEMIATYCZE					
m. Siemiatycze				30	
gmina i m.Drohiczyn				30	
gmina Dziadkowice				40	
gmina Grodzisk				30	
gmina Mielnik	Mielnik (D)
Adamowo (E)				
gmina Milejczyce				10	
gmina Nurzec-Stacja				15	
gmina Perlejewo	Perlejewo (E)			40	
gmina Siemiatycze				30 	
POWIAT SUWAŁKI					
m. Suwałki	1 stacja (C)	1 centrala (A)
			
gmina Bakałarzewo			Bakałarzewo - Filipów		
gmina Filipów	Filipów (D, E)		Bakałarzewo - Filipów		
gmina Przerośl	Przerośl Kol..(C)			10	
gmina Szypliszki	Budzisko (C)			4	
POWIAT WYSOKIE MAZOWIECKIE 					
m. Wysokie Mazowieckie				10	
gmina i m. Ciechanowiec				30	
gmina Czyżew Osada				5	
gmina Klukowo				20	
gmina Kulesze Kościelne				20	
gmina Sokoły					
gmina Szepietowo	Szepietowo 
(C, D)				
gmina Wysokie Mazowieckie				20	
POWIAT ZAMBRÓW					
m. Zambrów				20	
gmina Kołaki Kościelne		Kołaki Kośc.(A)		20	
gmina Rutki					20	
gmina Zambrów				20	
obszar woj. podlaskiego 	budowa linii światłowodowych podwieszanych na liniach energetycznych dla potrzeb poszczególnych pestorów sieci	

				
6.2. Potencjalne zadania kierunków rozwoju systemów teleinformatycznych (BIAMAN, PIONIER).

L.p.	Nazwa zadania	Obszar realizacji	Orient. termin	
1	2	3	4	
1.	budowa Regionalnej szerokopasmowej infrastruktury telekomunikacyjnej na potrzeby społeczeństwa informacyjnego w woj. podlaskim, powiązanej ze strukturą sieci PIONIER 	gminy: Białystok, Wasilków, Czarna Biał., Sokółka, Sidra, Dąbrowa Białostocka, Sztabin, Augustów, Nowinka, Suwałki.
miasta: Białystok, Wasilków, Czarna Biał., Sokółka, Dąbrowa B., Augustów	2002 – 2003 	
2.	budowa linii światłowodowych do siedzib władz samorządowych miast i gmin woj. podlaskiego	jw.	I etap
2002 - 2004	
3.	jw.	pozostałe miasta i gminy w województwie	docelowo	

VIII. WNIOSKI DO KONCEPCJI PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA KRAJU
Aktualizacja „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju” przyjętej   17.11.2000 r. przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej a ogłoszonej w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z 26.07.2001 r. (MP. Nr 26, poz. 423 z 16 sierpnia 2001 r.) powinna rozważyć 
i uwzględnić następujące zmiany dotyczące obszaru województwa podlaskiego:
1)	W punkcie 3.2 (str. 542) „Otwarty system przestrzenny kraju XXI wieku – elastyczny model równoważenia rozwoju polskiej przestrzeni” – zaliczenie m. Łomży do ponadregionalnych ośrodków równoważenia rozwoju, ze względu na duży potencjał społeczny i gospodarczy tego ośrodka, jego znaczenie dla rozwoju zachodniej części województwa podlaskiego oraz ponadregionalne oddziaływanie na sąsiadujące obszary województwa mazowieckiego 
i warmińsko – mazurskiego.
2)	„W modelu równoważenia rozwoju” (rys. 6) oraz w punkcie 3.2 jw. – włączenie miasta Bielska Podlaskiego do sieci regionalnych ośrodków równoważenia rozwoju. Propozycja wynika 
z: położenia miasta we wschodnim paśmie przyspieszonego rozwoju kształtującym się wraz 
z modernizacją, rozbudową i budową krajowej infrastruktury technicznej (ciągu drogi ekspresowej Nr S 19), znaczenia dla rozwoju południowego obszaru funkcjonalnego województwa, potencjału społeczno – gospodarczego i zagospodarowania, tradycji historyczno – kulturowych oraz korzystnych uwarunkowań rozwoju przestrzennego zainwestowania.
3)	 „W elementach stabilizujących Koncepcję Polityki Przestrzennego Zagospodarowania Kraju” rys. 11 oraz tekście „K.P.P.Z.K.”:
a)	w zakresie infrastruktury transportowej:
•	brakującą linię kolejową magistralną E 75 (Rail Baltica) – odcinek Sokółka – Augustów – Suwałki – Trakiszki – Kowno), przewidzianą do obsługi I europejskiego korytarza transportowego Helsinki – Tallin – Ryga – Kowno – Warszawa. Linia ta jest projektowana do modernizacji i przebudowy w „Polityce transportowej państwa w latach 2001-2015 dla zrównoważonego rozwoju” przyjętej przez Radę Ministrów 17.10.2001 r.,
•	priorytetowe przystosowanie projektowanych do przebudowy magistralnych linii kolejowych E-75 (Rail Baltica) Warszawa - Białystok - Sokółka - Suwałki - Trakiszki - (Kowno - Ryga - Talin) i E-26 Warszawa - Białystok - Sokółka - Kuźnica - (Grodno - Wilno - Sankt Petersburg) do uruchomienia transportu kombinowanego. Wniosek wynika z konieczności odciążenia dróg ekspresowych Nr S 8 i Nr 19 przebiegających przez projektowane obszary europejskiego systemu ekologicznego NATURA 2000 (Puszcza Augustowska, Biebrzański Park Narodowy i Puszcza Knyszyńska) ze znacznej części międzynarodowego ruchu towarowego, najbardziej uciążliwego dla środowiska,
•	utworzenie dodatkowego europejskiego korytarza transportowego: Sankt Petersburg – Wilno – Białystok – Lublin – Rzeszów – Preszow – (Budapeszt), obsługiwanego w Polsce przez drogę ekspresową Nr 19 i linię kolejową E-26 Białystok – Grodno. Korytarz ten w powiązaniu z I europejskim korytarzem transportowym wzmacniały powiązania państw nadbałtyckich i północno – zachodniej części Rosji z Warszawą i południem Europy oraz Ukrainą. Mógłby on również odbarczać z części ruchu na kierunku w/w powiązań przeciążoną transportowo aglomerację warszawską i byłby zgodny 
z przebiegiem wschodniego pasma rozwoju w „modelu równoważenia rozwoju” określonym w rys. 6 „Koncepcji Polityki Przestrzennego Zagospodarowania Kraju”. Korytarz ten jest bardzo istotny dla stymulowania rozwoju społeczno – gospodarczego województw – podlaskiego, lubelskiego i podkarpackiego,
•	podniesienie docelowego statusu funkcjonalnego drogi krajowej Nr 61 (Warszawa – Ostrołęka) – Łomża – Augustów do klasy drogi ekspresowej, ze względu na jej znaczenie dla odciążenia odcinka drogi ekspresowej „Via Baltica” Augustów – Białystok prze przebiegającego przez cenne obszary przyrodnicze, letniego ruchu turystycznego z Warszawy w kierunku pojezierza Ełckiego i Suwalsko – Augustowskiego oraz rozwoju północno – zachodniej części województwa podlaskiego,
•	określenie potencjalnych nowych przejść granicznych i ich statusu funkcjonalnego, w tym:
•	polsko – białoruskich, ewentualnie w: Tokarach (gm. Mielnik), Białowieży, Jałówce (gm. Michałowo), Krynkach i Wojnowcach (gm. Sokółka), Chworościanach (gm. Nowy Dwór), Rudawce na Kanale Augustowskim i Lipszczanach (gm. Lipsk),
•	polsko – litewskich ewentualnie w: Bolciach (gm. Wiżajny – zapisane w „Strategii zintegrowanego zarządzania granicą”), Krejwianach (gm. Rutka Tartak) oraz Widugierach 
i Bereżnikach (gm. Sejny). Utworzenie w/w przejść granicznych o różnych funkcjach była przedmiotem kierunkowych studiów zagospodarowania przestrzennego obszarów przygranicznych polsko-białoruskich i polsko-litewskich wykonywanych w ramach prac Polsko – Białoruskiej i Polsko – Litewskiej Komisji Gospodarki Przestrzennej,
•	ewentualnie podniesienie statusu odcinków dróg wojewódzkich Nr 653 Sedranki – Bakałażewo – Suwałki (w powiązaniu z drogą Nr 657 Sedranki – Gołdap) oraz Nr 670 Chworościany – Suchowola – droga ekspresowa Nr 8, do rangi dróg krajowych o klasie stosownej do funkcji i programów potencjalnych przejść granicznych. Może to służyć zapewnieniu dogodnych warunków transportowych między Rosją a Obwodem Kaliningradzkim w obszarze Polski – w wyniku ewentualnych porozumień międzynarodowych polsko – rosyjskich,
b)	w zakresie sieci elektroenergetycznych wysokich napięć - 400 kV w rysunku nr 11 K.P.P.Z.K. należy:
•	korektę przebiegu istniejącej linii WN 400 kV Miłosna (k. Warszawy) – stacja 400/110 kV NAREW w rejonie miasta Białegostoku,
•	korektę przebiegu projektowanej linii WN 400 kV na odcinku stacja 400/110 kV w Ełku z ominięciem od zachodu i północy obszaru Biebrzańskiego Parku Narodowego oraz odcinka – stacja 400/110 kV w Ełku – Suwałki – wg ustaleń programu rządowego,
•	projektowaną linię WN 400 kV na odcinku stacja 400/110 kV NAREW – Białoruś (elektrownia ROŚ) po trasie istniejącej linii WN 220 kV z obejściem od południowego – wschodu miasta Białegostoku, zgodnie z przyszłymi zamierzeniami Polskich Sieci Energetycznych S.A.,
c)	w zakresie magistralnych sieci gazowych wysokiego ciśnienia należy:
•	korektę projektowanego gazociągu wysokiego ciśnienia DN 500, poprzez jego wyprowadzenie z tłoczni w Zambrowie na Systemie Gazociągów Tranzytowych S.G.T. „JAMAŁ” i przeprowadzenie go w rejon Raczek (k. Suwałk) z ominięciem po stronie północnej Biebrzańskiego Parku Narodowego, zgodnie z planem rozwoju Przedsiębiorstwa Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. do roku 2020,
•	gazociąg wysokiego ciśnienia DN 1000 w relacji Białoruś (Iwacewicze) – Augustów – Raczki – Obwód Kaliningradzki (Rosja), jako alternatywne do w/w gazociągu – 
z Tłoczni w Zambrowie zasilania w gaz północnych obszarów województwa podlaskiego i warmińsko – mazurskiego. 

ZAŁĄCZNIKI GRAFICZNE
	Integralną część planu zagospodarowania przestrzennego województwa podlaskiego stanowią dwa załączniki graficzne w skali 1: 200 000, którymi są:
-	UWARUNKOWANIA ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO,
-	KIERUNKI ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO.